Eindexamen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 27. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over Koude Oorlog (6), tijd van ontdekkers en hervormers (4) en tijd van burgers en stoommachines (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Koude Oorlog | 21-26 | 6 |
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 3-6 | 4 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 11-14 | 4 |
| Tijd van wereldoorlogen | 16-17, 19-20 | 4 |
| Tijd van regenten en vorsten | 7-9 | 3 |
| Historische vaardigheden | 1, 15 | 2 |
| Tijd van televisie en computer | 27 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 2 examens geschiedenis havo (bezemexamen) sinds 2021: dit examen vroeg meer over tijd van burgers en stoommachines (17% van de vragen, gemiddeld 8%) en Koude Oorlog (25% van de vragen, gemiddeld 18%). Minder over tijd van wereldoorlogen (17% van de vragen, gemiddeld 35%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Door de tijd heen
In de loop van de geschiedenis hebben verschillende wapens bijnamen gekregen. De volgende beschrijvingen van bijnamen van wapens staan in willekeurige volgorde:
1 De Hartsvanger was een korte sabel waarmee de bemanning van VOC-schepen was uitgerust bij de verovering van de Aziatische havenstad Malakka.
2 De Dulle Griet was het vijf meter lange kanon waarmee de opstandige stad Gent zich verdedigde tegen het leger van de Spaanse koning Filips II.
3 Little Boy (Kleine Jongen) was de atoombom die boven Hiroshima werd afgeworpen.
4 Dikke Bertha was een groot kanon dat door het keizerlijke Duitse leger tijdens de loopgravenoorlog in Frankrijk werd ingezet.
5 Star Wars was de bijnaam van het door de Amerikaanse president Reagan voorgestelde SDI-project.
6 Een Stalinorgel was een lanceerinstallatie waarmee het Russische leger tijdens de Slag bij Stalingrad raketten afvuurde op de Duitse stellingen.
Vraag 1 2 punten
Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vroegmoderne tijd
Enkele gegevens over tabak in Frankrijk:
1 In 1556 arriveerde het eerste tabakszaad in Frankrijk, meegebracht uit Brazilië (Amerika) door de monnik André Thevet.
2 Vanaf 1635 werd tabak verbouwd op de Franse eilanden Martinique en Guadeloupe, voor de kust van Zuid-Amerika.
3 In 1664 bepaalde koning Lodewijk XIV dat de handel in tabak een staatsmonopolie werd. Deze gegevens over de geschiedenis van tabak kunnen in verband worden gebracht met verschillende kenmerkende aspecten van de vroegmoderne tijd.
Vraag 2 4 punten
Kies twee van deze gegevens en leg per gegeven uit met welk kenmerkend aspect van de vroegmoderne tijd je het in verband kunt brengen. Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken!
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een juist verband tussen een gegeven en een daarbij passend kenmerkend aspect worden scorepunten toegekend.
HA-1021-a- o Tijdens de Rijksdag in Worms in 1521 wilde Karel V twee doelen bereiken:
1 steun in zijn strijd tegen de islamitische Turken die steeds meer gebieden in Europa veroverden en
2 het intrekken door Luther van diens uitspraken en geschriften.
Vraag 3 2 punten
Leg uit waardoor het tweede doel volgens Karel V nodig was voor een succesvolle strijd tegen de Turken.
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: Luther had met zijn uitspraken en geschriften gezorgd voor verdeeldheid binnen het christendom / de positie van de keizer in gevaar gebracht, terwijl er juist eenheid nodig was om de Turken te kunnen bestrijden. (2)
Gebruik bron 1. De Raad van Beroerten treedt streng op in Utrecht naar aanleiding van deze gebeurtenissen in 1566.
Vraag 4 3 punten
Licht dit toe door:
- uit te leggen dat de Staten van Utrecht handelen volgens het godsdienstbeleid dat het centrale bestuur in 1566 afkondigt en
- aan te geven dat het strenge optreden van de Raad van Beroerten past bij de taak die deze Raad heeft.
Bron 1
In 1566 schrijft een burger van de stad Utrecht in een kroniek:
Op 26 augustus zijn die lieden [Calvinisten] naar de parochiekerken van St. Nicolaas en St. Geertruid gegaan en daar hebben ze meteen alle altaren en beelden aan stukken gesmeten en vernield. Op 27 augustus is een contract bekendgemaakt tussen aan de ene kant de Staten van het gewest Utrecht, die in Utrecht waren, en aan de andere kant die van de nieuwe religie (…). Met dit contract werd goedgekeurd dat die van de nieuwe religie de St. Jacobskerk mochten hebben om daar hun preken en hun ceremonies in te houden. (…) Daarna hebben die van de nieuwe religie meteen de St. Jacobskerk in gebruik genomen en gezuiverd, waarbij ze alle altaren en beelden hebben verwijderd die er nog waren en daar hun preken hebben gehouden, terwijl ze tijdens de preek Nederlandse psalmen zongen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De Staten van Utrecht geven de protestanten een kerk / bestraffen de Beeldenstorm niet / laten toe dat de protestanten openlijk een eredienst houden, wat past bij de opschorting van de kettervervolging die het centrale bestuur in 1566 afkondigt (na het smeekschrift van de edelen) (2)
- De Raad van Beroerten heeft de taak om de reformatie een halt toe te roepen / de Beeldenstormers te bestraffen (zodat de Raad streng optreedt tegen de Staten van Utrecht die een katholieke kerk weggeven / de Beeldenstormers niet bestraffen) (1)
Gebruik bron 2. Requesens maakt in zijn brief een afweging over de oorzaken van de brede steun voor de Opstand en geeft daarmee indirect een oordeel over het optreden van Alva.
Vraag 5 4 punten
Geef aan wat dit oordeel is door:
- de twee oorzaken van de brede steun voor de Opstand volgens Requesens te noemen en
- twee onderdelen van het optreden van Alva te noemen die daarmee door Requesens indirect worden afgekeurd.
Bron 1
In 1566 schrijft een burger van de stad Utrecht in een kroniek:
Op 26 augustus zijn die lieden [Calvinisten] naar de parochiekerken van St. Nicolaas en St. Geertruid gegaan en daar hebben ze meteen alle altaren en beelden aan stukken gesmeten en vernield. Op 27 augustus is een contract bekendgemaakt tussen aan de ene kant de Staten van het gewest Utrecht, die in Utrecht waren, en aan de andere kant die van de nieuwe religie (…). Met dit contract werd goedgekeurd dat die van de nieuwe religie de St. Jacobskerk mochten hebben om daar hun preken en hun ceremonies in te houden. (…) Daarna hebben die van de nieuwe religie meteen de St. Jacobskerk in gebruik genomen en gezuiverd, waarbij ze alle altaren en beelden hebben verwijderd die er nog waren en daar hun preken hebben gehouden, terwijl ze tijdens de preek Nederlandse psalmen zongen.
Bron 2
Don Luis de Requesens volgt Alva op als landvoogd in de Nederlanden. Hij schrijft eind december 1573 aan Filips II:
Wat mijzelf betreft, begrijp ik dat de godsdienst in principe, zoals ook nu, de drijfveer was, die de prins van Oranje en vele aanvoerders die hem volgden deed handelen. Maar ik geloof niet dat de godsdienst dezelfde invloed heeft op de volksmassa. Ik denk eerder dat de nieuwe belastingen en het slechte gedrag der militairen oorzaak van hun opstand zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- het slechte gedrag van de Spaanse soldaten (1) Hiermee keurt hij indirect het optreden van Alva af, omdat die juist
In 1576 plunderden Spaanse soldaten de stad Antwerpen. Volgens sommige berichten uit die tijd vielen hierbij meer dan 10.000 slachtoffers. Een historicus deed onderzoek naar de gebeurtenis en kwam tot de conclusie dat het aantal slachtoffers veel lager lag en dat de berichten over 10.000 slachtoffers met opzet waren verspreid.
Vraag 6 2 punten
Ondersteun deze conclusie van de historicus door aan te geven:
- welke boodschap de verspreiders met deze berichten wilden overbrengen en
- welk politiek doel ze daarmee waarschijnlijk nastreefden in 1576.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord op de tweede deelvraag wordt verwezen naar de Pacificatie van Gent (of een omschrijving daarvan) wordt 1 scorepunt toegekend.
Toen Willem II, stadhouder van onder meer Holland, Zeeland en Utrecht, in 1650 overleed, besloten de Staten van deze gewesten geen nieuwe stadhouder aan te stellen.
Vraag 7 2 punten
Leg uit dat dit besluit verband hield met het sluiten van de Vrede van Münster.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door het sluiten van de Vrede van Münster de oorlog met Spanje was beëindigd, waardoor de Staten ervan uitgingen dat (de functie van stadhouder als) de opperbevelhebber van het Staatse leger niet langer nodig was. (2)
HA-1021-a- o In 1675 werd de Portugees-Joodse synagoge in Amsterdam ingewijd. Bij deze feestelijke ceremonie waren leden van het stadsbestuur van Amsterdam aanwezig.
Vraag 8 2 punten
Toon aan dat de aanwezigheid van leden van het stadsbestuur van Amsterdam:
- een politieke boodschap moest overbrengen en
- een economische achtergrond had.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is: Het stadsbestuur koos ervoor aanwezig te zijn bij de opening van de synagoge
Gebruik bron 3. Een bewering: De hertog van Saint-Simon beschrijft in dit fragment uit zijn memoires Lodewijk XIV als een absoluut vorst.
Vraag 9 2 punten
Toon dit aan en verklaar de houding van Lodewijk XIV tegenover de Franse edelen.
Bron 3
Louis de Rouvroy, hertog van Saint-Simon (1675-1755), is een hoge edelman aan het hof van koning Lodewijk XIV van Frankrijk. Hij schrijft in zijn memoires:
Hij [Lodewijk XIV] vereiste niet alleen de constante aanwezigheid van de hoogste rangen maar was zich ook bewust van diegenen die een lagere rang hadden. Hij keek om zich heen tijdens het rusten, tijdens maaltijden of terwijl hij wandelde door de appartementen of tuinen van Versailles. (…) Hij zag iedereen en hield de afwezigheid bij van diegenen die meestal wel aanwezig waren aan het hof en ook van diegenen die er zelden waren, en zorgde dat hij de reden van hun afwezigheid achterhaalde, waarna hij zijn conclusies trok. (…) Lodewijk XIV probeerde uit alle macht in de gaten te houden wat er overal gebeurde, in de publieke ruimte, in privévertrekken en zelfs op internationaal gebied. Hij had talloze spionnen en informanten op allerlei gebied (…). De meest vergaande manier om aan informatie te komen was het openen van brieven.
HA-1021-a- b Moderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De hertog van Saint-Simon beschrijft dat Lodewijk XIV de edelen dwingt constant bij hem te zijn / de (hoge) edelen naar het hof haalt om hen in de gaten te houden (en zich daarmee opstelt als absoluut vorst) (1)
- De verklaring hiervoor is dat hij op deze manier voorkomt dat de Franse edelen oppositie tegen hem voeren / zijn gezag ondermijnen (1)
Gebruik bron 3. Stel, je wilt deze bron gebruiken voor een onderzoek naar het Franse hofleven bij Lodewijk XIV en je ontdekt dat de hertog van Saint-Simon:
1 zich voor zijn memoires baseert op dagboeken van hemzelf en van twee andere edelen die aan het hof verbleven en
2 een omstreden figuur was, wiens politieke en militaire carrière mislukte en die door andere edelen aan het hof vaak werd buitengesloten.
Vraag 10 2 punten
Licht voor beide gegevens afzonderlijk toe of deze bron hierdoor meer of minder betrouwbaar wordt als informatiebron voor je onderzoek.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1 maakt de bron meer betrouwbaar, omdat de memoires gebaseerd zijn op informatie uit eerste hand / op meerdere getuigenverslagen (1)
- Gegeven 2 maakt de bron minder betrouwbaar, omdat de hertog van Saint-Simon wellicht kwaadspreekt over de koning / over de edelen, omdat hij werd buitengesloten / verbitterd was geraakt (1)
Moderne tijd
Een anekdote: In 1832 gaf het Britse parlement opdracht aan een commissie om een oplossing te vinden voor de hoge kosten van de armenzorg in Groot-Brittannië. De commissie adviseerde de overheid om alleen nog zorg te bieden aan armen die ermee akkoord gingen in werkhuizen zwaar lichamelijk werk te verrichten. Hierdoor zou de hulp die de overheid aan de armen gaf sterk worden ingeperkt.
Vraag 11 3 punten
Licht de anekdote toe door:
- aan te geven dat de opdracht aan de commissie paste bij een kenmerkend aspect van die tijd en
- uit te leggen dat het advies van de commissie paste bij de negentiende-eeuwse liberale visie op de armenzorg.
Bekijk het antwoord
- De opdracht te zoeken naar een oplossing (voor de hoge zorgkosten) voor de arme arbeiders paste bij 'discussies over de sociale kwestie' (1)
- Door het advies zouden armen zelf verantwoordelijk worden voor het oplossen van hun problemen / zou de overheid minder hoeven organiseren, waardoor de overheidsuitgaven / overheidsbemoeienis zou / zouden afnemen (wat paste bij de negentiende-eeuwse liberale visie op armenzorg / bij een nachtwakersstaat) (2)
HA-1021-a- o Gebruik bron 4. Bismarck noemt in deze brief zijn bezwaren tegen het streven naar koloniën voor Duitsland.
Vraag 12 2 punten
Leg uit voor welk van Bismarcks bezwaren het beleid van Wilhelm II een oplossing bood.
Bron 4
In 1868 schrijft de Duitse kanselier Otto von Bismarck aan Albrecht von Roon, de minister van Oorlog (later minister van Marine):
Aan de ene kant berusten de voordelen voor de handel en de industrie van het moederland, die men toedicht aan koloniën, voor het grootste deel op illusies. Want de kosten die stichting, ondersteuning en bestuur van de koloniën met zich meebrengen, overstijgen dikwijls de opbrengsten, zoals de koloniale politiek van Groot-Brittannië en Frankrijk laat zien. Aan de andere kant is onze marine nog niet ver genoeg ontwikkeld om de bescherming in die verre staten op zich te kunnen nemen. Ten slotte kan de poging koloniën te stichten op plaatsen die ook, terecht of onterecht, door andere staten worden opgeëist leiden tot ongewenste conflicten.
HA-1021-a- b
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: Voor het bezwaar van Bismarck dat de Duitse vloot niet sterk genoeg is om koloniën te beschermen, bood de aanname van de Vlootwet door Wilhelm II (waarmee de vloot werd uitgebreid / versterkt) een oplossing. (2)
Gebruik bron 5. Een historicus beweert dat deze bron laat zien dat de Industriële Revolutie het ontstaan van een nationale pers heeft bevorderd.
Vraag 13 4 punten
Leg uit:
- welke redenering de historicus volgt en
- met een kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw welke politieke ontwikkeling wordt bevorderd door het ontstaan van een nationale pers.
Bron 4
In 1868 schrijft de Duitse kanselier Otto von Bismarck aan Albrecht von Roon, de minister van Oorlog (later minister van Marine):
Aan de ene kant berusten de voordelen voor de handel en de industrie van het moederland, die men toedicht aan koloniën, voor het grootste deel op illusies. Want de kosten die stichting, ondersteuning en bestuur van de koloniën met zich meebrengen, overstijgen dikwijls de opbrengsten, zoals de koloniale politiek van Groot-Brittannië en Frankrijk laat zien. Aan de andere kant is onze marine nog niet ver genoeg ontwikkeld om de bescherming in die verre staten op zich te kunnen nemen. Ten slotte kan de poging koloniën te stichten op plaatsen die ook, terecht of onterecht, door andere staten worden opgeëist leiden tot ongewenste conflicten.
HA-1021-a- b
Bron 5
Illustratie bij het Britse krantenartikel The Newspaper Train (De krantentrein) van
15 mei 1875:
Toelichting: Vertaling van het onderschrift: Het naar buiten gooien van kranten. Kranten werden in de vroege ochtend gedrukt en dezelfde ochtend in de rest van het land verkocht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een combinatie van een passend kenmerkend aspect met een juiste uitleg worden bij de tweede deelvraag scorepunten toegekend.
Minister-president William Gladstone deed in 1884 in het Britse parlement een voorstel om het kiesrecht uit te breiden. Hij kreeg een verzoek van meer dan honderd vrouwen om ook het kiesrecht voor vrouwen op te nemen in zijn nieuwe kieswet. Gladstone voelde veel voor dit verzoek, maar ging er toch niet op in omdat hij dacht dat de kiesrechtuitbreiding erdoor gevaar zou lopen.
Vraag 14 2 punten
Leg uit welke redenering Gladstone hierbij volgde.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: Gladstone verwachtte dat het opnemen van het vrouwenkiesrecht in de kieswet zo veel weerstand zou oproepen (in het parlement), dat zijn voorstel tot uitbreiding van het (mannen)kiesrecht hierdoor ook zou worden afgewezen. (2)
De onderstaande gebeurtenissen speelden zich af bij de Brandenburger Tor (Brandenburger Poort) in Berlijn en staan in willekeurige volgorde.
1 Sovjetsoldaten namen bezit van de Brandenburger Tor, waarvan enige zuilen zwaar waren beschadigd door het oorlogsgeweld.
2 Een menigte West-Berlijnse jongeren probeerde door de Brandenburger Tor naar Oost-Berlijn te stormen uit protest tegen het neerslaan van de Hongaarse Opstand.
3 Duizenden inwoners van de voormalige DDR en BRD vierden de Duitse hereniging door samen te komen bij de Brandenburger Tor.
4 Aanhangers van de nazi's liepen in een fakkeloptocht door de Brandenburger Tor in de nacht nadat Hitler tot rijkskanselier was benoemd.
5 West-Berlijners demonstreerden bij de Brandenburger Tor tegen de Berlijnse Muur, één dag nadat was begonnen met de bouw daarvan.
6 Duitse soldaten liepen met Russische krijgsgevangen en oorlogstrofeeën door de Brandenburger Tor na de gewonnen slag bij Tannenberg in de Eerste Wereldoorlog.
Vraag 15 2 punten
Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
HA-1021-a- o Gebruik bron 6. Tijdens de vredesbesprekingen verschillen de Britse premier Lloyd George en zijn Franse bondgenoten van mening over de bepalingen van de Vrede van Versailles.
Vraag 16 3 punten
Toon dit aan door:
- met bron aan te geven welk meningsverschil dat is en
- zonder bron met een historisch gegeven de Franse opstelling in deze discussie te verklaren.
Bron 6
Op 25 maart 1919 schrijft Lloyd George, minister-president van Groot-Brittannië, over de Franse voorstellen tijdens de besprekingen over het Verdrag van Versailles:
Men kan Duitsland zijn koloniën afnemen, zijn bewapening terugbrengen tot iets dat niet meer is dan een politiemacht en zijn vloot reduceren tot die van een vijfderangsmogendheid. (...) Als het land zich door de vrede van 1919 onrechtvaardig behandeld voelt, zal het de middelen vinden om wraak te nemen op zijn overwinnaars.(...) Onze voorwaarden zijn misschien hard, onbarmhartig zelfs, maar kunnen tegelijkertijd zo rechtvaardig zijn dat het land waaraan ze worden opgelegd innerlijk voelt dat het geen recht tot klagen heeft. Maar onrechtvaardigheid en arrogantie, getoond in het uur van de overwinning, zullen nooit vergeten en vergeven worden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De Britse premier vindt dat de Fransen onrechtvaardige vredesvoorwaarden willen opleggen / een arrogante houding aannemen (1)
- Vanwege het verlies van / de vernedering na afloop van de Frans- Duitse oorlog / de schade die de Fransen hebben geleden tijdens de Eerste Wereldoorlog willen de Fransen strenge bepalingen in het Verdrag, waarmee zij willen voorkomen dat Duitsland nog langer een gevaar vormt voor Frankrijk / waarmee zij Duitsland willen laten betalen / willen straffen (2)
Een gebeurtenis: In 1925 sloot de regering van de Republiek van Weimar een verdrag met onder andere Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Italië. In dit Verdrag van Locarno spraken de deelnemende landen af elkaars grenzen te erkennen en elkaar niet aan te vallen.
Vraag 17 3 punten
Licht deze gebeurtenis toe door:
- uit te leggen dat het Verdrag van Locarno mede mogelijk werd door het Dawesplan en
- een kritiekpunt te noemen dat Duitse nationalisten hadden op de inhoud van dit verdrag.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Door het Dawesplan werden de problemen met de herstelbetalingen opgelost, waardoor de verhoudingen tussen Duitsland en de Geallieerden normaliseerden (en het Verdrag van Locarno mogelijk werd) (2)
- De Duitse nationalisten konden niet toestaan dat voormalig Duitse gebieden (die afgestaan moesten worden na het Verdrag van Versailles) definitief verloren zouden zijn / dat Duitsland zich zou neerleggen bij (een deel van) het Verdrag van Versailles (1)
Gebruik bron 7. Op 5 maart 1933 vinden in Duitsland verkiezingen voor de Rijksdag plaats.
Vraag 18 2 punten
Leg uit, met een verwijzing naar de bron, welke mening Jordaan in zijn prent weergeeft over deze verkiezingen.
Bron 7
Prent van Leo Jordaan uit het tijdschrift de Groene Amsterdammer van 4 maart 1933:
Tekst onder de prent: "Hoogst merkwaardig, zoo juist [= goed] als dat vuurtje van pas komt ...!" Op de kookpot staat 'verkiezingen'. Onder de kookpot staat het gebouw van de Rijksdag in brand. De man bij de kookpot is Adolf Hitler.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door (een van de volgende): (1p)
- met de tekst onder de prent te suggereren dat de brand Hitler goed uitkomt
- af te beelden dat Hitler de verkiezingen opwarmt boven de Rijksdagbrand
- af te beelden dat Hitler roert in de kookpot met daarop 'verkiezingen'
Opmerking Alleen als de mening in de prent juist wordt weergegeven, wordt
1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de prent.
Gebruik bron 8. De film Triumph des Willens wordt gezien als propagandafilm voor de NSDAP, omdat daarin de nazi-ideologie overtuigend in beeld wordt gebracht.
Vraag 19 4 punten
Noem, telkens met een verwijzing naar de afbeelding, twee onderdelen van de nazi-ideologie die met deze afbeelding in beeld worden gebracht.
Bron 7
Prent van Leo Jordaan uit het tijdschrift de Groene Amsterdammer van 4 maart 1933:
Tekst onder de prent: "Hoogst merkwaardig, zoo juist [= goed] als dat vuurtje van pas komt ...!" Op de kookpot staat 'verkiezingen'. Onder de kookpot staat het gebouw van de Rijksdag in brand. De man bij de kookpot is Adolf Hitler.
Bron 8
Een afbeelding uit Triumph des Willens (Overwinning van de wil), een film van de Duitse regisseuse Leni Riefenstahl over de NSDAP-partijdag in Neurenberg, 1934:
Toelichting: Aan de voorkant van het podium (in het midden van de foto) staan van links naar rechts: Himmler, de leider van de SS, Hitler en Lutze, de leider van de SA (de SS en SA zijn paramilitaire troepen van de NSDAP).
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat twee verwijzingen naar de afbeelding die op een juiste manier worden verbonden aan een onderdeel van de nazi-ideologie, bijvoorbeeld (twee van de volgende): − Uit de afbeelding blijkt de centrale plaats van de Führer / Adolf Hitler, waarmee het leiderschapsprincipe uit de nazi-ideologie kan worden getoond. − Uit de afbeelding blijkt de massaliteit van de bijeenkomst, waarmee het idee van de ondergeschiktheid van het individu aan het collectief uit de nazi-ideologie kan worden getoond. − Uit de afbeelding blijkt het militaire uiterlijk van de partijbijeenkomst, waarmee het militaristische karakter van de nazi-ideologie kan worden getoond. per juiste combinatie van een verwijzing naar de afbeelding en een onderdeel van de nazi-ideologie (2) (4)
In mei 1940 werd de nazipoliticus Seyss-Inquart van het bezette Polen (in Oost-Europa) overgeplaatst naar Nederland, waar hij aan het hoofd kwam te staan van het bezettingsbestuur. Bij zijn afscheid in Polen zei hij: "Met mijn hart blijf ik hier, in het oosten hebben we een nationaalsocialistische missie."
Vraag 20 2 punten
Licht de uitspraak van Seys-Inquart toe door:
- de nationaalsocialistische missie in Oost-Europa te noemen en
- een gevolg hiervan voor de bevolking van de bezette gebieden in Oost-Europa aan te geven.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De missie was de etnische herschikking van Oost-Europa / het veroveren van Lebensraum (1)
- waardoor er onder de bevolking van Oost-Europa veel slachtoffers vielen / de bevolking van Oost-Europa dwangarbeid moest verrichtten / waardoor velen gedwongen werden te verhuizen (1)
HA-1021-a- o Tijdens de Conferentie van Potsdam vertelde de Amerikaanse president Truman aan Stalin dat de Amerikanen beschikten over de atoombom. Andrej Gromyko, die als Russisch diplomaat aanwezig was bij de conferentie, was ervan overtuigd dat Truman met zijn mededeling een politieke bedoeling had. Een bewering: Gromyko baseerde zijn overtuiging op een vijandsbeeld dat paste bij de internationale politieke verhoudingen in die tijd.
Vraag 21 2 punten
Licht deze bewering toe door:
- het vijandsbeeld waarop Gromyko zich baseerde te noemen en
- aan te geven dat Gromyko's overtuiging paste bij de politieke verhoudingen in die tijd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- laat zien dat hij uitging van het (communistische) vijandsbeeld dat de Amerikanen hun macht wilden uitbreiden ten koste van de Sovjet-Unie / de Sovjet-Unie onder druk wilden zetten (door te dreigen met het bezit van de atoombom) (1)
- paste bij de Koude Oorlog, waarbij de wereld verdeeld raakte in twee ideologische blokken (die elkaar wantrouwden) (1)
Gebruik bron 9. Dit soort foto's van Duitse burgers wordt door de Amerikaanse regering gebruikt om de steun van de bevolking te krijgen voor de invoering van het Marshallplan.
Vraag 22 3 punten
Leg dit uit door:
- zonder bron de politieke reden te noemen die de Amerikaanse regering heeft voor de invoering van het Marshallplan en
- uit te leggen waardoor deze foto gebruikt kan worden om de steun van de Amerikaanse bevolking voor deze politiek te krijgen.
Bron 9
Een foto uit Berlijn in 1945. Berlijnse jongens staan in de rij voor een gratis portie dunne pap:
Toelichting: De pap zit in een vat van het Ernährungsambt Charlottenburg, de gaarkeuken in de Berlijnse wijk Charlottenburg.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- met de invoering van het Marshallplan voorkomen dat (heel) Duitsland / Europa communistisch wordt / Europa aan zich binden / Europa toevoegen aan de Amerikaanse invloedssfeer (1)
- met de foto van jongens zonder schoenen / van de rij jongens die gratis pap nodig hebben, de Amerikaanse bevolking doordringen van het gevaar dat het communisme aanhang zal krijgen door de slechte (economische) situatie in Europa / de Amerikaanse bevolking medelijden laten krijgen met de bevolking van Europa (waardoor de steun voor de politiek toeneemt) (2)
Gebruik bron 10. Een interpretatie: De bron geeft een eenzijdig beeld van de Hongaarse Opstand.
Vraag 23 3 punten
Licht deze interpretatie toe door aan te geven:
- met twee gegevens uit de bron waaruit die eenzijdigheid blijkt en
- welke boodschap Radio Moskou wil overbrengen met het uitzenden van dit verslag.
Bron 9
Een foto uit Berlijn in 1945. Berlijnse jongens staan in de rij voor een gratis portie dunne pap:
Toelichting: De pap zit in een vat van het Ernährungsambt Charlottenburg, de gaarkeuken in de Berlijnse wijk Charlottenburg.
Bron 10
De Russische toerist E.M. Bazarina bezoekt de stad Boedapest als daar in oktober 1956 de Hongaarse Opstand uitbreekt. Op Radio Moskou (de Russische staatsradio) vertelt Bazarina op 10 november 1956 hoe hij in Boedapest straatgevechten en vernielingen zag:
Een lid van de staf van ons hotel, een man van middelbare leeftijd met grijs haar, vertelde ons: "Onze arbeiders kunnen de hand niet hebben gehad in het plunderen en muiten. Het fascisme steekt de kop op." En dat is wat er aan de hand was. De contrarevolutionaire ondergrondse was in Boedapest in actie. Fascistische reactionaire elementen waren uit het buitenland aangekomen. De vijandigheden namen toe in kracht en de Hongaarse regering vroeg de regering van de Sovjet-Unie om hulp. In antwoord op dit verzoek kwamen Russische militaire eenheden, die in Hongarije waren gestationeerd overeenkomstig het Pact van Warschau, Boedapest binnen om de orde te helpen herstellen. De overweldigende meerderheid van de Hongaren verwelkomde deze beweging in de hoop dat het leven in de stad spoedig weer zijn normale loop zou nemen. Ik zag zelf hoe de mensen in een straat de Sovjettanks verwelkomden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- De bron geeft een eenzijdig beeld van de Hongaarse Opstand, want E.M. Bazarina (twee van de volgende): (2p)
- beschouwt de opstandelingen als fascisten / contrarevolutionairen / reactionairen.
- schildert de opstandelingen af als plunderaars / onruststokers.
- benadrukt dat de Hongaarse regering zelf de hulp van de Sovjet-Unie / het Warschaupact heeft ingeroepen.
- benadrukt dat de meerderheid van de Hongaarse bevolking blij is met de komst van de Sovjettroepen.
Gebruik bron 11. In 1963 bezoekt president Kennedy van de Verenigde Staten West-Berlijn. Een bewering: Het verslag van David Murphy heeft een rol gespeeld bij het besluit van Kennedy om wel West-Berlijn te bezoeken maar niet in te grijpen bij de bouw van de Muur.
Vraag 24 3 punten
Licht deze bewering toe door:
- zonder bron voor elk van beide delen van de Amerikaanse reactie op de bouw van de Muur aan te tonen dat deze reactie past bij de Trumandoctrine en
- met bron aan te tonen waardoor het voor Kennedy nodig is om een bezoek te brengen aan West-Berlijn.
Bron 11
Op 17 augustus 1961, een paar dagen na het begin van de bouw van de Berlijnse Muur, roept president Kennedy zijn belangrijkste adviseurs bij elkaar. David Murphy, die voor de Amerikaanse geheime dienst (CIA) in Berlijn werkt, is hierbij aanwezig en herinnert zich:
Meneer Dulles (de directeur van de CIA) stelde me aan de president voor als een agent die meerdere jaren in Berlijn had gediend en daarom nuttige inzichten zou kunnen verschaffen over de stemming van de West-Berlijnse bevolking. (…) Het probleem, zo legde ik uit, had te maken met het gevoel van de West-Berlijners. (…) In wezen bleef Berlijn voor hen één stad. Oost-Berlijners konden winkelen en naar het theater gaan in West-Berlijn, terwijl familie en vrienden elkaar in beide sectoren regelmatig bezochten. Ondanks dat ze in de afgelopen jaren al vaak te maken hadden gehad met intimidaties aan de grensovergangen, kwam het daadwerkelijke sluiten van de grens op 13 augustus toch als een diepe emotionele schok. Deze schok, samen met het idee dat het Westen passief bleef, leidde bij velen tot de angst dat de Geallieerden hun bescherming van West-Berlijn langzaamaan zouden terugtrekken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- het tegenhouden van communistische expansie (een aspect van de Trumandoctrine), door met het bezoek van Kennedy aan te geven dat West-Berlijn bij de Amerikaanse invloedssfeer hoorde / een symbool van het vrije Westen was / niet wordt opgegeven (1)
- het indammen van het communisme (een aspect van de Trumandoctrine), want het bouwen van de Muur wordt niet tegengehouden / de Sovjet-invloedssfeer wordt erkend (1)
- volgens het verslag van Murphy het moreel van de bevolking erg laag was / de West-Berlijnse bevolking bang was dat het Westen hen niet zou verdedigen (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
HA-1021-a- o Gebruik bron 12. Je concludeert bij deze bron dat:
1 dit tijdschriftomslag de essentie van de wapenwedloop illustreert en
2 de foto op de voorkant van dit tijdschrift aansluit bij de internationale situatie in 1962.
Vraag 25 3 punten
Noem de essentie van de wapenwedloop waarnaar de foto verwijst en leg uit waardoor dit tijdschriftomslag aansluit bij de internationale situatie op dat moment.
Bron 12
Het omslag van een Amerikaans tijdschrift uit oktober 1962:
Toelichting: Vertaling van de tekst: "Amerika's vreedzame overtuigingskracht"
- Titan I. De Titan I is een kernraket voor de lange afstand.
HA-1021-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord op de tweede deelvraag wordt verwezen naar de Cubacrisis (of een omschrijving daarvan) worden 2 scorepunten toegekend.
Vanaf 1967 verschijnt het Russische tijdschrift Sputnik, een geïllustreerd maandblad over politiek, cultuur en maatschappij. Twee gegevens over Sputnik:
1 De DDR-regering laat het tijdschrift in Duitse vertaling vanaf 1967 ook verspreiden in Oost-Duitsland.
2 Nadat Gorbatsjov in de Sovjet-Unie aan de macht is gekomen, verbood de DDR-regering verdere verspreiding van het tijdschrift.
Vraag 26 2 punten
Geef een politieke verklaring voor deze Oost-Duitse beleidsverandering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: In 1967 kwam de politieke koers van de DDR-regering nog overeen met de koers in de Sovjet-Unie, maar toen Gorbatsjov aan de macht kwam, voerde hij hervormingen door waar de DDR-regering het niet mee eens was. (2)
Een anekdote: Hetty Fortuin-Blitz gaf in 1966 in een televisieprogramma voorlichting over voorbehoedsmiddelen, waarbij ze een pessarium liet zien. Ze vertelde daar later over: "Ik herinner me nog dat ik zei toen ik naar die uitzending ging: 'Jongens, als ik word opgepakt, komen jullie me dan opzoeken?' Dat hebben ze beloofd maar gelukkig was het niet nodig."
Vraag 27 2 punten
Leg uit dat de anekdote past bij een keerpunt in de Nederlandse samenleving.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: De anekdote past bij het keerpunt / een sociaal-cultureel veranderingsproces in de Nederlandse samenleving op het gebied van seksuele normen, want Hetty Fortuin-Blitz werd uitgenodigd om op de televisie te komen praten over voorbehoedsmiddelen, maar ze maakte zich tegelijkertijd zorgen dat ze hiervoor gearresteerd zou kunnen worden. (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-2/ha-1021-h-21-2-o
Andere examens geschiedenis havo (bezemexamen)
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 27. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over Koude Oorlog (6), tijd van ontdekkers en hervormers (4) en tijd van burgers en stoommachines (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-2/ha-1021-h-21-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis havo (bezemexamen) 2021, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.