Eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 – Arbeidsmigratie in India en Nepal, Opgave 2 – Investeringen in het Keniaanse spoor, Opgave 3 – Vikingen op IJsland, Opgave 4 − Klimaten op de Kreeftskeerkring, Opgave 5 – De ‘boog van ontbossing’ in Brazilië, Opgave 6 − Paraisópolis, een favela in São Paulo, Opgave 7 − Sargassum-zeewier, Opgave 8 − Toerisme op Bonaire.
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2 telt 31 vragen. De meeste vragen gaan over weer en klimaat (6), bevolking en migratie (5) en landbouw en voedsel (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Weer en klimaat | 14-17, 29-30 | 6 |
| Bevolking en migratie | 1-5 | 5 |
| Landbouw en voedsel | 10, 18-20, 26 | 5 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 6-7, 28, 31 | 4 |
| Verstedelijking | 21-24 | 4 |
| Endogene en exogene processen | 11-13 | 3 |
| Globalisering | 8-9 | 2 |
| Water en rivieren | 25, 27 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde havo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over verstedelijking (13% van de vragen, gemiddeld 3%) en landbouw en voedsel (16% van de vragen, gemiddeld 9%). Minder over globalisering (6% van de vragen, gemiddeld 25%) en endogene en exogene processen (10% van de vragen, gemiddeld 25%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 – Arbeidsmigratie in India en Nepal
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1. In India en Nepal heeft de binnenlandse arbeidsmigratie effect op de bevolkingsspreiding in beide landen.
Vraag 1 1 punt
Geef aan welk effect de binnenlandse arbeidsmigratie heeft op de bevolkingsspreiding in India en Nepal.
Bron 1
Arbeidsmigratie in India en Nepal India en Nepal kennen veel binnenlandse arbeidsmigratie. De meeste arbeidsmigranten komen van het platteland, waar de werkgelegenheid in de landbouw in de afgelopen 20 jaar sterk gedaald is. Een deel van de arbeidsmigranten vertrekt naar het buitenland. Een baan in het buitenland betaalt in het algemeen beter dan een baan in eigen land. Arbeidsmigranten sturen geld naar hun familie. Veel families in plattelandsdorpen zijn daardoor sterk afhankelijk geworden van arbeidsmigratie.
India Nepal
aantal inwoners (2020) 1.380.004.385 29.136.808 aantal internationale arbeidsmigranten (2020) 17.869.492 2.599.701 in 2000: 59,7% in 2000: 75,3% % werkenden in de landbouw in 2019: 42,6% in 2019: 64,4% ontvangen internationale geldzendingen (in miljoenen dollars, 2020) 83.149 8.108 aandeel internationale geldzendingen in het bnp (schatting 2020) 2,9% 22,6%
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de bevolking in India en Nepal zich steeds meer concentreert in steden / arbeidsmigranten van het platteland naar de stad trekken. (1)
Gebruik bron 1 en het kaartenkatern. Het aandeel internationale geldzendingen in het bnp van Nepal is groter dan dat van India.
Vraag 2 2 punten
Geef hiervan twee oorzaken.
Bron 1
Arbeidsmigratie in India en Nepal India en Nepal kennen veel binnenlandse arbeidsmigratie. De meeste arbeidsmigranten komen van het platteland, waar de werkgelegenheid in de landbouw in de afgelopen 20 jaar sterk gedaald is. Een deel van de arbeidsmigranten vertrekt naar het buitenland. Een baan in het buitenland betaalt in het algemeen beter dan een baan in eigen land. Arbeidsmigranten sturen geld naar hun familie. Veel families in plattelandsdorpen zijn daardoor sterk afhankelijk geworden van arbeidsmigratie.
India Nepal
aantal inwoners (2020) 1.380.004.385 29.136.808 aantal internationale arbeidsmigranten (2020) 17.869.492 2.599.701 in 2000: 59,7% in 2000: 75,3% % werkenden in de landbouw in 2019: 42,6% in 2019: 64,4% ontvangen internationale geldzendingen (in miljoenen dollars, 2020) 83.149 8.108 aandeel internationale geldzendingen in het bnp (schatting 2020) 2,9% 22,6%
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste oorzaken zijn: − Het (totale) bnp van Nepal is vele malen kleiner dan dat van India (waardoor eenzelfde bedrag aan internationale geldzendingen in Nepal een groter deel van het bnp bepaalt). − Uit Nepal trekken in verhouding (tot de totale bevolking) veel meer internationale arbeidsmigranten naar het buitenland dan vanuit India. per juiste oorzaak (1) (2)
Veel vertrekgebieden in India en Nepal bevinden zich in het demografisch transitiemodel in de transitiefase tussen hoge geboorte- en sterftecijfers en lage geboorte- en sterftecijfers.
Vraag 3 2 punten
Beredeneer waarom deze demografische situatie bijdraagt aan een toename van de arbeidsmigratie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Veel vertrekgebieden hebben een sterke bevolkingsgroei / veel jongeren, (1)
- zodat een overschot aan arbeidskrachten ontstaat / de werkloosheid toeneemt. (1)
Gebruik bron 2. Zuid-Zuidmigratie ontstaat door economische groei in zowel de vestigingsgebieden als in de vertrekgebieden.
Vraag 4 2 punten
Geef aan waarom economische groei
- in vestigingsgebieden leidt tot een toename van de Zuid-Zuidmigratie;
- in vertrekgebieden leidt tot een toename van de Zuid-Zuidmigratie.
Bron 2
Zuid-Zuidmigratie De laatste jaren nemen investeringen en handel tussen perifere en semiperifere landen toe. Hierdoor stijgt ook de migratie tussen deze landen. Deze migratie wordt Zuid-Zuidmigratie genoemd. Deze migratiestromen ontstaan door economische groei in zowel de vestigingsgebieden als in de vertrekgebieden. Vanuit India en Nepal vertrekken arbeidsmigranten vooral vanuit plattelandsgebieden naar de Arabische Golfstaten. In dorpen in deze plattelandsgebieden ontstaan lokale economieën die gericht zijn op deze migratie. Ondernemers beginnen er printbedrijfjes, reisbureautjes en bedrijfjes die zich bezighouden met geldoverschrijvingen.
Arbeidsmigranten in de Verenigde Arabische Emiraten wachten op de bus om naar hun werk te gaan
Opgave 2
- Investeringen in het Keniaanse spoor
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat economische groei in semi-perifere landen / de Arabische Golfstaten leidt tot een groeiende vraag naar arbeidskrachten (uit perifere landen / uit landen als India en Nepal). (1)
- Een juist antwoord is: door economische groei in vertrekgebieden krijgen meer mensen de financiële mogelijkheid om te migreren. (1)
Gebruik bron 2. Tijdens de coronapandemie in 2020 en 2021 kwamen veel lokale economieën in India in economische problemen.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer waarom tijdens de coronapandemie juist die lokale economieën in economische problemen kwamen.
Bron 2
Zuid-Zuidmigratie De laatste jaren nemen investeringen en handel tussen perifere en semiperifere landen toe. Hierdoor stijgt ook de migratie tussen deze landen. Deze migratie wordt Zuid-Zuidmigratie genoemd. Deze migratiestromen ontstaan door economische groei in zowel de vestigingsgebieden als in de vertrekgebieden. Vanuit India en Nepal vertrekken arbeidsmigranten vooral vanuit plattelandsgebieden naar de Arabische Golfstaten. In dorpen in deze plattelandsgebieden ontstaan lokale economieën die gericht zijn op deze migratie. Ondernemers beginnen er printbedrijfjes, reisbureautjes en bedrijfjes die zich bezighouden met geldoverschrijvingen.
Arbeidsmigranten in de Verenigde Arabische Emiraten wachten op de bus om naar hun werk te gaan
Opgave 2
- Investeringen in het Keniaanse spoor
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- veel arbeidsmigranten tijdens de coronapandemie hun baan kwijtraakten / niet in staat waren te werken / noodgedwongen moesten terugkeren (naar India en Nepal), (1)
- zodat deze regio’s (waarin veel gezinnen afhankelijk zijn van geldzendingen) geen inkomsten uit geldzendingen meer ontvingen. (1)
Opgave 2 – Investeringen in het Keniaanse spoor
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik de bronnen 3 en 4. De door de Britten aangelegde infrastructuur in Kenia heeft een kenmerkend koloniaal patroon. De laatste jaren investeert China in de infrastructuur van Kenia.
Vraag 6 1 punt
Geef aan wat voor type kolonie Kenia was.
Bekijk het antwoord
- exploitatiekolonie (1)
Vraag 7 2 punten
Beredeneer waarom de door de Chinezen aangelegde infrastructuur ook een koloniaal patroon heeft.
Bekijk het antwoord
- de (door de Chinezen aangelegde) infrastructuur (net als in de koloniale periode) gericht is op de kust / havens, (1)
- zodat grondstoffen / landbouwproducten / mijnbouwproducten makkelijk naar het buitenland vervoerd kunnen worden. (1)
Gebruik de bronnen 3 en 4. China is tegenwoordig niet alleen in Kenia, maar ook in veel andere landen in het oosten van Afrika de grootste investeerder.
Vraag 8 3 punten
Geef
- twee redenen vanuit de economische dimensie waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika;
- vanuit een andere dimensie een reden waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen vanuit de economische dimensie zijn: (2p)
- De landen in het oosten van Afrika zijn een groeiende afzetmarkt voor Chinese producten.
- De loonkosten in landen in het oosten van Afrika zijn lager dan in China.
- China heeft de grondstoffen / mijnbouwproducten nodig (om de eigen industrie draaiende te houden).
- Juiste redenen vanuit een andere dimensie zijn: (1p)
- China wil zich hiermee profileren als wereldmacht / hegemoniale staat.
- China wil wereldwijd zijn invloedsfeer uitbreiden.
Opmerking Per juiste reden 1 scorepunt toekennen.
Gebruik de bronnen 3 en 4. Stelling: door de aanleg van de door China gefinancierde spoorlijnen zal Kenia in de toekomst een centrumpositie in Afrika kunnen innemen.
Vraag 9 2 punten
Geef
- een argument voor de stelling;
- een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
- Uit het argument voor de stelling moet blijken dat goede infrastructuur in Kenia (zoals spoorlijnen) kan leiden tot meer handel / meer economische activiteit / hogere welvaart (en Kenia binnen Afrika dus een centrumpositie kan gaan innemen). (1)
- Uit het argument tegen de stelling moet blijken dat het uiteindelijk vooral China zal zijn dat zal profiteren van de (door China zelf aangelegde) spoorlijnen in Kenia. (1)
Opgave 3 – Vikingen op IJsland
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 7.
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern. De Vikingen trokken vanuit Noorwegen naar IJsland, omdat het in Noorwegen lastig werd om nog geschikte landbouwgrond te maken.
Vraag 10 2 punten
Geef twee fysisch geografische oorzaken waardoor het in Noorwegen lastig is om geschikte landbouwgrond te maken.
Bron 5
De eerste bewoners van IJsland De eerste bewoners van IJsland waren Vikingen uit Noorwegen die op zoek waren naar nieuwe landbouwgrond. Rond het jaar 870 voeren de eerste Vikingen naar IJsland, dat toen nog onbewoond was. In de kustvlakten en bergdalen troffen zij berken en wilgenbossen aan. De bossen werden gekapt en omgezet in weidegrond voor schapen en runderen. Soms lieten de Vikingboeren het vee ook grazen in de hoogvlakten, waar alleen gras groeide. In het zuidwesten van het eiland werd op kleine schaal de graansoort gerst verbouwd.
Bodemgebruik in het middeleeuwse IJsland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste oorzaken zijn: − Noorwegen is een land met veel bergen / reliëf. − In een groot deel van Noorwegen is het te koud voor akkerbouw (door een continentaal klimaat / sneeuw- en hooggebergteklimaat). − In Noorwegen heeft weinig bodemvorming plaatsgevonden (door geringe chemische verwering / de vorming van ijskappen). per juiste oorzaak (1) (2)
Gebruik het kaartenkatern. Nergens op de Midden-Atlantische rug produceren vulkanen zoveel dunne en vloeibare lava als op IJsland.
Vraag 11 3 punten
Geef
- het begrip waarmee de plaatbeweging in IJsland wordt aangeduid;
- de naam van het gesteente waaruit IJsland vooral bestaat;
- met een aanwijzing uit het kaartenkatern de oorzaak waardoor op IJsland zo veel dunne en vloeibare lava wordt geproduceerd.
Bron 5
De eerste bewoners van IJsland De eerste bewoners van IJsland waren Vikingen uit Noorwegen die op zoek waren naar nieuwe landbouwgrond. Rond het jaar 870 voeren de eerste Vikingen naar IJsland, dat toen nog onbewoond was. In de kustvlakten en bergdalen troffen zij berken en wilgenbossen aan. De bossen werden gekapt en omgezet in weidegrond voor schapen en runderen. Soms lieten de Vikingboeren het vee ook grazen in de hoogvlakten, waar alleen gras groeide. In het zuidwesten van het eiland werd op kleine schaal de graansoort gerst verbouwd.
Bodemgebruik in het middeleeuwse IJsland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- divergente plaatbeweging / divergentie (1)
- basalt (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat onder IJsland een hotspot / mantelpluim ligt. (1)
Gebruik de bronnen 5 en 6. In het jaar 1104 maakten de Vikingboeren een grote uitbarsting van de vulkaan Hekla mee.
Vraag 12 2 punten
Geef de oorzaak waardoor de Vikingboeren in het noorden van IJsland van deze vulkaanuitbarsting
- op korte termijn hinder ondervonden;
- op lange termijn profiteerden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juiste oorzaak van hinder is: Vikingboeren kregen te maken met vulkanische as dat land en nederzettingen bedekte. (1)
- Een juiste oorzaak van profijt is: vulkanische assen zijn in het algemeen vruchtbaar. (1)
Gebruik de bronnen 5 en 7. Aan het einde van de middeleeuwen namen de opbrengsten uit de landbouw door overbeweiding en overbegrazing af. Deze overbeweiding en overbegrazing waren een gevolg van een combinatie van een natuurlijke en een menselijke oorzaak.
Vraag 13 2 punten
Welke twee oorzaken zijn dit?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het klimaat in IJsland werd aan het einde van de middeleeuwen kouder (waardoor de opbrengsten uit de landbouw minder werden). (natuurlijke oorzaak) (1)
- Door een groeiende bevolking nam de vraag naar voedsel toe. (menselijke oorzaak) (1)
Opgave 4 − Klimaten op de Kreeftskeerkring
Bij deze opgave horen de bronnen 8 en 9.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Rond de Kreeftskeerkring valt in de periode december
- februari in het algemeen weinig neerslag.
Vraag 14 2 punten
Leg met de overheersende luchtdrukverdeling uit dat rond de Kreeftskeerkring in de periode december
- februari in het algemeen weinig neerslag valt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 8
Klimaten op de Kreeftskeerkring De Kreeftskeerkring is een denkbeeldige cirkel op 23½° noorderbreedte. De zon schijnt op 21 juni loodrecht op de Kreeftskeerkring. De Kreeftskeerkring is vernoemd naar het sterrenbeeld Kreeft. Toen de loodrechte zonnestand werd ontdekt, stond de zon namelijk in dit sterrenbeeld. Op de kaart hieronder staan vier plaatsen rond de Kreeftskeerkring.
Het Arabisch Schiereiland en Zuid-Azië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Uit de uitleg moet blijken dat in de periode december
- februari
Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern. Hieronder staan drie gegevens over het klimaat van de in bron 8 en 9 genoemde plaatsen. Gegeven 1: in Al Hamra is het verschil tussen de gemiddelde temperatuur in de winter en de zomer kleiner dan in Yabrin. Gegeven 2: in Bhopal neemt de gemiddelde maandtemperatuur in de periode mei
- augustus af. Gegeven 3: in Bhopal en Dhaka valt in de periode juli
- september een grote hoeveelheid neerslag.
Vraag 15 3 punten
Geef voor elk gegeven aan waardoor dit wordt veroorzaakt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Gegeven 1: De nabijheid van de zee zorgt bij Al Hamra voor een matigende invloed op het klimaat. (1)
- Gegeven 2: de grote hoeveelheid neerslag heeft een verkoelend effect (1)
- Gegeven 3: Bhopal en Dhaka staan onder invloed van de vochtige Zuidwest-Moesson / een aanlandige wind. (1)
Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern. In India en Bangladesh duurt het regenseizoen van juni tot en met september. In Bhopal (India) valt in het regenseizoen minder neerslag dan in Dhaka (Bangladesh).
Vraag 16 2 punten
Leg uit dat in Bhopal in het regenseizoen minder neerslag valt dan in Dhaka. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Bhopal ligt verder landinwaarts dan Dhaka / aan de lijzijde van verschillende gebergteketens, (oorzaak) (1)
- waardoor de lucht die wordt aangevoerd in Bhopal al veel minder vocht bevat / bij Bhopal daalt. (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern. Drie van de vier genoemde plaatsen in de bronnen 8 en 9 hebben voor een groot deel van het jaar een tekort aan zoet water. Eén plaats heeft in de droge tijd wel voldoende zoet water beschikbaar.
Vraag 17 2 punten
Geef aan
- welke plaats dit is;
- waardoor in deze plaats in de droge tijd wel voldoende zoet water beschikbaar is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Dhaka (1)
- Een juist argument is: Dhaka ligt (in tegenstelling tot de andere drie plaatsen) aan een (grote) rivier (die ook in de droge tijd zoet water afvoert). (1)
Opgave 5 – De ‘boog van ontbossing’ in Brazilië
Bij deze opgave hoort bron 10.
Gebruik bron 10. De meeste ontbossing vindt plaats aan de randen van het Amazonegebied. Ook dieper in het tropisch regenwoud wordt het Amazonegebied toegankelijker gemaakt.
Vraag 18 2 punten
Beredeneer dat het toegankelijk maken van het Amazonegebied bijdraagt aan ontbossing.
Bron 10
De ‘boog van ontbossing’ in Brazilië In het Amazonegebied vindt de meeste ontbossing aan de rand plaats. Wetenschappers noemen dit gebied ook wel de ‘boog van ontbossing’. De boog ligt nu in de deelstaten Rondônia, Mato Grosso, Pará, Tocantins en Maranhão, maar schuift steeds verder op het Amazonegebied in.
Opgave 6
- Paraisópolis, een favela in São Paulo
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- in het Amazonegebied nieuwe wegen worden aangelegd, (1)
- zodat boeren en/of houtkappers makkelijker nieuw te ontginnen plekken kunnen bereiken / hun producten beter kunnen transporteren. (1)
Gebruik bron 10. De boog van ontbossing schuift steeds verder het Amazonegebied in. In dit gebied vindt landroof (landgrabbing) door grootschalige commerciële landbouwbedrijven ten koste van kleine boeren plaats.
Vraag 19 2 punten
Beredeneer waarom deze vorm van landroof bijdraagt aan het opschuiven van de boog van ontbossing.
Bron 10
De ‘boog van ontbossing’ in Brazilië In het Amazonegebied vindt de meeste ontbossing aan de rand plaats. Wetenschappers noemen dit gebied ook wel de ‘boog van ontbossing’. De boog ligt nu in de deelstaten Rondônia, Mato Grosso, Pará, Tocantins en Maranhão, maar schuift steeds verder op het Amazonegebied in.
Opgave 6
- Paraisópolis, een favela in São Paulo
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Door de uitbreiding van de grootschalige landbouwbedrijven in de boog van ontbossing verliezen kleine boeren / veehouders hun land, (1)
- zodat deze kleine boeren genoodzaakt zijn nieuwe stukken selva / tropisch regenwoud te ontginnen. (1)
Gebruik bron 10 en de kaartbladen Brazilië en Amazonië Ontbossing in het kaartenkatern. Hieronder staan twee toekomstscenario’s voor de deelstaat Pará in het noorden van Brazilië. Toekomstscenario a: in dit gebied zal het bos met rust worden gelaten. Toekomstscenario b: dit gebied zal worden ontbost.
Vraag 20 4 punten
Noteer ‘toekomstscenario a’ en ‘toekomstscenario b’ onder elkaar op je antwoordblad. Geef voor elk toekomstscenario twee aanwijzingen uit de kaarten waaruit blijkt dat dit toekomstscenario mogelijk is.
Bron 10
De ‘boog van ontbossing’ in Brazilië In het Amazonegebied vindt de meeste ontbossing aan de rand plaats. Wetenschappers noemen dit gebied ook wel de ‘boog van ontbossing’. De boog ligt nu in de deelstaten Rondônia, Mato Grosso, Pará, Tocantins en Maranhão, maar schuift steeds verder op het Amazonegebied in.
Opgave 6
- Paraisópolis, een favela in São Paulo
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste aanwijzingen voor scenario a zijn: (2p)
- Een groot deel van dit gebied bestaat uit beschermd bos.
- Dit gebied ligt in de bergen.
- In dit gebied liggen weinig (hoofd)wegen.
- Juiste aanwijzingen voor scenario b zijn: (2p)
- In dit gebied is bauxiet / zijn delfstoffen aangetroffen.
- In het zuidelijke deel van dit gebied is sinds 1980 al veel bos gekapt.
Opmerking Per juiste aanwijzing 1 scorepunt toekennen.
Opgave 6 − Paraisópolis, een favela in São Paulo
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.
Gebruik bron 11. De foto in bron 11 bevestigt het beeld dat veel Europeanen hebben van Brazilië als land met een grote sociaaleconomische en ruimtelijke ongelijkheid.
Vraag 21 3 punten
Geef
- het begrip waarmee zo'n dergelijk beeld wordt aangeduid;
- het schaalniveau waarop bron 11 ruimtelijke ongelijkheid laat zien;
- een voorbeeld in Brazilië van sociaaleconomische en ruimtelijke ongelijkheid op een hoger schaalniveau.
Bron 11
Twee wijken in stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo In 2004 maakte de Braziliaanse fotograaf Tuca Vieira onderstaande foto van het stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo. Op de foto is de favela Paraisópolis te zien, één van de grootste favela's van de stad. De foto kreeg wereldwijde bekendheid. Tuca Vieira zegt over de foto: “De foto laat niet zien hoe de dingen werkelijk zijn. (…) In het gebouw met de zwembaden wonen niet de allerrijksten en zij wonen ook niet naast de allerarmsten”.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden zijn: (1p)
- verschillen tussen (de rijkere) stad en (het armere) platteland
- verschillen tussen (de rijkere) verstedelijkte districten in het zuidoosten van Brazilië en meer (armere) landelijke districten in het noorden van Brazilië
Gebruik bron 11. De Braziliaanse term favela wordt in het Nederlands vaak vertaald met de term sloppenwijk.
Vraag 22 1 punt
Geef met bron 11 aan dat de Nederlandse vertaling sloppenwijk niet van toepassing is op Paraisópolis.
Bron 11
Twee wijken in stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo In 2004 maakte de Braziliaanse fotograaf Tuca Vieira onderstaande foto van het stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo. Op de foto is de favela Paraisópolis te zien, één van de grootste favela's van de stad. De foto kreeg wereldwijde bekendheid. Tuca Vieira zegt over de foto: “De foto laat niet zien hoe de dingen werkelijk zijn. (…) In het gebouw met de zwembaden wonen niet de allerrijksten en zij wonen ook niet naast de allerarmsten”.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat uit bron 11 op te maken is dat de wijk Paraisópolis bestaat uit stenen huizen (met meerdere verdiepingen). (1)
Gebruik de bronnen 11 tot en met 13. Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 11 tot en met 13. Uitspraak 1: de foto in bron 11 laat de grootst mogelijke ruimtelijke en sociale verschillen in Brazilië zien. Uitspraak 2: de sociale kwetsbaarheid is in favela’s in São Paulo hoog tot zeer hoog. Uitspraak 3: de grootste favela’s liggen aan de randen van de gemeente.
Vraag 23 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bron 11
Twee wijken in stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo In 2004 maakte de Braziliaanse fotograaf Tuca Vieira onderstaande foto van het stadsdistrict Vila Andrade in São Paulo. Op de foto is de favela Paraisópolis te zien, één van de grootste favela's van de stad. De foto kreeg wereldwijde bekendheid. Tuca Vieira zegt over de foto: “De foto laat niet zien hoe de dingen werkelijk zijn. (…) In het gebouw met de zwembaden wonen niet de allerrijksten en zij wonen ook niet naast de allerarmsten”.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: onjuist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: onjuist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik de bronnen 12 en 13. Paraisópolis heeft een gunstige ligging om tot economische groei te komen.
Vraag 24 2 punten
Beredeneer waarom juist de ligging van Paraisópolis gunstig is voor economische groei in de wijk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Paraisópolis ligt in vergelijking met andere favela’s dicht bij het centrum van São Paulo / welvarende wijken, (1)
- zodat de inwoners minder grote afstanden hoeven af te leggen naar werk in het centrum / lokale ondernemers in de favela kunnen profiteren van mogelijkheden van deze centrale ligging. (1)
Opgave 7 − Sargassum-zeewier
Bij deze opgave hoort bron 14.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. De laatste jaren komt steeds meer sargassum-zeewier terecht op de stranden van de Benedenwindse eilanden.
Vraag 25 2 punten
Geef aan
- welke zeestroom het sargassum-zeewier van de noordoostkust van Brazilië naar het Caribisch gebied transporteert;
- waardoor het sargassum-zeewier uiteindelijk op de stranden van de Benedenwindse eilanden terecht komt.
Bron 14
Sargassum-zeewier In sommige delen van de De wieren halen zuurstof uit het Atlantische Oceaan drijven grote water en als de wieren op de hoeveelheden sargassum- stranden aanspoelen beginnen de zeewier op het water. De wieren te rotten en stinken. Sargassozee is er zelfs naar vernoemd. Voor de kust van Brazilië groeit de hoeveelheid sargassum-zeewier de laatste jaren sneller dan de jaren ervoor. Ver op zee bieden de wieren onderdak aan vissen, garnalen, krabben, vogels en schildpadden, maar in het Caribisch gebied zorgen de wieren in de kustwateren voor problemen.
Sargassum-zeewier in de Atlantische Oceaan
Opgave 8
- Toerisme op Bonaire
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden zijn: (1p)
- golfslag
- getijdewerking
Gebruik bron 14. Wetenschappers onderzoeken waardoor de hoeveelheid sargassum- zeewier voor de noordoostkust van Brazilië de laatste jaren gegroeid is. Intensivering van de landbouw in het Amazonegebied zou een oorzaak kunnen zijn.
Vraag 26 2 punten
Leg uit dat intensivering van de landbouw in het Amazonegebied kan leiden tot een groeiende hoeveelheid sargassum-zeewier in de oceaan. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 14
Sargassum-zeewier In sommige delen van de De wieren halen zuurstof uit het Atlantische Oceaan drijven grote water en als de wieren op de hoeveelheden sargassum- stranden aanspoelen beginnen de zeewier op het water. De wieren te rotten en stinken. Sargassozee is er zelfs naar vernoemd. Voor de kust van Brazilië groeit de hoeveelheid sargassum-zeewier de laatste jaren sneller dan de jaren ervoor. Ver op zee bieden de wieren onderdak aan vissen, garnalen, krabben, vogels en schildpadden, maar in het Caribisch gebied zorgen de wieren in de kustwateren voor problemen.
Sargassum-zeewier in de Atlantische Oceaan
Opgave 8
- Toerisme op Bonaire
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In het Amazonegebied worden voor de intensieve landbouw bomen gekapt / wordt steeds vaker kunstmest gebruikt, (oorzaak) (1)
- waardoor via de Amazone extra voedingsstoffen naar de Atlantische Oceaan afspoelen. (gevolg) (1)
Gebruik bron 14. Grote hoeveelheden sargassum-zeewier kunnen op de Benedenwindse eilanden voor economische problemen zorgen.
Vraag 27 3 punten
Beschrijf in drie stappen dat grote hoeveelheden sargassum-zeewier op de Benedenwindse eilanden voor economische problemen kunnen zorgen. Betrek in je beschrijving de eenzijdigheid van de economie op de Benedenwindse eilanden.
Bron 14
Sargassum-zeewier In sommige delen van de De wieren halen zuurstof uit het Atlantische Oceaan drijven grote water en als de wieren op de hoeveelheden sargassum- stranden aanspoelen beginnen de zeewier op het water. De wieren te rotten en stinken. Sargassozee is er zelfs naar vernoemd. Voor de kust van Brazilië groeit de hoeveelheid sargassum-zeewier de laatste jaren sneller dan de jaren ervoor. Ver op zee bieden de wieren onderdak aan vissen, garnalen, krabben, vogels en schildpadden, maar in het Caribisch gebied zorgen de wieren in de kustwateren voor problemen.
Sargassum-zeewier in de Atlantische Oceaan
Opgave 8
- Toerisme op Bonaire
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Sargassum-zeewier kan het koraal beschadigen / heeft negatieve gevolgen voor het zeeleven / gaat (als het aanspoelt op de stranden) stinken, (1)
- zodat toeristen weg zullen blijven van de Benedenwindse eilanden / naar andere bestemmingen zullen gaan, (1)
- terwijl de Benedenwindse eilanden voor hun economie juist zo afhankelijk zijn van toeristen die daar voor het rijke zeeleven / koraal / snorkelen / duiken naar toe komen. (1)
Opgave 8 − Toerisme op Bonaire
Bij deze opgave hoort bron 15.
Bonaire is politiek gezien als Caribisch openbaar lichaam een bijzondere gemeente van Nederland (zie bron 15). Tussen Bonaire en andere Nederlandse gemeenten zijn veel verschillen. Bij aardrijkskunde worden verschillen tussen gebieden vaak bekeken vanuit vijf verschillende dimensies.
Vraag 28 3 punten
Geef zes verschillen tussen de gemeente Bonaire en de gemeenten in Nederland
- twee verschillen vanuit de dimensie natuur;
- twee verschillen vanuit de sociaal-culturele dimensie;
- twee verschillen vanuit de economische dimensie.
Bron 15
Bonaire Bonaire is het kleinste eiland van de ABC-eilanden (Aruba, Curaçao en Bonaire). Sinds 10 oktober 2010 is het eiland een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland. De economie van Bonaire is sterk afhankelijk van toerisme. Er zijn verschillende vormen van toerisme: duiktoerisme, strandtoerisme en cruisetoerisme. Bonaire staat wereldwijd bekend als duik- en snorkelparadijs, maar de laatste jaren is ook het cruisetoerisme toegenomen. Sinds 2010 hebben meer Nederlanders een huis gekocht op Bonaire. Dit heeft ook invloed op het toerisme op Bonaire.
Een toeristenkaart van Bonaire
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste verschillen vanuit de dimensie natuur zijn: (1p)
- Bonaire ligt dichter bij de evenaar.
- Bonaire heeft een warmer / droger klimaat.
- Bonaire heeft een (sub)tropische vegetatie (steppe/savanne) en Nederland een gematigd loofbos.
- Juiste verschillen vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1p)
- Op Bonaire is de voertaal Papiaments / spreekt twee derde van de bevolking Papiaments.
- Bonaire heeft een eigen volkslied (terwijl de meeste Nederlandse gemeenten dat niet hebben).
- Caribische culturen zijn dominant op Bonaire.
- Juiste verschillen vanuit de economische dimensie zijn: (1p)
- Bonaire is erg afhankelijk van import, Nederland van export.
- Bonaire is minder welvarend.
- Op Bonaire is toerisme de belangrijkste economische sector.
Opmerkingen
- Alleen 1 scorepunt toekennen als er per dimensie twee juiste verschillen worden gegeven.
- Verschillen bekeken vanuit de Nederlandse gemeenten dienen goedgekeurd te worden.
Gebruik bron 15. Koraalriffen zijn geliefde plekken voor duikers. De mooiste duikplekken liggen dan ook ten westen van Bonaire, doordat ten noorden en ten oosten van Bonaire nauwelijks koraalriffen ontstaan zijn.
Vraag 29 2 punten
Leg met de atmosferische situatie uit dat ten noorden en ten oosten van Bonaire nauwelijks koraalriffen ontstaan zijn. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 15
Bonaire Bonaire is het kleinste eiland van de ABC-eilanden (Aruba, Curaçao en Bonaire). Sinds 10 oktober 2010 is het eiland een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland. De economie van Bonaire is sterk afhankelijk van toerisme. Er zijn verschillende vormen van toerisme: duiktoerisme, strandtoerisme en cruisetoerisme. Bonaire staat wereldwijd bekend als duik- en snorkelparadijs, maar de laatste jaren is ook het cruisetoerisme toegenomen. Sinds 2010 hebben meer Nederlanders een huis gekocht op Bonaire. Dit heeft ook invloed op het toerisme op Bonaire.
Een toeristenkaart van Bonaire
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- over Bonaire het hele jaar een (noord)oostelijke passaatwind waait, (oorzaak) (1)
- waardoor de kustwateren ten noorden en ten oosten / aan de loefzijde van het eiland onrustig zijn / sterke golfwerking hebben / een sterke stroming hebben (en daar nauwelijks koraalriffen gevormd zijn). (gevolg) (1)
Het aantal cruisetoeristen is sterk gestegen ten opzichte van het aantal vliegtoeristen. Toch levert het cruisetoerisme minder geld op dan het vliegtoerisme.
Vraag 30 2 punten
Geef hiervoor twee redenen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − De verblijfsduur van cruisetoeristen is korter dan dat van vliegtoeristen. − Cruisetoeristen overnachten / eten op het cruiseschip. − Winsten vanuit het cruisetoerisme vloeien af naar rederijen. per juist verschil (1) (2)
De laatste tien jaar vestigen zich steeds meer Nederlanders op Bonaire.
Vraag 31 2 punten
Geef twee negatieve gevolgen van deze toename, elk vanuit een andere dimensie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking De dimensies hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-0131-t-24-2-o
Andere examens aardrijkskunde havo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2 telt 31 vragen. De meeste vragen gaan over weer en klimaat (6), bevolking en migratie (5) en landbouw en voedsel (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-0131-t-24-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo Cariben 2024, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.