Eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: De demografie van China, Pedego Electric Bikes, De Nyiragongo, Monument Valley, Inheemse talen in Brazilië, De cerrado, de Braziliaanse savanne, Geologie en klimaat op Curaçao, De toerismesector in economisch perspectief.
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over bevolking en migratie (8), globalisering (8) en endogene en exogene processen (7). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Bevolking en migratie | 1-4, 17-20 | 8 |
| Globalisering | 5-8, 29-32 | 8 |
| Endogene en exogene processen | 9-11, 13-14, 27-28 | 7 |
| Weer en klimaat | 12, 15, 21-23, 25-26 | 7 |
| Water en rivieren | 16 | 1 |
| Landbouw en voedsel | 24 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde havo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over bevolking en migratie (25% van de vragen, gemiddeld 8%). Minder over ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 10%) en landbouw en voedsel (3% van de vragen, gemiddeld 11%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
De demografie van China
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De grafiek in bron 1 geeft demografische ontwikkelingen in China weer. In bron 2 staan in willekeurige volgorde de bevolkingsdiagrammen van China van 1965, 1980, 2005 en 2025.
bron 1 De demografische krimp van China
In januari 2023 maakte de Chinese overheid bekend dat de bevolking voor het eerst sinds de hongersnood van 1961 gekrompen is. Verwacht wordt dat dit de start is van een lange periode van demografische krimp. Een kleinere bevolking was jarenlang het doel van de Chinese overheid. Daarom werd lange tijd eenkindpolitiek gevoerd.
Met nieuw beleid probeert de Chinese overheid de demografische krimp nu juist tegen te gaan. Sinds 2015 wordt een tweede kind toegestaan en sinds 2021 mag een derde kind ook. Het vruchtbaarheidscijfer blijft echter laag, onder andere doordat de kosten voor levensonderhoud hoog zijn.
bron 2 Vier bevolkingsdiagrammen van China in willekeurige volgorde
Vraag 1 2 punten
Noteer de letters van deze bevolkingsdiagrammen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later.
Bekijk het antwoord
c - b - d - a
Opmerking: als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 1.
Ondanks de invoering van de eenkindpolitiek nam de bevolking in China tussen 1980 en 2023 toe. Dat had te maken met de leeftijdsopbouw van China in die periode.
Vraag 2 2 punten
Geef twee oorzaken waardoor de leeftijdsopbouw van China in die periode ervoor zorgde dat de bevolking toch toenam.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:
- Door het grote aantal Chinezen in de vruchtbare leeftijd werden er nog altijd veel kinderen geboren.
- Door de jonge bevolkingsopbouw van de Chinese bevolking was het sterftecijfer laag.
- De levensverwachting van de Chinese bevolking nam toe.
per juiste oorzaak 1
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
De provincies Ningxia, Tibet en Qinghai liggen in regio west. Vanuit en naar deze provincies vindt weinig migratie plaats. Hieronder staat over elk van deze provincies een kenmerk.
bron 3 Stroomdiagram van de Chinese binnenlandse migratie, 2010 - 2015
De pijlen geven de richting van de migratiestromen weer. De dikte geeft aan hoe groot de migratiestromen zijn (in miljoenen).
Vraag 3 1 punt
- Kenmerk 1: in deze autonome provincie wonen vooral Chinese moslims oftewel Hui-Chinezen.
- Kenmerk 2: deze zeer dunbevolkte provincie ligt in de Gobiwoestijn.
- Kenmerk 3: deze provincie heeft lange tijd regionale autonomie gehad en ligt in een onherbergzaam hooggebergte.
Geef bij elk kenmerk aan over welke provincie het gaat.
Bekijk het antwoord
- kenmerk 1: Ningxia
- kenmerk 2: Qinghai
- kenmerk 3: Tibet
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Het stroomdiagram van bron 3 laat het binnenlands migratiepatroon zien van de periode 2010 - 2015. In regio midden veranderde dit migratiepatroon na deze periode.
Vraag 4 2 punten
Geef aan
- welke verandering optrad in het migratiepatroon in regio midden na de periode 2010 - 2015;
- waardoor het migratiepatroon veranderde.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat regio midden veranderd is van een vertrekregio naar een vestigingsregio. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat in regio midden de economische activiteit / de werkgelegenheid toegenomen is. (1)
Pedego Electric Bikes
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4.
bron 4 Pedego Electric Bikes
Pedego is een Amerikaans bedrijf dat elektrische fietsen ontwerpt en wereldwijd verkoopt. Het bedrijf werd opgericht in 2008. De elektrische fietsen van Pedego worden vooral verkocht in de Verenigde Staten, Europa, Zuid-Afrika, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada.
Tussen 2008 en 2018 werden de Pedego-fietsen in China gemaakt. In 2018 verplaatste het bedrijf de productie naar Vietnam en Taiwan. Het bedrijf doet dus aan …a…
De onderdelen van een Pedego-fiets komen uit verschillende landen. Zo worden de banden van een Pedego-fiets door een Duits bedrijf in Indonesië gemaakt. Elk onderdeel wordt gemaakt in het land waar de productieomstandigheden het gunstigst zijn. Als een land zich specialiseert in een bepaalde productiesector, verandert de …b...
Zo’n mondiaal georiënteerde productieketen is het efficiëntst als er veel …c… is.
Vraag 5 3 punten
Hieronder staan acht economisch geografische begrippen:
- de-industrialisatie
- handelsbelemmering
- industrialisatie
- internationale arbeidsverdeling
- offshoring
- reshoring
- ruilvoet
- vrijhandel
Noteer de letters a tot en met c uit bron 4 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip.
Bekijk het antwoord
- a = offshoring (1)
- b = internationale arbeidsverdeling (1)
- c = vrijhandel (1)
De mondiale productieketen van Pedego-fietsen heeft kunnen ontstaan door tijd-ruimtecompressie.
Vraag 6 2 punten
Geef met twee verschillende technologische ontwikkelingen aan dat tijd-ruimtecompressie heeft geleid tot mondialisering van de productieketen van Pedego-fietsen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste technologische ontwikkelingen zijn:
- Ontwikkelingen in de transporttechnologie (zoals containerschepen) hebben ervoor gezorgd dat goederen / grondstoffen goedkoop over de hele wereld vervoerd kunnen worden.
- Ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie (zoals mobiele telefonie / internet) hebben ervoor gezorgd dat mondiale communicatie makkelijker geworden is.
per juiste ontwikkeling 1
Gebruik bron 5.
In bron 5 staat voor vier landen het marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt weergegeven.
bron 5 Marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt in vier landen
Vraag 7 2 punten
Geef voor de stijging van het aandeel elektrische fietsen in Nederland en Duitsland
- een demografische oorzaak;
- een economische oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Nederland en Duitsland te maken hebben met een vergrijzende bevolking. (1)
Voorbeelden van juiste economische oorzaken zijn: (1)
- De welvaart in Nederland en Duitsland (onder ouderen) is hoog.
- De prijs van elektrische fietsen is (door concurrentie) gedaald.
Gebruik bron 4.
In 2018 verhoogde de Amerikaanse regering de importbelasting tot 25% op elektrische fietsen die in China gemaakt zijn. Hiermee hoopte de Amerikaanse regering werkgelegenheid in eigen land te creëren.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer waarom het verhogen van deze importbelasting kan leiden tot meer werkgelegenheid in de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Door het verhogen van de importbelasting worden (geïmporteerde) elektrische fietsen in de Verenigde Staten duurder / wordt het importeren van elektrische fietsen duurder, (1)
- zodat fietsfabrikanten / industriële bedrijven verleid en/of gedwongen worden om in de Verenigde Staten te gaan produceren. (1)
De Nyiragongo
Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.
Gebruik de bronnen 6 en 7 en de kaart Aarde Platentektoniek in het kaartenkatern.
De Nyiragongo ligt in een slenk in het oosten van Afrika.
bron 6 De Nyiragongo
De Nyiragongo is een vulkaan in het oosten van de Democratische Republiek Congo. De vulkaan ligt ongeveer 16 kilometer ten noorden van Goma, een stad met twee miljoen inwoners. In de krater van de vulkaan bevindt zich een borrelend lavameer.
bron 7 Platentektoniek in het oosten van Afrika
Vraag 9 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze slenk.
Begin je beschrijving met de plaatbeweging in dit gebied.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving bevat de volgende drie stappen:
- Er vindt rek / een divergente plaatbeweging in de Afrikaanse plaat plaats. (1)
- Door rek / divergentie ontstaan (afschuivings)breuken. (1)
- Stukken van de aardkorst schuiven langs de (afschuivings)breuken naar beneden (en komen lager te liggen). (1)
Gebruik bron 6.
Vulkaanuitbarstingen worden vaak voorafgegaan door aardbevingen. Bij de effusieve uitbarstingen van de Nyiragongo gebeurt dat meestal niet.
Vraag 10 1 punt
Geef een kenmerk van de lava waardoor uitbarstingen van de Nyiragongo effusief zijn.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:
- De lava is zeer vloeibaar / heeft een lage viscositeit.
- De lava ontgast makkelijk.
Vraag 11 2 punten
Leg uit waardoor uitbarstingen van de Nyiragongo nauwelijks vooraf worden gegaan door aardbevingen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Het lavameer is niet afgedekt door gesteentelagen / staat in open verbinding met de lucht, (oorzaak) (1)
- waardoor geen druk opgebouwd wordt in de magmakamer (en er dus geen aardbevingen ontstaan). (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
De Nyiragongo stoot bijna constant giftige gassen en dampen uit.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat de inwoners van Goma daar normaal gesproken weinig last van hebben.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- in het gebied waar de Nyiragongo ligt een zuidoostpassaat overheerst, (oorzaak) (1)
- waardoor de giftige gassen en dampen van de (ten zuiden van de Nyiragongo gelegen) stad Goma vandaan worden geblazen. (gevolg) (1)
Monument Valley
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 10.
Gebruik bron 8.
Monument Valley bestaat voor het grootste deel uit dikke lagen zandsteen.
bron 8 Monument Valley
Monument Valley ligt in het zuidwesten van de Verenigde Staten op het Colorado Plateau. Op het Colorado Plateau komen de staten Utah, Arizona, Colorado en New Mexico bij elkaar. De vallei ligt op een hoogte van zo'n 1.700 meter boven zeeniveau en bestaat vooral uit zandsteen. 250 miljoen jaar geleden bedekte een ondiepe zee hier het land. Op de zeebodem werden dikke lagen zand, grind en slib afgezet die vervolgens werden samengedrukt. De zee droogde 70 miljoen jaar geleden op en daarna werd de aardkorst omhooggeduwd. Wat eens de zeebodem was, veranderde in een plateau. Tijdens de laatste 50 miljoen jaar zijn veel van deze gesteenten verweerd tot opvallende rotsformaties.
Vraag 13 2 punten
Geef aan
- tot welke hoofdgroep van gesteenten zandsteen behoort;
- door welk proces in de gesteentekringloop zandsteen ontstaat.
Bekijk het antwoord
- sedimentgesteente (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat zand wordt samengedrukt tot zandsteen. (1)
Gebruik bron 8.
De rotsformaties in Monument Valley hebben door verwering een opvallende vorm gekregen.
Vraag 14 2 punten
Leg uit waardoor verwering tot deze opvallende vorm geleid heeft.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de gesteentelagen in Monument Valley niet allemaal even hard zijn, (oorzaak) (1)
- waardoor de gesteentelagen niet allemaal even snel / niet op dezelfde manier verweren. (gevolg) (1)
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
In de landschapszone waarin Monument Valley ligt, wordt verweringsmateriaal minder goed vastgehouden dan in de gematigde zone.
Vraag 15 2 punten
Geef aan
- in welke landschapszone Monument Valley ligt;
- waardoor verweringsmateriaal in deze landschapszone minder goed wordt vastgehouden dan in de gematigde zone.
Bekijk het antwoord
- Monument Valley ligt in de (semi-aride en) aride zone / steppe / woestijn en halfwoestijn. (1)
- Een voorbeeld van een juiste oorzaak is: in de (semi-aride en) aride zone is geen / nauwelijks vegetatie (die verweringsmateriaal vasthoudt). (1)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
Ten noorden van Monument Valley ligt de rivier de San Juan. In de San Juan verleggen meanders – de bochten in een rivier – zich minder makkelijk en minder vaak dan in de Amazone.
bron 9 Meanders in de San Juan
bron 10 Meanders in de Amazone
Vraag 16 2 punten
Leg uit waardoor meanders in de San Juan zich minder makkelijk verleggen dan meanders in de Amazone.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de meanders in de San Juan in (hard) gesteente uitgesleten zijn en de meanders in de Amazone in sediment, (oorzaak) (1)
- waardoor erosie (van buitenbochten) in de San Juan langzamer gaat dan in de Amazone. (gevolg) (1)
of
Uit de uitleg moet blijken dat
- het debiet en/of de stroomsnelheid van de San Juan lager is dan het debiet van de Amazone, (oorzaak) (1)
- waardoor erosie (van buitenbochten) in de San Juan langzamer gaat dan in de Amazone. (gevolg) (1)
Inheemse talen in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
In het noordwesten van Brazilië konden veel verschillende talen ontstaan.
bron 11 Inheemse talen in Brazilië
De etnische samenstelling van de Braziliaanse bevolking is divers. Ook de culturele diversiteit is hoog. Volgens het Braziliaanse Instituut voor Geografie en Statistiek telt het land 305 inheemse volksgroepen en 274 verschillende talen.
Op onderstaande kaart is elke inheemse taal aangegeven met een stip. Inheemse talen die dezelfde moedertaal hebben, maken deel uit van één taalfamilie. In Brazilië zijn Tupi en Macro-Jê de grootste taalfamilies.
Vraag 17 2 punten
Leg uit dat juist daar veel verschillende talen konden ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Het noordwesten van Brazilië bestaat uit ondoordringbaar / moeilijk begaanbaar (regen)woud, (oorzaak) (1)
- waardoor inheemse bevolkingsgroepen onderling geen / weinig contact hadden (en er veel verschillende talen ontstonden). (gevolg) (1)
In het begin van de koloniale periode nam het aantal talen in Brazilië toe. Later tijdens de koloniale periode nam het aantal talen juist af.
Vraag 18 2 punten
Geef een oorzaak waardoor het aantal talen in Brazilië
- in het begin van de koloniale periode toenam;
- later tijdens de koloniale periode juist afnam.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat in het begin de koloniale periode Europese talen / het Portugees / Afrikaanse talen in Brazilië werden geïntroduceerd. (1)
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: (1)
- Tijdens de koloniale periode werd Portugees de lingua franca / werd het spreken van inheemse talen door de Portugezen onderdrukt.
- Tijdens de koloniale periode stierven verschillende inheemse bevolkingsgroepen (met hun taal) door (Europese) ziekten uit.
Gebruik bron 11.
De kaart in bron 11 geeft geen volledig beeld over de culturele diversiteit in Brazilië.
Vraag 19 2 punten
Geef
- hiervoor een reden vanuit de sociaal-culturele dimensie;
- een reden waarom deze stippenkaart geen geschikte kaartvorm is om de spreiding van talen weer te geven.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat mensen / bevolkingsgroepen zich op basis van andere culturele aspecten dan taal (zoals religie) kunnen / willen identificeren met een bepaalde bevolkingsgroep. (1)
Voorbeelden van juiste redenen zijn: (1)
- Deze stippenkaart geeft geen gegevens over het aantal mensen dat een inheemse taal spreekt / geeft alleen de spreiding van een taal aan.
- De kaart gaat over taalfamilies en niet over het aantal (niet-inheemse) talen dat in Brazilië wordt gesproken.
Gebruik bron 12.
Stelling: de voorlichting en workshops die de Pataxó in Paraty geven, dragen bij aan een betere beeldvorming van inheemse bevolkingsgroepen in Brazilië.
bron 12 De Pataxó, een inheems volk in Brazilië
De Pataxó zijn een inheems volk dat eeuwenlang in het oosten van Brazilië leefde. Door de opkomst van plantagelandbouw tijdens de koloniale periode veranderde het oosten van Brazilië sterk. De Portugese kolonisator verdreef de Pataxó en dwong hen traditionele gebruiken en de eigen taal te verbergen. Een deel van de mensen trok naar de steden. Anderen stichtten nieuwe gemeenschappen, vooral in het zuiden van de staat Bahia. Nabij Rio de Janeiro hebben de Pataxó een kleine gemeenschap in het kustdorpje Paraty. Deze gemeenschap leeft deels traditioneel en kan door toeristen en schoolkinderen worden bezocht. De Pataxó geven in Paraty voorlichting en workshops over traditionele gebruiken en gewoonten van hun volk.
Vraag 20 2 punten
Geef een argument
- voor deze stelling;
- tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist argument voor de stelling is: door toeristen / schoolkinderen te leren over traditionele gebruiken neemt de kennis over de Pataxó toe. (1)
Voorbeelden van juiste argumenten tegen de stelling zijn: (1)
- Het openstellen van de gemeenschap kan worden gezien als een (goedkope) manier om met stereotypen geld te verdienen / een ‘pretparkervaring’.
- De Pataxó-gemeenschap is slechts één van de vele inheemse bevolkingsgroepen (met eigen gebruiken en gewoonten). / De Pataxó-gemeenschap is relatief klein.
De cerrado, de Braziliaanse savanne
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 16.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
De cerrado heeft een savanne-achtige vegetatie, maar heeft ook kenmerken van andere landschappen.
bron 13 De cerrado
De cerrado wordt op basis van de bosbedekking onderverdeeld in verschillende vegetatietypen. De overgang van dicht bos (cerradão) naar open graslandschap (campo limpo) is op verschillende schaalniveaus zichtbaar. Op nationaal schaalniveau loopt deze overgang van zuidwest naar noordoost. Maar ook op een lager schaalniveau zijn deze overgangen in het landschap zichtbaar.
Vraag 21 2 punten
Geef
- van de cerrado de letters van het klimaat volgens het klimaatsysteem van Köppen;
- de Braziliaanse namen van de twee andere landschappen waarvan de cerrado ook kenmerken heeft.
Bekijk het antwoord
- Aw (1)
- selva en caatinga (1)
Gebruik de bronnen 13 tot en met 15.
Op nationaal schaalniveau is de overgang van cerradão naar campo limpo in Brazilië zichtbaar van zuidwest naar noordoost. Ook op een lager schaalniveau is deze overgang te zien.
bron 14 De cerradão, 60 kilometer ten noordoosten van Cuiabá
bron 15 De campo limpo, 200 kilometer ten noorden van Brasília
Vraag 22 2 punten
Geef aan waardoor de overgang van cerradão naar campo limpo veroorzaakt wordt
- op nationaal schaalniveau;
- op een lager schaalniveau.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de overgang van cerradão naar campo limpo op nationaal schaalniveau wordt bepaald door de hoeveelheid neerslag. (1)
Juiste antwoorden op een lager schaalniveau zijn: (1)
- de aanwezigheid van rivieren
- verschillen in hoogteligging / reliëf
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
De Braziliaanse hoofdstad Brasília ligt in de cerrado en heeft een periode waarin weinig neerslag valt.
bron 16 Klimaatdiagram van Brasília
Vraag 23 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze periode met weinig neerslag.
Begin je beschrijving met de ligging van de ITCZ in deze periode.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
- de ITCZ in deze periode ten noorden van de evenaar / in het noorden van Brazilië ligt, (1)
- waardoor de cerrado onder invloed komt te staan van een hogedrukgebied / van dalende luchtstromen (waarin de lucht opwarmt) (1)
- en dat in opwarmende lucht wolken oplossen / dat opwarmende lucht meer waterdamp kan bevatten. (1)
De cerrado wordt steeds meer gebruikt voor de teelt van soja.
Vraag 24 2 punten
Leg uit welk effect de teelt van soja op de biodiversiteit in de cerrado heeft.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Voor de teelt van soja wordt de oorspronkelijke vegetatie verwijderd om plaats te maken voor één type gewas / eentonige vegetatie, (oorzaak) (1)
- waardoor de soortenrijkdom / variatie in het landschap / biodiversiteit zal afnemen. (gevolg) (1)
Geologie en klimaat op Curaçao
Bij deze opgave horen de bronnen 17 tot en met 20.
Gebruik de bronnen 17 en 18 en het kaartenkatern.
De klimaatgrafieken in bron 18 horen in willekeurige volgorde bij de steden Freeport, Panama, Philipsburg en Willemstad (zie bron 17).
bron 17 Caribisch gebied
bron 18 Vier klimaatgrafieken
Vraag 25 2 punten
Noteer de namen van deze steden onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke stad de letter van de bijbehorende klimaatgrafiek.
Bekijk het antwoord
- Freeport d
- Panama c
- Philipsburg b
- Willemstad a
indien vier antwoorden juist 2; indien drie of twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0
Gebruik het kaartenkatern.
De overheersende windrichting op Curaçao heeft de ligging van plaatsen en de toeristische activiteiten beïnvloed.
Vraag 26 2 punten
Geef aan
- welke windrichting op Curaçao overheerst;
- welke invloed deze windrichting heeft op de ligging van plaatsen en toeristische activiteiten.
Bekijk het antwoord
- noordoostpassaat / wind uit het noordoosten (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat aan de noordoostkust minder bebouwing is / minder toeristische activiteiten zijn dan aan de rustigere / meer windstille zuidwestkust. (1)
Aan de randen van Curaçao (zie bron 19) ligt kalksteen aan het aardoppervlak. Hieronder staan drie uitspraken over kalksteen.
bron 19 De geologie van Curaçao
De geologische geschiedenis van Curaçao begon ongeveer 100 miljoen jaar geleden met vulkaanuitbarstingen op de zeebodem. De vulkanische gesteenten werden tot 60 miljoen jaar geleden geplooid. Daarna ontstonden koraalriffen onder de zeespiegel. Deze koraalriffen werden uiteindelijk kalksteen. Door opheffing kwamen de gesteenten boven water te liggen en vormden eilanden.
Vraag 27 2 punten
Uitspraak 1: kalksteen behoort tot de groep van metamorfe gesteenten.
Uitspraak 2: kalksteen is een waterdoorlatend gesteente.
Uitspraak 3: in kalksteen kunnen fossielen voorkomen.
Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: onjuist
- uitspraak 2: juist
- uitspraak 3: juist
indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0
Gebruik de bronnen 19 en 20.
Op de foto van bron 20 is de heuvel Seru Djaka i Kom’é in het binnenland van Curaçao te zien. Op deze foto is de werking van een endogeen proces en de werking van exogene processen te herkennen.
bron 20 Twee foto’s van de Seru Djaka i Kom'é (de berg waar de rat aan geknaagd heeft)
Vraag 28 2 punten
Geef aan waaraan de werking
- van het endogene proces te herkennen is;
- van exogene processen te herkennen is.
Bekijk het antwoord
- Het endogene proces is te herkennen aan de schuine stand / plooiing / opheffing van de gesteentelagen. (1)
- De exogene processen zijn te herkennen aan het afgesleten materiaal / sediment dat onderaan de heuvel ligt. (verwering / erosie) (1)
De toerismesector in economisch perspectief
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik de bronnen 21 tot en met 23.
Uit de bronnen is af te leiden dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.
bron 21 Gegevens van Aruba, Curacao en Sint Maarten
| land | aantal toeristen in 2019 | aantal toeristen in 2023 | bevolkingsaantal in 2023 | bnp in 2022 (in miljard dollar) |
|---|---|---|---|---|
| Aruba | 1.118.944 | 1.243.554 | 107.566 | 3,54 |
| Curaçao | 463.683 | 582.409 | 155.823 | 3,07 |
| Sint Maarten | 319.695 | 395.053 | 42.938 | 1,54 |
bron 22 Handelsbalans in goederen en diensten
bron 23 Handelsbalans in alléén goederen
Vraag 29 2 punten
Geef twee aanwijzingen uit de bronnen waaruit af te leiden is dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste aanwijzingen zijn:
- Het aantal toeristen op Aruba is groter dan op Curaçao.
- De opbrengsten uit handel in diensten zorgt in Aruba voor een positief resultaat in de handelsbalans in tegenstelling tot Curaçao.
- De handelsbalans van Aruba laat een grote impact zien van de wegblijvende toeristen tijdens de Covid19-pandemie.
per juiste aanwijzing 1
Cruisetoerisme is een vorm van grootschalig massatoerisme.
Vraag 30 3 punten
Geef van cruisetoerisme voor de eilanden in het Caribisch gebied
- twee voordelen;
- een nadeel.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste voordelen zijn:
- Aan het aanmeren van de cruiseschepen wordt veel geld verdiend.
- Er kunnen veel toeristen worden ontvangen (die geld achterlaten) zonder dat er overnachtingsfaciliteiten gebouwd hoeven te worden.
- Met het cruisetoerisme worden toeristen getrokken die normaal de (kleine) eilanden niet zouden bezoeken.
Opmerking: per juist voordeel 1 scorepunt toekennen (maximaal 2).
Voorbeelden van juiste nadelen zijn: (1)
- Cruiseschepen (en de brandstof waarop ze varen) zijn vervuilend.
- Cruiseschepen zorgen in korte tijd voor veel toeristen (met afval / overlast) op het eiland (en dit zet de draagkracht van het eiland onder druk).
- Toeristen zijn te kort op het eiland om (veel) geld uit te geven.
De meeste toeristen die naar het Caribisch Gebied reizen, komen uit de Verenigde Staten en Europa.
Vraag 31 2 punten
Geef
- met een liggingskenmerk een reden waarom veel toeristen uit de Verenigde Staten komen;
- vanuit de sociaal-culturele dimensie een reden waarom veel toeristen uit Europa komen.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Verenigde Staten relatief dicht bij het Caribisch gebied liggen. (1)
Voorbeelden van juiste redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1)
- De eilanden hebben een historische (en/of culturele) relatie met verschillende Europese landen.
- Er zijn familierelaties tussen mensen in het Caribisch gebied en Europa.
De economische gevolgen van de Covid19-pandemie in 2020 en 2021 waren in Caribisch Nederland groot.
Vraag 32 2 punten
Beredeneer waarom de economische gevolgen van de Covid19-pandemie in Caribisch Nederland groot waren.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Op de eilanden zijn veel economische activiteiten vooral gericht op het toerisme / De (kleine) eilanden zijn sterk afhankelijk van internationale handel, (1)
- zodat het tot stilstand komen van het internationaal verkeer (tijdens de Covid19-pandemie) de belangrijkste bron van inkomsten op de eilanden deed stoppen. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens aardrijkskunde havo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over bevolking en migratie (8), globalisering (8) en endogene en exogene processen (7).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/havo/documenten/cse-2/ha-0131-t-25-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.