Eindexamen wiskunde A vwo (bezemexamen) 2018, tijdvak 1: vragen en antwoorden

In Nederland worden veel soorten figuur weidevogels in hun bestaan 100 populatie bedreigd. In de figuur staat een index grafiek van de ontwikkeling van de 80 aantallen broedende grutto-paren 60 sinds 1964. Bij deze grafiek heeft men gebruik 40 gemaakt van indexcijfers: men kiest een basisjaar en geeft de aantallen 20 broedende grutto-paren in elk ander jaar als percentage van het aantal 0 broedende grutto-paren in het 1960 1970 1980 1990 2000 2010 jaar basisjaar. Als basisjaar is 1964 genomen. In 1964 waren er ongeveer 126 000 broedende grutto-paren in Nederland. De figuur staat ook vergroot op de uitwerkbijlage.

Als de populatie van een bepaald soort vogels elk jaar afneemt, is de jaarlijkse groeifactor kleiner dan 1, waardoor deze soort op den duur met uitsterven bedreigd wordt.

Volgens Nederlandse onderzoekers hangt de groeifactor g voor veel vogelsoorten af van de volgende gegevens:

• a, de overlevingskans per jaar van nog niet broedrijpe vogels ( 0 < a ≤ 1 );
• s, de overlevingskans per jaar van broedvogels ( 0 < s ≤ 1 );
• m, het gemiddeld aantal jongen per broedpaar per jaar. a + a 2 + 2ms 2 De onderzoekers werken met het model: g = . 2

Voor een vogelsoort in een bepaald gebied geldt: a = 0,81 en s = 0,81 .

Volgens sommige onderzoekers is het voor het voortbestaan van een soort voldoende als broedparen gemiddeld per jaar 2 jongen hebben, dus als m = 2 . We vragen ons af of er waarden van a en s zijn waarbij m = 2 niet voldoende is om er voor te zorgen dat g ≥ 1 .

Zolang g = 1 geldt, wordt een vogelsoort nog net niet met uitsterven bedreigd. Als dan ook m = 1 geldt, kan het model herschreven worden tot: s = 2

• 2a Een bioloog beweert dat dit betekent dat bij g = 1 en m = 1 een toename van a een afname van s tot gevolg heeft.

Bridge is een kaartspel waarbij een team van twee spelers tegen een ander team van twee spelers speelt. Zo’n team van twee spelers heet een paar. De Oldenzaalse Bridge Club organiseert ieder jaar een bridgedrive (een toernooi) waar een groot aantal paren aan deelneemt. Aan de bridgedrive van 2008 namen 192 paren deel. Elk paar speelde acht rondes waarin ze in elke ronde vier spellen speelden. Nadat elk paar deze 32 spellen had gespeeld werden de eindscores bepaald. Het paar met de hoogste eindscore werd de winnaar.

De bridgedrive wordt gespeeld op 16 verschillende horecalocaties in Oldenzaal. Op elke locatie spelen evenveel paren. Na vier spellen wisselen de paren van locatie volgens een schema dat de spelers van tevoren niet bekend is.

Het paar Hendriks-Hendriks zit klaar voor de eerste ronde. Zij vragen zich af of het paar Van Zomeren-Zenderink tijdens de eerste ronde op dezelfde locatie speelt.

Per spel krijgt elk paar een score op een schaal van 0 tot en met 100. Na afloop van de drive wordt voor elk paar de totale score gedeeld door het aantal gespeelde spellen. Dit geeft een eindscore die wordt afgerond op twee decimalen. Het paar met de hoogste eindscore krijgt positie 1 en wint de hoofdprijs.

We nemen aan dat in 2008 de eindscores normaal verdeeld waren met gemiddelde 50,00 en standaardafwijking 7,12. Het paar Hendriks- Hendriks had een eindscore van 54,66.

In 2007 namen 190 paren deel aan de drive. Hun eindscores staan in een tabel op de uitwerkbijlage. Het gemiddelde van deze eindscores is 49,93 en de standaardafwijking is 7,07. Men vraagt zich af of deze scores ook bij benadering normaal verdeeld zijn. Dit is te onderzoeken door te controleren of deze gegevens in overeenstemming zijn met onder andere de volgende drie regels voor de normale verdeling:

1 de 68%-vuistregel;

2 de 95%-vuistregel;

3 de mediaan is gelijk aan het gemiddelde.

Aan de eerste regel (de 68%-vuistregel) is voldaan.

Het paar Fussel-Stoffer neemt voor het eerst deel. Gezien hun grote ervaring bij andere bridgetoernooien verwachten zij zelf een hoge klassering. “Tegen zulke tegenstanders hebben wij in ieder spel 80% kans op een score van 60 punten of meer”, zo menen zij. Een toeschouwer vindt dit paar niet zo sterk en twijfelt aan deze uitspraak. Zij volgt de eerste 16 spellen. Op die spellen blijkt het paar 10 keer een score van 60 punten of meer gehaald te hebben.

De wereldbevolking bedroeg in 2010 ongeveer 6800 miljoen (6,8 miljard) mensen. Volgens schattingen uit dat jaar werden er toen op de wereld ruim 500 talen gesproken. In deze opgave verstaan we onder sprekers van een taal alleen de mensen voor wie deze taal hun moedertaal is. Sommige talen worden door meer dan 100 miljoen mensen gesproken, maar er zijn ook talen die nog slechts door enkele tientallen mensen gesproken worden. Hoe meer mensen een taal spreken, hoe groter we die taal noemen. Alle aantallen in deze opgave hebben betrekking op het jaar 2010 en zijn benaderingen op grond van schattingen.

De grootste taal is het Mandarijn met 800 miljoen sprekers. De kans dat van 6 willekeurig gekozen mensen uit de totale wereldbevolking er minstens één Mandarijn spreekt, is groter dan 0,5.

Van alle gesproken talen is er een ranglijst waar de talen op volgorde van veel naar weinig sprekers staan. De top-15 van de meest gesproken talen in 2010 staat in onderstaande tabel.

tabel

1 Mandarijn 800 000 000

2 Spaans 358 000 000

3 Engels 350 000 000

4 Hindi/Urdu 240 000 000

5 Bengaals 170 000 000

6 Russisch 160 000 000

7 Portugees 150 000 000

8 Arabisch 150 000 000

9 Japans 126 000 000

10 Duits 100 000 000

11 Wu 90 000 000

12 Javaans 70 000 000

13 Punjab 70 000 000

14 Frans 70 000 000

15 Telugu 70 000 000 Deze 15 talen hebben samen 2974 miljoen sprekers. Van de ruim 500 talen zijn er 86 talen met 10 miljoen of meer sprekers. Op de 44e plaats staat het Nederlands met 20 miljoen sprekers. Hieruit kun je concluderen dat de talen op de plaatsen 45 tot en met 86 elk minstens 10 miljoen en hoogstens 20 miljoen sprekers hebben.

Met deze gegevens kun je niet het exacte totaal aantal sprekers van de

86 talen met meer dan 10 miljoen sprekers berekenen. Wel is het mogelijk om een onder- en een bovengrens van dit aantal te berekenen.

Onderzoekers willen een formule opstellen waarmee het totaal aantal sprekers van de n grootste talen berekend kan worden als n gegeven is. Neem aan dat geen enkel tweetal talen precies hetzelfde aantal sprekers heeft.

We ordenen de talen van groot naar klein en maken een staafdiagram met cumulatieve totalen. In onderstaande figuur is het staafdiagram weergegeven met op de horizontale as het plaatsnummer n van de 30 meest gesproken talen en op de verticale as het totaal aantal sprekers A in miljarden van de n grootste talen.

figuur 4,0 totaal aantal sprekers A in 3,5 miljarden van de n grootste talen 3,0

2,5

2,0

1,5

1,0

0,5 0

1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 plaatsnummer n van de taal

De 15e staaf in deze figuur geeft aan dat het totaal aantal sprekers van de 15 grootste talen 2974 miljoen (2,974 miljard) is.

De bovenkanten van de staven kunnen worden benaderd met een kromme die het verband tussen het totaal aantal sprekers A van de n grootste talen en n weergeeft. Een benadering van de kromme door de bovenkanten van de staven wordt gegeven door de formule:

A = 0,92 · n0,43 Hierbij is n het plaatsnummer van een taal en A het totaal aantal sprekers in miljarden van de n grootste talen.

De formule A = 0,92 · n 0,43 kan ook gebruikt worden om te berekenen hoeveel talen er ten minste nodig zijn om een bepaald aantal mensen in hun eigen taal te kunnen bereiken. De formule kan hiervoor herleid worden tot de vorm: n = b · Ac

De formule A = 0,92 · n0,43 geeft voor kleine waarden van n een redelijke benadering van A. Een nadeel van deze formule is dat voor grote waarden van n het totaal aantal sprekers A groter wordt dan de totale wereldbevolking. Onderzoekers willen daarom een formule gebruiken waarin de waarde van A niet groter wordt dan 6,8. Daarom stelden zij voor een formule te gebruiken van de vorm:

A = 6,8(1

• g n ) Ook in deze formule is n het plaatsnummer van een taal en A het totaal aantal sprekers in miljarden van de n grootste talen.

Er is een waarde van g, waarbij deze nieuwe formule voor de 15 grootste talen het aantal van 2,974 miljard sprekers oplevert.

Op sommige stukken snelweg staat een bord met de aansporing ‘Rij schoner, rij 80 in z’n 5.’ Naar aanleiding hiervan onderzocht een journalist hoe het benzineverbruik van een auto afhangt van de snelheid en de versnelling waarin de auto rijdt.

De journalist reed ’s nachts 6 keer een afstand van 10 km op een recht stuk snelweg. Met behulp van cruise control reed hij eerst met

80 km per uur in de derde, vierde en vijfde versnelling en vervolgens met

90 km per uur in de derde, vierde en vijfde versnelling.

De gemiddelde snelheid van de journalist over de 60 km was niet

85 km per uur.

In de vijfde versnelling is de auto steeds het zuinigst. In de tabel staat de literafstand L (het aantal kilometer dat je per liter benzine kunt rijden) van de auto in de vijfde versnelling bij verschillende snelheden. In de tabel kun je bijvoorbeeld zien dat de literafstand van de auto bij een snelheid van 80 km per uur 21,62 km is. Dat betekent dat je bij deze snelheid 21,62 km kunt rijden met 1 liter benzine.

tabel literafstand en de bijbehorende snelheid in de vijfde versnelling snelheid v (km per uur) 80 90 100 110 literafstand L (km) 21,62 19,88 17,82 15,95

De journalist stelde dat er tot een snelheid van 110 km per uur bij benadering sprake was van een lineair verband tussen de literafstand L en de snelheid v.

Het verband tussen de literafstand L en de snelheid v blijkt bij een snelheid boven 110 km per uur niet lineair te zijn. In een voorlichtingsfolder over zuinig rijden lezen we: ‘Een zuinige snelheid is 90 km per uur. Als je 120 km per uur rijdt, dan neemt de literafstand met 30% af. Rijd je 140 km per uur, dan is de literafstand al met 48% afgenomen.’ Je kunt met bovenstaande gegevens berekenen met hoeveel procent de literafstand afneemt als de snelheid toeneemt van 120 km per uur naar

140 km per uur.

Zonder dat je het merkt, heb je regelmatig te maken met gecomprimeerde computerbestanden. Daardoor passen er heel veel nummers op een iPod en past een hele film op een dvd. We bekijken in deze opgave een vereenvoudigde compressiemethode.

De rij 000000001111110000001 kan met deze methode gecomprimeerd worden tot 80616011. In de nieuwe rij wordt elk teken voorafgegaan door het aantal keren dat het voorkomt:

8 keer een 0, 6 keer een 1, 6 keer een 0 en nog één 1. De oorspronkelijke rij van 21 tekens is zo teruggebracht tot 8 tekens. Als het aantal tekens na compressie kleiner is geworden, noemen we de compressie voordelig. Voor deze rij is de compressieratio 0,62. De compressieratio kunnen we als volgt berekenen:

aantal tekens voor compressie

• aantal tekens na compressie compressieratio = aantal tekens voor compressie

Bekijk de rij 001100110011000111000. Op deze rij wordt bovenstaande compressiemethode toegepast.

Een rij met veel dezelfde tekens achter elkaar is natuurlijk beter te comprimeren dan een rij waarin de tekens vaak wisselen. Bij een rij waarin de tekens vaak wisselen kan de compressieratio zelfs negatief worden. Het aantal tekens is dan na compressie groter dan ervoor.

Omdat computerbestanden bestaan uit rijen tekens kunnen we hiervan ook de compressieratio berekenen. Voor grote bestanden is er een verband tussen de compressieratio en het gemiddelde aantal gelijke tekens achter elkaar (de gemiddelde serielengte). Het verband hiertussen is in de figuur weergegeven.

figuur 0,5 compressie- ratio 0,4

0,3

0,2

0,1

0 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 5,5 gemiddelde serielengte L van een bestand

Bij deze grafiek past de volgende formule: 1, 4709 compressieratio = 1

• L0,561 Hierin is L de gemiddelde serielengte.

De compressieratio van een bestand is 0,40.

Informatici doen veel onderzoek naar de compressie van grote bestanden. Zij genereren met behulp van een toevalsgenerator rijen enen en nullen om te onderzoeken onder welke omstandigheden compressie voordelig is. Als de toevalsgenerator zo wordt ingesteld dat de kans op een 0 gelijk is aan 0,8 en de kans op een 1 gelijk is aan 0,2, dan zal er een behoorlijke kans zijn dat het begin van een rij uit 3 of meer dezelfde tekens bestaat.