Eindexamen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Prehistorie en oudheid, De middeleeuwen, Vroegmoderne tijd, Door de tijd heen, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (6), tijd van ontdekkers en hervormers (3) en tijd van burgers en stoommachines (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Door de tijd heen
Vraag 1 2 punten
De volgende historische gebeurtenissen waarbij schepen een belangrijke rol hebben gespeeld, staan in willekeurige volgorde.
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
- 1. Met het schip Argo ging Jason volgens de Griekse mythe op zoek naar het gulden vlies om de macht over zijn stadstaat te verkrijgen.
- 2. De kraak Santa Maria en de karvelen Pinta en Niña waren de eerste zeilschepen die vanuit Spanje Amerika bereikten.
- 3. De driemaster HMS Victory van admiraal Horatio Nelson was het Britse vlaggenschip in de slag bij Trafalgar tegen de vloot van Napoleon.
- 4. Het eerste stoomschip dat een lijndienst onderhield over de Atlantische Oceaan was de raderboot SS Great Western van de Brit Isambard Kingdom Brunel, een van de grootste ingenieurs van de Industriële Revolutie.
- 5. Als onderdeel van zijn Weltpolitik stuurde Wilhelm II de kanonneerboot SMS Panther naar Agadir om Frankrijk dwars te zitten.
- 6. Aan boord van de Amerikaanse zware kruiser USS Augusta legden Roosevelt en Churchill in het Atlantic Charter hun afspraken vast voor de wereld na het verslaan van de nazi's.
Correctievoorschrift: de juiste volgorde is 6, 4, 3, 5, 2, 1 (in de items hieronder al in de juiste volgorde gezet). Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Prehistorie en oudheid
Vraag 2 2 punten
In 2015 vonden archeologen in het Overijsselse Dalfsen een prehistorisch grafveld van 120 graven. In elk van de graven lagen een of meerdere versierde aardewerken bekers. Daarnaast bevatten de graven stenen bijlen, vuurstenen pijlpunten en barnstenen kettingen.
Uit deze vondsten trek je twee conclusies over de prehistorische bewoners van Dalfsen:
1 Deze bewoners vormden een boerensamenleving.
2 Zij geloofden in een leven na de dood.
Ondersteun beide conclusies telkens met een op de gevonden voorwerpen gebaseerd argument.
Bekijk het antwoord
- Ondersteunt conclusie 1 (boerensamenleving) met een op de voorwerpen gebaseerd argument. Voorbeeld van een juist antwoord: het maken of gebruiken van kwetsbaar, lastig te vervoeren aardewerk past bij een boerensamenleving (en niet bij een samenleving van nomadische jagers-verzamelaars). (1p)
- Ondersteunt conclusie 2 (leven na de dood) met een op de voorwerpen gebaseerd argument. Voorbeeld van een juist antwoord: het gegeven dat er voorwerpen in een graf werden gelegd, maakt het waarschijnlijk dat de bewoners geloofden in een leven na de dood, omdat ervan uitgegaan werd dat de overledenen de voorwerpen konden gebruiken in het hiernamaals. (1p)
Bron 1
Germanië is over heel zijn uitgestrekte gebied onderworpen, negen vorsten hebben als smekelingen plat op de grond aan mijn, of liever aan uw voeten gelegen. Alle barbaren ploegen voortaan voor u, zaaien voor u en strijden tegen verder weg gelegen stammen. Besluit dus tot de gebruikelijke dankfeesten. Want verder zijn er vierhonderdduizend vijanden gedood, zestienduizend soldaten zijn ons aangeboden, zeventig zeer beroemde steden zijn ontzet uit handen van de vijanden en alle Gallische provincies volledig bevrijd. (...) We hebben alle buit teruggehaald en andere veroverd, nog meer dan voorheen van ons geroofd was. Gallische akkers worden geploegd door runderen van de barbaren en buit gemaakte Germaanse spannen bieden hun nek aan onze boeren, het vee van verschillende stammen graast om onze mensen te voeden, hun kuddes paarden worden nu gefokt voor onze ruiterij, de schuren liggen vol met graan van de barbaren. Wat moet ik verder nog zeggen? Wij laten hun alleen de grond, wij bezitten alles wat zij hebben.
Na afloop van een veldtocht stuurt keizer Probus in het jaar 277 de volgende brief naar de Senaat in Rome:
Vraag 3 3 punten
Gebruik bron 1.
Een interpretatie:
Keizer Probus geeft in deze bron een eenzijdig beeld van zijn veldtocht in Gallië.
Licht dit toe door:
- met een voorbeeld aan te geven waaruit die eenzijdigheid blijkt, en
- een politieke reden te geven voor die eenzijdigheid, en
- aan te geven met welke ontwikkeling uit die tijd het beeld dat Probus oproept van de situatie aan de noordelijke grenzen van het Romeinse Rijk wel overeenstemt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een van de volgende voorbeelden waaruit de eenzijdigheid blijkt: de overdrijving van het aantal gedode vijanden; de rooskleurige voorstelling van de oorlogsbuit / oorlogswinst; de overdrijving dat alle Germanen voortaan voor Rome zouden ploegen / strijden; de sterk overdreven uitspraak dat héél Germanië veroverd zou zijn; het niet ingaan op eigen verliezen / kosten (of andere negatieve aspecten). (1p)
- Noemt een politieke reden voor die eenzijdigheid: door zijn successen te benadrukken wil hij zijn positie in Rome versterken. (1p)
- Noemt de ontwikkeling uit die tijd waarmee het beeld van de situatie aan de noordelijke grenzen overeenstemt: de strijd van de Romeinen met binnenvallende Germaanse stammen. (1p)
Bij het voorbeeld telt alleen het eerstgegeven voorbeeld. Let op: alleen als bij de derde deelvraag de juiste ontwikkeling wordt genoemd, krijgt de leerling daar punten voor.
De middeleeuwen
Vraag 4 2 punten
Je kunt stellen dat er een verband bestond tussen de ondergang van het Romeinse Rijk en het ontstaan van het hofstelsel.
Leg uit welk verband dat was.
Bekijk het antwoord
- Legt het verband uit: de ondergang van het Romeinse Rijk zorgde voor een onveilige situatie / chaos in het uiteenvallende Rijk. Om zichzelf te beschermen zochten boeren de bescherming van adellijke strijders, die in ruil daarvoor de boeren tot horigen maakten / aan de grond bonden, waarmee het hofstelsel ontstond. (2p)
Bron 2
Ik, Dirk, door de genade Gods graaf van Holland en Aleid, gravin van Holland, mijn vrouw, willen aan iedereen, zowel nu aanwezig als toekomstig, bekend maken dat wij hebben besloten dat onze burgers van Dordrecht dit privilege genieten in hun rechtsgebied en in genoemde stad. Namelijk, dat het niemand is toegestaan lakens1) te snijden voor de verkoop, behalve diegenen die vanwege de uitoefening van hun ambacht lakensnijders genoemd worden en ook behoren tot de broederschap en handelsgilde van de burgers van Dordrecht. En opdat deze oorkonde met onze beschikking vast en bestendig blijft, hebben wij het bekrachtigd met de aanhechting van ons zegel en de ondertekening door getuigen (…) en de schepenen van Dordrecht.
Gegeven in Dordrecht (…) in het jaar 1200 na de geboorte van de Heer in de maand februari.
In februari 1200 kreeg Dordrecht van de graaf van Holland het volgende privilege:
noot 1 Laken is een wollen stof.
Vraag 5 4 punten
Gebruik bron 2.
Een bewering:
Uit deze oorkonde blijkt dat Dordrecht in 1200 op economisch en bestuurlijk gebied al kenmerken van een stad heeft.
Ondersteun deze bewering door, telkens met een argument uit de bron, aan te geven:
- waaruit dit blijkt op economisch gebied, en
- waaruit dit blijkt op bestuurlijk gebied.
Bekijk het antwoord
- Ondersteunt de bewering op economisch gebied met een argument uit de bron: er is sprake van een sterke positie van een handelsgilde / de ambachten, omdat de graaf de positie van ambachtslieden / gilden erkent. (2p)
- Ondersteunt de bewering op bestuurlijk gebied met een argument uit de bron: er is sprake van burgers die een stadsbestuur (schepenen) vormen, omdat die het privilege ondertekenen / er is sprake van meer zelfstandigheid door toekenning van het privilege. (2p)
Vroegmoderne tijd
Vraag 6 4 punten
Vier gegevens over paus Julius II (1443-1513):
1 Paus Julius II gaf de kunstenaar Bramante opdracht een ontwerp te maken voor de nieuwe Sint-Pietersbasiliek in Rome, waarbij voor de koepel de Romeinse tempel het Pantheon als voorbeeld diende.
2 Paus Julius II vroeg de kunstenaar Michelangelo het plafond van de Sixtijnse Kapel in het Pauselijk Paleis te schilderen. Om figuren daarop levensecht te kunnen afbeelden, maakte Michelangelo voorstudies waarbij hij de anatomie van het menselijk lichaam bestudeerde.
3 Paus Julius II liet nieuwe bisdommen stichten op eilanden in het Caraïbisch gebied (Midden-Amerika), twee op Hispaniola en een op San Juan.
4 De geruchten dat Julius II zowel een minnares als verschillende minnaars had, werden door theologen gebruikt om aan te tonen dat de rooms-katholieke kerk zich niet hield aan de kerkelijke wetten.
Deze gegevens passen bij vier verschillende kenmerkende aspecten van de zestiende eeuw.
Toon dit voor elk gegeven aan.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1 (Bramante, het Pantheon als voorbeeld voor de koepel) past bij 'de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid', want er werd teruggegrepen op de klassieke bouwkunst. (1p)
- Gegeven 2 (Michelangelo bestudeert de anatomie voor het plafond van de Sixtijnse Kapel) past bij 'het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance', want er kwam interesse in de anatomie van de mens (of: 'het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling', want om figuren levensecht te kunnen afbeelden bestudeerde Michelangelo de anatomie van de mens). (1p)
- Gegeven 3 (nieuwe bisdommen in het Caraïbisch gebied) past bij 'het begin van de Europese overzeese expansie', want de nieuwe bisdommen werden gesticht in kort daarvoor door Europeanen ontdekte gebieden in het Caraïbisch gebied / Amerika. (1p)
- Gegeven 4 (de geruchten over de minnaressen en minnaars van Julius II) past bij 'de protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had', want de kritiek van theologen op de rooms-katholieke kerk leidde mede tot de Reformatie. (1p)
Alleen als een gegeven op een juiste manier in verband wordt gebracht met een juist kenmerkend aspect, wordt telkens 1 scorepunt toegekend. Elk kenmerkend aspect telt maar één keer.
Bron 3
Sire,
Omdat Uwe Majesteit vertrokken is van deze landen naar uw koninkrijk Spanje, is madame De Parma1) aangesteld als regentes van de Nederlanden en is er een aantal raadgevers benoemd, onder wie wij. (…) Sindsdien hebben wij Hare Hoogheid voortdurend bijgestaan. (…) Desondanks werden wij meestal opgeroepen voor de Raad van State om te adviseren over zaken van geen of weinig belang, terwijl wij zeer goed wisten dat belangrijke zaken zonder ons behandeld werden en vaker nog door een of twee personen werden afgehandeld. (…) En zoals, Sire, we gemerkt hebben dat sommige personen manieren zoeken om Uwe Majesteit een slechte indruk van ons te geven zonder dat wij het verdienen, smeken we u heel nederig om niet te luisteren naar zulke berichten.
Een fragment uit een brief van Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont aan Filips II van 23 juli 1561:
noot 1 Margaretha van Parma, landvoogdes van de Nederlanden voor Filips II
Vraag 7 3 punten
Gebruik bron 3.
Uit deze bron blijkt dat de ondertekenaars kritiek hebben op de manier waarop de Nederlanden worden bestuurd.
Licht dit toe door:
- de kritiek te noemen die in de brief naar voren wordt gebracht, en
- uit de brief af te leiden dat de kritiek zich niet op Filips II zelf richt, en
- aannemelijk te maken dat de kritiek van Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont voortkomt uit hun positie.
Bekijk het antwoord
- Noemt de kritiek: Oranje en Egmont beklagen zich erover dat de Raad van State buitenspel wordt gezet / dat besluiten worden genomen zonder de hele Raad van State erin te betrekken / dat het bestuur in handen is van enkele vertrouwelingen. (1p)
- Leidt uit de brief af dat de kritiek zich niet op Filips II zelf richt: Oranje en Egmont proberen de verstandhouding met Filips II goed te houden doordat zij mogelijke spanningen toeschrijven aan laster (en niet aan hun eigen handelen) / doordat zij ervan uitgaan dat Filips II hen helpt / hun goedgezind is (zodat zij een brief aan hem richten). (1p)
- Maakt aannemelijk dat de kritiek voortkomt uit hun positie: Oranje en Egmont zijn het niet eens met deze gang van zaken, omdat belangrijke zaken worden behandeld zonder dat zij als leden van de Raad van State / als hoge edelen erbij betrokken zijn. (1p)
Alleen als bij de derde deelvraag wordt ingegaan op de politieke positie van Oranje en Egmont, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vraag 8 4 punten
Twee gebeurtenissen in Nijmegen:
1 In de zomer van 1566 nam het stadsbestuur van Nijmegen het besluit een calvinistische predikant en zijn volgelingen vrij hun geloof te laten uitoefenen in de stad.
2 Ruim een jaar later werd dit besluit onderzocht en werden de Nijmeegse stadsbestuurders gedwongen af te treden.
Beide gebeurtenissen in Nijmegen kunnen worden verklaard vanuit gebeurtenissen rondom het centrale bestuur in Brussel.
Leg uit:
- welke politieke gebeurtenis in 1566 leidde tot de eerste gebeurtenis in Nijmegen en
- wat er een jaar later veranderd was waardoor de tweede gebeurtenis in Nijmegen kon plaatsvinden.
Bekijk het antwoord
- Noemt de politieke gebeurtenis in Brussel in 1566: het centrale bestuur schortte tijdelijk de kettervervolgingen op na het verzoek van de adel / het Smeekschrift, waardoor het stadsbestuur de mogelijkheid zag / zich genoodzaakt voelde calvinisten vrije geloofsuitoefening te geven. (2p)
- Noemt wat er een jaar later veranderd was: in 1567 stelde Alva in Brussel de Raad van Beroerten in / werd in Brussel de Raad van Beroerten ingesteld, waardoor het centrale bestuur sterk genoeg was geworden om de Nijmeegse bestuurders af te zetten omdat zij de calvinisten vrije geloofsuitoefening hadden gegeven. (2p)
Alleen als een juiste gebeurtenis in Brussel gecombineerd wordt met een gebeurtenis in Nijmegen, worden telkens 2 scorepunten toegekend.
Bron 4
Kort en goed, onze soldaten gedroegen zich allemaal als barbaren. (…) Ze lieten de stad leeg en verwoest achter. Ook alle dorpen in de omtrek hebben ze leeggeroofd. (…) Maar het allerergste was toch dat in Mechelen heel veel mensen, getrouwde vrouwen, jonge meisjes, werden mishandeld en gemarteld, soms tot de dood erop volgde. Men hoopte zo bij het geld, goud en zilver te komen dat die arme mensen hadden verstopt. Daarbij begingen de soldaten nog oneindig veel meer wreedheden en wandaden die zich uit respect voor Uwe Majesteit niet laten beschrijven.
In 1572 schrijft de in de Nederlanden werkzame hoge Spaanse ambtenaar Esteban Prats aan koning Filips II over de inname door het Spaanse leger van de Zuid-Nederlandse stad Mechelen:
Vraag 9 2 punten
Gebruik bron 4.
Stel: je doet onderzoek naar de oorlogvoering in de Nederlanden tijdens de Opstand en je vindt deze bron. Op grond van de inhoud van de brief en de achtergrond van de schrijver beschouw je deze bron als betrouwbaar.
Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de bron betrouwbaar is: in de brief wordt een beschrijving gegeven van het slechte gedrag van het Spaanse leger (inhoud van de brief), terwijl Prats een Spaanse functionaris is die het harde beleid van Alva mede helpt uitvoeren (achtergrond van de schrijver), waardoor deze bron zeer waarschijnlijk betrouwbare gegevens bevat voor het onderzoek. (2p)
Bron 5

Prent van een model van een Janustempel met zuilen, beelden en een middendeur die openstaat. Opschriften in de prent: "verschrikkingen van de oorlog" (links onderaan), "De Vrede" en "De Rust" (rechts onderaan), "Hoorn des Overvloeds" en "Staf van de god van de handel" (onder in het midden).
Vraag 10 2 punten
Gebruik bron 5.
Een interpretatie:
Het stadsbestuur van Antwerpen wil met de tegenstelling die is afgebeeld in de bron een politiek verzoek overbrengen aan de Spaanse landvoogd.
Leg dit uit door aan te geven:
- welke tegenstelling in de bron zichtbaar is, en
- welk politiek verzoek het Antwerpse stadsbestuur daarmee wil overbrengen.
Bekijk het antwoord
- Noemt de tegenstelling in de prent: door de Nederlandse Opstand worden mensen blootgesteld aan oorlogsgeweld, terwijl vrede zal zorgen voor rust / zekerheid / overvloed. (1p)
- Noemt het politieke verzoek: het Antwerpse stadsbestuur laat hiermee aan Ferdinand weten dat zij pleit voor vrede (met de Republiek) / dat de stad te veel te lijden heeft van de oorlog. (1p)
Vraag 11 3 punten
Enkele gegevens over de Amsterdamse koopman Jan Six (1618-1700):
1 De grootouders van Jan Six waren protestantse immigranten die voor de Spaanse soldaten uit de Zuidelijke Nederlanden gevlucht waren naar Amsterdam.
2 Jan Six liet meerdere keren zijn portret schilderen, onder andere door Rembrandt van Rijn.
3 Door zijn huwelijk met Margaretha Tulp in 1655 trad Jan Six toe tot de kring van rijke burgers, die de belangrijkste bestuurslaag van de Republiek vormden.
Geef, telkens met een argument, voor elk gegeven aan dat het gebruikt kan worden om de bijzondere plaats te illustreren die de Republiek in staatkundig opzicht innam in West-Europa.
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1 illustreert de bijzondere plaats van de Republiek, omdat daaruit blijkt dat de Republiek als een veilige plaats werd beschouwd voor protestanten / de Opstand tegen Spanje voortzette / niet meer bij Spanje hoorde (omdat men daarnaartoe kon vluchten voor Spaanse soldaten). (1p)
- Gegeven 2 illustreert de bijzondere plaats van de Republiek, omdat daaruit blijkt dat er sprake was van een burgerlijke cultuur (omdat burgers hun portret lieten schilderen), en niet vooral van een adellijke cultuur. (1p)
- Gegeven 3 illustreert de bijzondere plaats van de Republiek, omdat daaruit blijkt dat niet de adel, maar rijke burgers de belangrijkste bestuurslaag vormden (zoals in andere landen in West-Europa). (1p)
Alleen als telkens een historisch juiste verklaring wordt gegeven, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vraag 12 2 punten
In 1642 deed Arnout van Liebergen vanaf het Caraïbische eiland Curaçao aan de bestuurders van de West-Indische Compagnie (WIC) het volgende voorstel: slaafgemaakten zouden niet rechtstreeks naar de Nederlandse plantages in Brazilië moeten worden vervoerd (wat gebruikelijk was), maar eerst naar Curaçao worden gebracht. Daar zouden ze voor de hoogste prijs kunnen worden verkocht, ook aan Spaanse plantagehouders.
Licht het voorstel van Van Liebergen toe door aan te geven:
- dat het voorstel past bij het ontstaan van het handelskapitalisme, en
- dat het voorstel om handel te drijven met Spanje op dat moment vooruitloopt op een latere politieke gebeurtenis.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat het voorstel past bij het ontstaan van het handelskapitalisme: Van Liebergen wilde de winst optimaliseren door de slaafgemaakten pas te verkopen als de beste prijs kon worden verkregen, zonder zich te laten leiden door politieke motieven (omdat hij handel wilde drijven met het vijandige Spanje). (1p)
- Geeft aan dat het voorstel vooruitloopt op het einde van de Opstand, de Vrede van Münster in 1648 (omdat pas daarna handel met Spanje legaal kon plaatsvinden). (1p)
Vraag 13 3 punten
Frederik II de Grote (1712-1786), koning van Pruisen, is door de eeuwen heen telkens anders bekeken. Hieronder staan drie gegevens over de beeldvorming over hem:
1 De filosoof Immanuel Kant beschouwde hem als de ware verlichte heerser, vooral vanwege zijn religieuze tolerantie.
2 Propagandaminister Joseph Goebbels las Hitler aan het eind van de Tweede Wereldoorlog voor uit brieven die door Frederik de Grote waren geschreven na een door hem verloren veldslag.
3 De SED, de communistische partij in de DDR, besloot een standbeeld van de 'feodale' Frederik de Grote in Berlijn te verwijderen, terwijl in de BRD de 200e sterfdag van Frederik de Grote uitgebreid herdacht werd.
Leg uit dat elk gegeven past bij de tijd waarin het speelt, door bij elk gegeven:
- een passend kenmerkend aspect te noemen van die tijd, en
- aan te tonen dat het gegeven aansluit bij dit kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1 (Kant noemt Frederik de ware verlichte heerser) past bij 'rationeel optimisme en een verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen' / 'voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)', omdat Kant, als verlicht denker, Frederik de Grote zag als een verlicht heerser. (1p)
- Gegeven 2 (Hitler las brieven van Frederik na een verloren veldslag voor) past bij 'het voeren van twee wereldoorlogen', omdat Hitler / de nazi's Frederik de Grote zagen als voorbeeld hoe om te gaan met het (dreigend) verliezen van een oorlog. (1p)
- Gegeven 3 (de waardering van Frederik in de DDR en de BRD) past bij 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken', omdat de waardering van Frederik de Grote in de DDR en de BRD sterk uiteenliep / ideologisch bepaald was. (1p)
Er worden alleen scorepunten toegekend bij een juiste combinatie van kenmerkend aspect en uitleg. Als een kenmerkend aspect voor de tweede keer wordt gebruikt, wordt daarvoor geen scorepunt toegekend.
Vraag 14 4 punten
Twee gegevens over de in Frankrijk woonachtige filosoof Jean-Jacques Rousseau (1712-1778):
1 In 1762 werd de eerste druk van zijn boek Du Contrat Social (Over het sociaal contract) gepubliceerd in Amsterdam.
2 In 1790 werd een borstbeeld van Rousseau in de Nationale Vergadering in Parijs geplaatst.
Voor elk gegeven geldt dat de plaats waar elke gebeurtenis plaatsvond verklaard kan worden door:
- een opvatting van Rousseau, en
- de politieke situatie in Frankrijk van dat moment.
Toon dit voor elk gegeven aan, telkens met een verwijzing naar een verschillende opvatting van Rousseau.
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1: Rousseau leverde kritiek op het absolutisme / gaf een ideologische onderbouwing aan revolutionaire verandering (zodat de vorst die zich misdroeg kon worden afgezet). (1p)
- Gegeven 1: waardoor het in 1762 in Frankrijk, met een absolute koning aan de macht, Rousseau niet toegestaan was om Du Contrat Social te publiceren (daarom gebeurde dat in Amsterdam). (1p)
- Gegeven 2: Rousseau vond (volgens de theorie van het sociaal contract) dat het volk (via een volksvertegenwoordiging / de Nationale Vergadering) de macht moest hebben / wetten mocht maken. (1p)
- Gegeven 2: waardoor in 1790, na het uitbreken van de Franse Revolutie, juist Rousseau in de Nationale Vergadering met een borstbeeld werd geëerd. (1p)
Elk gegeven krijgt een verwijzing naar een andere opvatting van Rousseau. Alleen een juiste combinatie van opvatting en politieke situatie telt.
Door de tijd heen
Vraag 15 2 punten
De volgende reacties op ideeën en uitvindingen staan in willekeurige volgorde.
Zet deze reacties in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
- 1. Toen de renaissance-wetenschapper Galilei stelde dat de aarde om de zon draaide, strafte de rooms-katholieke kerk hem met levenslang huisarrest en drie jaar boetepsalmen bidden.
- 2. Balthasar Bekker kreeg veel kritiek van predikanten toen hij tijdens de wetenschappelijke revolutie beweerde dat kometen een natuurverschijnsel waren en geen teken van God.
- 3. De Franse politicus Robespierre baseerde zich op het idee van de 'volkswil' om zijn politieke tegenstanders uit te schakelen, omdat die vijanden van het volk zouden zijn.
- 4. Het inzicht van de Duitse wetenschapper Fraas dat de natuur door de mens onherstelbaar is veranderd, zag Karl Marx als een bevestiging van zijn ideeën over het vernietigende effect van het kapitalisme.
- 5. Een nieuwe onbemande straaljager met de oorspronkelijke naam Fieseler Fi 103 werd in opdracht van de Duitse minister Goebbels om propagandaredenen omgedoopt tot Vergeltungswaffe 1 (vergeldingswapen 1) of V-1.
- 6. Nadat een computerfabrikant bekend maakte een mobiele telefoon te ontwikkelen waarmee je muziek kon afspelen en het internet op kon, werd gedacht dat zo'n telefoon te duur zou zijn om een succes te worden.
Correctievoorschrift: de juiste volgorde is 6, 1, 2, 4, 3, 5 (in de items hieronder al in de juiste volgorde gezet). Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Moderne tijd
Vraag 16 2 punten
Met het Verdrag van Londen in 1839 werd de scheiding tussen Nederland en België bekrachtigd. Enkele onderdelen uit dit verdrag zijn:
1 België moest neutraal blijven, en
2 Groot-Brittannië en Pruisen garandeerden de neutraliteit en veiligheid van België.
Bij deze gegevens past de volgende bewering:
De internationale bemoeienis met de scheiding tussen Nederland en België kwam voort uit het politieke doel van het Congres van Wenen in 1815.
Ondersteun deze bewering.
Bekijk het antwoord
- Noemt het politieke doel van het Congres van Wenen: een machtsevenwicht tussen de staten creëren (daarom werd het Koninkrijk der Nederlanden opgericht). (1p)
- Koppelt het gevolg van een splitsing van het Koninkrijk der Nederlanden aan het verdrag: met de splitsing van het koninkrijk in Nederland en België dreigde een verstoring van het machtsevenwicht in Europa, wat door het Verdrag van Londen werd voorkomen. (1p)
Het gevolg van een splitsing van het Koninkrijk der Nederlanden telt alleen mee als het aan het verdrag wordt gekoppeld.
Bron 6
Dat het enige doel waarvoor rechtmatig macht [door een overheid] tegen de wil van een lid van een beschaafde gemeenschap kan worden uitgeoefend, is om schade aan anderen te voorkomen. Zijn eigen bestwil, fysiek of moreel, is geen voldoende rechtvaardiging. Hij kan niet met recht worden gedwongen om iets te doen of ergens van af te zien, omdat het beter voor hem zou zijn om dat te doen, omdat het hem gelukkiger zou maken, omdat het, naar de mening van anderen, verstandig of zelfs juist zou zijn.
De Britse filosoof John Stuart Mill (1806-1873) publiceert in 1869 een essay waarin hij schrijft:
Vraag 17 3 punten
Gebruik bron 6.
Een bewering:
De opvattingen van John Stuart Mill in deze bron kunnen door zowel liberalen als socialisten gebruikt worden als argument in de politieke tegenstelling die in deze tijd tussen hen speelde.
Toon dit aan door:
- de politieke tegenstelling te noemen die in deze tijd speelde tussen liberalen en socialisten, en
- een argument aan deze bron te ontlenen voor het liberale standpunt in deze tegenstelling, en
- een argument aan deze bron te ontlenen voor het socialistische standpunt in deze tegenstelling.
Bekijk het antwoord
- Noemt de politieke tegenstelling: de discussie over de rol van de overheid (bijvoorbeeld bij de oplossing van de sociale kwestie). (1p)
- Ontleent aan de bron een argument voor het liberale standpunt: de opvatting van Mill dat iedereen vrij moet zijn om te doen wat hij wil (zelfs al is dat onverstandig) / dat een overheid alleen mag optreden wanneer een individu schade aan anderen toebrengt / dat het individu vrij moet zijn en beschermd moet worden tegen een staat die te veel wil reguleren, kan door liberalen als argument worden gebruikt om geen sociale wetgeving in te voeren. (1p)
- Ontleent aan de bron een argument voor het socialistische standpunt: de opvatting van Mill dat een overheid moet optreden wanneer een individu schade aan anderen toebrengt, kan door socialisten als argument voor sociale wetgeving worden gebruikt. (1p)
Vraag 18 2 punten
De directie van rubberfabriek Hevea, in de buurt van Arnhem, liet in 1916 voor haar arbeiders een wijk met 83 woningen bouwen met de naam Heveadorp.
Twee gegevens over Heveadorp:
1 De woningen beschikten over moderne voorzieningen als waterleiding, riolering en elektriciteit, die in die tijd ongebruikelijk waren voor arbeiderswoningen.
2 De huizenblokken kregen namen zoals Java en Sumatra, naar eilanden in de kolonie Nederlands-Indië, waar de rubber voor de producten vandaan kwam.
Deze gegevens over Heveadorp kunnen gebruikt worden als illustratie van het kenmerkend aspect 'de industriële revolutie' van de achttiende eeuw, maar ook van twee kenmerkende aspecten van de negentiende eeuw.
Noem bij elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de negentiende eeuw en geef aan waardoor dit past bij dit gegeven.
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1 past bij 'discussies over de sociale kwestie', want met de aanleg van woningen met goede voorzieningen werd geprobeerd de woonomstandigheden van de arbeiders te verbeteren. (1p)
- Gegeven 2 past bij 'de moderne vorm van imperialisme', want de huizenblokken werden genoemd naar gebieden in de (Nederlandse) koloniën, waar de grondstoffen voor de fabriek vandaan kwamen. (1p)
Alleen als een juist kenmerkend aspect wordt genoemd met een passende uitleg, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.
Bron 7

Prent met het opschrift "L'ENFANT TERRIBLE!". Een boot op het water, die scheef ligt. Op de voorplecht staat een man in uniform met een gepunte helm, die met een uitgestrekte arm wijst. Achterin de boot zitten en staan vier figuren die zich vasthouden aan de boot.
Vraag 19 2 punten
Gebruik bron 7.
In deze prent geeft de tekenaar een visie weer op de buitenlandse politiek van keizer Wilhelm II.
Leg met een verwijzing naar de prent uit welke visie de tekenaar weergeeft.
Bekijk het antwoord
- Noemt de visie: de buitenlandse politiek van Wilhelm II zorgt voor verstoring van het Europese (machts)evenwicht / andere Europese grootmachten angst aanjaagt / in gevaar brengt / Wilhelm II een roekeloos buitenlands beleid voert. (1p)
- Verwijst met een passende verwijzing naar de prent naar een van de volgende zaken: de uitspraak 'Niet doen – of je zal ons allemaal doen omslaan!!'; de Europese leiders die zich (krampachtig) vasthouden in een wiebelend bootje; Wilhelm II op de voorplecht die het bootje laat schommelen. (1p)
Alleen als de visie juist wordt weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.
Vraag 20 3 punten
Op 18 juni 1916 organiseerde de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht een betoging in Amsterdam waaraan 18.000 mensen meededen. In de optocht liepen twaalf vrouwen in het groen mee die de elf Nederlandse provincies en de kolonie Nederlands-Indië voorstelden.
Geef aan:
- welke boodschap over hun aanhang de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht met de groep van twaalf vrouwen aan de Nederlandse regering wilde overbrengen, en
- dat de betoging past bij twee kenmerkend aspecten van de moderne tijd.
Bekijk het antwoord
- Noemt de boodschap: met het laten meelopen van twaalf vrouwen uit alle provincies en de kolonie Nederlands-Indië wilde de Vereniging de boodschap overbrengen dat de strijd voor vrouwenkiesrecht breed gedragen / gesteund werd door verschillende lagen van de bevolking / door alle Nederlandse vrouwen / door vrouwen van verschillende achtergronden. (1p)
- Noemt twee van de volgende kenmerkende aspecten van de moderne tijd, met een passende uitleg: 'de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen, waaronder het feminisme', omdat aandacht gevraagd werd voor het vrouwenkiesrecht; 'voortschrijdende democratisering, met name deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces', omdat de vrouwen met de betoging een politiek doel nastreefden; 'vormen van massaorganisatie', omdat aan de betoging 18.000 mensen meededen / mensen meededen uit heel Nederland. (2p)
Alleen als bij de tweede deelvraag steeds een juist kenmerkend aspect wordt genoemd met een passende uitleg, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.
Bron 8
Wie is Adolf Hitler? De man uit het volk, voor het volk! De Duitse frontsoldaat die voor Duitsland zijn leven riskeerde in 48 veldslagen!
Wat wil Adolf Hitler? Vrijheid en voedsel voor alle hardwerkende Duitsers!
(…)
Waarom mag Adolf Hitler niet spreken? Omdat hij meedogenloos diegenen ontmaskert die de Duitse economie leiden: de internationale Joodse bankiers en hun lakeien, de democraten, marxisten. Omdat hij de werkers wil bevrijden van de onderdrukking van het grote geld! Werkende Duitsers! Eis dat het illegale spreekverbod wordt opgeheven!
In 1927 publiceren de nationaalsocialisten een poster waarop staat:
Vraag 21 3 punten
Gebruik bron 8.
De poster is een reactie van de nationaalsocialisten op een algemeen spreekverbod dat Hitler is opgelegd omdat hij de mensen tot gewelddadigheid zou oproepen. De poster past bij het gedachtegoed van de nationaalsocialisten.
Leg dit uit door:
- aan de tekst twee kenmerken van het nationaalsocialisme te ontlenen, en
- aan te geven waarom een spreekverbod juist bij Hitler als effectief middel wordt beschouwd om hem onschadelijk te maken.
Bekijk het antwoord
- Ontleent aan de tekst twee kenmerken van het nationaalsocialisme (twee van de volgende): militarisme / verheerlijking van de oorlog, wat blijkt uit de verwijzing naar het oorlogsverleden van Hitler (48 veldslagen); antisemitisme, wat blijkt uit het verwijt dat Joodse bankiers schuldig zijn aan de slechte economie; antidemocratische houding, wat blijkt uit de opmerking dat democraten lakeien zijn / dat zij tot dezelfde groep als Joden en marxisten worden gerekend; anticommunistische houding, wat blijkt uit de negatieve manier waarop over marxisten wordt gesproken. (2p)
- Geeft aan waarom een spreekverbod effectief is bij Hitler: hij beschikt over een groot redenaarstalent / hij verwerft met zijn toespraken veel aanhangers. (1p)
Alleen als bij de eerste deelvraag telkens een juiste ontlening aan de tekst wordt gegeven, wordt een scorepunt toegekend voor een juist kenmerk.
Bron 9
Ik stond ongeveer twintig minuten te kijken naar de brand, toen de beroemde zwarte auto van Adolf Hitler voorbijreed, gevolgd door nog een auto met zijn lijfwacht. Ik haastte me naar hen en was net op tijd om in het gezelschap mee naar binnen te glippen. Nooit zag ik Hitler met zo'n grimas en vastberaden uitdrukking. Zijn ogen, altijd al een beetje uitpuilend, knalden bijna uit zijn hoofd. (…) Toen richtte Adolf Hitler zich tot mij. "God geve dat dit het werk van de communisten is", zei hij. "U bent getuige van het begin van een groots tijdperk in de Duitse geschiedenis. Dit vuur is het begin." En toen voegde hij daaraan bombastisch toe: "U ziet dit brandende gebouw", terwijl hij dramatisch zijn hand bewoog. "Als de communistische geest Europa in zijn greep krijgt, dan brandt heel Europa op dezelfde wijze als dit gebouw."
Op 27 februari 1933 vindt de Rijksdagbrand plaats. De Britse correspondent Denis Sefton Delmer is ter plaatse en doet verslag. Hier een fragment uit zijn reportage in de Britse krant Daily Express van 28 februari 1933:
Vraag 22 3 punten
Gebruik bron 9.
Stel: je onderzoekt de vraag welk belang de nazi's hadden bij de Rijksdagbrand en je vindt deze bron.
Je concludeert dat dit een bruikbare bron is voor de reactie van Hitler en dat hieruit blijkt dat de Rijksdagbrand hem goed uitkomt.
Ondersteun deze conclusie door:
- een argument voor de bruikbaarheid van deze bron te geven, en
- het nationaalsocialistisch uitgangspunt te noemen waarmee Hitler de Rijksdagbrand verbindt, en
- zonder bron aan te geven waarvoor Hitler de Rijksdagbrand gebruikt.
Bekijk het antwoord
- Geeft een argument voor de bruikbaarheid: deze bron is een beschrijving van de gebeurtenissen door een ooggetuige (Denis Sefton Delmer). (1p)
- Noemt het nationaalsocialistisch uitgangspunt waarmee Hitler de Rijksdagbrand verbindt: het anticommunisme van de nazi's. (1p)
- Noemt waarvoor Hitler de Rijksdagbrand gebruikt, zonder daarbij naar de bron te verwijzen: Hitler gebruikt de Rijksdagbrand om de communisten (in de Rijksdag) te laten arresteren / gebruikt de toegenomen angst voor de communisten om steun te krijgen voor de aanname van de machtigingswet. (1p)
Bron 10

Zwart-witfoto van twee jonge vrouwen die aan een houten tafel zitten in een eenvoudige ruimte met houten wanden. De vrouw links houdt een boek vast, de vrouw rechts leest in een krant. Op tafel staan een koffiepot en een kopje. Op de achtergrond rechts staat een bed.
Vraag 23 4 punten
Gebruik bron 10.
Een bewering:
Deze foto maakt onderdeel uit van de nazipropaganda in het bezette Nederland.
Ondersteun deze bewering door aan te geven:
- welke boodschap de Duitse bezetter wil overbrengen, en
- op welke twee manieren de Arbeidsdienst door deze boodschap wordt ondersteund, en
- waardoor je twijfelt of de foto betrouwbare informatie bevat voor een onderzoek naar de Arbeidsdienst in Nederland.
Bekijk het antwoord
- Noemt de boodschap die de Duitse bezetter wil overbrengen: de omstandigheden voor de arbeiders zijn prettig / de arbeiders worden goed behandeld. (1p)
- Noemt een eerste manier waarop de Arbeidsdienst door deze boodschap wordt ondersteund: meer Nederlandse arbeiders zullen zich melden voor de Arbeidsdienst. (1p)
- Noemt een tweede manier waarop de Arbeidsdienst door deze boodschap wordt ondersteund: er wordt bereikt dat verzet van familieleden van de arbeiders wordt tegengegaan / dat arbeiders die zich aanmelden worden gesteund / dat in Nederland verzet tegen de Arbeidsdienst wordt tegengegaan. (1p)
- Geeft aan waardoor je twijfelt of de foto betrouwbare informatie bevat: de foto is door de Duitse bezetter verspreid, waardoor het mogelijk is dat de arbeiders onder dwang hebben geposeerd / dat de foto een te gunstig beeld schetst van de omstandigheden. (1p)
Vraag 24 2 punten
In 1951 bepaalde de Nederlandse regering dat Westerbork een woonoord werd voor Zuid-Molukkers die verbonden waren geweest aan het KNIL, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, dat het jaar daarvoor was opgeheven.
Verklaar met een kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw waarom de Nederlandse regering het KNIL had opgeheven.
Bekijk het antwoord
- Verklaart met een juist kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw waarom het KNIL werd opgeheven: door 'de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld' werd de voormalige kolonie Nederlands-Indië onafhankelijk, waarna de Nederlandse regering het KNIL ophief; of door 'de Koude Oorlog' / de vrees dat Indonesië in het communistische machtsblok zou komen, steunden de Verenigde Staten de Indonesische nationalisten, waardoor Nederland het KNIL moest opheffen. (2p)
Alleen voor een combinatie van een juist kenmerkend aspect uit de betreffende tijd met een juiste verklaring worden 2 scorepunten toegekend.
Vraag 25 4 punten
In februari 1956 kondigde partijleider Chroesjtsjov op het congres van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie een nieuw buitenlands beleid aan: de vreedzame co-existentie. In november vielen de troepen van het Warschaupact Hongarije binnen om een einde te maken aan de regering van de hervormer Imre Nagy. Het Westen reageerde hier militair niet op.
Er lijkt een tegenstelling te bestaan tussen het afkondigen van de vreedzame co-existentie en de inval in Hongarije.
Toon aan dat die tegenstelling er niet was door uit te leggen:
- welk verband er bestond tussen de vreedzame co-existentie en de inval in Hongarije, en
- dat het Westerse beleid ten aanzien van het communisme een verklaring geeft voor het feit dat het Westen niet militair reageerde.
Bekijk het antwoord
- Legt het verband uit: de vreedzame co-existentie van Chroesjtsjov hield in dat de invloedssfeer / het machtsblok niet werd uitgebreid, maar wel gehandhaafd; de inval in Hongarije was bedoeld om het land in het eigen machtsblok te houden (niet om de invloedssfeer uit te breiden). (2p)
- Verklaart het uitblijven van een militaire reactie van het Westen met het Westerse beleid: de containmentpolitiek hield in dat er alleen opgetreden moest worden tegen uitbreiding van de communistische invloedssfeer / machtssfeer; omdat Hongarije al tot het Oostblok hoorde, was er geen sprake van uitbreiding, waardoor het Westen niet hoefde te reageren. (2p)
Vraag 26 2 punten
In de tijd van de Vietnamoorlog was het een kwestie van perspectief of deze oorlog een 'Koude Oorlogconflict' of een 'dekolonisatieconflict' werd genoemd.
Leg uit dat de ideologische blokken in de Koude Oorlog elk een ander van deze twee begrippen gebruikten om de Vietnamoorlog aan te duiden.
Bekijk het antwoord
- Noemt het begrip van het Westerse blok: 'Koude Oorlogconflict', omdat zij daarmee de Vietnamoorlog als gevecht tegen het 'communistisch gevaar' konden afschilderen / niet wilden erkennen dat de strijders in Zuid-Vietnam anti-kolonialistische motieven hadden / daarmee konden aantonen dat er een dam moest worden opgericht tegen communistische expansie. (1p)
- Noemt het begrip van het communistische blok: 'dekolonisatieconflict' / anti-imperialistisch conflict, omdat zij daarmee konden aantonen dat het Westers imperialisme erop gericht was Zuid-Vietnam binnen de eigen (kapitalistische) invloedssfeer te houden / als kolonie te behouden. (1p)
Alleen als voor beide blokken een verschillend antwoord wordt gegeven, worden 2 scorepunten toegekend.
Bron 11

Filmaffiche met de tekst "THE FILM TO END ALL FILMS" bovenaan en "The most EXPLOSIVE love story ever". Een man draagt een vrouw in zijn armen. Daarachter een paddenstoelwolk van een kernexplosie. In de kop staat "GONE WITH THE WIND", en de tekst "MILTON FRIEDMAN in association with PENTAGON PRODUCTIONS presents". Onderaan: "She promised to follow him to the end of the earth. He promised to organise it!" en "Now showing world-wide".
Vraag 27 4 punten
Gebruik bron 11.
Een interpretatie:
Deze poster illustreert de veranderde houding van de bevolking van de westerse wereld ten aanzien van de wapenwedloop in de jaren 80.
Ondersteun deze interpretatie door:
- aan te geven welke mening in de poster wordt weergegeven, en
- zonder bron de veranderde houding van de bevolking van de westerse wereld ten aanzien van de wapenwedloop te noemen, en
- met twee verwijzingen naar de bron aan te geven dat deze poster die verandering weergeeft.
Bekijk het antwoord
- Noemt de mening die in de poster wordt weergegeven: de wapenwedloop loopt uit de hand / het Westen is onvoorzichtig met de kernbewapening / het einde van de wereld door kernwapens is nabij. (1p)
- Noemt de veranderde houding van de bevolking in het Westen (zonder bron): de bevolking verzet zich steeds meer tegen de (eigen) kernbewapening. (1p)
- Verwijst met twee verwijzingen naar de bron (twee van de volgende): Reagan die belooft om het einde van de wereld te organiseren; de samenwerking tussen Reagan en Thatcher die explosief wordt genoemd; het Pentagon (Amerikaans ministerie van defensie) dat de film produceert; de filmtitel 'Verdwenen met de wind' (door kernexplosies verdwijnt alles); de paddenstoelwolk op de achtergrond / de ontploffende atoombom die alles vernietigt; iedereen / de hele wereld raakt erbij betrokken / er is geen ontsnappen mogelijk (op de hele wereld te zien). (2p)
Alleen als de weergegeven mening en de veranderde houding juist worden weergegeven, wordt voor elke juiste verwijzing naar de bron 1 scorepunt toegekend.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Historische vaardigheden | 1, 4, 9, 13, 15-16 | 6 |
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 7-8, 10 | 3 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 17-19 | 3 |
| Tijd van wereldoorlogen | 21-23 | 3 |
| Koude Oorlog | 25-27 | 3 |
| Tijd van regenten en vorsten | 11-12 | 2 |
| Tijd van jagers en boeren | 2 | 1 |
| Tijd van Grieken en Romeinen | 3 | 1 |
| Tijd van monniken en ridders | 5 | 1 |
| Tijd van steden en staten | 6 | 1 |
| Tijd van pruiken en revoluties | 14 | 1 |
| Staatsinrichting | 20 | 1 |
| Dekolonisatie | 24 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 2 examens geschiedenis vwo (bezemexamen) sinds 2022. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens geschiedenis vwo (bezemexamen)
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (6), tijd van ontdekkers en hervormers (3) en tijd van burgers en stoommachines (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-2/vw-1021-h-22-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis vwo (bezemexamen) 2022, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.