Eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Migratie binnen en tussen macroregio's, De geografie van de druiventeelt, De Taupo Vulkanische Zone in Nieuw-Zeeland, Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië, Ilha de Marajó, Schuilen op Curaçao, Het Caribisch gebied vanuit de economische dimensie.
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over globalisering (10), weer en klimaat (8) en endogene en exogene processen (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Globalisering | 3, 11-13, 19, 21, 30-33 | 10 |
| Weer en klimaat | 6-7, 18, 22, 26-29 | 8 |
| Endogene en exogene processen | 8, 14-17 | 5 |
| Water en rivieren | 10, 23-25 | 4 |
| Bevolking en migratie | 1-2, 4 | 3 |
| Landbouw en voedsel | 5, 9 | 2 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 20 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde havo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over globalisering (30% van de vragen, gemiddeld 20%) en water en rivieren (12% van de vragen, gemiddeld 3%). Minder over endogene en exogene processen (15% van de vragen, gemiddeld 24%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Migratie binnen en tussen macroregio's
Bij deze opgave hoort bron 1.
Gebruik bron 1.
bron 1
Migratiestromen binnen en tussen macroregio's
Macroregio's zijn groepen landen die bij elkaar liggen en gemeenschappelijke kenmerken hebben. Sommige macroregio's hebben een positief migratiesaldo, andere hebben een negatief migratiesaldo.
De meeste migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren naar een buurland in die macroregio. Slechts een klein deel migreert naar een land in een andere macroregio.
Vraag 1 2 punten
Geef aan
- welk politiek motief migranten meestal hebben als zij naar een buurland binnen de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren;
- welk ander motief migranten uit deze macroregio vaak hebben als zij migreren.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat dit migranten zijn die conflicten / onveiligheid in hun eigen land ontvluchten (en dus in een buurland terecht komen). (1)
Een voorbeeld van een juist antwoord is: migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' hebben vaak ook economische motieven (arbeid of studie) om te migreren. (1)
Gebruik bron 1.
De letters A tot en met C in bron 1 zijn van de macroregio's 'Latijns-Amerika', 'Noord-Amerika' en 'Noord-Afrika & West-Azië'.
Vraag 2 1 punt
Noteer de letters A tot en met C uit bron 1 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de naam van de juiste macroregio.
Bekijk het antwoord
- A Latijns-Amerika (3)
- B Noord-Afrika & West-Azië (4)
- C Noord-Amerika (1)
Grenzen tussen macroregio's zijn door culturele diffusie steeds moeilijker te trekken. Culturele diffusie vindt onder andere plaats door migratie.
Vraag 3 3 punten
Geef
- twee andere oorzaken van culturele diffusie in de periode 1600 - 1950;
- de oorzaak die de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn: door kolonialisme; door militaire veroveringen; door handel(scontacten). Per juiste oorzaak 1 scorepunt toekennen. (2)
Uit het antwoord moet blijken dat internet / social media de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie. (1)
Een groot deel van de migranten in Nederland bestaat uit arbeidsmigranten. Over de gevolgen van arbeidsmigratie voor de Nederlandse samenleving is veel discussie.
Vraag 4 2 punten
Beredeneer dat belangen vanuit twee verschillende dimensies met elkaar botsen in deze discussie.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Enerzijds kunnen arbeidsmigranten een bijdrage leveren aan het aanvullen van een tekort aan personeel op de arbeidsmarkt (economische dimensie). (1)
- maar door een instroom aan arbeidsmigranten kan ervaren worden dat de nationale / regionale identiteit onder druk kan komen te staan (sociaal-culturele dimensie). (1)
Opmerking: aan een antwoord dat bij de tweede deelscore ingaat op de druk op voorzieningen / de woningmarkt ook 1 scorepunt toekennen.
De geografie van de druiventeelt
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 5.
Gebruik bron 2.
bron 2
Mondiale druiventeelt
Druiven worden geteeld voor drie consumptiedoeleinden. Consumptiedruiven zijn de standaard (vaak pitloze) druiven zoals die in supermarkten verkocht worden. Daarnaast zijn er druivensoorten die worden gedroogd tot rozijnen of krenten. De laatste groep zijn wijndruiven. Van deze druiven worden wijnen of sappen gemaakt.
In de mondiale druiventeelt speelt religie een rol.
Vraag 5 1 punt
Toon dit aan met een voorbeeld uit bron 2.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat in islamitische landen weinig / nauwelijks wijndruiven (maar wel consumptiedruiven) worden geteeld. (1)
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
bron 3
Gebieden waar wijndruiven worden geteeld (wijngebieden)
Alcarta 2e editie kaartblad 228/229
Wijngebieden liggen in het algemeen in gebieden met een warme zomer waarin weinig neerslag valt, zoals Zuid-Europa.
Vraag 6 2 punten
Leg met de overheersende luchtdruk in Zuid-Europa uit waardoor daar in de zomer weinig neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de zomers in Zuid-Europa onder invloed staan van hogedrukgebieden / dalende luchtstromen (oorzaak); (1)
- waardoor de lucht opwarmt / er geen condensatie van waterdamp kan plaatsvinden / wolken oplossen (en er dus weinig neerslag valt) (gevolg). (1)
In het westen van Europa liggen ook op hogere breedte wijngebieden. Dit is mogelijk doordat het westen van Europa een mild klimaat heeft.
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 230
Vraag 7 2 punten
Geef aan
- welk hoofdklimaat van Köppen wijngebieden in het algemeen hebben;
- waardoor het westen van Europa een mild klimaat heeft.
Bekijk het antwoord
- C-klimaat / maritiem klimaat (van de gematigde zone). (1)
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: Europa staat doorgaans onder invloed van winden vanaf zee / (matigende) westenwinden; voor de westkust van Europa ligt een warme zeestroom. (1)
Wijnkenners kunnen aan wijn proeven of wijndruiven zijn geteeld op een kalkhoudende bodem of op een bodem die bestaat uit verweringsmateriaal van graniet.
Vraag 8 2 punten
Geef aan
- tot welke hoofdgroep van gesteenten kalksteen behoort;
- waardoor graniet ontstaat.
Bekijk het antwoord
- sedimentgesteenten (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat graniet ontstaat door het (langzaam / ondergronds) stollen van magma. (1)
Opmerking: aan een antwoord waaruit blijkt dat graniet ontstaat bij het stollen van lava geen scorepunt toekennen.
Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.
bron 4
De regio Ningxia in China
In de Ningxia-vallei in China worden steeds meer wijndruiven geteeld. De wijnen die er gemaakt worden, zijn voor de nationale en internationale handel.
Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 144/145
In de Ningxia-vallei in China valt onvoldoende neerslag voor de teelt van druiven, maar met irrigatie is teelt wel mogelijk. Zowel op lokale schaal als op een hoger schaalniveau is het van belang dat in de Ningxia-vallei druppelirrigatie toegepast wordt.
Vraag 9 1 punt
Geef aan welke vorm van landdegradatie op lokale schaal kan verminderen door druppelirrigatie toe te passen.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat met druppelirrigatie (op lokale schaal) verzilting en/of bodemerosie tegengegaan kan worden. (1)
Vraag 10 2 punten
Beredeneer waarom het ook op een hoger schaalniveau van belang is om in de Ningxia-vallei druppelirrigatie toe te passen.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat
- gebieden in de benedenloop / verder stroomafwaarts (van de Huang He / Hoangho) afhankelijk zijn van het water uit deze rivier, (1)
- zodat het van belang is om in de Ningxia-vallei zo min mogelijk irrigatiewater aan de rivier / het landschap te onttrekken. (1)
In China is de wijnconsumptie sinds 1980 gestegen. Een van de redenen hiervoor is de toegenomen welvaart in China.
Vraag 11 2 punten
Geef voor deze gestegen wijnconsumptie in China een reden vanuit
- de sociaal-culturele dimensie;
- de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
- Uit de reden vanuit de sociaal-culturele dimensie moet blijken dat in de Chinese samenleving verwester(s)ing / Amerikanisering plaatsvindt. (1)
- Uit de reden vanuit de demografische dimensie moet blijken dat de bevolking in China de laatste decennia gegroeid is. (1)
Gebruik bron 5.
bron 5
Chinese consumptie en productie
De wijnconsumptie in China neemt al lange tijd toe. Na de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië en Duitsland is China de grootste wijnconsument ter wereld. Veel van deze wijnen worden nu nog geïmporteerd, maar het aandeel wijnen uit eigen land neemt toe. Door de aankoop van buitenlandse kennis produceert China betere en betaalbare wijnen die steeds vaker ook geëxporteerd worden.
In China is wijn nu nog vooral een chique cadeau. Tot een paar decennia geleden was dat in de Verenigde Staten en Noord-Europa eigenlijk net zo. De Chinees-Vietnamese zakenman Peter Kwok is ervan overtuigd dat China uiteindelijk een echt wijnland zal worden, net zoals Australië en Zuid-Afrika dat geworden zijn. Daarom investeert Kwok nu in Franse wijngebieden.
Vraag 12 2 punten
Beredeneer met een voorbeeld uit bron 5 dat de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat
- bedrijven of investeerders (zoals Kwok) uit opkomende / (voormalige) semi-perifere landen (zoals China) tegenwoordig investeren in centrumlanden (zoals Frankrijk), (1)
- terwijl het bij de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen vooral (bedrijven uit) centrumlanden waren die investeerden in (semi-)perifere landen. (1)
China en veel andere druiven producerende landen zijn lid van een organisatie die toeziet op het nakomen van internationale handelsverdragen.
Vraag 13 2 punten
Geef
- de naam van deze organisatie;
- een reden waarom handel tussen landen kan bijdragen aan de internationale veiligheid.
Bekijk het antwoord
- Wereldhandelsorganisatie / WTO (1)
- Een voorbeeld van een juiste reden is: wanneer economieën van landen (sterk) afhankelijk van elkaar zijn, zullen er minder snel conflicten / oorlogen ontstaan. (1)
De Taupo Vulkanische Zone in Nieuw-Zeeland
Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
bron 6
Taupo Vulkanische Zone
De Taupo Vulkanische Zone (TVZ) is een vulkanisch gebied op het Noordereiland van Nieuw-Zeeland. Het is vernoemd naar de grootste vulkaan in de zone, de Taupo. Het magma in de TVZ zit dicht onder het aardoppervlak en staat in contact met het grondwater.
De vulkaan op White Island, zo’n 50 kilometer uit de kust van het Noordereiland, is de actiefste vulkaan van de TVZ (zie bron 7).
Alcarta 2e editie kaartblad 220A
White Island maakt onderdeel uit van de Taupo Vulkanische Zone.
Vraag 14 1 punt
Geef de namen van de twee platen die betrokken zijn bij het ontstaan van de Taupo Vulkanische Zone.
Bekijk het antwoord
De Pacifische plaat en de Indisch-Australische plaat. (1)
Vraag 15 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische activiteit in de Taupo Vulkanische Zone.
Begin je beschrijving met de plaattektonische situatie ter plekke.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
- de Pacifische plaat onder de Indisch-Australische plaat duikt / subductie plaatsvindt van de Pacifische plaat onder de Indisch-Australische plaat, (1)
- waardoor gesmolten gesteente / magma naar het aardoppervlak stijgt. (1)
Aanvulling: aan een antwoord dat bij de eerste deelscore alleen ingaat op subductie mag een scorepunt toegekend worden. De betrokken platen hoeven niet expliciet genoemd te worden.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Normaal gesproken komen bij uitbarstingen van de Taupo vulkanische assen niet op het Zuidereiland terecht. Bij de zeer grote en explosieve uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden gebeurde dat wel.
Vraag 16 2 punten
Geef aan
- waardoor vulkanische assen bij uitbarstingen van de Taupo normaal gesproken niet op het Zuidereiland terecht komen;
- dat je uit de aanwezigheid van vulkanische assen op het Zuidereiland kunt afleiden dat de uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden zeer groot en explosief geweest moet zijn.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de vulkanische assen door de overheersende winden in Nieuw-Zeeland (normaal gesproken) naar het (noord)oosten / niet naar het Zuidereiland zouden waaien. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat de vulkanische assen alleen bij een grote en explosieve uitbarsting tegen de wind(richting) in (ook) op het Zuidereiland terecht konden komen. (1)
Gebruik bron 6.
Het vulkanisme op White Island heeft een explosief karakter.
Vraag 17 2 punten
Geef
- met bron 6 een oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island;
- nog een andere oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island.
Bekijk het antwoord
- Het magma staat in contact met het grondwater. (1)
- Voorbeelden van juiste oorzaken zijn: het magma heeft een hoog gasgehalte / ontgast moeilijk; het magma is stroperig / heeft een hoge viscositeit. (1)
Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
bron 7
Het vulkaaneiland White Island
In de negentiende eeuw en aan het begin van de twintigste eeuw werd op White Island zwavel gewonnen. Bij een zware uitbarsting in 1914 veranderde het uiterlijk van de vulkaan sterk en sinds die uitbarsting komt er zwavel in zee terecht. In 1930 werd de zwavelwinning gestopt. Later werd het eiland een toeristische trekpleister, maar toen bij een uitbarsting in 2019 tweeëntwintig toeristen om het leven kwamen, werd het eiland voor toeristen gesloten.
Sinds de uitbarsting van White Island in 1914 komt er zwavel in zee terecht. Ook het klimaat in Nieuw-Zeeland draagt eraan bij dat dat gebeurt.
Vraag 18 2 punten
Geef aan
- waardoor sinds de uitbarsting in 1914 zwavel in zee terecht kan komen;
- op welke manier het klimaat in Nieuw-Zeeland eraan bijdraagt dat er zwavel in zee terecht komt.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat na de uitbarsting van 1914 de krater niet meer helemaal door een kraterrand wordt afgesloten / tijdens de uitbarsting van 1914 de kraterrand in zee gegleden is. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het veel / vaak regent (waardoor zwavel kan afstromen naar zee). (1)
Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.
Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.
bron 8
Porto Central, een haven met Rotterdamse invloed in Brazilië
In Vitória, zo’n 500 km ten noorden van Rio de Janeiro, wordt een nieuwe zeehaven gebouwd: Porto Central. Havenbedrijf Rotterdam is betrokken bij de bouw van deze haven.
bron 9
Impressie van het toekomstige Porto Central
bron 10
Export van Brazilië in 2021
Totale exportwaarde 290 miljard dollar
Havenbedrijf Rotterdam heeft besloten om te investeren in havens in Brazilië en niet in een haven in Chili.
Vraag 19 2 punten
Geef voor Havenbedrijf Rotterdam
- met bron 8 een argument om in havens in Brazilië te investeren en niet in een haven in Chili;
- een argument waarom binnen Brazilië juist voor Porto Central gekozen is.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument is: een haven in Brazilië is vanuit Rotterdam / Nederland beter bereikbaar (dan een haven in Chili). (1)
- Voorbeelden van juiste argumenten zijn: Porto Central ligt vlakbij het economische kerngebied van Brazilië; Porto Central ligt in de regio waar de meeste mensen in Brazilië wonen. (1)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De haven Porto Central vormt niet alleen een bedreiging voor de biodiversiteit op lokale schaal, maar ook voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden in Brazilië.
Vraag 20 3 punten
Beschrijf in drie stappen dat de haven Porto Central ook een bedreiging vormt voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden.
Begin je beschrijving met het soort goederen waarvoor deze haven vooral aangelegd is.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:
- Porto Central wordt een haven voor de export van grondstoffen (zoals soja / agribulk / ijzererts). (1)
- Voor de winning van grondstoffen worden leefgebieden van flora en fauna aangetast / wordt het landschap aangetast / worden gebieden ontgonnen / wordt infrastructuur aangelegd. (1)
- Door de aantasting van leefgebieden van flora en fauna kan de soortenrijkdom afnemen. (1)
Gebruik de bronnen 8 tot en met 11.
bron 11
Toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen
In bron 11 staan vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen. Bij de aanleg van de haven van Porto Central is rekening gehouden met scenario 1. Dat is een gunstig scenario voor de haven van Rotterdam. Voor Brazilië zou scenario 2 juist gunstiger zijn. Er zijn ook ontwikkelingen die kunnen leiden tot de scenario's 3 en 4.
Vraag 21 3 punten
Geef
- een reden waarom scenario 1 gunstig is voor de haven van Rotterdam;
- een reden waarom scenario 2 juist gunstiger is voor Brazilië;
- een ontwikkeling die kan leiden tot de scenario's 3 en 4.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- De Rotterdamse haven heeft goede faciliteiten voor / is gespecialiseerd in het opslaan / doorvoeren van grondstoffen. Bij scenario 1 zullen vanuit Brazilië steeds meer grondstoffen getransporteerd worden waaraan de Rotterdamse haven zelf waarde kan toevoegen. (1)
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: bij scenario 2 kan Brazilië steeds meer waardevolle halffabricaten / eindproducten / grondstoffen (waaraan waarde toegevoegd is) exporteren. (1)
- Juiste voorbeelden van ontwikkelingen die tot de scenario's 3 en 4 kunnen leiden zijn: steeds meer landen willen voor grondstoffen minder afhankelijk worden van andere landen; steeds meer landen zetten in op recycling van producten (en hebben dus minder grondstoffen nodig); de grondstoffen in Brazilië raken op. (1)
Ilha de Marajó
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 12 en 13.
Ilha de Marajó is een eiland met verschillende vegetatietypen. De drie foto's in bron 13 zijn gemaakt op de in bron 12 aangegeven locaties.
bron 12
Satellietbeeld van Ilha de Marajó
Ilha de Marajó is een eiland in het mondingsgebied van de Amazone en de Tocantins. Het eiland is ongeveer even groot als Nederland.
bron 13
Drie foto's gemaakt op de locaties aangegeven in bron 12
Vraag 22 3 punten
Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul deze verder in.
| locatie in bron 12 | foto in bron 13 | bijbehorend vegetatietype |
|---|---|---|
| 1 | ||
| 2 | ||
| 3 | mangrove |
Bekijk het antwoord
| locatie in bron 12 | foto | vegetatietype |
|---|---|---|
| 1 | b | tropisch regenwoud / selva |
| 2 | c | savanne / cerrado |
| 3 | a | (mangrove) |
Mangrovebossen worden vaak gekapt om kuststroken toegankelijker te maken. Het kappen van mangrovebossen heeft echter negatieve gevolgen voor de biodiversiteit.
Vraag 23 2 punten
Geef twee andere negatieve gevolgen van het kappen van mangrovebossen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste negatieve gevolgen zijn:
- door het kappen van mangrovebossen neemt de kusterosie toe / wordt minder sediment vastgehouden;
- door het kappen van mangrovebossen worden de golven van een tsunami / stormvloed niet meer gebroken;
- door het kappen van mangrovebossen wordt minder koolstofdioxide uit de lucht gehaald.
Per juist negatief gevolg 1 scorepunt.
Gebruik bron 12.
De aanleg van cacao- en sojaplantages in het stroomgebied van de Amazone en de Tocantins leidt tot een toename van sedimentafvoer in deze rivieren.
Vraag 24 1 punt
Waaraan kan je in bron 12 zien dat de Amazone en de Tocantins veel sediment afvoeren?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Amazone en de Tocantins bruin van kleur zijn. (1)
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
bron 14
De Pororoca
De vloedstroom vanuit de Atlantische Oceaan reikt tot ver in de Amazone en de Tocantins. Rondom volle maan verandert deze vloedstroom in de Amazone en de Tocantins in een vloedgolf: de Pororoca. Deze vloedgolf is zo krachtig dat tot vier meter hoge golven ontstaan waarop gesurft kan worden. Pororoca betekent letterlijk 'Grote Brul', omdat de golven al ver van tevoren hoorbaar zijn. De Pororoca kan honderden kilometers ver landinwaarts reiken.
Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 210
De Pororoca is een bijzonder natuurverschijnsel in de Amazone en de Tocantins dat wordt veroorzaakt door de vloedstroom die vanuit de Atlantische Oceaan ver landinwaarts reikt.
Vraag 25 3 punten
Geef drie oorzaken waardoor deze vloedstroom in de Amazone en de Tocantins ver landinwaarts kan reiken.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:
- de mondingsgebieden van de Amazone en de Tocantins hebben een groot getijverschil;
- de Amazone en de Tocantins hebben nauwelijks verhang in de benedenloop (waardoor de vloedstroom ver landinwaarts kan komen);
- de Amazone en de Tocantins hebben in de benedenloop geen stuwdammen / waterkeringen (die de vloedstroom tegenhouden);
- passaatwinden / sterke winden uit het oosten kunnen de vloedgolven nog verder landinwaarts blazen;
- de Amazone en de Tocantins hebben in de benedenloop geen scherpe meanders / bochten;
- de mondingsgebieden van de Amazone en de Tocantins hebben een trechtervorm.
Per juiste oorzaak 1 scorepunt.
Schuilen op Curaçao
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
In het Caribisch gebied komen tussen de 12° en 25° noorderbreedte orkanen voor.
Vraag 26 2 punten
Geef de oorzaak waardoor orkanen niet kunnen ontstaan
- ten noorden van 25° noorderbreedte;
- in de buurt van de evenaar.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat het zeewater op hogere breedte (dan 25° NB) te koud is / kouder is dan 26°C / niet warm genoeg is om orkanen te laten ontstaan. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat bij de evenaar de wind geen afbuiging krijgt / de corioliskracht te zwak is / de wind te zwak is. (1)
Als een orkaan eenmaal gevormd is, kan deze boven zee steeds sterker en sterker worden.
Vraag 27 2 punten
Geef hiervan twee oorzaken.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:
- Orkanen hebben boven zee geen last van wrijving / geen last van obstakels. (1)
- In orkanen komt (door condensatie) veel warmte / energie vrij. (1)
Gebruik bron 15 en het kaartenkatern.
bron 15
Zeilboten en motorjachten vinden veilige haven op het Spaanse Water (Curaçao)
Voor het orkaanseizoen varen veel booteigenaren uit de regio hun zeilboot naar het Spaanse Water in Curaçao. Sommige booteigenaren kiezen ervoor hun zeilboot op het droge op te slaan en onderhoud aan hun boot te plegen. De booteigenaren blijven vaak meerdere weken op het eiland en laten bijvoorbeeld ook familie overkomen.
Alcarta 2e editie kaartblad 195
Veel booteigenaren varen hun zeilboot voor het begin van het orkaanseizoen naar een van de ABC-eilanden. Booteigenaren kiezen dan vaker voor Curaçao dan voor Aruba.
Vraag 28 2 punten
Geef vanuit de dimensie natuur aan waarom
- booteigenaren hun zeilboot voor het begin van het orkaanseizoen juist naar een van de ABC-eilanden varen;
- booteigenaren dan vaker kiezen voor Curaçao dan voor Aruba.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de ABC-eilanden (nagenoeg) buiten de orkaangordel liggen. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat Curaçao (in tegenstelling tot Aruba) grote natuurlijke baaien (aan de veilige / rustige zuidkant van het eiland) heeft. (1)
Gebruik bron 16.
bron 16
Voorbeeld van kusterosie (Palm Beach, Aruba)
Door klimaatverandering neemt de kusterosie op de eilanden in het Caribisch gebied toe. Ook ecosystemen zijn kwetsbaar voor klimaatverandering.
Vraag 29 3 punten
Geef
- twee gevolgen van klimaatverandering waardoor de eilanden in het Caribisch gebied steeds vaker te maken krijgen met kusterosie;
- een voorbeeld van een ecosysteem in het Caribisch gebied dat zeer kwetsbaar is voor klimaatverandering.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste gevolgen van klimaatverandering zijn:
- door klimaatverandering stijgt de zeespiegel;
- door klimaatverandering worden stormen / orkanen / golven krachtiger.
Opmerking: per juist voorbeeld 1 scorepunt toekennen. (2)
Voorbeelden van een juist kwetsbaar ecosysteem zijn: koraal(riffen), mangrove. (1)
Het Caribisch gebied vanuit de economische dimensie
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).
| omschrijving | begrip |
|---|---|
| a: De mate waarin bedrijven beïnvloed worden door economische groei of economische tegenwind. | 1: agglomeratie |
| b: Grote stad met de daaraan vastgegroeide steden en dorpen. | 2: conjunctuurgevoelig |
| c: Voorzieningen die het transport van mensen, goederen en data mogelijk maken. | 3: connectiviteit |
| 4: gentrificatie | |
| 5: infrastructuur | |
| 6: protectionisme |
Vraag 30 2 punten
Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van het juiste begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Bekijk het antwoord
- a 2 / conjunctuurgevoelig
- b 1 / agglomeratie
- c 5 / infrastructuur
Indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.
Gebruik bron 17.
bron 17
Top 5 bedrijfstakken (branches) werkzame beroepsbevolking Caribisch Nederland (2016)
| Aruba | Bonaire | Curaçao | Saba | Sint Eustatius | Sint Maarten | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ……….(22%) | ……….(15%) | handel (16%) | openbaar bestuur (27%) | industrie (17%) | bouw (19%) |
| 2 | handel (17%) | openbaar bestuur (14%) | gezondheidszorg (10%) | onderwijs (21%) | openbaar bestuur (16%) | horeca (15%) |
| 3 | openbaar bestuur (8%) | bouw (11%) | horeca (8%) | gezondheidszorg (10%) | gezondheidszorg (11%) | verhuur (7%) |
| 4 | bouw (8%) | onderwijs / handel / gezondheidszorg (elk 10%) | openbaar bestuur (8%) | handel (9%) | onderwijs (11%) | onderwijs (7%) |
| 5 | verhuur (8%) | financiële dienstverlening (8%) | horeca / bouw (elk 8%) | horeca (9%) | openbaar bestuur (7%) |
De economieën van Caribisch Nederland verschillen van elkaar. Dat is te zien aan het aandeel werkenden in de verschillende bedrijfstakken.
Vraag 31 2 punten
Geef aan
- welke bedrijfstak op zowel Aruba als Bonaire het grootst is. Noem een bedrijfstak die al in bron 17 staat;
- waardoor de bouw (19%) op Sint Maarten zo'n grote bedrijfstak is.
Bekijk het antwoord
Horeca. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat op Sint Maarten vaak schade hersteld moet worden die door orkanen ontstaan is. (1)
Op Caribische eilanden kan steeds vaker met de Amerikaanse dollar betaald worden. Dat is een voorbeeld van amerikanisering.
Vraag 32 2 punten
Geef twee andere voorbeelden van amerikanisering op de Caribische eilanden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- de invloed van (Amerikaans) fastfood is groot;
- de invloed van het Amerikaans (als taal) wordt steeds groter;
- het vieren van Amerikaanse feesten (zoals Halloween) gebeurt steeds vaker.
Per juist antwoord 1 scorepunt.
Gebruik bron 18.
In 2025 is op Curaçao en op Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door de Caribische gulden als wettig betaalmiddel. Hierover is lang gediscussieerd. Invoering van de Amerikaanse dollar was ook een optie.
bron 18
De Caribische gulden
In 2025 krijgen Sint Maarten en Curaçao een nieuw wettig betaalmiddel. De Antilliaanse gulden wordt vervangen door de Caribische gulden. Op de vraag naar het waarom van de invoering van de Caribische gulden wees de Centrale Bank erop dat de Antilliaanse gulden (ANG) een valuta is ‘van een land dat niet bestaat’. Ook was er geen leverancier meer voor de Antilliaanse gulden. Een alternatief voor de invoering van de Caribische gulden zou de invoering van de Amerikaanse dollar geweest zijn.
Vraag 33 3 punten
Geef
- twee argumenten vóór invoering van de Caribische gulden;
- een argument vóór invoering van de Amerikaanse dollar.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Caribische gulden (en niet de Amerikaanse dollar) zijn:
- een eigen munt kan bijdragen aan nation-building / het versterken van de nationale identiteit;
- een nieuwe munt kan worden uitgerust met de modernste beveiligingsmaatregelen / echtheidskenmerken.
Per juist argument 1 scorepunt. (2)
Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Amerikaanse dollar (en niet de Caribische gulden) zijn:
- de Amerikaanse dollar is een mondiaal geaccepteerde munt;
- de Amerikaanse dollar is een sterke munt / heeft een stabiele waarde.
(1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens aardrijkskunde havo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1?
Het centraal examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over globalisering (10), weer en klimaat (8) en endogene en exogene processen (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/havo/documenten/cse-1/ha-0131-t-25-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo Cariben 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.