Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Goud, Opgave 2 Deeltijdklem, Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika.

Kort antwoord

Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2 loopt tot vraag 24. Van 21 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (9), verandering (4) en binding (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Macht en gezag6, 8-11, 13, 17-199
Verandering3-4, 7, 124
Binding1-2, 53
Verhouding16, 22-233
Vorming15, 242

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 2 examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot) sinds 2018: dit examen vroeg minder over vorming (10% van de vragen, gemiddeld 20%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Opgave 1 Goud

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding (1) Goud wordt al duizenden jaren als waardevol metaal gezien en kent in al die tijd uiteenlopende toepassingen. Al in het oude Egypte was goud een ruilmiddel. Tot in de twintigste eeuw na Christus is goud gebruikt in munten. Inmiddels zijn munten niet meer direct gekoppeld aan een goudwaarde. Toch bezitten centrale banken nog steeds goud, als noodvoorraad. Goud zit ook in waardevolle sieraden, zoals in de trouwringen die pasgehuwden elkaar omdoen. (2) In vroegere eeuwen werden aan goud magische krachten toegekend, zoals door beoefenaars van de alchemie in de middeleeuwen: een combinatie van magie en wetenschap. Deze voorlopers van de natuurwetenschappers hebben geprobeerd andere materialen in goud te veranderen. Vanuit huidige wetenschappelijke inzichten uit de nucleaire fysica over de opbouw van atomen van goud is te verklaren dat hen dat nooit gelukt is. (3) Goud wordt gewonnen in goudmijnen, onder andere in Suriname. De handel in goud is internationaal. In juni 2017 heeft Nederland het initiatief tot het Convenant Verantwoord Goud genomen. Deze opgave gaat over sociale en politieke aspecten van goud, goudwinning en goudhandel.

Gebruik de eerste alinea van de inleiding. Goud kan bindingen tussen mensen versterken. Er zijn vier typen bindingen te onderscheiden.

Vraag 1 2 punten

Leg uit welke twee typen bindingen, die versterkt kunnen worden door het gebruik van goud, te herkennen zijn in de inleiding. Gebruik in je uitleg:

  • de namen en omschrijvingen van de twee typen bindingen;
  • een voorbeeld van elk type binding uit de eerste alinea van de inleiding.
Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg dat goud economische bindingen tussen mensen kan versterken, met een toepassing van economische bindingen en daarvan een voorbeeld uit de eerste alinea van de inleiding (1) • een uitleg dat goud affectieve bindingen tussen mensen kan versterken, met een toepassing van affectieve bindingen en daarvan een voorbeeld uit de eerste alinea van de inleiding (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Goud werd gebruikt in munten / als ruilmiddel voor verhandelen van goederen. Zo kan goud de onderlinge economische bindingen/afhankelijkheden tussen mensen versterken (1) • Goud wordt gebruikt in bijvoorbeeld trouwringen die pasgehuwden elkaar omdoen, als uitdrukking van positieve gevoelens voor elkaar. Zo kan goud de onderlinge affectieve bindingen/afhankelijkheden tussen mensen versterken (1) (2)

Gebruik de inleiding. Goud heeft een lange geschiedenis als ruilmiddel.

Vraag 2 2 punten

a Leg uit dat in het gebruik van goud als ruilmiddel een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale institutie. b Leg uit dat het kenmerk dat instituties ‘enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief veranderlijk zijn’ te herkennen is in het gebruik van goud als ruilmiddel. Gebruik in je antwoord:

  • het gegeven kenmerk van instituties;
  • informatie uit de inleiding over het gegeven kenmerk van instituties.
Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat het kernconcept sociale institutie te herkennen is in het gebruik van goud als ruilmiddel, met een toepassing van het kernconcept sociale institutie (1) b • een uitleg dat in het gebruik van goud als ruilmiddel het kenmerk van instituties ‘enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief veranderlijk’ herkenbaar is, met informatie over dit kenmerk uit de inleiding (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • In het gebruik van goud als ruilmiddel is een sociale institutie te herkennen, omdat het accepteren van goud als ruilmiddel een min of meer geformaliseerde regel is die al sinds de oudheid onderlinge relaties in de handel reguleert (1) b • Al in het oude Egypte werd goud gebruikt als ruilmiddel, tot aan de huidige tijd waarin banken goud aanhouden als noodvoorraad, en daarmee is het gebruik van goud enerzijds vrij stabiel. Inmiddels zijn munten niet meer direct gekoppeld aan goud, daarmee is het gebruik van goud anderzijds ook relatief veranderlijk. Dus is het kenmerk ‘dat instituties enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief veranderlijk zijn’ te herkennen in het gebruik van goud als ruilmiddel (1) (2)

Gebruik de tweede alinea van de inleiding. Socioloog Weber heeft het begrip onttovering gebruikt om rationalisering te typeren.

Vraag 3 2 punten

a Leg uit dat onttovering te herkennen is in de veranderde betekenis van goud, zoals beschreven in de inleiding. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip onttovering;
  • informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit onttovering blijkt. b Leg uit dat rationalisering te herkennen is in de veranderde betekenis van goud, zoals beschreven in de inleiding. Gebruik in je uitleg:
  • de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
  • informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat onttovering te herkennen is in de verandering van de betekenis van goud, met een toepassing van het begrip onttovering en informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit onttovering blijkt (1) b • een uitleg dat rationalisering te herkennen is in de verandering van de betekenis van goud, met een toepassing van het kernconcept rationalisering en informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit rationalisering blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Onttovering is te herkennen in de veranderde betekenis van goud door de verminderde aandacht voor het bovennatuurlijke. In de middeleeuwen werden aan goud nog magische krachten toegekend door beoefenaars van de alchemie, inmiddels worden aan goud door de meeste mensen geen bovennatuurlijke krachten meer toegekend (1) b • Rationalisering is te herkennen in de veranderde betekenis van goud door het systematiseren van de werkelijkheid, namelijk in het systematisch onderzoeken van de opbouw van de atomen van goud. Daaruit komt de huidige wetenschappelijke betekenis van goud voort, gebaseerd op inzichten uit de nucleaire fysica over de opbouw van de atomen van goud (1) (2)

Gebruik tekst 1. In tekst 1 wordt de samenleving in de Surinaamse goudvelden beschreven.

Vraag 4 2 punten

Leg uit welk sociaalwetenschappelijk paradigma te herkennen is in de beschrijving van deze samenleving. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het gekozen paradigma;
  • een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk. Je mag het rationele actor-paradigma niet gebruiken.
Tekst 1

Leven in Surinaamse goudvelden

In de goudvelden wonen en werken 20 geen enkele wettelijke regeling hen mensen uit verschillende culturen verplicht dit te doen. (…) Hoewel de samen. Ver van de normen en regels politie en andere autoriteiten in het uit de dorpen en de stad ontstaat er bos grotendeels afwezig zijn, worden

5 een nieuwe maatschappelijke orde deze informele wetten zelden met nieuwe wetten en gedragscodes, 25 geschonden. die door de jaren heen tot stand [Econoom] De Soto spreekt in deze gekomen zijn. Deze nieuwe, context van de ‘goudzoekerswet’ ongeschreven regels worden zelden (2000). De Soto stelt dat informele

10 in twijfel getrokken en zorgen er juist eigendomswetten, die binnen een voor dat conflicten over grond en 30 sociale groep ontstaan doordat men andere middelen tot een minimum beperkte hulpbronnen moet delen, beperkt blijven. vaak zeer efficiënt zijn in het Er zijn veel voorbeelden van maximaliseren van (economische)

15 ongeschreven regels waar iedereen voordelen en het minimaliseren van zich aan houdt. [Bepaalde] 35 conflict. Om economische groei te goudzoekers betalen bijvoorbeeld stimuleren moet de nationale

10 procent van hun opbrengsten aan wetgeving bestaande informele de lokale grondbezitter (…), hoewel wetten incorporeren (…).

naar: CEDLA, 2009

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • het functionalisme-paradigma (1) • een uitleg dat het functionalisme-paradigma te herkennen is in de beschrijving van de samenleving in de Surinaamse goudvelden, met een kenmerk van het functionalisme-paradigma en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de beschrijving van de ontwikkeling van een samenleving in de Surinaamse goudvelden is het functionalisme-paradigma te herkennen (1) • In tekst 1 wordt het ontstaan beschreven van een nieuwe maatschappelijke orde in de Surinaamse goudvelden, waarin conflicten beperkt blijven (r. 3-13). Nadruk op het (her)vinden van een maatschappelijke orde kenmerkt het functionalisme-paradigma. of Nieuwe wetten en gedragscodes die door de jaren heen tot stand gekomen zijn, dragen bij aan de nieuwe maatschappelijke orde (r. 5-8). Deze wetten en gedragscodes functioneren als sociale stabilisatoren. Nadruk op de rol van sociale stabilisatoren kenmerkt het functionalisme-paradigma (1) (2)

Gebruik tekst 1. Econoom De Soto beschrijft de ‘goudzoekerswet’.

Vraag 5 1 punt

Leg uit dat binding te herkennen is in de omstandigheden waaronder de goudzoekerswet tot stand komt. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het hoofdconcept binding;
  • informatie uit tekst 1 over deze omstandigheden.
Tekst 1

Leven in Surinaamse goudvelden

In de goudvelden wonen en werken 20 geen enkele wettelijke regeling hen mensen uit verschillende culturen verplicht dit te doen. (…) Hoewel de samen. Ver van de normen en regels politie en andere autoriteiten in het uit de dorpen en de stad ontstaat er bos grotendeels afwezig zijn, worden

5 een nieuwe maatschappelijke orde deze informele wetten zelden met nieuwe wetten en gedragscodes, 25 geschonden. die door de jaren heen tot stand [Econoom] De Soto spreekt in deze gekomen zijn. Deze nieuwe, context van de ‘goudzoekerswet’ ongeschreven regels worden zelden (2000). De Soto stelt dat informele

10 in twijfel getrokken en zorgen er juist eigendomswetten, die binnen een voor dat conflicten over grond en 30 sociale groep ontstaan doordat men andere middelen tot een minimum beperkte hulpbronnen moet delen, beperkt blijven. vaak zeer efficiënt zijn in het Er zijn veel voorbeelden van maximaliseren van (economische)

15 ongeschreven regels waar iedereen voordelen en het minimaliseren van zich aan houdt. [Bepaalde] 35 conflict. Om economische groei te goudzoekers betalen bijvoorbeeld stimuleren moet de nationale

10 procent van hun opbrengsten aan wetgeving bestaande informele de lokale grondbezitter (…), hoewel wetten incorporeren (…).

naar: CEDLA, 2009

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: een uitleg dat in de omstandigheden waaronder de goudzoekerswet tot stand komt binding te herkennen is, met toepassing van het hoofconcept binding en informatie uit tekst 1 over die omstandigheden voorbeeld van een juist antwoord: Volgens econoom De Soto ontstaat de goudzoekerswet doordat mensen in de goudvelden beperkte hulpbronnen moeten delen (r. 28-31). Voor het regelen van het delen van hulpbronnen zijn zij afhankelijk van elkaar. In deze onderlinge afhankelijkheid tussen gouddelvers is binding te herkennen. (1)

Gebruik tekst 1. Econoom De Soto beschrijft in tekst 1 het functioneren van de goudzoekerswet.

Vraag 6 1 punt

Leg uit dat het functioneren van de goudzoekerswet verklaard kan worden vanuit het rationele actor-paradigma. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
  • een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk.
Tekst 1

Leven in Surinaamse goudvelden

In de goudvelden wonen en werken 20 geen enkele wettelijke regeling hen mensen uit verschillende culturen verplicht dit te doen. (…) Hoewel de samen. Ver van de normen en regels politie en andere autoriteiten in het uit de dorpen en de stad ontstaat er bos grotendeels afwezig zijn, worden

5 een nieuwe maatschappelijke orde deze informele wetten zelden met nieuwe wetten en gedragscodes, 25 geschonden. die door de jaren heen tot stand [Econoom] De Soto spreekt in deze gekomen zijn. Deze nieuwe, context van de ‘goudzoekerswet’ ongeschreven regels worden zelden (2000). De Soto stelt dat informele

10 in twijfel getrokken en zorgen er juist eigendomswetten, die binnen een voor dat conflicten over grond en 30 sociale groep ontstaan doordat men andere middelen tot een minimum beperkte hulpbronnen moet delen, beperkt blijven. vaak zeer efficiënt zijn in het Er zijn veel voorbeelden van maximaliseren van (economische)

15 ongeschreven regels waar iedereen voordelen en het minimaliseren van zich aan houdt. [Bepaalde] 35 conflict. Om economische groei te goudzoekers betalen bijvoorbeeld stimuleren moet de nationale

10 procent van hun opbrengsten aan wetgeving bestaande informele de lokale grondbezitter (…), hoewel wetten incorporeren (…).

naar: CEDLA, 2009

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: een uitleg dat het functioneren van de goudzoekerswet verklaard kan worden vanuit het rationele actor-paradigma, met een rationele afweging tussen kosten en baten / met streven naar nutmaximalisatie en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 voorbeeld van een juist antwoord: De goudzoekerswet is volgens De Soto efficiënt in het maximaliseren van economische voordelen en het minimaliseren van conflict (r. 32-35). Het functioneren van de wet kan gezien worden als het resultaat van een rationele afweging tussen de kosten die conflicten opleveren en de economische baten van delen, om economische voordelen te maximaliseren. Deze rationele afweging tussen kosten en baten is een kenmerk van het rationele actor-paradigma. (1)

Gebruik tekst 1. Staten zijn voortdurend in ontwikkeling. De politieke macht van staten verandert door bepaalde processen, zoals formalisering.

Vraag 7 2 punten

Leg uit dat formalisering van de goudzoekerswet kan bijdragen aan verdere staatsvorming van Suriname. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip formalisering;
  • een voorbeeld uit tekst 1 van formalisering;
  • de omschrijving van het kernconcept staatsvorming.
Tekst 1

Leven in Surinaamse goudvelden

In de goudvelden wonen en werken 20 geen enkele wettelijke regeling hen mensen uit verschillende culturen verplicht dit te doen. (…) Hoewel de samen. Ver van de normen en regels politie en andere autoriteiten in het uit de dorpen en de stad ontstaat er bos grotendeels afwezig zijn, worden

5 een nieuwe maatschappelijke orde deze informele wetten zelden met nieuwe wetten en gedragscodes, 25 geschonden. die door de jaren heen tot stand [Econoom] De Soto spreekt in deze gekomen zijn. Deze nieuwe, context van de ‘goudzoekerswet’ ongeschreven regels worden zelden (2000). De Soto stelt dat informele

10 in twijfel getrokken en zorgen er juist eigendomswetten, die binnen een voor dat conflicten over grond en 30 sociale groep ontstaan doordat men andere middelen tot een minimum beperkte hulpbronnen moet delen, beperkt blijven. vaak zeer efficiënt zijn in het Er zijn veel voorbeelden van maximaliseren van (economische)

15 ongeschreven regels waar iedereen voordelen en het minimaliseren van zich aan houdt. [Bepaalde] 35 conflict. Om economische groei te goudzoekers betalen bijvoorbeeld stimuleren moet de nationale

10 procent van hun opbrengsten aan wetgeving bestaande informele de lokale grondbezitter (…), hoewel wetten incorporeren (…).

naar: CEDLA, 2009

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een toepassing van het begrip formalisering en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (1) • een uitleg dat formalisering van de goudzoekerswet kan bijdragen aan verdere staatsvorming van Suriname, met een toepassing van het kernconcept staatsvorming (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Wanneer de goudzoekerswet geïncorporeerd wordt in de nationale wetgeving (r. 36-38) is er sprake van formalisering. Formalisering is namelijk het omzetten van informele rechten en plichten, zoals de goudzoekerswet, in formele wetten (1) • Het vastleggen van informele rechten en plichten in formele wetten draagt bij aan de uitbreiding van het complex van nationale wetten en regels / aan de institutionalisering van de politieke macht van de staat Suriname, en dus aan verdere staatsvorming van Suriname (1) (2)

Ondanks dat goud een zeer waardevol metaal is, behoren veel landen met goudvelden tot de economisch minder ontwikkelde landen. In theorieën over (onder)ontwikkeling van landen worden evolutionaire theorieën en afhankelijkheidstheorieën onderscheiden. Er zijn maatregelen te bedenken om goudwinning meer ten goede te laten komen aan de economische ontwikkeling van het land dat goud wint. Een maatregel kan zijn: het vragen van een hogere goudprijs.

Vraag 8 3 punten

a Leg uit dat het nemen van deze maatregel niet aannemelijk is, geredeneerd vanuit de afhankelijkheidstheorieën. Gebruik in je uitleg een kenmerk van de afhankelijkheidstheorieën. b

  • Formuleer een andere maatregel om de economische ontwikkeling van het land dat goud wint te bevorderen, geredeneerd vanuit de evolutionaire theorieën.
  • Leg uit dat het nemen van jouw maatregel wel aannemelijk is, geredeneerd vanuit de evolutionaire theorieën. Gebruik in je uitleg een kenmerk van de evolutionaire theorieën.
Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat het vragen van een hogere goudprijs door het land dat goud wint niet aannemelijk is, met een toepassing van een kenmerk van de afhankelijkheidstheorieën (1) b • een maatregel om goudwinning ten goede te laten komen aan de economische ontwikkeling van het land dat goud wint, waarin een kenmerk van de evolutionaire theorieën te herkennen is (1) • een uitleg dat het nemen van de geformuleerde maatregel wel aannemelijk is, met een toepassing van een kenmerk van de evolutionaire theorieën (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Volgens de afhankelijkheidstheorieën zijn de machtsverhoudingen tussen de meer ontwikkelde en onderontwikkelde landen scheef. Daarom zal het land dat goud wint geen hogere goudprijs kunnen afdwingen van meer ontwikkelde landen. Geredeneerd vanuit deze theorieën zal het nemen van deze maatregel dus niet aannemelijk zijn 1 b • Een maatregel kan zijn: het innoveren en moderniseren van goudwinningsmethoden om goudwinning efficiënter en sneller te laten verlopen (1) • Volgens de evolutionaire theorieën ontwikkelen staten zich volgens een patroon van geleidelijkheid. Onderontwikkelde landen moeten zich nog moderniseren. Door het moderniseren van goudwinningsmethoden kan de goudwinning ten goede komen aan de economische ontwikkeling van het land dat goud wint. Geredeneerd vanuit deze theorieën zal het nemen van deze maatregel dus aannemelijk zijn (1) (3)

Gebruik tekst 2. Tekst 2 is een artikel uit de krant Trouw over het initiatief voor het Convenant Verantwoord Goud van voormalig minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Het initiatief van de minister kan gezien worden als een mediastrategie. De begrippen ‘framen’ en ‘primen’ beschrijven verschillende mediastrategieën.

Vraag 9 1 punt

Leg uit dat de minister gebruik gemaakt kan hebben van ‘primen’. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip ‘primen’;
  • een voorbeeld uit tekst 2 om ‘primen’ te illustreren.
Tekst 2

Convenant Verantwoord Goud

De Nederlandse goudsector tekende goudmijnen blootgesteld aan kwik. In gisteren een convenant. 25 zwakke staten worden met de Ondertekenaars zijn onder andere goudwinning ook vaak milities en producenten van elektronica en rebellengroeperingen gefinancierd.

5 sieraden, recyclers, de koepels van Het convenant, het eerste in de juweliers en goudsmeden, maar ook sector, wil daaraan een einde maken. maatschappelijke organisaties als 30 De ondertekenaars moeten met hun Unicef en Solidaridad. Minister leveranciers rond de tafel gaan Ploumen (Ontwikkelings- zitten. Deze moeten, onder andere

10 samenwerking) nam het initiatief voor met een certificaat, kunnen aantonen het convenant. Zij spreekt van een dat het goud op een verantwoorde belangrijke dag en roept alle 35 manier is gewonnen. Dat maakt een bedrijven in de Nederlandse einde aan de huidige praktijk, waarbij goudsector op om zich bij het het vaak moeilijk is te achterhalen

15 convenant aan te sluiten. (…) waar het goud vandaan komt en Bij het winnen van goud komen onder welke omstandigheden het mensenrechtenschendingen voor. 40 gewonnen is. Met name in de kleinschalige (…) [De] ondertekenaars gaan mijnbouw ontbreken wet- en proberen ook grote bedrijven als

20 regelgeving. (…) Het winnen van Apple en Siemens voor het probleem goud is bovendien schadelijk voor te interesseren, via internationale het milieu en ongezond. Dagelijks 45 netwerken als het Partnership for worden er tien miljoen mensen in Responsible Minerals1).

bron: Trouw, 2017 noot 1 Partnership for Responsible Minerals = een internationaal netwerk van bedrijven, organisaties en overheden

  • met onder meer Amerikaanse elektronicabedrijven (zoals Apple en Siemens) en het ministerie van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk
  • dat wil bijdragen aan betere sociale en economische voorwaarden voor mijnwerkers en lokale gemeenschappen van mijnwerkers

Opgave 2 Deeltijdklem

figuur 1

Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar) 1), naar geslacht en Europees land, 20152)

45

vrouwen

40

35 FR

30 NL

25

25 30 35 40 45 mannen

noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met betaald werk (ten minste 1 uur per week). noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant (p<0,05).

Toelichting In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.

bron: SCP, 2018

tabel 1

Culturele dimensie van Hofstede, schaalscores Nederland en Frankrijk

Nederland Frankrijk score 1-100 score 1-100 dimensie masculien versus feminien 14 43

Toelichting Hoe hoger de score van het land, hoe meer masculien de cultuur van het land.

naar: christopherliechty.com

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: een uitleg dat de minister gebruikgemaakt kan hebben van ‘primen’, met een toepassing van het begrip ‘primen’ en daarvan een voorbeeld uit tekst 2 voorbeeld van een juist antwoord: Door te spreken van een belangrijke dag en bedrijven op te roepen om zich aan te sluiten bij het convenant (r. 10-15) / Door het eerste convenant in de sector te initiëren (r. 28-29) presenteert de minister zich in de media, zoals in de krant Trouw, als een politicus die verantwoordelijkheid neemt voor de problemen in de goudsector. In het zichzelf presenteren van deze minister in de media als eigenaar van dit sociale en ecologische thema kan de mediastrategie ‘primen’ herkend worden. (1)

Gebruik tekst 2. Met het Convenant Verantwoord Goud probeert Nederland bij te dragen aan de oplossing van een internationaal vraagstuk. Internationale verhoudingen kunnen worden verklaard met verschillende theorieën, zoals de liberale theorieën. In de liberale theorieën ligt de nadruk op de actoren en op samenwerking.

Vraag 10 3 punten

Leg uit dat de samenwerking die de Nederlandse staat wil aangaan met het Convenant Verantwoord Goud past bij de benadering van internationale samenwerking volgens de liberale theorieën. Gebruik in je uitleg:

  • het kenmerk samenwerking volgens de liberale theorieën;
  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • een voorbeeld uit tekst 2 van het kernconcept samenwerking;
  • belangrijke actoren in de internationale verhoudingen volgens de liberale theorieën;
  • een voorbeeld uit tekst 2 van deze actoren.
Tekst 2

Convenant Verantwoord Goud

De Nederlandse goudsector tekende goudmijnen blootgesteld aan kwik. In gisteren een convenant. 25 zwakke staten worden met de Ondertekenaars zijn onder andere goudwinning ook vaak milities en producenten van elektronica en rebellengroeperingen gefinancierd.

5 sieraden, recyclers, de koepels van Het convenant, het eerste in de juweliers en goudsmeden, maar ook sector, wil daaraan een einde maken. maatschappelijke organisaties als 30 De ondertekenaars moeten met hun Unicef en Solidaridad. Minister leveranciers rond de tafel gaan Ploumen (Ontwikkelings- zitten. Deze moeten, onder andere

10 samenwerking) nam het initiatief voor met een certificaat, kunnen aantonen het convenant. Zij spreekt van een dat het goud op een verantwoorde belangrijke dag en roept alle 35 manier is gewonnen. Dat maakt een bedrijven in de Nederlandse einde aan de huidige praktijk, waarbij goudsector op om zich bij het het vaak moeilijk is te achterhalen

15 convenant aan te sluiten. (…) waar het goud vandaan komt en Bij het winnen van goud komen onder welke omstandigheden het mensenrechtenschendingen voor. 40 gewonnen is. Met name in de kleinschalige (…) [De] ondertekenaars gaan mijnbouw ontbreken wet- en proberen ook grote bedrijven als

20 regelgeving. (…) Het winnen van Apple en Siemens voor het probleem goud is bovendien schadelijk voor te interesseren, via internationale het milieu en ongezond. Dagelijks 45 netwerken als het Partnership for worden er tien miljoen mensen in Responsible Minerals1).

bron: Trouw, 2017 noot 1 Partnership for Responsible Minerals = een internationaal netwerk van bedrijven, organisaties en overheden

  • met onder meer Amerikaanse elektronicabedrijven (zoals Apple en Siemens) en het ministerie van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk
  • dat wil bijdragen aan betere sociale en economische voorwaarden voor mijnwerkers en lokale gemeenschappen van mijnwerkers

Opgave 2 Deeltijdklem

figuur 1

Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar) 1), naar geslacht en Europees land, 20152)

45

vrouwen

40

35 FR

30 NL

25

25 30 35 40 45 mannen

noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met betaald werk (ten minste 1 uur per week). noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant (p<0,05).

Toelichting In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.

bron: SCP, 2018

tabel 1

Culturele dimensie van Hofstede, schaalscores Nederland en Frankrijk

Nederland Frankrijk score 1-100 score 1-100 dimensie masculien versus feminien 14 43

Toelichting Hoe hoger de score van het land, hoe meer masculien de cultuur van het land.

naar: christopherliechty.com

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een toepassing van het kenmerk internationale samenwerking van de liberale theorieën op het convenant (1) • een uitleg dat de Nederlandse staat met het convenant samenwerking aangaat, met een toepassing van het kernconcept samenwerking en daarvan een voorbeeld uit tekst 2 (1) • een uitleg dat ook andere actoren dan staten betrokken worden bij het convenant, met daarvan een voorbeeld uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens de liberale theorieën kan internationale samenwerking, zoals met een convenant, bijdragen aan vooruitgang, zoals een meer verantwoorde goudsector (1) • De Nederlandse staat wil met het convenant samenwerking aangaan. Nederland wil namelijk dat nationale en internationale partijen uit de goudsector hun handelen op elkaar afstemmen met als doel het respecteren van mensenrechten en milieu (r. 16-32) (1) • Volgens de liberale theorieën zijn niet alleen staten van belang, maar ook andere actoren, zoals internationale bedrijven. Voor het convenant wil de Nederlandse staat samenwerken met andere actoren via het Partnership for Responsible Minerals. Dit zijn bedrijven zoals Apple en Siemens (r. 41-46) (1) (3)

Gebruik tekst 2. De initiator van het Convenant Verantwoord Goud, voormalig minister Ploumen, is lid van een sociaaldemocratische partij.

Vraag 11 2 punten

Leg uit dat het convenant past bij een sociaaldemocratische opvatting over globalisering. Gebruik in je uitleg:

  • een sociaaldemocratische opvatting over globalisering;
  • een voorbeeld uit tekst 2 bij de gekozen opvatting.
Tekst 2

Convenant Verantwoord Goud

De Nederlandse goudsector tekende goudmijnen blootgesteld aan kwik. In gisteren een convenant. 25 zwakke staten worden met de Ondertekenaars zijn onder andere goudwinning ook vaak milities en producenten van elektronica en rebellengroeperingen gefinancierd.

5 sieraden, recyclers, de koepels van Het convenant, het eerste in de juweliers en goudsmeden, maar ook sector, wil daaraan een einde maken. maatschappelijke organisaties als 30 De ondertekenaars moeten met hun Unicef en Solidaridad. Minister leveranciers rond de tafel gaan Ploumen (Ontwikkelings- zitten. Deze moeten, onder andere

10 samenwerking) nam het initiatief voor met een certificaat, kunnen aantonen het convenant. Zij spreekt van een dat het goud op een verantwoorde belangrijke dag en roept alle 35 manier is gewonnen. Dat maakt een bedrijven in de Nederlandse einde aan de huidige praktijk, waarbij goudsector op om zich bij het het vaak moeilijk is te achterhalen

15 convenant aan te sluiten. (…) waar het goud vandaan komt en Bij het winnen van goud komen onder welke omstandigheden het mensenrechtenschendingen voor. 40 gewonnen is. Met name in de kleinschalige (…) [De] ondertekenaars gaan mijnbouw ontbreken wet- en proberen ook grote bedrijven als

20 regelgeving. (…) Het winnen van Apple en Siemens voor het probleem goud is bovendien schadelijk voor te interesseren, via internationale het milieu en ongezond. Dagelijks 45 netwerken als het Partnership for worden er tien miljoen mensen in Responsible Minerals1).

bron: Trouw, 2017 noot 1 Partnership for Responsible Minerals = een internationaal netwerk van bedrijven, organisaties en overheden

  • met onder meer Amerikaanse elektronicabedrijven (zoals Apple en Siemens) en het ministerie van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk
  • dat wil bijdragen aan betere sociale en economische voorwaarden voor mijnwerkers en lokale gemeenschappen van mijnwerkers

Opgave 2 Deeltijdklem

figuur 1

Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar) 1), naar geslacht en Europees land, 20152)

45

vrouwen

40

35 FR

30 NL

25

25 30 35 40 45 mannen

noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met betaald werk (ten minste 1 uur per week). noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant (p<0,05).

Toelichting In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.

bron: SCP, 2018

tabel 1

Culturele dimensie van Hofstede, schaalscores Nederland en Frankrijk

Nederland Frankrijk score 1-100 score 1-100 dimensie masculien versus feminien 14 43

Toelichting Hoe hoger de score van het land, hoe meer masculien de cultuur van het land.

naar: christopherliechty.com

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het convenant past bij een sociaaldemocratische opvatting over globalisering, met deze opvatting (1) • een voorbeeld uit tekst 2 bij de gekozen sociaaldemocratische opvatting (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Dat ongelijkheid bestreden moet worden met internationale overeenkomsten is een sociaaldemocratische opvatting over globalisering. Het convenant is een voorbeeld van een internationale overeenkomst waarmee negatieve gevolgen van de internationale goudsector bestreden moeten worden (1) • Zo willen de ondertekenaars met het convenant bijvoorbeeld een einde maken aan sociale onrechtvaardigheid, zoals ongezonde arbeidsomstandigheden bij goudwinning (r. 20-24) (1) (2)

Gebruik tekst 2. Er zijn voorstanders en tegenstanders van toenemende globalisering op economisch terrein. Zij kunnen het moeilijk eens worden, omdat ze fundamenteel anders denken over problemen en oplossingen.

Vraag 12 2 punten

Leg uit dat voorstanders en tegenstanders van economische globalisering verschillend over problemen en oplossingen bij goudwinning kunnen denken. Gebruik in je uitleg:

  • een verschil in de manier van denken van voorstanders en tegenstanders van economische globalisering;
  • een voorbeeld uit tekst 2 van een probleem bij goudwinning waarover voorstanders en tegenstanders van economische globalisering anders zullen denken.
Tekst 2

Convenant Verantwoord Goud

De Nederlandse goudsector tekende goudmijnen blootgesteld aan kwik. In gisteren een convenant. 25 zwakke staten worden met de Ondertekenaars zijn onder andere goudwinning ook vaak milities en producenten van elektronica en rebellengroeperingen gefinancierd.

5 sieraden, recyclers, de koepels van Het convenant, het eerste in de juweliers en goudsmeden, maar ook sector, wil daaraan een einde maken. maatschappelijke organisaties als 30 De ondertekenaars moeten met hun Unicef en Solidaridad. Minister leveranciers rond de tafel gaan Ploumen (Ontwikkelings- zitten. Deze moeten, onder andere

10 samenwerking) nam het initiatief voor met een certificaat, kunnen aantonen het convenant. Zij spreekt van een dat het goud op een verantwoorde belangrijke dag en roept alle 35 manier is gewonnen. Dat maakt een bedrijven in de Nederlandse einde aan de huidige praktijk, waarbij goudsector op om zich bij het het vaak moeilijk is te achterhalen

15 convenant aan te sluiten. (…) waar het goud vandaan komt en Bij het winnen van goud komen onder welke omstandigheden het mensenrechtenschendingen voor. 40 gewonnen is. Met name in de kleinschalige (…) [De] ondertekenaars gaan mijnbouw ontbreken wet- en proberen ook grote bedrijven als

20 regelgeving. (…) Het winnen van Apple en Siemens voor het probleem goud is bovendien schadelijk voor te interesseren, via internationale het milieu en ongezond. Dagelijks 45 netwerken als het Partnership for worden er tien miljoen mensen in Responsible Minerals1).

bron: Trouw, 2017 noot 1 Partnership for Responsible Minerals = een internationaal netwerk van bedrijven, organisaties en overheden

  • met onder meer Amerikaanse elektronicabedrijven (zoals Apple en Siemens) en het ministerie van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk
  • dat wil bijdragen aan betere sociale en economische voorwaarden voor mijnwerkers en lokale gemeenschappen van mijnwerkers

Opgave 2 Deeltijdklem

figuur 1

Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar) 1), naar geslacht en Europees land, 20152)

45

vrouwen

40

35 FR

30 NL

25

25 30 35 40 45 mannen

noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met betaald werk (ten minste 1 uur per week). noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant (p<0,05).

Toelichting In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.

bron: SCP, 2018

tabel 1

Culturele dimensie van Hofstede, schaalscores Nederland en Frankrijk

Nederland Frankrijk score 1-100 score 1-100 dimensie masculien versus feminien 14 43

Toelichting Hoe hoger de score van het land, hoe meer masculien de cultuur van het land.

naar: christopherliechty.com

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een verschil in de manier van denken tussen voorstanders en tegenstanders van economische globalisering (1) • een uitleg dat voorstanders en tegenstanders van economische globalisering verschillend zullen denken over goudwinning, met een voorbeeld van een probleem bij goudwinning uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Voor- en tegenstanders van economische globalisering maken een verschillende afweging ten aanzien van duurzaamheid en de wenselijkheid en mogelijkheid van economische groei (1) • Een probleem van goudwinning is dat het schadelijk is voor het milieu (r. 20-22). Tegenstanders van economische globalisering zullen benadrukken dat globalisering leidt tot overproductie in goudwinningsgebieden. En dat overproductie weer leidt tot ongewenste schade aan het milieu. Terwijl voorstanders van economische globalisering zullen benadrukken dat globalisering leidt tot de economische groei in goudwinningsgebieden. En dat economische groei ertoe leidt dat milieuproblemen door technologie zullen worden opgelost (1) (2)

Opgave 2 Deeltijdklem

Bij deze opgave horen de figuur 1, tabel 1 en tekst 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding Deze opgave gaat over Europese verschillen tussen werkende mannen en werkende vrouwen, en over de zogenaamde ‘deeltijdklem’, een begrip waarmee deeltijdwerken gekarakteriseerd wordt.

Gebruik figuur 1. In figuur 1 staat de arbeidsduur per week van werkenden naar geslacht per land. In de stippellijn is een politieke ideologie te herkennen. Politieke ideologieën kunnen ingedeeld worden naar politieke dimensies, zoals progressief/conservatief.

Vraag 13 2 punten

− Leg uit dat in de stippellijn in figuur 1 een ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie.

  • Leg uit of in de stippellijn in figuur 1 een progressieve of een conservatieve ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg omschrijvingen van de begrippen progressief en conservatief.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de stippellijn in figuur 1 een ideologie te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept ideologie en de stippellijn als voorbeeld daarvan (1) • een uitleg dat in de stippellijn in figuur 1 een progressieve ideologie te herkennen is, met een toepassing van de begrippen progressief en conservatief (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De stippellijn kenschetst gelijke verhoudingen tussen het aantal uren dat werkende mannen betaald werk hebben en het aantal uren dat werkende vrouwen betaald werk hebben. Hierin kan de verbeelding van een idee over een meest wenselijke maatschappelijke verhouding herkend worden, namelijk een gelijk aantal uren betaald werk voor werkende mannen en werkende vrouwen. In de stippellijn kan dus een ideologie herkend worden (1) • Een politieke conservatieve ideologie is te herkennen in een traditionele arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen volgens het kostwinnersgezin. Een politieke progressieve ideologie is te herkennen in een gelijke arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen. Omdat de stippellijn een gelijke verhouding tussen werkende mannen en werkende vrouwen beschrijft, is in de stippellijn een progressieve ideologie te herkennen (1) (2)

Gebruik figuur 1. De stippellijn in figuur 1 kan gelezen worden als een hypothese.

Vraag 14 2 punten

− Beschrijf de stippellijn in figuur 1 als een hypothese.

  • Leg uit of deze hypothese bevestigd of verworpen moet worden. Gebruik in je antwoord gegevens uit figuur 1 over de Europese landen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een hypothese die de stippellijn in figuur 1 beschrijft (1) • een verwerping van de hypothese, met gegevens over de landen in figuur 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In Europese landen werken werkende mannen evenveel uren in de week als werkende vrouwen (1) • De hypothese moet verworpen worden. Alle Europese landen in figuur 1 uit 2015 liggen onder de stippellijn, dus werken in al deze Europese landen werkende mannen meer uren in de week dan werkende vrouwen (1) (2)

Gebruik figuur 1 en tabel 1. In figuur 1 is het verschil in arbeidsduur tussen werkende mannen en werkende vrouwen in Europese landen af te lezen. In tabel 1 staan de scores van Nederland en Frankrijk op de dimensie masculien/feminien van Hofstede.

Vraag 15 3 punten

Beredeneer of het sekseverschil tussen Nederland en Frankrijk in figuur 1 overeenkomt met de scores op de dimensie masculien/feminien in tabel 1. Gebruik in je beredenering:

  • gegevens uit figuur 1 over Nederland en Frankrijk;
  • de dimensie masculien/feminien;
  • gegevens uit tabel 1 over Nederland en Frankrijk.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit tabel 1, met een toepassing van de dimensie masculien/feminien (1) • een vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit figuur 1 (1) • een conclusie dat het sekseverschil tussen Nederland en Frankrijk in figuur 1 niet overeenstemt met de scores in tabel 1, op basis van de vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit tabel 1 en de vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit figuur 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Nederland heeft in tabel 1 een lagere score dan Frankrijk. Volgens de gegevens in tabel 1 is Nederland dus een meer feminiene samenleving dan Frankrijk, dat wil zeggen dat in Nederland de sekserollen meer overlappen (1) • Volgens figuur 1 is het verschil tussen het aantal uur dat werkende mannen en werkende vrouwen per week werken in Nederland groter dan in Frankrijk (1) • Dat wil zeggen dat wat aantal uren werken betreft sekserollen in Nederland juist minder overlappen dan in Frankrijk. Het sekseverschil tussen Nederland en Frankrijk in figuur 1 komt dus niet overeen met de scores masculien en feminien van deze landen in tabel 1 (1) (3)

Gebruik tekst 3. In tekst 3 wordt het verschil in opvoeden tussen Nederland en Frankrijk beschreven.

Vraag 16 2 punten

Leg uit dat dit cultuurverschil, volgens tekst 3, van invloed is op de mate van sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in deze landen. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit tekst 3 over het kernconcept cultuur;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
  • informatie uit tekst 3 over het kernconcept sociale ongelijkheid.
Tekst 3

De dwang van de Nederlandse deeltijdcultuur

Op een Franse crèche heet de Deeltijdklem leidster een ‘éducatrice de jeunes 40 Juist omdat Nederlandse vrouwen enfants’1), bereidt een kok elke dag tóch maar een paar dagen werken, een driegangenlunch (…) en is een hoeft de kinderopvang ook niet zo

5 speciaal kantoortje ingericht voor een goed te zijn. De Nederlandse dokter (…). De kosten: ongeveer een deeltijdcultuur is heel dwingend voor tientje per dag, per kind. Een fractie 45 de manier waarop de kinderopvang is van de kosten in Nederland. De vormgegeven, zegt Janneke Franse overheid financiert veruit het Plantenga, hoogleraar economie van

10 grootste deel van de kinderopvang. de welvaartsstaat in Utrecht. De (…) [Kinderen] brengen er het pedagogische kwaliteit is bij grootste deel van hun week door: 50 86 procent van de crèches ‘matig’, minder dan vijf dagen naar de crèche blijkt uit kwaliteitsmetingen van het is in Frankrijk eerder uitzondering Nederlands Consortium Kinder-

15 dan regel. opvang Onderzoek (NCKO). (…) De gemiddelde Nederlandse crèche is De meeste Nederlanders vinden dat 55 wel veilig en gezellig, maar de maar niets: uit onderzoek van het toegevoegde waarde ervan is laag. Sociaal en Cultureel Planbureau (…) Een gevolg daarvan is wat (SCP, 2016) blijkt dat een minderheid Plantenga de ‘deeltijdklem’ noemt:

20 van de Nederlanders het uitbesteden Nederlandse ouders vinden het van van de zorg voor hun jonge kinderen 60 slecht ouderschap getuigen als ze goed vindt, en ook dan hooguit voor hun kinderen vijf dagen per week een of twee dagen per week. En zo naar de crèche zouden brengen, en doen we het dan ook, want in dat ís ook zo omdat de kwaliteit

25 Nederland is deeltijdwerken de norm. ervan niet zo goed is. En die kwaliteit (…) 65 is niet goed omdát er zo massaal in Het deeltijdwerken zit er (…) diep deeltijd wordt gewerkt. (…) ingesleten. Werkte een 35-jarige vrouw in 1985 gemiddeld 25 uur per Argumenten om het massale week, in 2017 doet ze dat nog deeltijdwerken te bestrijden, zijn er

30 steeds. (…) Hoewel de afgelopen genoeg[, zoals] financiële decennia het opleidingsniveau en de 70 afhankelijkheid (…) en gemiste arbeidsparticipatie van vrouwen zijn carrièrekansen. Zo zitten er gestegen, blijven Nederlanders “met aanzienlijk minder vrouwen in de top twee maten meten”. [SCP- van de Nederlandse beurs-

35 onderzoeker] Portegijs: “Voor een genoteerde bedrijven dan in de moeder vinden we één, twee of drie 75 Franse: nog geen 19 procent versus werkdagen ideaal, voor een vader bijna 40 procent van de bestuurders vier of vijf dagen.” en commissarissen is vrouw.

bron: NRC Handelsblad, 2017

noot 1 éducatrice de jeunes enfants = opvoedster van jonge kinderen

Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika

figuur 2

Tienerzwangerschappen van meisjes in o.a. sub-Sahara-Afrika, 2013

huidige situatie

3,39 miljoen

als alle meisjes naar als alle meisjes naar de de basisschool gaan middelbare school gaan

3,07 1,39 miljoen miljoen

10% minder 59% minder zwangere meisjes zwangere meisjes t.o.v. nu t.o.v. nu

bron: Trouw, 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg van een cultuurverschil in opvoeden tussen Nederland en Frankrijk, met een toepassing van het kernconcept cultuur en daarover informatie uit tekst 3 (1) • een uitleg dat dit cultuurverschil in opvoeden in deze landen leidt tot sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid en daarover informatie uit tekst 3 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De cultuur van opvoeden verschilt tussen Nederland en Frankrijk. In Nederland heerst de norm dat het uitbesteden van zorg voor kinderen niet goed is. Nederlandse kinderen gaan doorgaans niet meer dan twee dagen per week naar de crèche (r. 19-23). Terwijl het in Frankrijk de norm is om kinderen vijf dagen per week naar de crèche te laten gaan (r. 13-15) (1) • Dat de zorg voor kinderen in Nederland veel minder wordt uitbesteed dan in Frankrijk, maakt dat in Nederland met name vrouwen deeltijdwerken. Dit zorgt in Nederland voor een grotere sociale ongelijkheid tussen vrouwen en mannen dan in Frankrijk. Door deeltijdwerken lopen Nederlandse vrouwen carrièrekansen mis. Met 19% vrouwen in de top van het Nederlandse bedrijfsleven zitten in Nederland dan ook veel minder vrouwen in de top dan in het Franse bedrijfsleven, waar 40% van de topfuncties door vrouwen wordt bekleed (r. 71-77). Het verschil in het aangeboren kenmerk sekse leidt in Nederland, meer dan in Frankrijk, tot een ongelijke verdeling van hooggewaardeerde zaken, zoals topposities (1) (2)

Gebruik tekst 3. Volgens Plantenga is de pedagogische kwaliteit van de Nederlandse kinderopvang, in vergelijking met andere landen, van een matig niveau. In overheidsbeleid worden kwaliteitseisen voor de kinderopvang vastgelegd. In politieke besluitvormingsmodellen die in beleid resulteren wordt onderscheid gemaakt tussen actieve steun en passieve steun.

Vraag 17 2 punten

Leg uit dat de normatieve identificatie van Nederlandse ouders bijdraagt aan passieve steun voor het huidige overheidsbeleid voor kinderopvang. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip normatieve identificatie;
  • een voorbeeld uit tekst 3 van het begrip normatieve identificatie;
  • een omschrijving van het begrip passieve steun.
Tekst 3

De dwang van de Nederlandse deeltijdcultuur

Op een Franse crèche heet de Deeltijdklem leidster een ‘éducatrice de jeunes 40 Juist omdat Nederlandse vrouwen enfants’1), bereidt een kok elke dag tóch maar een paar dagen werken, een driegangenlunch (…) en is een hoeft de kinderopvang ook niet zo

5 speciaal kantoortje ingericht voor een goed te zijn. De Nederlandse dokter (…). De kosten: ongeveer een deeltijdcultuur is heel dwingend voor tientje per dag, per kind. Een fractie 45 de manier waarop de kinderopvang is van de kosten in Nederland. De vormgegeven, zegt Janneke Franse overheid financiert veruit het Plantenga, hoogleraar economie van

10 grootste deel van de kinderopvang. de welvaartsstaat in Utrecht. De (…) [Kinderen] brengen er het pedagogische kwaliteit is bij grootste deel van hun week door: 50 86 procent van de crèches ‘matig’, minder dan vijf dagen naar de crèche blijkt uit kwaliteitsmetingen van het is in Frankrijk eerder uitzondering Nederlands Consortium Kinder-

15 dan regel. opvang Onderzoek (NCKO). (…) De gemiddelde Nederlandse crèche is De meeste Nederlanders vinden dat 55 wel veilig en gezellig, maar de maar niets: uit onderzoek van het toegevoegde waarde ervan is laag. Sociaal en Cultureel Planbureau (…) Een gevolg daarvan is wat (SCP, 2016) blijkt dat een minderheid Plantenga de ‘deeltijdklem’ noemt:

20 van de Nederlanders het uitbesteden Nederlandse ouders vinden het van van de zorg voor hun jonge kinderen 60 slecht ouderschap getuigen als ze goed vindt, en ook dan hooguit voor hun kinderen vijf dagen per week een of twee dagen per week. En zo naar de crèche zouden brengen, en doen we het dan ook, want in dat ís ook zo omdat de kwaliteit

25 Nederland is deeltijdwerken de norm. ervan niet zo goed is. En die kwaliteit (…) 65 is niet goed omdát er zo massaal in Het deeltijdwerken zit er (…) diep deeltijd wordt gewerkt. (…) ingesleten. Werkte een 35-jarige vrouw in 1985 gemiddeld 25 uur per Argumenten om het massale week, in 2017 doet ze dat nog deeltijdwerken te bestrijden, zijn er

30 steeds. (…) Hoewel de afgelopen genoeg[, zoals] financiële decennia het opleidingsniveau en de 70 afhankelijkheid (…) en gemiste arbeidsparticipatie van vrouwen zijn carrièrekansen. Zo zitten er gestegen, blijven Nederlanders “met aanzienlijk minder vrouwen in de top twee maten meten”. [SCP- van de Nederlandse beurs-

35 onderzoeker] Portegijs: “Voor een genoteerde bedrijven dan in de moeder vinden we één, twee of drie 75 Franse: nog geen 19 procent versus werkdagen ideaal, voor een vader bijna 40 procent van de bestuurders vier of vijf dagen.” en commissarissen is vrouw.

bron: NRC Handelsblad, 2017

noot 1 éducatrice de jeunes enfants = opvoedster van jonge kinderen

Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika

figuur 2

Tienerzwangerschappen van meisjes in o.a. sub-Sahara-Afrika, 2013

huidige situatie

3,39 miljoen

als alle meisjes naar als alle meisjes naar de de basisschool gaan middelbare school gaan

3,07 1,39 miljoen miljoen

10% minder 59% minder zwangere meisjes zwangere meisjes t.o.v. nu t.o.v. nu

bron: Trouw, 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg van de normatieve identificatie van Nederlandse ouders, met een toepassing van het begrip normatieve identificatie en een voorbeeld uit tekst 3 van gedeelde normen over kinderopvang (1) • een uitleg dat deze normatieve identificatie bijdraagt aan passieve steun voor het huidige overheidsbeleid voor kinderopvang, met een toepassing van het begrip passieve steun (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De normatieve identificatie van veel Nederlandse ouders wordt gevormd door normen en opvattingen die in Nederland heersen over wat goed en slecht ouderschap inhoudt. In tekst 3 staat dat het in Nederland van slecht ouderschap getuigt als ouders hun kinderen vijf dagen per week naar de opvang brengen (r. 59-62) (1) • Deze normatieve identificatie houdt kinderopvang voor slechts enkele dagen per week in stand. Daarmee ontbreekt aanleiding voor protest tegen de minder goede pedagogische kwaliteit van de kinderopvang dan in andere Europese landen. In het ontbreken van protest / het stilzwijgend accepteren van regels komt passieve steun voor het overheidsbeleid voor kinderopvang tot uitdrukking (1) (2)

In 2017 heeft de Europese Commissie een voorstel voor een Europese richtlijn gedaan voor meer en betere kinderopvang om werkende ouders te ondersteunen. Het voorstel is onder meer gericht aan de Raad van de Europese Unie. De voorzitter van de Europese Raad wil hierover een akkoord bereiken. Nederland steunt het voorstel niet.

Vraag 18 2 punten

− Geef aan wie bij de behandeling van dit voorstel namens Nederland zitting neemt in de Raad van de Europese Unie.

  • Leg met het begrip soevereiniteit uit dat Nederland het voorstel niet hoeft te steunen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • de verantwoordelijke Nederlandse minister (1) • een uitleg dat Nederland het voorstel voor een Europese richtlijn voor de kinderopvang niet hoeft te steunen, met een toepassing van het begrip soevereiniteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Bij de behandeling van dit voorstel neemt de Nederlandse minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid plaats in de Raad van de Europese Unie (1) • Nederland hoeft een Europese richtlijn voor de kinderopvang niet te steunen. Nederland kan namelijk autonoom beslissen over de wet- en regelgeving rondom kinderopvang. Nederland is daarvoor niet ondergeschikt aan andere EU-landen en hoeft op dit terrein geen soevereiniteit in te leveren aan de EU (1) (2)

Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika

Bij deze opgave horen figuur 2 en tekst 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding In 2017 publiceerde het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (VN) een onderzoeksrapport over armoede onder meisjes en vrouwen in onder andere sub-Sahara-Afrika. Sub-Sahara-Afrika is de benaming van Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. De armoede van deze meisjes en vrouwen is niet alleen een economisch vraagstuk; vele andere vraagstukken hangen ermee samen, zoals sociale kwetsbaarheid en gebrek aan onderwijs. Deze opgave gaat het armoedevraagstuk van meisjes in sub-Sahara-Afrika.

Gebruik de inleiding. De VN-lidstaten werken samen op verschillende gebieden, zoals onderzoek naar maatschappelijke en culturele ontwikkelingen.

Vraag 19 2 punten

− Geef aan onder welk ander samenwerkingsgebied van de VN het onderzoeksrapport valt.

  • Leg uit dat het onderzoeksrapport een machtsbron is van de VN. Gebruik in je uitleg een type machtsbron.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • het VN-samenwerkingsgebied: mensenrechten (1) • een uitleg dat het onderzoek een cognitieve machtsbron is, met een toepassing van het begrip cognitieve machtsbron (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het onderzoeksrapport van de VN valt onder het samenwerkingsgebied mensenrechten, namelijk het bevorderen van rechten van meisjes en vrouwen (1) • Het onderzoeksrapport is een cognitieve machtsbron van de VN. Daarin staat waardevolle kennis, waarmee zij druk kunnen uitoefenen op met name de VN-lidstaten in sub-Sahara-Afrika om de positie van meisjes en vrouwen te verbeteren (1) (2)

Gebruik de inleiding. Een hypothese over het armoedevraagstuk van meisjes in sub-Sahara-Afrika is: hoe groter de verschillen in het aantal jaren gevolgd onderwijs tussen meisjes en jongens in landen in sub-Sahara-Afrika, des te groter zijn de verschillen in inkomsten tussen deze meisjes en jongens wanneer zij volwassen zijn.

Vraag 20 2 punten

− Leg uit dat deze hypothese geformuleerd is vanuit het conflict-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het conflict-paradigma.

  • Leg uit of deze hypothese beter getoetst kan worden met de onderzoeksmethode enquête of observatie. Gebruik in je uitleg een verschil tussen beide onderzoeksmethodes.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat • een uitleg dat de gegeven hypothese geformuleerd is vanuit het conflict-paradigma, met een toepassing van een kenmerk van het conflict-paradigma (1) • een uitleg dat de hypothese beter getoetst kan worden met een enquête dan met een observatie, met een verschil tussen beide onderzoeksmethodes (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Deze hypothese legt een relatie tussen onderwijs en economische ongelijkheid tussen meisjes en jongens. Ongelijkheid berust volgens het conflict-paradigma op machtsverschillen die het gevolg zijn van verschillen in de mate van beschikking hebben tot hulpbronnen, namelijk het volgen van onderwijs. Dus is de hypothese geformuleerd vanuit het conflict-paradigma (1) • Met enquêteren kan de onderzoeker respondenten direct naar het aantal jaren gevolgd onderwijs en het inkomen vragen. Met observeren kunnen deze gegevens minder gemakkelijk verkregen worden, omdat de onderzoeker deze gegevens niet goed aan de buitenkant kan waarnemen. Dus kan de hypothese beter getoetst worden met een enquête dan met een observatie (1) (2)

Gebruik figuur 2. In figuur 2 staan drie scenario’s over school en zwangerschap, voor meisjes in sub-Sahara-Afrika.

Vraag 21 3 punten

− Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in figuur 2.

  • Beschrijf het verband dat gelegd wordt in figuur 2. Gebruik in je beschrijving de formulering: hoe …, des te …
  • Leg uit of het verband in figuur 2 weergegeven is als een causaal verband of als een correlatie. Gebruik in je uitleg het verschil tussen een causaal verband en een correlatie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Het gemiddeld aantal jaren dat meisjes in sub-Sahara-Afrika naar school gaan is de onafhankelijke variabele. Het aantal/percentage meisjes in sub-Sahara-Afrika dat als tiener zwanger raakt is de afhankelijke variabele (1)
  • Hoe langer meisjes in Sub-Sahara-Afrika naar school gaan, des te kleiner de kans is dat zij als tiener zwanger zullen worden (1)
  • Het verband in figuur 2 is niet weergegeven als een correlatie, waarmee slechts aangegeven wordt dat beide variabelen samenhangen. Het verband in figuur 2 is weergegeven als een causaal verband, omdat ‘naar school gaan’ als oorzaak wordt weergegeven (1)

Gebruik tekst 4. Tekst 4 gaat over de situatie van meisjes in sub-Sahara-Afrika die op school zitten en zwanger worden.

Vraag 22 3 punten

Leg met twee soorten kapitaal uit wat het effect van zwanger worden kan zijn op de sociale mobiliteit van meisjes in sub-Sahara-Afrika. Gebruik in je uitleg:

  • twee soorten kapitaal;
  • informatie uit tekst 4 over één van deze soorten kapitaal;
  • een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit.
Tekst 4

Niet meer naar school

In Kenia raakt een op de vijf meisjes tienermoeders weer naar school te in de leeftijdsgroep van vijftien tot laten gaan. Zo kunnen ze geholpen negentien jaar zwanger. Het is de worden om hun opleiding af te maken voornaamste reden om van school te 15 op een andere school, om

5 gaan. Puur uit financiële noodzaak. stigmatisering te voorkomen. (…) Het levensonderhoud van een baby President John Magufuli van en schoolgeld is voor veel Keniaanse Tanzania zei eerder dit jaar dat families gewoonweg niet op te meisjes die zwanger worden van brengen. Terwijl de Keniaanse 20 school moeten en niet meer terug

10 overheid wel al meer dan twintig jaar mogen komen zolang hij president is. speciaal beleid voert om (…) “Ze hebben hun kans gehad.”

bron: Trouw, 2017

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg dat zwangerschap en een gebrek aan economisch kapitaal kan leiden tot stoppen met school, met informatie uit tekst 4 over economisch kapitaal (1) • een uitleg dat stoppen met school invloed kan hebben op cultureel of sociaal kapitaal (1) • een uitleg dat de hoeveelheid cultureel of sociaal kapitaal invloed heeft op de sociale mobiliteit van zwangere meisjes, met een toepassing van het begrip sociale mobiliteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Meisjes die op school zitten en zwanger raken stoppen met school omdat Keniaanse families onvoldoende economisch kapitaal hebben. Zij zijn te arm voor het opbrengen van zowel het levensonderhoud van een baby als schoolgeld (r. 6-9) (1) • Doordat de meisjes niet op school zitten, zullen zij geen kennis en dus geen cultureel kapitaal kunnen verwerven (1) • Door een gebrek aan cultureel kapitaal zullen deze meisjes geen hogere sociale positie kunnen bemachtigen. Zij zullen niet kunnen stijgen op de maatschappelijke ladder (1) (3)

Gebruik tekst 4. Zowel zwangere meisjes in Kenia als zwangere meisjes in Tanzania verlaten school. De belangrijkste reden daarvoor verschilt echter in beide landen.

Vraag 23 1 punt

Leg voor zwangere meisjes in Tanzania uit of het verlaten van school een vorm van positieverwerving of van positietoewijzing is. Gebruik in je uitleg:

  • het verschil tussen positieverwerving en positietoewijzing;
  • een voorbeeld uit tekst 4 van positieverwerving of positietoewijzing.
Tekst 4

Niet meer naar school

In Kenia raakt een op de vijf meisjes tienermoeders weer naar school te in de leeftijdsgroep van vijftien tot laten gaan. Zo kunnen ze geholpen negentien jaar zwanger. Het is de worden om hun opleiding af te maken voornaamste reden om van school te 15 op een andere school, om

5 gaan. Puur uit financiële noodzaak. stigmatisering te voorkomen. (…) Het levensonderhoud van een baby President John Magufuli van en schoolgeld is voor veel Keniaanse Tanzania zei eerder dit jaar dat families gewoonweg niet op te meisjes die zwanger worden van brengen. Terwijl de Keniaanse 20 school moeten en niet meer terug

10 overheid wel al meer dan twintig jaar mogen komen zolang hij president is. speciaal beleid voert om (…) “Ze hebben hun kans gehad.”

bron: Trouw, 2017

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: een uitleg dat voor zwangere meisjes in Tanzania het verlaten van school een vorm van positietoewijzing is, met gebruik van een verschil tussen positieverwerving en positietoewijzing en een voorbeeld uit tekst 4 van positietoewijzing voorbeeld van een juist antwoord: Voor zwangere meisjes in Tanzania is het verlaten van school een vorm van positietoewijzing, omdat de oorzaken niet bij henzelf, maar buiten hen ligt. Dat zij niet naar school gaan, komt niet door henzelf, maar door de president. Dit wordt hen namelijk opgelegd door de president van Tanzania (r. 17-21). (1)

Gebruik tekst 4. Op basis van tekst 4 kan worden gesteld dat zwangere meisjes in Kenia anders worden behandeld dan zwangere meisjes in Tanzania.

Vraag 24 2 punten

Leg uit op welke manier dit verschil in behandeling beschreven kan worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
  • voor elk van beide landen een voorbeeld uit tekst 4 van het gekozen kenmerk.
Tekst 4

Niet meer naar school

In Kenia raakt een op de vijf meisjes tienermoeders weer naar school te in de leeftijdsgroep van vijftien tot laten gaan. Zo kunnen ze geholpen negentien jaar zwanger. Het is de worden om hun opleiding af te maken voornaamste reden om van school te 15 op een andere school, om

5 gaan. Puur uit financiële noodzaak. stigmatisering te voorkomen. (…) Het levensonderhoud van een baby President John Magufuli van en schoolgeld is voor veel Keniaanse Tanzania zei eerder dit jaar dat families gewoonweg niet op te meisjes die zwanger worden van brengen. Terwijl de Keniaanse 20 school moeten en niet meer terug

10 overheid wel al meer dan twintig jaar mogen komen zolang hij president is. speciaal beleid voert om (…) “Ze hebben hun kans gehad.”

bron: Trouw, 2017

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een juist antwoord bevat: • een uitleg op welke manier het verschil in behandeling beschreven kan worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma, met een toepassing van een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma (1) • voor elk van beide landen een voorbeeld uit tekst 4 van een geconstrueerd beeld van zwangere meisjes (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het verschil in behandeling van zwangere meisjes tussen beide landen kan beschreven worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma als een verschil in de maatschappelijke betekenis van zwangere meisjes (1) • In Kenia wordt positiever naar zwangere meisjes gekeken dan in Tanzania. In tekst 4 staat dat in Kenia zwangere meisjes door de overheid gezien worden als mensen die geholpen moeten worden (r. 13-14), terwijl in Tanzania zwangere meisjes door de president worden gezien als mensen die uitgesloten moeten worden (r. 19-22) (1) (2)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-f-19-2-o

Andere examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot)

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2?

Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2 loopt tot vraag 24. Van 21 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (9), verandering (4) en binding (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-f-19-2-c).

Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) 2019, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.