Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − Plastic afval als grondstof, Opgave 2 − De Pan-American Highway: mind the gap, Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan, Opgave 4 − Het Centraal Massief in Frankrijk, Opgave 5 − De Pamparegio, Opgave 6 − Het Poopómeer in Bolivia, Opgave 7 − Spreiding van creoolse talen, Opgave 8 − Duwen en trekken aan de Caribische plaat.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1 loopt tot vraag 35. Van 31 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (9), water en rivieren (7) en globalisering (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Endogene en exogene processen | 14-17, 31-35 | 9 |
| Water en rivieren | 10-13, 22-24 | 7 |
| Globalisering | 2, 4-6 | 4 |
| Landbouw en voedsel | 18-21 | 4 |
| Bevolking en migratie | 7-9 | 3 |
| Energie en grondstoffen | 1, 3 | 2 |
| Weer en klimaat | 25-26 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over water en rivieren (23% van de vragen, gemiddeld 7%) en landbouw en voedsel (13% van de vragen, gemiddeld 2%). Minder over ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 13%) en energie en grondstoffen (6% van de vragen, gemiddeld 18%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − Plastic afval als grondstof
Bij deze opgave hoort bron 1.
Gebruik bron 1. De productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic wijkt af van productieketens met een traditionele centrum-periferieverhouding.
Vraag 1 1 punt
Geef aan waarin de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic afwijkt.
Bron 1
China stopt met de import van plastic afval uit Europa Westerse landen exporteren al zo’n 50 jaar plastic afval, vooral naar China. In China werd dit plastic afval gerecycled tot korrels (kunststofgranulaat) die vervolgens als grondstof werden gebruikt. Nadat China in 2017 de import van plastic afval verboden had, gingen exporteurs uit westerse landen op zoek naar andere bestemmingen. De import van plastic afval in Turkije vertienvoudigde sinds het Chinese importverbod. Lang niet al het geïmporteerde afval blijkt recyclebaar. Veel plastic afval wordt uiteindelijk verbrand, gestort of belandt in het milieu.
Recycling van plastic afval door een Turks afvalverwerkingsbedrijf
Opgave 2
- De Pan-American Highway: mind the gap
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste antwoorden zijn: De grondstof in de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic − komt uit centrumlanden / niet uit perifere landen. − is geen (uit de bodem of grond) gewonnen delfstof. − bestaat uit afval van eindproducten. (1)
China is decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest. In
2017 besloot China te stoppen met deze import.
Vraag 2 3 punten
Geef
- een reden waarom juist China decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest is;
- twee redenen waarom China de import van plastic afval uiteindelijk verbood.
Bron 1
China stopt met de import van plastic afval uit Europa Westerse landen exporteren al zo’n 50 jaar plastic afval, vooral naar China. In China werd dit plastic afval gerecycled tot korrels (kunststofgranulaat) die vervolgens als grondstof werden gebruikt. Nadat China in 2017 de import van plastic afval verboden had, gingen exporteurs uit westerse landen op zoek naar andere bestemmingen. De import van plastic afval in Turkije vertienvoudigde sinds het Chinese importverbod. Lang niet al het geïmporteerde afval blijkt recyclebaar. Veel plastic afval wordt uiteindelijk verbrand, gestort of belandt in het milieu.
Recycling van plastic afval door een Turks afvalverwerkingsbedrijf
Opgave 2
- De Pan-American Highway: mind the gap
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen waarom China de import van plastic afval verbood, zijn: (2p)
- De hoeveelheid plastic afval in China zelf nam toe (waardoor import niet meer nodig was).
- China wilde deze vervuilende industrie / de milieubelasting door overblijvend plastic afval niet meer in eigen land hebben.
- China wilde niet langer het imago hebben van afvalverwerker van de westerse landen / zich minder profileren als land met (laagwaardige) maakindustrie.
- Het geïmporteerde plastic was van onvoldoende / steeds slechter wordende kwaliteit.
Opmerking Per juiste reden 1 scorepunt toekennen.
Gebruik in het kaartenkatern de kaart Aarde Minerale grondstoffen. De Europese Unie heeft besloten de recycling van onder andere plastic afval te stimuleren.
Vraag 3 2 punten
Beredeneer waarom recycling kan bijdragen aan een minder kwetsbare geopolitieke positie van de Europese Unie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- De Europese Unie (of: Europa) beschikt zelf over relatief weinig grondstoffen / importeert veel grondstoffen, (1)
- zodat door (plastic) afval te gebruiken als grondstof / door producten te recyclen de afhankelijkheid van andere landen afneemt. (1)
Plastic afval in andere landen verwerken is een vorm van ruimtelijke afwenteling. Door politieke globalisering kan ruimtelijke afwenteling worden tegengegaan.
Vraag 4 2 punten
Geef
- een omschrijving van het begrip ruimtelijke afwenteling;
- een reden waarom politieke globalisering ruimtelijke afwenteling kan tegengaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit de omschrijving moet blijken dat bij ruimtelijke afwenteling negatieve gevolgen van (economische) activiteiten worden afgeschoven op andere landen of gebieden. (1)
- Een juist antwoord is: nationale overheden kunnen door internationaal samen te werken afspraken maken over de verwerking van / export van / controle op (illegale) afvalstromen. (1)
Opgave 2 − De Pan-American Highway: mind the gap
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 6.
Gebruik bron 2. Het initiatief om de verbinding tussen Noord-, Midden- en Zuid-Amerika te verbeteren is 100 jaar geleden door de Verenigde Staten genomen.
Vraag 5 2 punten
Geef een reden waarom de Verenigde Staten deze verbinding wilden verbeteren
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de politieke dimensie.
Bron 2
De Pan-American Highway De Pan-American Highway is een netwerk van wegen dat de noordkust van Alaska met het zuidelijkste puntje van Argentinië verbindt. Het initiatief voor de aanleg van dit netwerk stamt uit 1925 en had als doel landen beter met elkaar, maar vooral beter met de Verenigde Staten te verbinden. Tegenwoordig maken migranten op weg naar de Verenigde Staten vaak gebruik van dit netwerk. De overheid in de Verenigde Staten probeert deze migrantenstroom te beperken door invloed uit te oefenen op de landen waar de migranten doorheen reizen. Op welke manier invloed wordt uitgeoefend ligt aan de op dat moment zittende president. In januari 2021 werd de republikeinse president Trump opgevolgd door de democratische president Biden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juiste reden vanuit de economische dimensie is: de Verenigde Staten wilden met deze verbinding de handel (in grondstoffen / landbouw en/of industrieproducten met andere landen) verbeteren. (1)
- Een juiste reden vanuit de politieke dimensie is: de Verenigde Staten wilden (als hegemoniale staat) de invloed / hun macht in Midden- en Zuid-Amerika vergroten. (1)
Gebruik de bronnen 2 en 3.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer dat de Pan-American Highway op nationaal schaalniveau meer bijdraagt aan economische integratie dan op intercontinentaal schaalniveau. Betrek in je antwoord beide schaalniveaus.
Bron 2
De Pan-American Highway De Pan-American Highway is een netwerk van wegen dat de noordkust van Alaska met het zuidelijkste puntje van Argentinië verbindt. Het initiatief voor de aanleg van dit netwerk stamt uit 1925 en had als doel landen beter met elkaar, maar vooral beter met de Verenigde Staten te verbinden. Tegenwoordig maken migranten op weg naar de Verenigde Staten vaak gebruik van dit netwerk. De overheid in de Verenigde Staten probeert deze migrantenstroom te beperken door invloed uit te oefenen op de landen waar de migranten doorheen reizen. Op welke manier invloed wordt uitgeoefend ligt aan de op dat moment zittende president. In januari 2021 werd de republikeinse president Trump opgevolgd door de democratische president Biden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking De schaalniveaus hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Gebruik de bronnen 2 tot en met 4. In 2021 en 2022 werden veel meer migranten geregistreerd bij de Darién Gap dan in de jaren daarvoor.
Vraag 7 1 punt
Geef aan dat politieke veranderingen in vestigingslanden invloed kunnen hebben op migratiestromen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door politieke machtsverschuivingen (im)migratiebeleid / grensbewaking in vestigingslanden soepeler / strenger kan worden. (1)
Gebruik de bronnen 4 tot en met 6 en het kaartenkatern. De letter x in bron 4 is van een land in het Caribisch gebied. De letter y is van een land in Zuid-Amerika.
Vraag 8 2 punten
Noteer de letters x en y onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.
Bron 4
Aantal geregistreerde migranten bij de Darién Gap naar land van herkomst
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- x = Haïti (1)
- y = Venezuela (1)
Gebruik de bronnen 5 en 6. Niet alle migranten die via de Pan-American Highway naar de Verenigde Staten willen gaan, bereiken hun einddoel. Veel migranten vestigen zich uiteindelijk in Mexico.
Vraag 9 2 punten
Geef een reden waarom Mexico voor veel van deze migranten een gunstige eindbestemming kan zijn
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit nog een andere dimensie.
Bron 4
Aantal geregistreerde migranten bij de Darién Gap naar land van herkomst
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen vanuit de economische dimensie zijn: (1p)
- Mexico biedt (door geoutsourcete industrieën vanuit de Verenigde Staten) relatief veel werkgelegenheid voor migranten.
- Mexico is een relatief rijk land in Midden-Amerika.
- Juiste redenen vanuit andere dimensies zijn: (1p)
- In Mexico wordt dezelfde taal gesproken als in de vertreklanden waar veel migranten vandaan komen. (sociaal-culturele dimensie)
- De Mexicaanse bevolking heeft overwegend dezelfde godsdienst als de bevolking in de vertreklanden waar veel migranten vandaan komen. (sociaal-culturele dimensie)
- Mexico is een politiek relatief stabiel land. (politieke dimensie)
Opmerking De dimensies hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern. In bron 7 staan foto's van vier rivieren: Indus, Mekong, Mississippi en Ob.
Vraag 10 2 punten
Noteer de namen van deze rivieren onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke rivier de letter van de bijbehorende foto.
Bron 7
Foto’s van de rivieren Indus (Pakistan), Mekong (Zuidoost-Azië), Mississippi (Verenigde Staten) en Ob (Rusland) foto a foto b
foto c foto d
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Indus c Mekong d Mississippi b Ob a indien vier juiste antwoorden (2) indien drie of twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Overstromingen van de Indus treffen Pakistan vooral in de periode juli
- september. Een van de oorzaken hiervan is de vele neerslag in deze periode.
Vraag 11 2 punten
Geef
- de oorzaak waardoor juist in deze periode veel neerslag valt;
- nog een andere natuurlijke oorzaak waardoor de Indus juist in deze periode vaak overstroomt.
Bron 7
Foto’s van de rivieren Indus (Pakistan), Mekong (Zuidoost-Azië), Mississippi (Verenigde Staten) en Ob (Rusland) foto a foto b
foto c foto d
Bron 8
Pakistan legt rekening overstromingen bij het Westen In augustus 2022 stond een groot deel van Pakistan onder water door overstromingen van de Indus. De Pakistaanse minister van klimaat gaf aan dat klimaatverandering
- die volgens hem wordt veroorzaakt door het Westen
- de grootste oorzaak is van de overstromingsproblemen in zijn land. "Pakistan heeft zeker een punt, maar moet ook zijn eigen aandeel in deze ramp erkennen", stelt Pieter Pauw, klimaatonderzoeker aan de Eindhoven University of Technology. Pieter Pauw pleit voor structurele oplossingen om Pakistan beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. "Denk dan aan het toewerken naar een duurzamere vorm van landbouw met minder vee. Daarnaast kan de Pakistaanse overheid meer natuur ontwikkelen, meer bossen aanleggen en de huidige bossen beter beschermen."
Opgave 4
- Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Pakistan in de periode juli − september onder invloed staat van de ITCZ / een lagedrukgebied / een (vochtige) aanlandige wind / natte moesson. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat in deze periode veel smeltwater (uit de Himalaya) via de Indus wordt afgevoerd. (1)
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Niet alleen grote hoeveelheden neerslag, maar ook kenmerken van het landschap van Pakistan dragen bij aan overstromingen. Zo stroomt in de bovenloop van de Indus door het steile reliëf het water daar snel af.
Vraag 12 2 punten
Geef
- nog een ander kenmerk van het landschap in de bovenloop van de Indus waardoor water daar snel afstroomt;
- een kenmerk van het landschap in de benedenloop van de Indus waardoor daar overstromingen plaatsvinden.
Bron 8
Pakistan legt rekening overstromingen bij het Westen In augustus 2022 stond een groot deel van Pakistan onder water door overstromingen van de Indus. De Pakistaanse minister van klimaat gaf aan dat klimaatverandering
- die volgens hem wordt veroorzaakt door het Westen
- de grootste oorzaak is van de overstromingsproblemen in zijn land. "Pakistan heeft zeker een punt, maar moet ook zijn eigen aandeel in deze ramp erkennen", stelt Pieter Pauw, klimaatonderzoeker aan de Eindhoven University of Technology. Pieter Pauw pleit voor structurele oplossingen om Pakistan beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. "Denk dan aan het toewerken naar een duurzamere vorm van landbouw met minder vee. Daarnaast kan de Pakistaanse overheid meer natuur ontwikkelen, meer bossen aanleggen en de huidige bossen beter beschermen."
Opgave 4
- Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste andere kenmerken van het landschap in de bovenloop van de Indus zijn: (1p)
- Er is nauwelijks begroeiing / weinig vegetatie.
- De ondergrond is hard / rotsachtig.
Opmerking Aan een antwoord dat ingaat op de lage ligging van het landschap in de benedenloop van de Indus mag geen scorepunt worden toegekend.
Gebruik bron 8. Volgens de Pakistaanse minister wordt klimaatverandering veroorzaakt door het Westen. Klimaatonderzoeker Pieter Pauw stelt dat Pakistan zeker een punt heeft, maar dat Pakistan ook zijn eigen aandeel in de overstromingsramp moet erkennen.
Vraag 13 2 punten
Geef
- een argument waarom Pakistan een punt heeft door de schuld van klimaatverandering bij het Westen te leggen;
- een maatregel die de Pakistaanse overheid kan nemen om de kans op overstromingen te verminderen.
Bron 8
Pakistan legt rekening overstromingen bij het Westen In augustus 2022 stond een groot deel van Pakistan onder water door overstromingen van de Indus. De Pakistaanse minister van klimaat gaf aan dat klimaatverandering
- die volgens hem wordt veroorzaakt door het Westen
- de grootste oorzaak is van de overstromingsproblemen in zijn land. "Pakistan heeft zeker een punt, maar moet ook zijn eigen aandeel in deze ramp erkennen", stelt Pieter Pauw, klimaatonderzoeker aan de Eindhoven University of Technology. Pieter Pauw pleit voor structurele oplossingen om Pakistan beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. "Denk dan aan het toewerken naar een duurzamere vorm van landbouw met minder vee. Daarnaast kan de Pakistaanse overheid meer natuur ontwikkelen, meer bossen aanleggen en de huidige bossen beter beschermen."
Opgave 4
- Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste maatregelen zijn: (1p)
- dijken aanleggen
- overbeweiding / ontbossing tegengaan
- herbebossen
Opgave 4 − Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Het Centraal Massief is lager en heeft minder reliëf dan de Alpen.
Vraag 14 2 punten
Leg het ontstaan van dit verschil uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- het Centraal Massief (Hercynisch plooiingsgebied) een ouder gebergte is dan de Alpen (Alpine plooiingsgebied), (oorzaak) (1)
- waardoor de afbraak van gesteenten / exogene processen in het Centraal Massief al langer plaatsvinden dan in de Alpen. (gevolg) (1)
Gebruik bron 9. Hieronder staan gesteenten en geomorfologische verschijnselen aangegeven:
- horst
- puinwaaier
- slenk
- metamorf gesteente
- schildvulkaan
- stratovulkaan
- morene
- sedimentgesteente
- uitvloeiingsgesteente
Vraag 15 3 punten
Noteer de letters a tot en met d uit bron 9 onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste gesteente of het juiste geomorfologische verschijnsel.
Bron 9
Blokdiagram van de huidige situatie in het Centraal Massief Het Centraal Massief is een bergachtig gebied in het midden van Frankrijk met granieten plateaus. Met 1.885 meter is de Mont Dore een van de hoogste pieken. In het gebied liggen meer dan 400 uitgedoofde vulkanen.
Twee uitgedoofde vulkanen in het Centraal Massief: Puy du Pariou (op de voorgrond) en Puy de Dôme (op de achtergrond)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a stratovulkaan b horst c sedimentgesteente d uitvloeiingsgesteente indien vier juiste antwoorden (3) indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (3)
Gebruik de bronnen 9 en 10. In het Centraal Massief liggen meer dan 400 vulkanen die inmiddels uitgedoofd zijn.
Vraag 16 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze vulkanen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- in de aardkorst rek plaatsvindt / bewegingen in de aardkorst optreden (1)
- waarbij in de ondergrond breuken ontstaan zijn, (1)
- waarlangs magma een weg naar boven heeft kunnen vinden (en vulkanen ontstaan zijn). (1)
Gebruik bron 9. Het Centraal Massief was tijdens de laatste ijstijd bedekt met ijs.
Vraag 17 2 punten
Toon met een aanwijzing uit de bron aan of de laatste vulkaanuitbarstingen in het Centraal Massief vóór, tijdens of ná de laatste ijstijd plaatsvonden.
Bron 9
Blokdiagram van de huidige situatie in het Centraal Massief Het Centraal Massief is een bergachtig gebied in het midden van Frankrijk met granieten plateaus. Met 1.885 meter is de Mont Dore een van de hoogste pieken. In het gebied liggen meer dan 400 uitgedoofde vulkanen.
Twee uitgedoofde vulkanen in het Centraal Massief: Puy du Pariou (op de voorgrond) en Puy de Dôme (op de achtergrond)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de meeste vulkanen de (oorspronkelijke) kegelvorm hebben / niet door gletsjers geërodeerd zijn, (1)
- waaruit afgeleid kan worden dat de laatste uitbarstingen dus ná de laatste ijstijd plaatsgevonden moeten hebben. (1)
Opgave 5 − De Pamparegio
Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern. Grote delen van de Pamparegio hebben een gunstig klimaat voor grootschalige landbouw.
Vraag 18 2 punten
Geef vanuit de dimensie natuur nog twee andere kenmerken van de Pamparegio, waardoor deze regio geschikt is voor grootschalige landbouw.
Bron 11
De Pamparegio in Zuid-Amerika De Pamparegio omvat Uruguay, een groot deel van Argentinië en de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Sul. In de negentiende eeuw werden door machtige en rijke families in deze regio latifundia gebouwd. Tussen 1930 en 1960 industrialiseerde de regio. Tegenwoordig worden vanuit de Pamparegio vlees, wol, graan en vooral veel soja geëxporteerd. Buenos Aires en Montevideo zijn onder andere door deze agro-export uitgegroeid tot de grootste en belangrijkste steden op regionaal en nationaal schaalniveau. Een derde van de Argentijnse bevolking woont in de metropoolregio Buenos Aires. Van de Uruguayaanse bevolking woont ongeveer de helft in de metropoolregio Montevideo.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste kenmerken zijn: − De Pamparegio is vlak / heeft weinig reliëf. − In de Pamparegio is voldoende irrigatiewater beschikbaar. / Door de Pamparegio stromen rivieren. − De bodem in de Pamparegio is vruchtbaar. per juist kenmerk (1) (2)
Gebruik bron 11. Tussen 1930 en 1960 vond industrialisatie plaats in de landen die in de Pamparegio liggen. Toch groeide de export van industrieproducten nauwelijks.
Vraag 19 1 punt
Geef vanuit de politieke dimensie aan waarom de export van industrieproducten toch nauwelijks groeide.
Bron 11
De Pamparegio in Zuid-Amerika De Pamparegio omvat Uruguay, een groot deel van Argentinië en de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Sul. In de negentiende eeuw werden door machtige en rijke families in deze regio latifundia gebouwd. Tussen 1930 en 1960 industrialiseerde de regio. Tegenwoordig worden vanuit de Pamparegio vlees, wol, graan en vooral veel soja geëxporteerd. Buenos Aires en Montevideo zijn onder andere door deze agro-export uitgegroeid tot de grootste en belangrijkste steden op regionaal en nationaal schaalniveau. Een derde van de Argentijnse bevolking woont in de metropoolregio Buenos Aires. Van de Uruguayaanse bevolking woont ongeveer de helft in de metropoolregio Montevideo.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het industrialisatiebeleid van landen in de Pamparegio tussen 1930 en 1960 gericht was op importsubstitutie / gericht was op binnenlandse consumptie / weinig gericht was op de export van industrieproducten. (1)
De afgelopen 30 jaar zijn veel voedselgewassen uit de Pamparegio naar Azië geëxporteerd. De komende decennia zal de export van voedselgewassen zoals soja naar een ander werelddeel waarschijnlijk toenemen.
Vraag 20 2 punten
Beredeneer naar welk werelddeel de export van voedselgewassen uit de Pamparegio waarschijnlijk zal toenemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- de export van voedselgewassen (vanuit de Pamparegio) naar Afrika zal toenemen, (1)
- omdat de bevolkingsomvang / de welvaart daar groeit. (1)
Gebruik bron 12. In Argentinië werd vanaf het begin van de jaren 90 een nieuwe politieke koers gevaren.
Vraag 21 3 punten
Beschrijf in drie stappen dat deze nieuwe landelijke politieke koers heeft geleid tot ruimtelijke gevolgen op een lager schaalniveau.
Bron 12
Aantal nieuwe gated communities per jaar in de metropoolregio Buenos Aires
Opgave 6
- Het Poopómeer in Bolivia
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Vanaf het begin van de jaren 90 werd een (neo)liberaler / kapitalistischer beleid gevoerd (dan in de decennia daarvoor), (1)
- zodat de verschillen tussen arm en rijk groter werden / economische ongelijkheid groter werd / de criminaliteit en/of (subjectieve) onveiligheid in Argentinië toenam, (1)
- zodat mensen uit hogere inkomensgroepen steeds vaker in beveiligde ommuurde woonwijken zijn gaan wonen. (1)
Opgave 6 − Het Poopómeer in Bolivia
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. Hieronder staan drie uitspraken over de Altiplano. Uitspraak 1: de Altiplano is geologisch jonger dan het Hoogland van Guyana. Uitspraak 2: de Altiplano is een voorlandbekken. Uitspraak 3: de verwering van gesteenten op de Altiplano vindt vooral plaats door chemische verwering.
Vraag 22 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: juist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: onjuist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. Dat het Poopómeer eerder opdroogde dan het Titicacameer komt niet door klimatologische verschillen tussen de gebieden waarin deze meren liggen.
Vraag 23 2 punten
Geef vanuit de dimensie natuur twee oorzaken waardoor het Poopómeer eerder opdroogde dan het Titicacameer.
Bron 13
Het Titicacameer en het Poopómeer De Altiplano (Hoogland van Bolivia) is een hoogvlakte in Chili, Bolivia en Peru op zo’n 4.000 meter boven zeeniveau. In deze hoogvlakte liggen het zoete Titicacameer en het sinds 2016 opgedroogde Poopómeer (een voormalig zoutmeer). Als het water in het Titicacameer hoog genoeg staat, stroomt via de rivier Desaguadero nog wel water naar het opgedroogde Poopómeer.
Satellietbeeld van een deel van Zuid-Amerika
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Aan een antwoord waaruit (op basis van de weergave van het Poopómeer in het kaartenkatern) blijkt dat er geen rivier uitmondt in het Poopómeer dient een scorepunt toegekend te worden.
Gebruik bron 14. Het Poopómeer is niet alleen opgedroogd door natuurlijke oorzaken. Ook menselijk handelen heeft daaraan bijgedragen.
Vraag 24 2 punten
Geef
- een voorbeeld van menselijk handelen waardoor het Poopómeer opgedroogd is;
- een reden waarom de Boliviaanse overheid niet ingegrepen heeft om het opdrogen van het Poopómeer tegen te gaan.
Bron 14
Quinoaplantage in Bolivia Bolivia is een belangrijke exporteur van quinoa: een in centrumlanden steeds populairder wordend zaad dat op tarwe lijkt. 80% van de Boliviaanse quinoa wordt verbouwd in de omgeving van het Poopómeer.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen zijn: (1p)
- Met de export van landbouwproducten (of mijnbouwproducten) wordt veel geld verdiend.
- Een zoutmeer wordt niet gebruikt voor drinkwater of irrigatie.
Opmerking Antwoorden die bij de eerste deelscore ingaan op het direct onttrekken van water uit het Poopómeer dienen fout gerekend te worden.
Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern. Het normale weerpatroon in Zuid-Amerika wordt periodiek verstoord door El Niño. In het najaar van 2015 was het effect van El Niño zo groot dat het Poopómeer definitief opdroogde.
Vraag 25 1 punt
Geef aan in welk jaar in bron 15 nog meer sprake was van een El Niño.
Bron 15
Temperatuur van de Grote Oceaan bij de evenaar tussen 140° oosterlengte en 100° westerlengte van 1986 tot en met 2022
Caribisch gebied
Opgave 7
- Spreiding van creoolse talen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Zie het correctievoorschrift (1)
Vraag 26 3 punten
Beschrijf in drie stappen waardoor El Niño ertoe leidde dat het Poopómeer definitief opdroogde.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Tijdens een El Niño ligt voor de westkust van Zuid-Amerika een lagedrukgebied (in plaats van een hogedrukgebied) / is het zeewater voor de westkust van Zuid-Amerika veel warmer dan normaal. (1)
- Het westen van Zuid-Amerika krijgt tijdens een El Niño te maken met westelijke (aanlandige) winden. / De oostelijke passaatwinden worden zwakker / bereiken de Altiplano niet (meer), (1)
- waardoor op de Altiplano tijdens een El Niño nauwelijks neerslag valt / de neerslag ten westen van de Andes valt (en het Poopómeer dus definitief opdroogde). (1)
Opgave 7 − Spreiding van creoolse talen
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).
Haïtiaans creools verspreidt zich vanuit 1 congestie a Haïti naar andere landen in het Caribisch gebied. 2 diffusie Veel inwoners van het Caribisch gebied 3 diaspora b hebben Afrikaanse roots en zij verspreiden zich nog steeds over de hele wereld. 4 lingua franca
In een meertalig gebied functioneert één 5 machismo c taal als voertaal. 6 sociale cohesie
Vraag 27 2 punten
Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordenblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van het bijbehorende begrip. Let op: er blijven drie begrippen over.
Bekijk het antwoord
- a - 2 (diffusie) b - 3 (diaspora) c - 4 (lingua franca) indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 16. Het kolonialisme is bepalend geweest bij het ontstaan van creoolse talen.
Vraag 28 3 punten
Geef aan
- waarom de koloniale periode bepalend geweest is bij het ontstaan van creoolse talen;
- op welke twee manieren talen tegenwoordig beïnvloed worden.
Bron 16
Spreiding van creoolse talen in het Caribisch gebied (2015)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste manieren zijn: (2p)
- (toenemende) migratie
- (toenemend) toerisme
- een toename van internationale handel / invloed van multinationale ondernemingen
- verbetering van de transport- en informatietechnologie
- sociale media
Opmerking Per juiste manier 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 17. In Jamaica spreekt een groot deel van de bevolking de Afro-Engelse creoolse taal Patwa (Patois).
Vraag 29 1 punt
Geef de namen van nog twee andere landen uit bron 17 waar een groot deel van de bevolking een Afro-creoolse taal spreekt.
Bron 16
Spreiding van creoolse talen in het Caribisch gebied (2015)
Bron 17
Etnische samenstelling van de bevolking in Midden-Amerika
Opgave 8
- Duwen en trekken aan de Caribische plaat
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen indien twee juiste landen genoemd zijn 1 scorepunt toekennen.
Als in een land een groot deel van de bevolking alléén een creoolse taal beheerst, leidt dat vaak tot sociaaleconomische ongelijkheid.
Vraag 30 2 punten
Beredeneer dit.
Bron 17
Etnische samenstelling van de bevolking in Midden-Amerika
Opgave 8
- Duwen en trekken aan de Caribische plaat
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In overheidsfuncties / het onderwijs / de (administratieve) dienstensector wordt vaak de koloniale taal gebruikt, (1)
- zodat mensen die alleen een creoolse taal beheersen minder mogelijkheden / kansen hebben (om zich (economisch) te ontwikkelen). (1)
Opgave 8 − Duwen en trekken aan de Caribische plaat
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik de bronnen 18 en 19. Aan de westkant van de Caribische plaat liggen de vulkanen dichter bij de plaatgrens dan aan de oostkant van de Caribische plaat.
Vraag 31 2 punten
Leg het ontstaan van dit verschil uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- de onderduikende plaat aan de westkant / de Cocosplaat steiler wegduikt onder de Caribische plaat dan de onderduikende plaat aan de oostkant / de Noord-Amerikaanse plaat, (oorzaak) (1)
- waardoor de onderduikende plaat aan de westkant dichter bij de plaatgrens in de aardmantel (komt en) smelt. (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern. Ten oosten van de Bovenwindse Eilanden ligt een diepzeetrog. Door een exogeen proces is het zuidelijke deel van deze trog minder diep.
Vraag 32 2 punten
Leg uit dat het zuidelijk deel van deze trog minder diep is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- vanuit de Orinoco / vanaf het land sedimenten naar zee worden getransporteerd, (oorzaak) (1)
- waardoor het zuidelijke deel van de trog wordt opgevuld (met sedimenten). (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern. De Noord-Amerikaanse plaat en de Caribische plaat bewegen tussen Belize en Cuba transform ten opzichte van elkaar. Dat is niet altijd zo geweest. Tientallen miljoenen jaren geleden vond hier subductie plaats.
Vraag 33 2 punten
Geef twee aanwijzingen waaruit blijkt dat hier in het verleden subductie plaatsgevonden heeft.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste aanwijzingen zijn: − De zee tussen Belize en Cuba op de plaatgrens is heel diep. / Er ligt een trog. − Er liggen (inactieve vulkanische) eilanden bij deze plaatgrens. per juiste aanwijzing (1) (2)
Gebruik bron 20. Uit de foto is het geologische ontstaan van Aruba af te leiden. De andere Benedenwindse Eilanden zijn op dezelfde manier ontstaan.
Vraag 34 1 punt
Geef de naam van het gesteente dat op het basalt ligt.
Bron 20
Geologische ontsluiting in Arikok National Park, Aruba Aan de noordoostkant van Aruba ligt Arikok National Park. Op de foto’s is een lichtgeel gesteente te zien met daaronder zwart basalt.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- kalksteen (1)
Vraag 35 2 punten
Beschrijf in twee stappen het geologische ontstaan van Aruba.
Bron 20
Geologische ontsluiting in Arikok National Park, Aruba Aan de noordoostkant van Aruba ligt Arikok National Park. Op de foto’s is een lichtgeel gesteente te zien met daaronder zwart basalt.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de kalksteen ontstaan is op de bodem van de oceaan, (1)
- waarna dit kalksteen door vulkanische activiteit (bij de plaatgrens tussen de Caribische plaat en de Zuid-Amerikaanse plaat) omhoog geduwd is (en boven de zeespiegel is komen te liggen). (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/vwo/documenten/cse-1/vw-0131-t-24-1-o
Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1 loopt tot vraag 35. Van 31 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (9), water en rivieren (7) en globalisering (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/vwo/documenten/cse-1/vw-0131-t-24-1-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.