Eindexamen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Hoe onafhankelijk is de journalist?, Opgave 2 Einde van de papieren krant?, Opgave 3 Lobbyen, Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt, Opgave 5 Zo vader, zo zoon.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 31. Van 30 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (25), verandering (3) en vorming (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1-7, 9, 12-28 | 25 |
| Verandering | 8, 10-11 | 3 |
| Vorming | 30-31 | 2 |
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Hoe onafhankelijk is de journalist?
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding In 2015 publiceerde het Commissariaat voor de Media een onderzoek naar de journalistieke onafhankelijkheid van Nederlandse nieuwsmedia. Tekst 1 geeft een samenvatting van de belangrijkste conclusies.
Gebruik de regels 1 tot en met 22 van tekst 1. Media zoals de nieuwsmedia vervullen verschillende functies voor het individu.
Vraag 1 2 punten
Leg uit in welk citaat uit het tekstfragment de expressiefunctie van de media te herkennen is. Noem ook de regelnummers.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
- De expressiefunctie van de media is te herkennen in het citaat “Duidelijker dan vroeger kan die laten weten wat hij goed en slecht vindt in de media, bijvoorbeeld via Facebook en Twitter.” (regels 15-18) (1)
- Via Facebook en Twitter hebben consumenten van kranten, tv en radio de mogelijkheid om hun opvattingen in de openbaarheid te brengen. Dit is de expressiefunctie (1)
Gebruik de regels 23 tot en met 43 van tekst 1. In de voorbeelden uit dit tekstfragment zijn criteria van nieuwsselectie te herkennen die tegenwoordig een groter gewicht gekregen hebben. Eén voorbeeld daarvan is dat nieuws interessant of leuk moet zijn voor de doelgroep (zie de regels 30-35).
Vraag 2 2 punten
Noem twee andere criteria van nieuwsselectie die belangrijker zijn geworden volgens de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): De gebeurtenis − heeft een human-interestkarakter; − gaat over prominente personen; − is dichtbij; − moet begrijpelijk zijn; − is opvallend/onverwacht. per juist antwoord (1) (2)
Gebruik de regels 23 tot en met 43 van tekst 1. Uitgangspunten van de Mediawet en het mediabeleid zijn onder andere de noodzaak van pluriformiteit van informatievoorziening en de noodzaak van onafhankelijkheid van informatievoorziening.
Vraag 3 2 punten
Leg uit welk ander uitgangspunt van de Mediawet of het mediabeleid onder druk kan komen te staan door de verschuiving van aanbod naar vraag zoals beschreven in de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
- het uitgangspunt (de noodzaak van) kwalitatief hoogwaardige (programma’s en) informatie (1)
- Wanneer nieuwsmedia hun programmering/aanbod gaan afstemmen op de vraag van het publiek, zal er minder aandacht zijn voor moeilijke onderwerpen en diepgaande achtergrondinformatie (1)
Lees de regels 44 tot en met 60 van tekst 1. Het Commissariaat voor de Media hecht veel waarde aan de onafhankelijkheid van de nieuwsredacties in Nederland (zie regels 44-48).
Vraag 4 2 punten
Geef twee redenen waarom de onafhankelijkheid van nieuwsredacties belangrijk is voor een democratische samenleving.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): De onafhankelijkheid van nieuwsredacties is belangrijk voor een democratische samenleving, omdat de nieuwsredacties dan beter in staat zijn om − een bijdrage te leveren aan de publieke of politieke agendavorming; − een bijdrage te leveren aan het publiek debat / de meningsvorming van burgers; − de macht van politici / het overheidsbeleid te controleren; − misstanden in samenleving aan de kaak te stellen; − een spreekbuis te zijn voor bepaalde groeperingen; − objectieve informatie te kunnen brengen; − recht te doen aan vrijheid van meningsuiting. per juist antwoord (1) (2)
In het onderzoek werd aan de hoofdredacteuren van de nieuwsorganisaties gevraagd om de risico’s op schending van de journalistieke onafhankelijkheid te omschrijven. Hoofdredacteuren van nieuwsprogramma’s van de publieke omroepen noemden ‘afhankelijkheid van het overheidsbeleid’ als één van de risico’s op schending van de redactionele onafhankelijkheid. (Dit feit staat niet in tekst 1.)
Vraag 5 2 punten
Geef twee voorbeelden waaruit blijkt dat de hoofdredacteuren van nieuwsprogramma’s van de landelijke publieke omroepen (zoals Vara, NCRV-KRO, AVRO-Tros) voor hun werk afhankelijk zijn van het overheidsbeleid.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
- De landelijke publieke omroepen zijn gebonden aan het door de overheid gecreëerde wettelijke kader: de Mediawet. / De overheid kan voorwaarden stellen aan de publieke omroepen (bijvoorbeeld dat nieuwsprogramma’s van omroeporganisaties de identiteit moeten weerspiegelen) (1)
- De landelijke publieke omroepen zijn afhankelijk van financiën van de overheid. (Bijvoorbeeld als de publieke omroepen minder geld krijgen van de overheid, kan dit betekenen dat de publieke omroepen hun nieuwsuitzendingen versoberen / hun redacties verkleinen.) (1)
Lees de regels 61 tot en met 70 van tekst 1. Het dagelijks nieuws is het resultaat van een selectieproces, waarin verschillende filters een rol spelen. Filters zijn onder andere:
1 beslissingen van de redactie om wel of niet een verslaggever aandacht te laten besteden aan een onderwerp;
2 de beschikbaarheid van bronnen;
3 het selectief gebruik van bronnen door de verslaggever;
4 de selectieve perceptie van de verslaggever;
5 de selectie van nieuwsfeiten door de (eind)redactie.
Vraag 6 2 punten
− Op welk filter heeft het vaker inhuren van freelancers volgens de regels 61-70 van tekst 1 invloed?
- Geef aan waaruit die invloed blijkt.
Tekst 1
Hoe onafhankelijk is de journalist?
De journalistiek of redactionele Joling dan de oorlog in Syrië. Liever onafhankelijkheid staat onder druk. ‘Britse tank rijdt over auto in Dat vindt twee derde van de hoofd- Duitsland’ dan een artikel over de redacteuren van Nederlandse 40 grote problemen (ook financieel) met
5 nieuwsredacties. En die druk zal de automatisering bij de overheid. Het is komende jaren alleen maar simpel: een snack verkoopt beter dan toenemen. Van adverteerders, van een gezonde bruine boterham. de overheid, maar vooral van lezers, kijkers en luisteraars. Dat blijkt uit Voor het onderzoek ondervroeg het
10 een onderzoek dat het 45 Commissariaat, dat al enkele jaren Commissariaat voor de Media grote nadruk legt op de vandaag publiceert. onafhankelijkheid van de Kranten, tv en radio dreigen hun oren nieuwsredacties in Nederland, 31 meer en meer te laten hangen naar hoofdredacteuren van nieuws-
15 de consument. Duidelijker dan 50 organisaties. Het ging om landelijke vroeger kan die laten weten wat hij en regionale kranten, goed en slecht vindt in de media, nieuwsrubrieken op de landelijke bijvoorbeeld via Facebook en Twitter. publieke en commerciële omroepen, En duidelijker dan vroeger hebben websites en regionale zenders.
20 (online) media een overzicht van wat 55 De belangrijkste conclusie: “Twee ‘scoort’ en wat door niemand wordt derde van de hoofdredacteuren vindt gepruimd. dat er momenteel meer risico’s op Wordt het ‘u vraagt, wij draaien’, nu schending van de redactionele oplages dalen (…) en bij publiek onafhankelijkheid zijn dan vijf jaar
25 gefinancierde media de subsidies 60 geleden.” worden verkleind? “Met deze De hoofdredacteuren verklaren deze verschuiving van aanbod naar vraag toename onder meer door het ontstaat een maatschappelijk risico”, teruglopen van hun financiële stelt het Commissariaat. middelen. (…) Dat heeft redacties
30 “Nieuwsmedia zullen steeds minder 65 kleiner gemaakt en zorgt voor het een overzicht brengen van nieuws vaker inhuren van freelancers. (…) dat volgens journalisten belangrijk is, Veel freelancers werken ook voor maar vooral aanbieden wat de lezer, commerciële opdrachtgevers en kijker of luisteraar leuk en interessant zouden minder kritisch kunnen
35 vindt.” 70 schrijven over (potentiële) klanten. Liever het auto-ongeluk van Gerard
naar: NRC Handelsblad, 3 juni 2015
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
figuur 1
Bereik per leeftijd Nederlandse papieren dagbladen in 2010 en in 2015
2010 2015 90 % 80
70
60
50
40
30
20
10
0 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar 13-19 20-34 35-49 50-64 65+ jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Toelichting In alle leeftijdsgroepen daalt het bereik van papieren kranten. In 2010 las 81% van de 65-plussers een krant, in 2015 was dit 73%. De daling is aanzienlijk sterker bij de andere leeftijdsgroepen. Bij de 20 tot en met 34-jarigen ging het bereik van 52 naar 30% in vijf jaar.
bron: www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia, uitgave van Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), 22 juni 2016
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- op filter 4 ‘de selectieve perceptie van de verslaggever’ (1) voorbeeld van een juiste uitleg bij filter 4 ‘de selectieve perceptie van de verslaggever’:
- De freelancer zou anders dan een journalist met een vast contract op grond van zijn ervaringen, waarden en normen tot andere keuzes of interpretaties van nieuwsfeiten kunnen komen (waardoor de berichten van een freelancer gunstig kunnen uitpakken voor zijn andere commerciële opdrachtgever) (1p)
Iedere krant beschikt over een document dat dient om de redactionele onafhankelijkheid te beschermen onder andere tegen de commerciële invloeden zoals die van adverteerders.
Vraag 7 2 punten
− Noem de naam van dit document.
- Geef aan hoe de inhoud van dit document bijdraagt aan het waarborgen van de redactionele onafhankelijkheid.
Bekijk het antwoord
- het redactiestatuut (1)
- In het redactiestatuut staat omschreven wat de taak is van de directie en wat de taak is van de redactie (namelijk dat de directie zich bezighoudt met de commerciële kant van het bedrijf en zich niet mag bemoeien met de inhoud van de krant. De redactie zorgt voor de berichtgeving.) / Het redactiestatuut dient om de identiteit van een krant te beschermen: een onafhankelijke redactie is daarvoor nodig (1)
Opgave 2 Einde van de papieren krant?
Bij deze opgave horen figuur 1 en tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding De papieren krant heeft het moeilijk: tussen 2010 en 2015 is het bereik van de Nederlandse dagbladen onder alle leeftijdsgroepen gedaald (zie figuur 1). Toch is de papieren krant nog niet dood volgens Peter de Waard, columnist bij de Volkskrant (zie tekst 2).
Gebruik figuur 1. Het afnemende bereik van de Nederlandse dagbladen is een vraagstuk dat geanalyseerd kan worden vanuit de vier benaderingswijzen van het vak maatschappijwetenschappen.
Vraag 8 1 punt
Formuleer vanuit de veranderende en vergelijkende benaderingswijze een onderzoeksvraag over dit vraagstuk, waarop het antwoord te vinden is in figuur 1.
Tekst 2
De papieren krant is nog niet dood
Journalistiek behelst niet alleen 20 nog ongenuanceerder provoceren en relevant nieuws en opinies in een nog nodelozer kwetsen. krant te brengen. Het behelst vooral onzin uit de krant te houden. Hoe groter de chaos op internet, hoe meer kansen voor de papieren
5 Het scheiden van zin en onzin wordt kranten. Ze kunnen een gids zijn in met de dag belangrijker. En dat biedt 25 een jungle waar niemand meer een kansen voor de papieren krant. Als weg kan vinden. Papieren kranten gevolg van de explosieve groei van kunnen even diep ademhalen voordat digitale informatie wordt het nieuws achter een hype wordt aangerend.
10 overwoekerd door verzinsels, spoof De waarde van de stortvloed aan (nepnieuws), amusement, 30 informatie die met de snelheid van provocaties en scheldpartijen. En dat het licht over de wereld wordt wordt met de dag erger. Niet alleen geslingerd, kan worden gewikt en omdat het world wide web dagelijks gewogen, terwijl er op de sociale
15 uitdijt maar ook omdat op internet media al conclusies uit worden steeds scherper aan de wind moet 35 getrokken, analyses van worden worden gezeild om aandacht van de gemaakt, schuldigen worden surfende bezoekers te trekken. Dat aangewezen en grappen over betekent nog meer onzin verkopen, worden gemaakt.
naar: column van Peter de Waard uit de Volkskrant, 26 november 2015
Opgave 3 Lobbyen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juiste onderzoeksvraag vanuit de veranderende en vergelijkende benaderingswijze waarop het antwoord te vinden is in figuur 1: “Hoe groot is de daling van het aandeel jongeren (13-19 jaar) dat Nederlandse dagbladen leest in 2015 ten opzichte van 2010?” (1)
Kranten kunnen terechtkomen in een zogenaamde neerwaartse oplagespiraal. Dit gebeurt als de oplage van een krant daalt.
Vraag 9 3 punten
Leg uit in welke drie stappen van de neerwaartse oplagespiraal de oplage van een krant nog verder kan verkleinen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- stap 1: een kleinere oplage leidt tot lagere advertentie-inkomsten (1)
- stap 2: als gevolg van de dalende inkomsten is er minder budget om een kwalitatief goed product neer te zetten / moet er bezuinigd worden (1)
- stap 3: zo daalt de kwaliteit van de krant; dat leidt weer tot minder lezers dus de oplage van de krant daalt nog verder etcetera (1)
Gebruik tekst 2. Peter de Waard ziet als gevolg van de explosieve groei van digitale informatie kansen voor de papieren krant.
Vraag 10 1 punt
Formuleer een onderzoeksvraag over de inhoud van tekst 2 vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze, waarop het antwoord te vinden is in tekst 2.
Tekst 2
De papieren krant is nog niet dood
Journalistiek behelst niet alleen 20 nog ongenuanceerder provoceren en relevant nieuws en opinies in een nog nodelozer kwetsen. krant te brengen. Het behelst vooral onzin uit de krant te houden. Hoe groter de chaos op internet, hoe meer kansen voor de papieren
5 Het scheiden van zin en onzin wordt kranten. Ze kunnen een gids zijn in met de dag belangrijker. En dat biedt 25 een jungle waar niemand meer een kansen voor de papieren krant. Als weg kan vinden. Papieren kranten gevolg van de explosieve groei van kunnen even diep ademhalen voordat digitale informatie wordt het nieuws achter een hype wordt aangerend.
10 overwoekerd door verzinsels, spoof De waarde van de stortvloed aan (nepnieuws), amusement, 30 informatie die met de snelheid van provocaties en scheldpartijen. En dat het licht over de wereld wordt wordt met de dag erger. Niet alleen geslingerd, kan worden gewikt en omdat het world wide web dagelijks gewogen, terwijl er op de sociale
15 uitdijt maar ook omdat op internet media al conclusies uit worden steeds scherper aan de wind moet 35 getrokken, analyses van worden worden gezeild om aandacht van de gemaakt, schuldigen worden surfende bezoekers te trekken. Dat aangewezen en grappen over betekent nog meer onzin verkopen, worden gemaakt.
naar: column van Peter de Waard uit de Volkskrant, 26 november 2015
Opgave 3 Lobbyen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juiste onderzoeksvraag vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze waarop het antwoord te vinden is in tekst 2: “Welke (maatschappelijke of culturele) taak kunnen de redacties van kranten vervullen als antwoord op de explosieve groei van digitale informatie?” / “Welke visie zouden de redacties van kranten kunnen hebben op het verspreiden van ‘onzin’ via de digitale media?” (1)
Gebruik tekst 2. De moderne Nederlandse samenleving kan beschouwd worden als een informatiemaatschappij.
Vraag 11 2 punten
Welk kenmerk van een informatiemaatschappij herken je in tekst 2? Geef bij je antwoord een citaat met regelnummers uit de tekst.
Tekst 2
De papieren krant is nog niet dood
Journalistiek behelst niet alleen 20 nog ongenuanceerder provoceren en relevant nieuws en opinies in een nog nodelozer kwetsen. krant te brengen. Het behelst vooral onzin uit de krant te houden. Hoe groter de chaos op internet, hoe meer kansen voor de papieren
5 Het scheiden van zin en onzin wordt kranten. Ze kunnen een gids zijn in met de dag belangrijker. En dat biedt 25 een jungle waar niemand meer een kansen voor de papieren krant. Als weg kan vinden. Papieren kranten gevolg van de explosieve groei van kunnen even diep ademhalen voordat digitale informatie wordt het nieuws achter een hype wordt aangerend.
10 overwoekerd door verzinsels, spoof De waarde van de stortvloed aan (nepnieuws), amusement, 30 informatie die met de snelheid van provocaties en scheldpartijen. En dat het licht over de wereld wordt wordt met de dag erger. Niet alleen geslingerd, kan worden gewikt en omdat het world wide web dagelijks gewogen, terwijl er op de sociale
15 uitdijt maar ook omdat op internet media al conclusies uit worden steeds scherper aan de wind moet 35 getrokken, analyses van worden worden gezeild om aandacht van de gemaakt, schuldigen worden surfende bezoekers te trekken. Dat aangewezen en grappen over betekent nog meer onzin verkopen, worden gemaakt.
naar: column van Peter de Waard uit de Volkskrant, 26 november 2015
Opgave 3 Lobbyen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- kenmerk: grote toename van de informatieproductie (1)
- citaat: “de explosieve groei van digitale informatie” (regels 8-9) / “Niet alleen omdat het world wide web dagelijks uitdijt”(regels 13-15) / “de stortvloed aan informatie die met de snelheid van het licht over de wereld wordt geslingerd” (regels 29-32) (1)
In de moderne samenleving wordt “het nieuws overwoekerd door verzinsels, spoof (nepnieuws), amusement, provocaties en scheldpartijen.” (zie regels 9-12 van tekst 2). Papieren kranten kunnen orde scheppen in deze chaos (zie regels 22-38 van tekst 2) omdat hun journalisten en redacties een aantal journalistieke normen hanteren.
Vraag 12 2 punten
Leg uit hoe kranten met behulp van journalistieke normen orde kunnen scheppen in deze chaos. Ga in je uitleg uit van twee journalistieke normen.
Tekst 2
De papieren krant is nog niet dood
Journalistiek behelst niet alleen 20 nog ongenuanceerder provoceren en relevant nieuws en opinies in een nog nodelozer kwetsen. krant te brengen. Het behelst vooral onzin uit de krant te houden. Hoe groter de chaos op internet, hoe meer kansen voor de papieren
5 Het scheiden van zin en onzin wordt kranten. Ze kunnen een gids zijn in met de dag belangrijker. En dat biedt 25 een jungle waar niemand meer een kansen voor de papieren krant. Als weg kan vinden. Papieren kranten gevolg van de explosieve groei van kunnen even diep ademhalen voordat digitale informatie wordt het nieuws achter een hype wordt aangerend.
10 overwoekerd door verzinsels, spoof De waarde van de stortvloed aan (nepnieuws), amusement, 30 informatie die met de snelheid van provocaties en scheldpartijen. En dat het licht over de wereld wordt wordt met de dag erger. Niet alleen geslingerd, kan worden gewikt en omdat het world wide web dagelijks gewogen, terwijl er op de sociale
15 uitdijt maar ook omdat op internet media al conclusies uit worden steeds scherper aan de wind moet 35 getrokken, analyses van worden worden gezeild om aandacht van de gemaakt, schuldigen worden surfende bezoekers te trekken. Dat aangewezen en grappen over betekent nog meer onzin verkopen, worden gemaakt.
naar: column van Peter de Waard uit de Volkskrant, 26 november 2015
Opgave 3 Lobbyen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Ook correct met juiste uitleg bij de volgende journalistieke normen:
- gebruikmaken van meerdere informatiebronnen,
- checken van nieuws en
- de juiste weergave van feiten.
Opmerking Alleen 1 scorepunt toekennen voor een combinatie van juiste journalistieke norm met juiste uitleg.
Opgave 3 Lobbyen
Bij deze opgave horen de teksten 3 tot en met 5 en figuur 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding Tijdens het proces van politieke besluitvorming wordt volop gelobbyd. In het voorjaar van 2015 publiceerde PvdA-Tweede Kamerlid Lea Bouwmeester samen met partijgenote Astrid Oosenbrug een nota met voorstellen om lobbyen in Den Haag beter zichtbaar te maken (zie tekst 3). Bij de Haagse lobby zijn vaak oud-politici betrokken, zo blijkt uit onderzoek van de Volkskrant (zie tekst 4 en figuur 2). Lobbyen vindt niet alleen plaats in de nationale politiek. Ook op het niveau van de Europese Unie zijn veel lobbyisten actief (zie tekst 5).
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 3. De plannen van Kamerlid Bouwmeester hebben betrekking op het werk van lobbyisten.
Vraag 13 2 punten
Geef een omschrijving van het begrip lobbyen. Betrek in je antwoord twee elementen van het begrip lobbyen.
Tekst 4
Vooral het bedrijfsleven maakt gebruik van lobbykracht in Den Haag van ex- politici
Vooral het bedrijfsleven maakt woordigd in het onderwijs. In de zorg gebruik van de lobbykracht van ex- zijn de traditionele regeringspartijen politici. Met name VVD’ers en 20 PvdA, VVD en CDA sterk aanwezig. CDA’ers maken na hun leven op het Ex-politici van D66 en GroenLinks
5 Binnenhof de stap naar bedrijven. vinden regelmatig hun weg naar de Van alle ex-politici in de top van het top van niet-gouvernementele bedrijfsleven komt twee derde vanuit organisaties (ngo’s). PVV’ers en deze partijen. 25 SP’ers doen nauwelijks mee in dit netwerk van voormalig Wie toegang wil hebben tot de bewindspersonen en Kamerleden.
10 beslissers in Den Haag, moet weten waar de sleutel ligt. En wie weet dat Dat blijkt uit onderzoek van de nou beter dan een ex-politicus? Volkskrant naar het carrièreverloop Daarom zijn zoveel ex-Kamerleden 30 van ex-politici. Daarbij is in kaart en ex-ministers werkzaam in gebracht welke ex-Kamerleden, ex-
15 besturen van het bedrijfsleven en ministers en ex-staatssecretarissen maatschappelijke organisaties. tussen 2010 en 2015 topfuncties bekleedden in het bedrijfsleven, de PvdA en CDA zijn sterk vertegen- 35 semipublieke en de publieke sector.
naar: de Volkskrant, 6 februari 2016
figuur 2
Het aantal ex-politici per politieke partij in topfuncties bij werkgevers- organisatie VNO-NCW en bij vier bedrijven: Schiphol, bank ABN AMRO, NS (Nederlandse Spoorwegen) en Zorgverzekeraars Nederland tussen 2010 en 2015
bron: de Volkskrant, 6 februari 2016
Tekst 5
Het tot stand komen van EU-beleid
Europese besluitvorming doorvoeren in de voorstellen. Omdat Voordat …(a)… met een initiatief 20 regelmatig bijeenkomsten voorstel komt, raadpleegt …(a)… plaatsvinden tussen Nederlandse eerst één of meerdere comités om parlementsleden en de leden van
5 zich te vergewissen van voldoende …(c)…, kan de Tweede Kamer ook draagvlak bij de diverse Europese via deze weg nog enige invloed regeringen. Vrijwel altijd schakelt 25 uitoefenen. …(a)… adviesbureaus in om technische en juridische kwesties Invloed van lobbyisten
10 goed uit te zoeken. Het lobbycircuit dat zich richt op de Europese Unie, is bijzonder Nationale parlementen nemen kennis omvangrijk. In 2013 is uitgerekend van de voorstellen en kunnen hun 30 dat Nederlandse bedrijven en ministers vragen om bepaalde stand- organisaties zeker 80 miljoen euro punten in …(b)… te blokkeren of te uitgeven aan lobbyactiviteiten in
15 amenderen. Brussel, maar daar zijn enkele multinationals nog niet bij Voordat in …(c)… gestemd gaat 35 meegerekend. In totaal zou er één worden over de voorstellen van miljard euro per jaar worden …(a)…, kan …(c)… wijzigingen uitgegeven aan lobbyen in Brussel.
naar: www.europa-nu.nl, gedownload in oktober 2016
Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Tekst 3
De Tweede Kamer wil meer inzicht in onzichtbare lobbypraktijk
“Dat bedrijven, burgers en samengestelde werkgroep van organisaties voortdurend lobbyen, Kamerleden moet de voorstellen in hoort bij democratie”, zegt Lea 15 regelingen omzetten. Bouwmeester, Kamerlid van de In het voorjaar publiceerden de
5 PvdA. “Maar de politiek moet opener Kamerleden Bouwmeester en zijn over wie dit zijn en hoe de Oosenbrug al een reeks politiek belangen afweegt.” transparantie-voorstellen op de Samen met partijgenote Astrid 20 PvdA-website. Onderdeel daarvan Oosenbrug presenteert ze een was het openbaar maken van de
10 initiatief-nota met voorstellen om agenda’s van bewindspersonen en lobby-invloed in de politiek een ‘lobby-paragraaf’ bij wetgeving, zichtbaarder te maken. Een door hen waarin het ministerie laat zien welke
25 belangen zijn aangekaart en hoe die bepaalt. Wij als Kamerleden hebben zijn afgewogen. geen idee wie er in de vroegste fase meedenken. Als Kamerlid kun je niet Het voorstel is een eerste stap om zien wie de kaders van wetgeving lobbyen te reguleren. Hard nodig, 35 bepalen en als burger kun je alleen in stelt Bouwmeester. “Het gaat om wie de marge iets veranderen”, zegt
30 de kaders van wetgeving mede Bouwmeester.
naar: de Volkskrant, 22 december 2015
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Lobbyen betekent dat mensen (namens organisaties, bedrijven) op een informele manier / via direct contact met politici (1)
- proberen het overheidsbeleid te beïnvloeden (in overeenstemming met belangen van organisaties/bedrijven die de lobbyist vertegenwoordigt) (1)
Gebruik de regels 1 tot en met 26 van tekst 3. Politieke partijen vervullen verschillende functies in het proces van de politieke besluitvorming.
Vraag 14 2 punten
Leg uit welke functie van politieke partijen te herkennen is in de regels 1 tot en met 26 van tekst 3. Kies uit de volgende functies: de selectiefunctie, de articulatiefunctie, de participatiefunctie en de aggregatiefunctie.
Tekst 5
Het tot stand komen van EU-beleid
Europese besluitvorming doorvoeren in de voorstellen. Omdat Voordat …(a)… met een initiatief 20 regelmatig bijeenkomsten voorstel komt, raadpleegt …(a)… plaatsvinden tussen Nederlandse eerst één of meerdere comités om parlementsleden en de leden van
5 zich te vergewissen van voldoende …(c)…, kan de Tweede Kamer ook draagvlak bij de diverse Europese via deze weg nog enige invloed regeringen. Vrijwel altijd schakelt 25 uitoefenen. …(a)… adviesbureaus in om technische en juridische kwesties Invloed van lobbyisten
10 goed uit te zoeken. Het lobbycircuit dat zich richt op de Europese Unie, is bijzonder Nationale parlementen nemen kennis omvangrijk. In 2013 is uitgerekend van de voorstellen en kunnen hun 30 dat Nederlandse bedrijven en ministers vragen om bepaalde stand- organisaties zeker 80 miljoen euro punten in …(b)… te blokkeren of te uitgeven aan lobbyactiviteiten in
15 amenderen. Brussel, maar daar zijn enkele multinationals nog niet bij Voordat in …(c)… gestemd gaat 35 meegerekend. In totaal zou er één worden over de voorstellen van miljard euro per jaar worden …(a)…, kan …(c)… wijzigingen uitgegeven aan lobbyen in Brussel.
naar: www.europa-nu.nl, gedownload in oktober 2016
Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Tekst 3
De Tweede Kamer wil meer inzicht in onzichtbare lobbypraktijk
“Dat bedrijven, burgers en samengestelde werkgroep van organisaties voortdurend lobbyen, Kamerleden moet de voorstellen in hoort bij democratie”, zegt Lea 15 regelingen omzetten. Bouwmeester, Kamerlid van de In het voorjaar publiceerden de
5 PvdA. “Maar de politiek moet opener Kamerleden Bouwmeester en zijn over wie dit zijn en hoe de Oosenbrug al een reeks politiek belangen afweegt.” transparantie-voorstellen op de Samen met partijgenote Astrid 20 PvdA-website. Onderdeel daarvan Oosenbrug presenteert ze een was het openbaar maken van de
10 initiatief-nota met voorstellen om agenda’s van bewindspersonen en lobby-invloed in de politiek een ‘lobby-paragraaf’ bij wetgeving, zichtbaarder te maken. Een door hen waarin het ministerie laat zien welke
25 belangen zijn aangekaart en hoe die bepaalt. Wij als Kamerleden hebben zijn afgewogen. geen idee wie er in de vroegste fase meedenken. Als Kamerlid kun je niet Het voorstel is een eerste stap om zien wie de kaders van wetgeving lobbyen te reguleren. Hard nodig, 35 bepalen en als burger kun je alleen in stelt Bouwmeester. “Het gaat om wie de marge iets veranderen”, zegt
30 de kaders van wetgeving mede Bouwmeester.
naar: de Volkskrant, 22 december 2015
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de articulatiefunctie (1)
- want de PvdA-Kamerleden hebben met hun initiatiefnota een maatschappelijke wens – lobby-invloed zichtbaar maken – op de politieke agenda geplaatst (1)
Gebruik de regels 1 tot en met 26 van tekst 3.
Vraag 15 2 punten
− Geef een citaat met regelnummers waaruit blijkt dat de Tweede Kamer het recht van initiatief heeft.
- Geef aan hoe het recht van initiatief uit dit citaat blijkt.
Tekst 3
De Tweede Kamer wil meer inzicht in onzichtbare lobbypraktijk
“Dat bedrijven, burgers en samengestelde werkgroep van organisaties voortdurend lobbyen, Kamerleden moet de voorstellen in hoort bij democratie”, zegt Lea 15 regelingen omzetten. Bouwmeester, Kamerlid van de In het voorjaar publiceerden de
5 PvdA. “Maar de politiek moet opener Kamerleden Bouwmeester en zijn over wie dit zijn en hoe de Oosenbrug al een reeks politiek belangen afweegt.” transparantie-voorstellen op de Samen met partijgenote Astrid 20 PvdA-website. Onderdeel daarvan Oosenbrug presenteert ze een was het openbaar maken van de
10 initiatief-nota met voorstellen om agenda’s van bewindspersonen en lobby-invloed in de politiek een ‘lobby-paragraaf’ bij wetgeving, zichtbaarder te maken. Een door hen waarin het ministerie laat zien welke
25 belangen zijn aangekaart en hoe die bepaalt. Wij als Kamerleden hebben zijn afgewogen. geen idee wie er in de vroegste fase meedenken. Als Kamerlid kun je niet Het voorstel is een eerste stap om zien wie de kaders van wetgeving lobbyen te reguleren. Hard nodig, 35 bepalen en als burger kun je alleen in stelt Bouwmeester. “Het gaat om wie de marge iets veranderen”, zegt
30 de kaders van wetgeving mede Bouwmeester.
naar: de Volkskrant, 22 december 2015
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- citaat: “Een door hen samengestelde werkgroep van Kamerleden moet de voorstellen in regelingen omzetten.” (regels 12-15) (1)
- Een vervolgstap na de presentatie van de nota is dat Kamerleden met een wetsvoorstel komen. Dat wordt bedoeld met “de voorstellen in regelingen omzetten” (1)
Gebruik de regels 27 tot en met 37 van tekst 3. Een democratische rechtsstaat heeft onder andere de volgende kenmerken:
1 De bevoegdheden van bestuursorganen zijn gebaseerd op de Grondwet.
2 Er is openbaarheid van bestuur.
3 Er zijn politieke grondrechten.
4 Er is sprake van scheiding van de machten.
Vraag 16 2 punten
− Op welk kenmerk van een democratische rechtsstaat kunnen de voorstellen van Bouwmeester gebaseerd worden?
- Leg je antwoord uit.
Tekst 3
De Tweede Kamer wil meer inzicht in onzichtbare lobbypraktijk
“Dat bedrijven, burgers en samengestelde werkgroep van organisaties voortdurend lobbyen, Kamerleden moet de voorstellen in hoort bij democratie”, zegt Lea 15 regelingen omzetten. Bouwmeester, Kamerlid van de In het voorjaar publiceerden de
5 PvdA. “Maar de politiek moet opener Kamerleden Bouwmeester en zijn over wie dit zijn en hoe de Oosenbrug al een reeks politiek belangen afweegt.” transparantie-voorstellen op de Samen met partijgenote Astrid 20 PvdA-website. Onderdeel daarvan Oosenbrug presenteert ze een was het openbaar maken van de
10 initiatief-nota met voorstellen om agenda’s van bewindspersonen en lobby-invloed in de politiek een ‘lobby-paragraaf’ bij wetgeving, zichtbaarder te maken. Een door hen waarin het ministerie laat zien welke
25 belangen zijn aangekaart en hoe die bepaalt. Wij als Kamerleden hebben zijn afgewogen. geen idee wie er in de vroegste fase meedenken. Als Kamerlid kun je niet Het voorstel is een eerste stap om zien wie de kaders van wetgeving lobbyen te reguleren. Hard nodig, 35 bepalen en als burger kun je alleen in stelt Bouwmeester. “Het gaat om wie de marge iets veranderen”, zegt
30 de kaders van wetgeving mede Bouwmeester.
naar: de Volkskrant, 22 december 2015
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- kenmerk 1: De bevoegdheden van bestuursorganen zijn gebaseerd op de Grondwet (1p)
- (voorbeeld van een juiste uitleg) Kamerleden maken gebruik van hun bevoegdheid om een wetsvoorstel in te dienen. Deze wetgevende taak staat in de Grondwet (art. 81 Grondwet) (1p)
Gebruik tekst 3. De discussie over de invloed van lobbyisten in Den Haag hangt samen met enkele knelpunten ten aanzien van het democratische gehalte van het Nederlandse politieke systeem. Deze knelpunten zijn:
1 afnemende invloed van het parlement ten opzichte van de regering;
2 ongelijke toegangsmogelijkheden tot de politieke arena.
Vraag 17 2 punten
− Geef een citaat met regelnummers uit tekst 3 dat een voorbeeld is van knelpunt 1.
- Geef een citaat met regelnummers uit tekst 3 dat een voorbeeld is van knelpunt 2.
Tekst 3
De Tweede Kamer wil meer inzicht in onzichtbare lobbypraktijk
“Dat bedrijven, burgers en samengestelde werkgroep van organisaties voortdurend lobbyen, Kamerleden moet de voorstellen in hoort bij democratie”, zegt Lea 15 regelingen omzetten. Bouwmeester, Kamerlid van de In het voorjaar publiceerden de
5 PvdA. “Maar de politiek moet opener Kamerleden Bouwmeester en zijn over wie dit zijn en hoe de Oosenbrug al een reeks politiek belangen afweegt.” transparantie-voorstellen op de Samen met partijgenote Astrid 20 PvdA-website. Onderdeel daarvan Oosenbrug presenteert ze een was het openbaar maken van de
10 initiatief-nota met voorstellen om agenda’s van bewindspersonen en lobby-invloed in de politiek een ‘lobby-paragraaf’ bij wetgeving, zichtbaarder te maken. Een door hen waarin het ministerie laat zien welke
25 belangen zijn aangekaart en hoe die bepaalt. Wij als Kamerleden hebben zijn afgewogen. geen idee wie er in de vroegste fase meedenken. Als Kamerlid kun je niet Het voorstel is een eerste stap om zien wie de kaders van wetgeving lobbyen te reguleren. Hard nodig, 35 bepalen en als burger kun je alleen in stelt Bouwmeester. “Het gaat om wie de marge iets veranderen”, zegt
30 de kaders van wetgeving mede Bouwmeester.
naar: de Volkskrant, 22 december 2015
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
knelpunt 1: afnemende invloed van het parlement ten opzichte van de regering Het volgende citaat is daarvan een voorbeeld:
Het proces van politieke besluitvorming kan beschreven worden met behulp van de verschillende fasen van het systeemmodel: de invoerfase, de omzettingsfase en de uitvoerfase.
Vraag 18 2 punten
Leg uit in welke twee fasen van het systeemmodel veel lobbyactiviteiten zich voornamelijk afspelen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen 1 scorepunt toekennen voor een combinatie van juiste fase met juiste uitleg.
Lees tekst 4 en bekijk figuur 2. Dat het bedrijfsleven en organisaties uit de (semi)publieke sector voor hun lobby-activiteiten graag gebruikmaken van ex-politici, heeft alles te maken met de machtsbronnen waarover ex-politici beschikken.
Vraag 19 4 punten
Leg met behulp van twee machtsbronnen uit waarom ex-politici een waardevolle rol kunnen spelen in de lobby van het bedrijfsleven en organisaties uit de (semi)publieke sector.
Tekst 4
Vooral het bedrijfsleven maakt gebruik van lobbykracht in Den Haag van ex- politici
Vooral het bedrijfsleven maakt woordigd in het onderwijs. In de zorg gebruik van de lobbykracht van ex- zijn de traditionele regeringspartijen politici. Met name VVD’ers en 20 PvdA, VVD en CDA sterk aanwezig. CDA’ers maken na hun leven op het Ex-politici van D66 en GroenLinks
5 Binnenhof de stap naar bedrijven. vinden regelmatig hun weg naar de Van alle ex-politici in de top van het top van niet-gouvernementele bedrijfsleven komt twee derde vanuit organisaties (ngo’s). PVV’ers en deze partijen. 25 SP’ers doen nauwelijks mee in dit netwerk van voormalig Wie toegang wil hebben tot de bewindspersonen en Kamerleden.
10 beslissers in Den Haag, moet weten waar de sleutel ligt. En wie weet dat Dat blijkt uit onderzoek van de nou beter dan een ex-politicus? Volkskrant naar het carrièreverloop Daarom zijn zoveel ex-Kamerleden 30 van ex-politici. Daarbij is in kaart en ex-ministers werkzaam in gebracht welke ex-Kamerleden, ex-
15 besturen van het bedrijfsleven en ministers en ex-staatssecretarissen maatschappelijke organisaties. tussen 2010 en 2015 topfuncties bekleedden in het bedrijfsleven, de PvdA en CDA zijn sterk vertegen- 35 semipublieke en de publieke sector.
naar: de Volkskrant, 6 februari 2016
figuur 2
Het aantal ex-politici per politieke partij in topfuncties bij werkgevers- organisatie VNO-NCW en bij vier bedrijven: Schiphol, bank ABN AMRO, NS (Nederlandse Spoorwegen) en Zorgverzekeraars Nederland tussen 2010 en 2015
bron: de Volkskrant, 6 februari 2016
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): voorbeeld 1 − machtsbron: de ex-politici hebben veel kennis/deskundigheid − voorbeeld van een juiste uitleg: De ex-politici lobbyen vaak in sectoren waar ze als politicus veel mee te maken hebben gehad en ze beschikken dus over veel inhoudelijke kennis op het betreffende vakgebied/beleidsterrein. / De ex-politici beschikken over kennis over het verloop van het politieke proces en weten dus goed op welk moment en op welke wijze ze het meest efficiënt invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming voorbeeld 2 − machtsbron: de ex-politici beschikken over een netwerk − voorbeeld van een juiste uitleg: Doordat ze zelf in de politiek werkzaam zijn geweest, hebben ze daar (veel) contacten. Ze weten daardoor dus beter bij wie ze moeten zijn / kunnen dus makkelijker in contact komen met de juiste personen om hun doelen te bereiken voorbeeld 3 − machtsbron: de ex-politici hebben veel ervaring − voorbeeld van een juiste uitleg: Doordat ze tijdens hun politieke carrière (veel) ervaring hebben opgedaan met politieke besluitvormingsprocessen, kunnen ze goed inschatten welke momenten en methoden het meest geschikt zijn om invloed uit te oefenen op de besluitvorming per juist voorbeeld van een machtsbron (1) per juiste uitleg van een machtsbron (1) (4)
Gebruik figuur 2. In figuur 2 is het aantal ex-politici in topfuncties zichtbaar van verschillende Nederlandse organisaties en bedrijven. Ook is te zien van welke politieke partij de ex-politici of ex-politicus afkomstig is.
Vraag 20 3 punten
a In de topfuncties van welk bedrijf of van welke organisatie is het aantal ex-politici van een ‘rechtse’ partij of partijen groter dan van een ‘linkse’ partij of partijen? Noem van het gekozen bedrijf of de gekozen organisatie het aantal topfuncties per ‘rechtse’ en ‘linkse’ politieke partij of partijen. b Geef een reden waarom meer ‘rechtse’ dan ‘linkse’ ex-politici in de topfuncties van dat bedrijf of organisatie terecht zijn gekomen. Betrek in je antwoord een uitgangspunt van ‘rechtse’ politieke partijen en een uitgangspunt van ‘linkse’ politieke partijen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord (één van de volgende): (1)
- Rechtse politieke partijen zoals de VVD, benadrukken meer dan linkse partijen zoals de PvdA, het belang van de vrijemarkteconomie of economische vrijheid. Dit uitgangspunt (van het liberalisme) past bij de visie van of de belangen van werkgevers / van de werkgeversorganisatie VNO-NCW (1)
- Een linkse partijpolitiek zoals de PvdA wil meer regels voor het bedrijfsleven – beperking van de ondernemersvrijheid – om de werknemers beter te kunnen beschermen / om meer gelijkheid te bevorderen. Dit uitgangspunt strookt niet met de belangen / de visie van werkgeversorganisatie VNO-NCW en van een rechtse politieke partij zoals de VVD (1)
In tekst 4 staat dat PVV’ers en SP’ers nauwelijks meedoen in het netwerk van ex-politici (zie de regels 24-27). Politieke partijen kun je indelen volgens politieke stromingen of ideologieën. De PVV wordt gerekend tot een bepaalde ideologie.
Vraag 21 3 punten
− Noem de naam van de ideologie waartoe de PVV wordt gerekend.
- Noem twee kenmerken van deze ideologie.
Tekst 4
Vooral het bedrijfsleven maakt gebruik van lobbykracht in Den Haag van ex- politici
Vooral het bedrijfsleven maakt woordigd in het onderwijs. In de zorg gebruik van de lobbykracht van ex- zijn de traditionele regeringspartijen politici. Met name VVD’ers en 20 PvdA, VVD en CDA sterk aanwezig. CDA’ers maken na hun leven op het Ex-politici van D66 en GroenLinks
5 Binnenhof de stap naar bedrijven. vinden regelmatig hun weg naar de Van alle ex-politici in de top van het top van niet-gouvernementele bedrijfsleven komt twee derde vanuit organisaties (ngo’s). PVV’ers en deze partijen. 25 SP’ers doen nauwelijks mee in dit netwerk van voormalig Wie toegang wil hebben tot de bewindspersonen en Kamerleden.
10 beslissers in Den Haag, moet weten waar de sleutel ligt. En wie weet dat Dat blijkt uit onderzoek van de nou beter dan een ex-politicus? Volkskrant naar het carrièreverloop Daarom zijn zoveel ex-Kamerleden 30 van ex-politici. Daarbij is in kaart en ex-ministers werkzaam in gebracht welke ex-Kamerleden, ex-
15 besturen van het bedrijfsleven en ministers en ex-staatssecretarissen maatschappelijke organisaties. tussen 2010 en 2015 topfuncties bekleedden in het bedrijfsleven, de PvdA en CDA zijn sterk vertegen- 35 semipublieke en de publieke sector.
naar: de Volkskrant, 6 februari 2016
figuur 2
Het aantal ex-politici per politieke partij in topfuncties bij werkgevers- organisatie VNO-NCW en bij vier bedrijven: Schiphol, bank ABN AMRO, NS (Nederlandse Spoorwegen) en Zorgverzekeraars Nederland tussen 2010 en 2015
bron: de Volkskrant, 6 februari 2016
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- voorbeelden van juiste kenmerken (twee van de volgende): (2p)
- Er is een afkeer van de gevestigde orde / het establishment van de politieke, economische en culturele elite.
- Er wordt vaak verwezen naar de wil van ‘het volk’.
- Er wordt vaak verwezen naar de eenheid van het land / vaderlandsliefde / benadrukken van de natiestaat.
- Er worden uitingen gedaan tegen migratie.
- De nadelen van een multi-etnische samenleving worden benadrukt.
- Er is een afkeer van de invloed van internationale organisaties als de EU.
per juist kenmerk (1)
Gebruik de regels 1 tot en met 25 van tekst 5. In het eerste gedeelte van tekst 5 wordt beschreven hoe het Europese besluitvormingsproces verloopt. Op de puntjes bij de letters a, b en c horen drie Europese politieke organen te staan die in dit proces een rol spelen.
Vraag 22 3 punten
Geef aan welke organen dit zijn (één orgaan per letter).
Tekst 5
Het tot stand komen van EU-beleid
Europese besluitvorming doorvoeren in de voorstellen. Omdat Voordat …(a)… met een initiatief 20 regelmatig bijeenkomsten voorstel komt, raadpleegt …(a)… plaatsvinden tussen Nederlandse eerst één of meerdere comités om parlementsleden en de leden van
5 zich te vergewissen van voldoende …(c)…, kan de Tweede Kamer ook draagvlak bij de diverse Europese via deze weg nog enige invloed regeringen. Vrijwel altijd schakelt 25 uitoefenen. …(a)… adviesbureaus in om technische en juridische kwesties Invloed van lobbyisten
10 goed uit te zoeken. Het lobbycircuit dat zich richt op de Europese Unie, is bijzonder Nationale parlementen nemen kennis omvangrijk. In 2013 is uitgerekend van de voorstellen en kunnen hun 30 dat Nederlandse bedrijven en ministers vragen om bepaalde stand- organisaties zeker 80 miljoen euro punten in …(b)… te blokkeren of te uitgeven aan lobbyactiviteiten in
15 amenderen. Brussel, maar daar zijn enkele multinationals nog niet bij Voordat in …(c)… gestemd gaat 35 meegerekend. In totaal zou er één worden over de voorstellen van miljard euro per jaar worden …(a)…, kan …(c)… wijzigingen uitgegeven aan lobbyen in Brussel.
naar: www.europa-nu.nl, gedownload in oktober 2016
Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a = de Europese Commissie (1)
- b = de Raad van de Europese Unie (1)
- c = het Europees Parlement (1)
Lees de regels 26 tot en met 37 van tekst 5. Bedrijven investeren veel geld in Europese lobbyactiviteiten. Dit komt onder andere omdat ‘Brussel’ bevoegdheden heeft die betrekking hebben op economische samenwerking, zoals de ordening van de markten voor landbouwgebieden.
Vraag 23 2 punten
− Geef een ander voorbeeld van economische samenwerking waarop de bevoegdheden van Brussel betrekking hebben.
- Welk algemeen doel van de Europese samenwerking wordt daarmee bereikt?
Tekst 5
Het tot stand komen van EU-beleid
Europese besluitvorming doorvoeren in de voorstellen. Omdat Voordat …(a)… met een initiatief 20 regelmatig bijeenkomsten voorstel komt, raadpleegt …(a)… plaatsvinden tussen Nederlandse eerst één of meerdere comités om parlementsleden en de leden van
5 zich te vergewissen van voldoende …(c)…, kan de Tweede Kamer ook draagvlak bij de diverse Europese via deze weg nog enige invloed regeringen. Vrijwel altijd schakelt 25 uitoefenen. …(a)… adviesbureaus in om technische en juridische kwesties Invloed van lobbyisten
10 goed uit te zoeken. Het lobbycircuit dat zich richt op de Europese Unie, is bijzonder Nationale parlementen nemen kennis omvangrijk. In 2013 is uitgerekend van de voorstellen en kunnen hun 30 dat Nederlandse bedrijven en ministers vragen om bepaalde stand- organisaties zeker 80 miljoen euro punten in …(b)… te blokkeren of te uitgeven aan lobbyactiviteiten in
15 amenderen. Brussel, maar daar zijn enkele multinationals nog niet bij Voordat in …(c)… gestemd gaat 35 meegerekend. In totaal zou er één worden over de voorstellen van miljard euro per jaar worden …(a)…, kan …(c)… wijzigingen uitgegeven aan lobbyen in Brussel.
naar: www.europa-nu.nl, gedownload in oktober 2016
Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- één van de volgende: (1p)
- vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal
- het garanderen van eerlijke concurrentie
Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding In Noord-Brabant worden hennepkwekers tegenwoordig veelal buiten de rechter om bestraft. Het zogenaamde ‘kaalplukken’ van deze criminelen zou een stuk effectiever zijn en dient mede om de rechterlijke macht te ontlasten.
Gebruik de regels 1 tot en met 29 van tekst 6. Hennepteelt leidt tot veel schade bij de overheid en de samenleving.
Vraag 24 2 punten
Geef twee voorbeelden van materiële schade die de hennepindustrie toebrengt aan de overheid en/of samenleving. Illustreer elk voorbeeld met een ander citaat met regelnummers uit het tekstfragment.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): − De bestrijding van drugscriminaliteit door justitie kost de overheid / de belastingbetalende burgers veel geld: “2.500 verdachten, 60 criminele bendes” (regels 9-10). − De overheid loopt veel belastinginkomsten mis: “een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro” (regels 11-12). − Bij brand in een woonwijk kan veel schade ontstaan aan omliggende huizen en gebouwen / de bestrijding van brand in woonwijken brengt kosten voor de overheid / de belastingbetaler met zich mee: “drie tot vijf branden per week, vaak midden in een woonwijk.” (regels 28-29) per juist voorbeeld met bijpassend juist citaat (uit tekst 6) (1) (2)
Gebruik de regels 30 tot en met 46 van tekst 6. Het zogenaamde integraal veiligheidsbeleid heeft een aantal kenmerken, zoals de nadruk op het voorkomen van onveiligheid.
Vraag 25 2 punten
Welk ander kenmerk van het integraal veiligheidsbeleid is te herkennen in het tekstfragment? Illustreer je antwoord met een citaat met regelnummers.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- samenwerking tussen overheidsorganen en particuliere instanties (1)
- citaat: “Daarom betrekken we nu iedereen bij de opsporing: het overheidsbestuur, de belastingdienst, het bedrijfsleven.” (regels 32-35) (1)
Gebruik de regels 30 tot en met 46 van tekst 6.
Vraag 26 3 punten
Leg uit dat bij de manier van opsporen die De Groot beschrijft in het tekstfragment, het dilemma van de rechtsstaat een rol speelt. Geef eerst aan wat het dilemma van de rechtsstaat inhoudt.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- Het dilemma van de rechtsstaat houdt in dat er een spanning bestaat tussen enerzijds rechtshandhaving en anderzijds rechtsbescherming (1)
- De manier van opsporen die De Groot beschrijft, is (volgens De Groot) effectief en draagt zodoende bij aan de rechtshandhaving / het bestrijden van drugscriminaliteit (1)
- Deze aanpak gaat echter wel ten koste van de rechtsbescherming: het feit dat willekeurig mensen verantwoording moeten afleggen voor het bezit van een dure auto of een hoog energieverbruik kan als een inbreuk op hun privacy worden gezien (1)
Gebruik de regels 47 tot en met 73 van tekst 6. Met de afdoeningstransactie zoals beschreven in het tekstfragment worden verschillende doelen van straf bereikt.
Vraag 27 4 punten
− Welke twee doelen van straf worden met de afdoeningstransactie bereikt?
- Leg uit hoe elk doel wordt bereikt. Betrek in je uitleg een passend citaat met regelnummers uit het tekstfragment.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- juiste antwoorden zijn (twee van de volgende): doel − vergelding uitleg − Kwaad mag niet onbestraft blijven. De henneptelers zullen het afpakken van hun vermogen als een echte straf ervaren. “Afpakken doet bij criminelen echt zeer, want alles draait om geld.” (regels 65-67) / “Afgepakt vermogen vinden ze erger dan gevangenisstraf” (regels 67- 68) doel − speciale/generale preventie uitleg − Het feit dat de hennepteler een straf krijgt die als erg ervaren wordt, moet hem / andere potentiële telers weerhouden van het (opnieuw) plegen van dergelijke delicten. “Afpakken doet bij criminelen echt zeer, want alles draait om geld.” (regels 65-67) / “Afgepakt vermogen vinden ze erger dan gevangenisstraf” (regels 67-68) doel − genoegdoening van het slachtoffer uitleg − De crimineel moet de schade van de energieleverancier, die beschouwd kan worden als één van de slachtoffers, vergoeden. “en je tekent een overeenkomst voor de schade van je energieleverancier” (regels 58-60) per juist doel (1) per juiste uitleg met passend citaat (1) (4)
Gebruik de regels 47 tot en met 73 van tekst 6. Er bestaan verschillende theorieën ter verklaring van crimineel gedrag.
Vraag 28 3 punten
Leg uit welke theorie De Groot en Nanhkoesingh kunnen aanhalen om de effectiviteit van hun aanpak te ondersteunen. Betrek in je uitleg een gegeven uit het tekstfragment.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- de rationele-keuzetheorie (1)
- Of iemand overgaat tot het plegen van crimineel gedrag, is afhankelijk van de uitkomst van een kosten-batenanalyse (1)
- Het afpakken van vermogen beschouwen de hennepkwekers (volgens De Groot en Nanhkoesingh) als hogere kosten dan een gevangenisstraf (zie regels 65-68). De kans dat potentiële daders kiezen voor hennepteelt, neemt door deze aanpak dus af (1)
Er bestaan verschillende kwantitatieve methoden om criminaliteit te meten zoals slachtofferenquêtes, self-report-onderzoeken en rechtbankstatistieken.
Vraag 29 3 punten
Leg van elke methode uit of deze meer of minder geschikt is om vast te stellen of de hennepteelt door de nieuwe aanpak van politie en justitie zoals beschreven in tekst 6 daadwerkelijk is afgenomen.
Tekst 6
Pak criminelen hun geld en vermogen af, dan straf je ze het hardst
Omdat in Noord-Brabant het criminele samenwerkingsverbanden. strafrecht overbelast raakte door het Rijdt iemand in een dure auto maar aantal hennepzaken, probeert men er heeft hij volgens de fiscus geen iets nieuws: buiten de rechter om de 40 werk? Wij houden je aan
- leg het
5 drugscriminelen kaalplukken. maar uit. Horen we van een Rienk de Groot, Hoofd Recherche energieleverancier dat je een van de politie Zeeland-West-Brabant: buitenproportioneel hoog “Alleen al de Tilburgse energieverbruik hebt? Wij bellen aan: hennepindustrie is met 2.500 45 hallo, we komen controleren of u niet
10 verdachten, 60 criminele bendes en toevallig hennep verbouwt.” een illegale jaaromzet van zo’n 800 miljoen euro
- dat is meer dan de Officier van justitie Nanhkoesingh: gemeentebegroting
- een ernstige “We hadden zoveel hennepzaken dat bedreiging voor de samenleving.” het bijna niet meer te doen was.
50 Toen heb ik bij mijn leiding
15 De Groot: “Henneptelen lijkt voorgesteld: laten we makkelijk geld verdienen. Maar het is hennepverdachten zo veel mogelijk een keiharde wereld. Als een vermogen afpakken door ze buiten crimineel hoort dat een rustig het strafrecht om een gezinnetje in een buitenwijk van 55 afdoeningstransactie aan te bieden.
20 Breda een kwekerij heeft van Als officier leg je zo’n verdachte de driehonderd planten, trommelt hij een keuze voor: je doet afstand van je paar vrienden op en komen ze bij je auto, je krijgt een werkstraf en je langs. Dan gaat het er niet zacht- tekent een overeenkomst voor de zinnig aan toe. Aan dat gevaar van 60 schade van je energieleverancier,
25 roof door criminelen stel je je hele dan hoef je niet naar de rechter.” gezin bloot. Plus het risico dat je groeilampen in de hens vliegen. Wij De Groot: “De verkoop van één kilo hebben drie tot vijf branden per droge hennep levert al 3.250 euro week, vaak midden in een woonwijk.” op, en in het grensgebied een
65 slordige 5.000. Afpakken doet bij
30 Effectiever opsporen en afstraffen criminelen echt zeer, want alles De Groot: “We willen effectiever op- draait om geld. Afgepakt vermogen sporen en afstraffen. Daarom vinden ze erger dan gevangenisstraf, betrekken we nu iedereen bij de want gevangenisstraf is in het milieu opsporing: het overheidsbestuur, de 70 een statussymbool. En de staatskas
35 belastingdienst, het bedrijfsleven. Zo is ook beperkt. Je kunt je middelen interveniëren we zo veel mogelijk in maar één keer uitgeven, dus je moet efficiënt zijn.” naar: de Volkskrant, 26 april 2016
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bekijk het antwoord
- Slachtofferenquêtes zijn minder geschikt om vast te stellen of de hennepteelt door de nieuwe aanpak daadwerkelijk is afgenomen, omdat respondenten in de enquête niet kunnen aangeven dat ze het slachtoffer zijn geweest van het delict hennepteelt; bij hennepteelt is er geen sprake van een aanwijsbaar slachtoffer (1)
- Self-report-onderzoeken zijn meer geschikt om vast te stellen of de hennepteelt door de nieuwe aanpak daadwerkelijk is afgenomen, omdat in een enquête onder burgers gevraagd kan worden of deze zich schuldig hebben gemaakt aan het telen van hennep. (Als de enquête op verschillende tijdstippen wordt afgenomen zou een daling van dit delict kunnen worden vastgesteld) (1)
- Rechtbankstatistieken zijn minder geschikt om vast te stellen of de hennepteelt door de nieuwe aanpak daadwerkelijk is afgenomen, omdat door de nieuwe aanpak veel hennepzaken niet meer voor de rechter komen. Het feit dat er in de rechtbankstatistieken een afname te zien is, zegt dus weinig/niets over de werkelijke omvang van dit type delict (1)
Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding Begin 2016 deed de Vrije Universiteit Amsterdam in opdracht van de politie een onderzoek naar de kinderen van Amsterdamse beroepscriminelen. In de Volkskrant verscheen een artikel over de resultaten (zie tekst 7).
Gebruik de regels 1 tot en met 30 van tekst 7.
Vraag 30 1 punt
Welke hypothese of hypothesen zou of zouden ten grondslag gelegen kunnen hebben aan het onderzoek van de Vrije Universiteit?
1 Hoe vergaat het de kinderen van beroepscriminelen?
2 In het algemeen belanden jongens vaker in de criminaliteit dan meisjes.
3 Kinderen van criminele ouders hebben een verhoogd risico om in de criminaliteit te belanden.
4 Is er een verschil tussen zonen en dochters van beroepscriminelen waar het gaat om de kans om in de criminaliteit te belanden?
Tekst 7
Zoon van Amsterdamse crimineel gaat bijna altijd vader achterna
Bijna alle zonen van Amsterdamse andere schuldig aan beroepscriminelen belanden in de geweldsmisdrijven of werden betrapt misdaad, blijkt uit onderzoek van de met een wapen. Vrije Universiteit Amsterdam. De helft “Dit is een heel hoge score”, zegt
5 van hen heeft zelfs al in de 30 Van Dijk over de jongens. gevangenis gezeten. De dochters van de Amsterdamse In opdracht van de politie onderzocht criminelen hebben op een enkele de Vrije Universiteit Amsterdam voor uitzondering na wat lichtere strafbare het eerst hoe het de kinderen van feiten begaan, zoals verkeers-
10 zogenoemde ABC’ers
- 35 overtredingen of een Amsterdamse beroepscriminelen
- vermogensdelict. In totaal ging een vergaat. Onderzoekster Meintje van kleine 50 procent van de dochters in Dijk nam politie-, justitie- en de fout. jeugdzorg-dossiers van 25 gezinnen
15 onder de loep, van de ouders en hun Een van de verklaringen voor het
76 kinderen. “De focus van het 40 criminele gedrag zijn de vele trauma- onderzoek lag vooral op de 44 tische ervaringen die de kinderen kinderen die tussen de 19 en 33 jaar meekrijgen in hun jeugd. Zo ontdekte oud zijn.” Hun gemiddelde leeftijd is Van Dijk dat 95 procent hun vader
20 23 jaar. langere tijd moest missen omdat Wat blijkt: negen van de tien zonen 45 deze in de gevangenis zat. In bijna komen met justitie in aanraking. De 90 procent van de gevallen zijn de helft valt zelfs in de zwaardere ouders gescheiden. En meer dan een categorie. Zij hebben al in detentie op de drie heeft een vader die is
25 gezeten en maakten zich onder geliquideerd.
naar: de Volkskrant, 25 februari 2016
9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Gebruik de regels 31 tot en met 49 van tekst 7. In dit tekstgedeelte is een groep theorieën te herkennen die een verklaring kan geven voor crimineel gedrag. Enkele van die groepen van criminologische theorieën zijn: psychologische theorieën, sociaalpsychologische theorieën en sociologisch theorieën.
Vraag 31 2 punten
− Welke groep theorieën is te herkennen in het tekstfragment?
- Geef een kenmerk van deze groep theorieën en koppel deze aan een gegeven uit het tekstfragment.
Tekst 7
Zoon van Amsterdamse crimineel gaat bijna altijd vader achterna
Bijna alle zonen van Amsterdamse andere schuldig aan beroepscriminelen belanden in de geweldsmisdrijven of werden betrapt misdaad, blijkt uit onderzoek van de met een wapen. Vrije Universiteit Amsterdam. De helft “Dit is een heel hoge score”, zegt
5 van hen heeft zelfs al in de 30 Van Dijk over de jongens. gevangenis gezeten. De dochters van de Amsterdamse In opdracht van de politie onderzocht criminelen hebben op een enkele de Vrije Universiteit Amsterdam voor uitzondering na wat lichtere strafbare het eerst hoe het de kinderen van feiten begaan, zoals verkeers-
10 zogenoemde ABC’ers
- 35 overtredingen of een Amsterdamse beroepscriminelen
- vermogensdelict. In totaal ging een vergaat. Onderzoekster Meintje van kleine 50 procent van de dochters in Dijk nam politie-, justitie- en de fout. jeugdzorg-dossiers van 25 gezinnen
15 onder de loep, van de ouders en hun Een van de verklaringen voor het
76 kinderen. “De focus van het 40 criminele gedrag zijn de vele trauma- onderzoek lag vooral op de 44 tische ervaringen die de kinderen kinderen die tussen de 19 en 33 jaar meekrijgen in hun jeugd. Zo ontdekte oud zijn.” Hun gemiddelde leeftijd is Van Dijk dat 95 procent hun vader
20 23 jaar. langere tijd moest missen omdat Wat blijkt: negen van de tien zonen 45 deze in de gevangenis zat. In bijna komen met justitie in aanraking. De 90 procent van de gevallen zijn de helft valt zelfs in de zwaardere ouders gescheiden. En meer dan een categorie. Zij hebben al in detentie op de drie heeft een vader die is
25 gezeten en maakten zich onder geliquideerd.
naar: de Volkskrant, 25 februari 2016
9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden: Psychologische theorieën ter verklaring van crimineel gedrag
Sociologische theorieën ter verklaring van crimineel gedrag
- Een sociologische theorie is de differentiële associatietheorie (van Sutherland). Volgens deze theorie is de kans groter dat kinderen van criminele vaders positieve associaties ontwikkelen ten aanzien van allerlei delicten (1p)
- Deze kinderen van Amsterdamse beroepscriminelen leren crimineel gedrag vanuit hun milieu. In de tekst staat dat 50 procent van de dochters van Amsterdamse criminelen in de fout ging (regels 36-38) (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2019/havo/documenten/cse-1/ha-1034-h-19-1-o
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 31. Van 30 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (25), verandering (3) en vorming (2).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/havo/documenten/cse-1/ha-1034-h-19-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo (bezemexamen) 2019, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.