Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

dat ze Odysseus vasthield op haar eiland (hoewel hij naar huis/Penelope verlangde)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

• Ik zweer dat ik geen kwaad in de zin heb / geen ander gemeen plan heb. (1)
• Ik zou mezelf ook dit advies geven. / Het plan dat ik jou geef, zou ik zelf ook zo uitvoeren. (1)
• Ik ben jou goedgezind / heb medelijden met je / heb het beste met je voor. (1)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Opmerking: niet fout rekenen wanneer de antwoorden in een andere volgorde zijn genoteerd.

νύμφη (regel 196)

δμῳαὶ (regel 199)

οἷα βροτοὶ ἄνδρες ἔδουσιν (regel 197)

Opmerking: niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘βροτοὶ ἄνδρες (regel 197)’.

ἀμβροσίην καὶ νέκταρ (regel 199)

Opmerking: niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘ἀμβροσίην (regel 199)’.

(De aoristus) ἔθηκαν duidt een afgesloten/eenmalige handeling aan / een handeling aan die het verhaal voortstuwt: ze zetten (de maaltijd) neer / hebben/hadden (de maaltijd) neergezet / het neerzetten (van de maaltijd door de dienaressen). (1)

(Het imperfectum) ἴαλλον beschrijft een herhaalde handeling: ze strekten (herhaaldelijk) (hun handen) uit (naar de maaltijd) / het uitstrekken (van de handen). (1)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Opmerkingen: bij beide delen van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer in het antwoord over ἴαλλον in plaats van ‘herhaalde handeling’ is genoteerd ‘situatie’ / ‘voortdurende handeling’.

typische scène

Opmerking: niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘maaltijdscène’.

enjambement

Opmerking: geen scorepunt toekennen wanneer geantwoord is ‘vooropplaatsing’.

Hij moet eerst nog veel ellende doorstaan (voordat hij thuiskomt) / De reis naar huis kent veel gevaren.

Of woorden van overeenkomstige strekking.

ἀθάνατός (τ᾿ εἴης) (regel 209)

Ik ben / Zij(zelf)/Calypso is mooier dan / minstens even mooi als Penelope.

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Antwoord: D

D

Voorbeelden van een goed antwoord zijn:

• Nee, Odysseus noemt Penelope juist een verstandige vrouw.
• Nee, Odysseus noemt Penelope wel een sterveling maar noemt haar geen huisvrouw of simpel.
• Nee, Odysseus erkent weliswaar dat Calypso mooier is dan Penelope, maar daarna zegt hij meteen dat dat niet aan Penelope ligt, omdat ze nu eenmaal geen godin is.
• Ja, Odysseus prijst Calypso als onsterfelijk en eeuwig jong en beledigt Penelope door haar slechts een (simpele) sterveling te noemen.
• Ja, in de woorden καὶ ὣς (regel 219) klinkt een neerbuigende toon: ondanks Penelope’s middelmatige verschijning wil Odysseus tóch naar haar toe.
• Ja, Odysseus verlangt vooral naar huis, en Penelope als sterveling vindt hij ook maar heel gewoontjes.

ἤματα πάντα (regel 219)

het strand / de kust (waar Odysseus zit)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

(regel) 194

lengte/grootte / eeuwige jeugd(igheid)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

περίφρων (regel 216)

Voorbeelden van een goed antwoord zijn:

• Ja, ik vind haar verwijten terecht, want Odysseus had veel eerder kunnen beginnen met het bouwen van een vlot. Pas door goddelijk ingrijpen ging hij aan vertrekken denken.
• Ja, ik vind haar verwijten terecht, want hoewel Odysseus vastzat op Calypso’s eiland, had hij geen relatie met haar hoeven beginnen (en in ieder geval trouw kunnen blijven aan Penelope).
• Ik ben het niet met haar eens, want Odysseus kon er niets aan doen: hij was een speelbal van de goden. Hij kon niet tegen de zin van Calypso een vlot gaan bouwen, maar had daar de hulp van de goden voor nodig.

Opmerking: geen scorepunt toekennen wanneer alleen ingegaan is op de verwijten aan het adres van Calypso / op de aanmerkingen op andere vrouwen.

Penelope heeft gesuggereerd dat het bed (uit de (slaap)kamer) verplaatst kan/kon worden / opdracht gegeven het bed (uit de (slaap)kamer) te verplaatsen. / Odysseus denkt dat het bed verzet is (en daarom is hij boos).

Of woorden van overeenkomstige strekking.

πέφραδ᾿ - ἀναγνούσῃ - λύτο

ἥβης en γήραος (οὐδὸν) (regel 212)

Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

(regel) 219

Ze had niet verwacht dat ze teruggehaald zou worden. / Ze overzag de gevolgen van haar daad niet. / Ze kon niet voorzien dat de Trojaanse oorlog uit zou breken (vanwege haar). (1)

Ze was verblind door een godheid. / Een godheid had haar ertoe aangezet. (1)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

ˉ ˉ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ

Wat ik nu zeg, was ons geheim! (regel 202)

Opmerking: niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘(was) ons geheim (regel 202)’.

(de regels) 216 en 217

Opmerkingen: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘(de regels) 215 en 216’.

Een dienares / Actoris kende het geheim (ook).

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Voorbeelden van goede antwoorden zijn:

• Odysseus wordt in tekst 2 min of meer gedwongen (door Penelope) om over het bed te vertellen (en in de bewerking begint hij er uit zichzelf over).
• Penelope neemt in tekst 2 het initiatief tot omhelzen (en in de bewerking is het juist Odysseus die dat doet).
• In tekst 2 verontschuldigt Penelope zich / gelooft Penelope uiteindelijk het verhaal van Odysseus (terwijl ze in de bewerking Odysseus verwijten maakt / weigert Odysseus te geloven).
• In tekst 2 huilt Penelope (terwijl ze in de bewerking verontwaardigd/agressief is).
• In tekst 2 is Odysseus boos (blijkens de reactie van Penelope) (terwijl hij in de bewerking door Penelope in de verdediging wordt gedrukt / terwijl in de bewerking juist Penelope boos is).

Per juist antwoord 1 punt.

Voorbeelden van een goed antwoord zijn:

• De handen (aan weerszijden van Penelope); de vrijers wilden Penelope meenemen (en de handen zijn naar haar uitgestrekt).
• Het vee dat naar een spit gedreven wordt / Het dier aan het spit (in het fries boven Penelope); de vrijers verbrassen de veestapel van Odysseus.
• De ogen (op de schalen boven aan beide zijkanten); die ogen zijn op Penelope gericht en de vrijers hadden allemaal een oogje op haar.
• De voeten (boven Penelope); die zijn van de dienaressen die opgehangen/gestraft zijn vanwege hun omgang met de vrijers.

Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Opmerking vooraf (4.2): wanneer in het Grieks bij een zelfstandig naamwoord geen lidwoord of bezittelijk voornaamwoord staat, en dat zelfstandig naamwoord in het model met een bepaald lidwoord of bezittelijk voornaamwoord is weergegeven, maar dat ontbreekt in het werk van de kandidaat, 1 scorepunt in mindering brengen (tenzij in het model anders aangegeven), met een maximum van 2 scorepunten in totaal.

Kolon 31 (regel 56-57), max 1: Αἰεὶ δὲ θέλγει: (En) altijd probeert ze hem te betoveren / betovert ze hem. Niet fout rekenen: δὲ ‘maar’. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘ze’ en/of ‘hem’ is genoteerd ‘Calypso’ en/of ‘Odysseus’.

Kolon 32 (regel 56), max 2: μαλακοῖσι καὶ αἱμυλίοισι λόγοισιν: met/door (haar/de) lieflijke/zachte en mooie woorden. Niet fout rekenen: λόγος ‘redenering’. λόγος met elke andere betekenis dan ‘woord/redenering’ of een synoniem daarvan: 0.

Kolon 33 (regel 57), max 2: ὅπως Ἰθάκης ἐπιλήσεται: opdat hij Ithaca vergeet. Niet fout rekenen: ὅπως ‘(zo)dat’; ἐπιλήσεται ‘hij zal vergeten’. ὅπως met elke andere betekenis dan opdat/(zo)dat of een synoniem daarvan: 0. Ἰθάκης: Ithaces (1).

Kolon 34 (regel 57 + 59), max 2: αὐτὰρ Ὀδυσσεύς, (kolon 35), θανέειν ἱμείρεται: maar/en Odysseus wil sterven. Niet fout rekenen: θανέειν ‘dood zijn’.

Kolon 35 (regel 58-59), max 2: ἱέμενος καὶ καπνὸν ἀποθρῴσκοντα νοῆσαι ἧς γαίης: verlangend / vol verlangen om (de) rook omhoog te zien gaan vanaf zijn land/gebied / (de) rook vanaf zijn land/gebied te zien die / terwijl die/hij omhooggaat / te zien dat (de/er) rook omhooggaat vanaf zijn land/gebied. Niet fout rekenen: ἧς γαίης ‘vanaf dit/dat land/gebied’. Niet fout rekenen: καπνὸν ἧς γαίης ‘(de) rook van zijn/dit/dat land/gebied’.

Kolon 36 (regel 59-60), max 2: Οὐδέ νυ σοί περ ἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε: wordt (ook) (jo)uw (eigen) hart / het liefhebbende hart bij (jo)u dan/nu niet geraakt, Olympiër. Niet fout rekenen: οὐδέ ‘en/maar/zelfs niet’. Niet fout rekenen: φίλος ‘lief/geliefd’.

Kolon 37 (regel 60-61), max 2: Οὔ νύ τ᾿ Ὀδυσσεὺς (kolon 38) χαρίζετο: viel Odysseus dan/nu niet bij (jo)u in de smaak.

Kolon 38 (regel 61), max 1: Ἀργείων παρὰ νηυσὶ: bij (de) schepen van (de) Grieken. Kolon 38 mag verbonden zijn met kolon 37 of met kolon 39.

Kolon 39 (regel 61-62), max 1: ἱερὰ ῥέζων Τροίῃ ἐν εὐρείῃ: door te offeren / terwijl hij offerde in het wijde (land van) Troje / bij het uitgestrekte Troje.

Kolon 40 (regel 62), max 2: Τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ: waarom werd u/je nu/dan/toch zo(zeer) boos op hem, Zeus. Niet fout rekenen: ὠδύσαο ‘is/bent u / ben je boos’. οἱ opgevat als onderwerp: 0. Wanneer νύ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 36 en/of kolon 37, hier nogmaals aanrekenen met een maximum van 2 scorepunten. Ζεῦ: Zeus (1). Wanneer Ζεῦ op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.

Kolon 41 (regel 63), max 2: Τὴν δ᾿ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς: (en/maar) antwoordend sprak (de) wolkenverzamelaar Zeus tot haar. Niet fout rekenen: Τὴν verbonden met ἀπαμειβόμενος. Niet fout rekenen: ἀπαμειβόμενος προσέφη ‘(hij) antwoordde’.

Kolon 42 (regel 64), max 2: Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων: mijn kind, wat voor woord/opmerking ontsnapte (aan) jou over je lippen. Niet fout rekenen: σε φύγεν ἕρκος ὀδόντων ‘ontsnapte jou aan/over/door de omheining van je/de tanden’ / ‘ontvluchtte (aan) de omheining van je/jouw tanden’. ἔπος ‘hexameter/vers’ (1).

Kolon 43 (regel 65), max 2: Πῶς ἂν ἔπειτ᾿ Ὀδυσῆος ἐγὼ θείοιο λαθοίμην: hoe kan/zou ik ooit (de) goddelijke/bovenmenselijke Odysseus vergeten (of: hoe kan/zou (de) goddelijke/bovenmenselijke Odysseus mij ooit ontgaan) (1). Ὀδυσῆος: Odys(s)eos (1). Wanneer Ὀδυσῆος op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen. θεῖος ‘oom’: 0. λαθοίμην ‘ik kan/zou (voor) (mezelf) ontgaan’: 0.

Kolon 44 (regel 66), max 1: ὃς περὶ μὲν νόον ἐστὶ βροτῶν: die de slimste is van (de) stervelingen/mensen. Niet fout rekenen: ὃς vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord.

Kolon 45 (regel 66-67), max 2: περὶ δ᾿ ἱρὰ θεοῖσιν ἀθανάτοισιν ἔδωκε: en (die) vaker dan anderen (de) offers gebracht/gegeven heeft / bracht/gaf aan (de) onsterfelijke goden. Niet fout rekenen: περὶ δ᾿ ἱρὰ ἔδωκε ‘en hij/die heeft vaker dan anderen offers gebracht/gegeven / bracht/gaf vaker dan anderen offers’. Niet fout rekenen: ἱρὰ ἔδωκε ‘(hij) heeft geofferd / offerde’. δίδωμι ‘inwilligen’ (1).

Kolon 46 (regel 67), max 2: τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν: die de brede hemel bewonen/bezitten / in hun macht hebben. Niet fout rekenen: zij/die bewonen/bezitten de brede hemel. Niet fout rekenen: ἔχω ‘hebben/(vast)houden’. τοὶ opgevat als datief van σύ: 0.

Kolon 47 (regel 68-69), max 2: Ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶ Κύκλωπος κεχόλωται: maar (de) aardschokker Poseidon is onophoudelijk (nog steeds) woedend wegens de Cycloop. Niet fout rekenen wanneer ófwel ἀσκελὲς ófwel αἰεὶ onvertaald gelaten is. Κύκλωπος κεχόλωται ‘(hij) is woedend op de Cycloop’ (1). κεχόλωται ‘(hij) is woedend geworden’ (1).

Aanvulling op het correctievoorschrift 2026-1 (pagina 14, bij kolon 47): niet fout rekenen wanneer Κύκλωπος is weergegeven met een andere gebruiksmogelijkheid van de genitivus dan als aanvulling bij κεχόλωται. Het eerdere ‘Κύκλωπος κεχόλωται (hij) is woedend op de Cycloop 1’ wordt vervangen door: niet fout rekenen: Κύκλωπος κεχόλωται (hij) is woedend op de Cycloop. Toelichting: de functie van de genitivus als aanvulling bij χολόω staat niet in elk woordenboek. Elke weergave van Κύκλωπος met de betekenis ‘de Cycloop’ en een genitivusfunctie wordt niet fout gerekend, ook als daardoor een inhoudelijk onjuiste vertaling ontstaat. Het voorzetsel ‘op’ na ‘woedend zijn’ wordt de kandidaat evenmin aangerekend.

Kolon 48 (regel 69), max 1: ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν: die hij van zijn/het oog beroofd heeft. Niet fout rekenen: die door hem van zijn/het oog beroofd is. Niet fout rekenen: ὃν vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘hij’ is genoteerd ‘Odysseus’.

Kolon 49 (regel 70), max 1: ἀντίθεον Πολύφημον: (de) goddelijke/godgelijke Polyphemus. Niet fout rekenen: ἀντίθεος ‘(opstandig/gekant) tegen (de) goden’. Πολύφημον ‘Polyphemon’: 0. Wanneer Πολύφημον op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40) en/of Ὀδυσῆος (kolon 43), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.

Kolon 50 (regel 70-71), max 2: ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστον πᾶσιν Κυκλώπεσσι: van wie de macht/kracht zeer groot / het grootst is te midden van / bij alle Cyclopen. Niet fout rekenen: van wie de macht/kracht het grootst is van alle Cyclopen. Niet fout rekenen: ὅου vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord. Κυκλώπεσσι ‘Cyclopessi/Kukloopessi’ (1). Wanneer Κυκλώπεσσι op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40) en/of Ὀδυσῆος (kolon 43) en/of Πολύφημον (kolon 49), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.

Kolon 51 (regel 71), max 2: Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη: (en) (de) nimf Thoösa / Thoösa, een nimf, heeft hem voortgebracht / baarde hem. Niet fout rekenen: νύμφη ‘(jonge) vrouw’. δέ ‘maar’ (1). νύμφη ‘bruid/meisje’ (1).