De anatomie van docentenwerkdruk: hoeveel uur gaat er écht in nakijken zitten?
Een rekenmodel: hoeveel toetsen een VO-docent per jaar nakijkt, hoeveel uur dat kost, en welk deel daarvan puur patroonherkenning is.
Een voltijds VO-docent kijkt per schooljaar al snel duizend tot vijftienhonderd toetsen na. Bij zes minuten per toets is dat 100 tot 150 uur, oftewel twee tot drie volle werkweken. Het grootste deel daarvan gaat op aan vergelijken en niet aan didactisch werk: staat er in dit antwoord wat er in het correctiemodel staat?
- Zes variabelen bepalen je nakijktijd; vul je eigen getallen in en de uitkomst verschuift enorm.
- Een gemiddelde voltijdsdocent komt uit op 100 tot 150 uur per jaar, puur aan het nakijken van toetsen.
- Ruim twee derde hiervan bestaat uit vergelijken in plaats van wegen, wat het herhalend werk maakt.
- De piek is het échte probleem: de last valt in enkele weken per jaar en is niet gelijkmatig verdeeld.
"Nakijken kost veel tijd" is een uitspraak waar niemand het mee oneens is, maar waar je ook niets mee kunt. Laten we het dus uitrekenen, met alle aannames op tafel, zodat je ze kunt vervangen door je eigen cijfers.
De zes variabelen
Alles wat je nakijktijd bepaalt, past in zes getallen. Hieronder staan ze met een realistische middenwaarde en de bandbreedte die je in de praktijk tegenkomt.
| Variabele | Midden | Bandbreedte |
|---|---|---|
| Klassen die je lesgeeft | 6 | 4 – 8 |
| Leerlingen per klas | 27 | 22 – 31 |
| Toetsen per klas per jaar | 7 | 4 – 10 |
| Open vragen per toets | 12 | 6 – 20 |
| Minuten per toets | 6 | 3 – 15 |
| Herkansingen en inhaaltoetsen | +8% | +3% – +15% |
De uitkomst
Zes klassen × 27 leerlingen × 7 toetsen komt neer op 1.134 nagekeken toetsen per jaar. Tel de herkansingen erbij en je zit rond de 1.225. Bij zes minuten per toets is dat 122 uur.
- Voorzichtige variant. 4 klassen, 24 leerlingen, 5 toetsen, 4 minuten = ongeveer 35 uur per jaar.
- Middenvariant. De tabel hierboven = ongeveer 122 uur per jaar.
- Zware variant. 7 klassen, 29 leerlingen, 9 toetsen met veel open vragen, 10 minuten = ongeveer 330 uur per jaar.
De middenvariant is drie volle werkweken. De zware variant (die bij talen en zaakvakken met lange open antwoorden echt voorkomt) is meer dan twee maanden. En dit gaat uitsluitend over toetsen: praktische opdrachten, verslagen en werkstukken staan er niet in.
Welk deel is eigenlijk denkwerk?
Hier wordt het interessant. Als je die zes minuten per toets uitsplitst, valt de tijd grofweg in drie delen uiteen.
| Handeling | Aandeel | Aard van het werk |
|---|---|---|
| Lezen en vergelijken met het correctiemodel | ~55% | ✗ Herhalend |
| Punten optellen, invoeren, cijfer berekenen | ~15% | ✗ Administratief |
| Wegen bij twijfelgevallen en feedback formuleren | ~30% | ✓ Didactisch |
Ongeveer zeventig procent van de tijd gaat dus op aan handelingen die per definitie herhaalbaar zijn: dertig keer dezelfde vraag controleren met hetzelfde correctiemodel ernaast. Dat is precies het werk waar een mens slechter in wordt naarmate hij het langer doet, en een machine niet.
Het echte probleem is de piek, niet het totaal
122 uur klinkt nog redelijk overzichtelijk als je het spreidt over 40 werkweken: zo'n drie uur per week. Maar zo werkt het niet. Toetsweken zijn geconcentreerd, cijferdeadlines vallen samen en zes klassen leveren in dezelfde week in.
In de praktijk betekent dat: in vier tot zes weken per jaar komt er twintig tot dertig uur nakijkwerk bovenop een toch al volle lesweek. Dát is het moment waarop feedback verschraalt tot een cijfer en een streepje. Niet omdat de docent dat wil, maar omdat de klok het afdwingt.
Feedback wordt niet slechter omdat docenten minder om leerlingen geven. Feedback wordt slechter omdat het bij toets zevenentwintig moet concurreren met slaap.
Wat er te winnen valt
Als het vergelijken en het rekenwerk al is voorbereid en de docent alleen nog maar weegt, controleert en bijstelt, verschuift de benodigde tijd per toets van zes minuten naar ongeveer twee tot tweeënhalf. In de middenvariant is dat een besparing van zo'n zeventig uur per jaar.
Maar belangrijker dan het jaartotaal, is wat er met de piek gebeurt. Een toetsweek die eerst dertig uur kostte, kost er dan twaalf. Dat is het verschil tussen feedback die de leerling op maandag krijgt, of pas over drie weken (als de stof al lang niet meer leeft).
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd kost nakijken een VO-docent per jaar?
Voor een voltijdsdocent met zes klassen, 27 leerlingen per klas en zeven toetsen per jaar, komt het neer op ruim 1.200 toetsen. Bij zes minuten per toets is dat ongeveer 122 uur per schooljaar, oftewel drie volle werkweken. Dit is exclusief verslagen en praktische opdrachten.
Hoeveel toetsen kijkt een docent per jaar na?
Het aantal is het product van: klassen × leerlingen per klas × toetsen per klas. Bij zes klassen van 27 leerlingen en zeven toetsen per jaar zijn dat 1.134 toetsen, plus ongeveer acht procent aan herkansingen en inhaaltoetsen.
Welk deel van nakijken is echt didactisch werk?
Ruwweg dertig procent: het wegen bij twijfelgevallen en het formuleren van feedback. De overige zeventig procent bestaat uit het vergelijken met een correctiemodel, punten optellen en cijfers invoeren. Dit is herhaalbaar werk dat niet beter wordt van een menselijke uitvoerder.
Waarom is de toetsweek zoveel zwaarder dan het jaargemiddelde?
Ruwweg dertig procent: het wegen bij twijfelgevallen en het formuleren van feedback. De overige zeventig procent bestaat uit het vergelijken met een correctiemodel, punten optellen en cijfers invoeren. Dit is herhaalbaar werk dat niet beter wordt van een menselijke uitvoerder.
Daniël van EgdomOprichter ToetsChecker