Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: De marathon van New York, Het leefgebied van de Sami, De Indische plaat, Fysische geografie van Peru, Migratie vanuit Venezuela, Muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden, Trinidad en Tobago.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (7), weer en klimaat (5) en energie en grondstoffen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Endogene en exogene processen | 8, 10, 13-16, 27 | 7 |
| Weer en klimaat | 6-7, 17, 20, 25 | 5 |
| Energie en grondstoffen | 9, 12, 18, 32 | 4 |
| Bevolking en migratie | 22-24, 31 | 4 |
| Globalisering | 1, 4, 30 | 3 |
| Verstedelijking | 2-3 | 2 |
| Water en rivieren | 19, 26 | 2 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 21, 28 | 2 |
| Landbouw en voedsel | 5 | 1 |
| Europese Unie | 11 | 1 |
| Kaartvaardigheden | 29 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over verstedelijking (6% van de vragen, gemiddeld 0%) en bevolking en migratie (13% van de vragen, gemiddeld 6%). Minder over globalisering (9% van de vragen, gemiddeld 16%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
De marathon van New York
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
De marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement. Door de finish in Manhattan te plaatsen, wordt het stereotiepe beeld van de stad New York versterkt.
bron 1
De route van de New York City Marathon door de vijf stadsdelen
De New York City Marathon is een jaarlijks terugkerend hardloopevenement in New York. Elk jaar doen ruim 55.000 deelnemers uit meer dan 100 landen mee. Elke deelnemer die de finish bereikt, heeft 42,195 kilometer afgelegd.
De eerste New York City Marathon werd in 1970 georganiseerd. Om het tweehonderdjarig bestaan van de Verenigde Staten in 1976 te vieren, werd een route door alle vijf de stadsdelen van New York uitgestippeld. Sindsdien is de route niet meer gewijzigd.
De vijf stadsdelen van New York
bron 2
Finish van de New York City Marathon
Vraag 1 2 punten
Geef aan
- waarom de marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement;
- waarom het plaatsen van de finish in Manhattan het stereotiepe beeld van New York versterkt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat bij de marathon van New York veel mensen met diverse nationaliteiten samenkomen / dat de marathon van New York een evenement is dat de eigen nationale identiteit overstijgt. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat het laatste deel van de marathon langs iconische gebouwen / wolkenkrabbers gaat (en dat dit beeld overeenkomt met het stereotiepe beeld van New York). (1)
Vraag 2 2 punten
De marathon van New York gaat door de vijf stadsdelen van New York. Over elk stadsdeel staat hieronder een uitspraak.
- Uitspraak 1: dit stadsdeel heeft de meest homogene etnische bevolkingssamenstelling.
- Uitspraak 2: in dit stadsdeel ligt de wijk met het grootste aandeel mensen met voorouders uit Sub-Sahara Afrika.
- Uitspraak 3: in dit stadsdeel liggen de meeste wijken met een grote Aziatische minderheid.
- Uitspraak 4: in dit stadsdeel is de secundaire sector bijna helemaal verdwenen.
- Uitspraak 5: dit is het enige stadsdeel dat op het Amerikaanse vasteland ligt.
Geef voor elke uitspraak aan over welk stadsdeel die gaat.
Bekijk het antwoord
Uitspraak 1: Staten Island (Richmond County)
Uitspraak 2: Brooklyn (Kings County)
Uitspraak 3: Queens (County)
Uitspraak 4: Manhattan (New York County)
Uitspraak 5: Bronx (County)
Indien vijf juiste antwoorden 2; indien vier of drie juiste antwoorden 1; indien minder dan drie juiste antwoorden 0.
Vraag 3 2 punten
New York is een stad waarin op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie.
Beredeneer dat er binnen New York op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat in New York bevolkingsgroepen met een verschillende etniciteit (grotendeels) gescheiden van elkaar leven, (1)
zodat er zowel tussen als binnen de stadsdelen verschillen in bevolkingssamenstelling bestaan. (1)
Vraag 4 3 punten
Aan de marathon van New York doen meer mensen mee dan aan de marathons van Los Angeles en Washington DC samen. Dit heeft onder andere te maken met de status van New York als wereldstad.
Geef voor New York, Los Angeles en Washington DC aan vanuit welke dimensie of dimensies de stad een wereldstad is. Ga in je antwoord in op alle drie de steden.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat New York een mondiale functie vervult vanuit de economische (Wall Street), sociaal-culturele (theaters / mode) en politieke (Verenigde Naties) dimensie, (1)
terwijl Los Angeles alleen een mondiale functie vervult vanuit de economische (‘hoofdstad’ van de westkust) en sociaal-culturele (Hollywood / filmindustrie) dimensie, (1)
en Washington DC alleen een mondiale functie vervult vanuit de politieke dimensie (Witte Huis / Capitool). (1)
Het leefgebied van de Sami
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
bron 3
Leefgebied van de Sami
Lapland of Samenland is een regio in het noorden van Scandinavië, die wordt bewoond door de Sami. De Sami hechten veel waarde aan traditionele leefgewoonten en spreken meerdere eigen talen, maar hebben geen eigen staat.
De rendierhouderij speelt van oudsher een belangrijke rol in het leven van de Sami. De kuddes rendieren zwerven, afhankelijk van het seizoen, rond over de verschillende weidegronden. Tegenwoordig is toerisme de belangrijkste bron van inkomsten voor de Sami. In de winter maken toeristen tochten met sneeuwscooters en sledehonden. In de zomer is Lapland een populaire bestemming voor wandelaars en mountainbikers.
Het leefgebied van de Sami is rijk aan grondstoffen zoals ijzererts, goud, nikkel en zeldzame aardmetalen (zie bron 6).
Aan de Sami toegekende weidegronden
Vraag 5 1 punt
Door weidegronden voor verschillende seizoenen aan de Sami toe te kennen, wordt rekening gehouden met hun traditionele levenswijze.
Geef nog een andere aanwijzing uit bron 3 waaruit blijkt dat bij het toekennen van weidegronden rekening gehouden is met de traditionele levenswijze van de Sami.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste aanwijzing zijn: in Noorwegen zijn aan Zweedse Sami graasrechten toegekend op Noors grondgebied; er zijn (binnen Noorwegen, Zweden en Finland) ook weidegronden toegekend in gebieden die buiten het leefgebied van de Sami liggen. (1)
bron 4a
Rendieren van de sami in de herfst, Zweden
bron 4b
Hondensledetocht in de winter, Zweden
Vraag 6 2 punten
Bij het toekennen van graasrechten aan de Sami is rekening gehouden met het klimaat.
Toon met een klimaatfactor aan waarom bij het toekennen van de graasrechten onderscheid tussen zomer- en winterweidegronden gemaakt is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de bergen in de winter (te) koud / (te) lang met sneeuw bedekt zijn (om rendieren te laten grazen), (1)
zodat (vooral) de lager gelegen gebieden als winterweidegronden toegekend zijn. (1)
Opmerking: aan een juist antwoord dat uitgaat van de hoger gelegen zomerweidegronden dienen scorepunten toegekend te worden.
Vraag 7 2 punten
Toerisme is tegenwoordig de belangrijkste bron van inkomsten voor de Sami. De toendra is in de zomer gevoeliger voor landdegradatie dan in de winter.
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor de toendra juist in de zomer gevoelig is voor landdegradatie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is: de toendra is in de zomer niet bedekt met sneeuw / de bovenlaag van de toendra is in de zomer ontdooid (oorzaak) (1), waardoor de bodem / vegetatie makkelijker aangetast wordt door menselijke activiteiten (gevolg) (1).
bron 5
IJzerertsmijn van Kiruna
In het noorden van Zweeds Lapland liggen de Kiruna-ertsen. Dit ijzerertslichaam is 4 kilometer lang, 80 meter breed en 2 kilometer diep. Het ijzererts werd zo’n 1,6 miljard jaar geleden gevormd door vulkanische activiteit. In 1898 werd begonnen met het winnen van ijzererts in een open mijn. Vanaf 1965 zijn schachten gegraven om het ijzererts naar boven te halen. Om het ijzererts te exporteren, werd een spoorlijn naar Luleå en het Noorse Narvik aangelegd.
Spoorlijn Narvik Kiruna Luleå
Winning van de Kiruna-ertsen
Vraag 8 2 punten
De ijzerertsmijn bij Kiruna ligt in het leefgebied van de Sami. Tot 1965 werd het ijzererts bij Kiruna gewonnen in open mijnen. Het ijzererts lag toen aan het aardoppervlak (zie bron 5).
Geef aan
- door welk proces in de gesteentecyclus het ijzererts bij Kiruna ontstaan is;
- door welke combinatie van een endogeen en een exogeen proces het ijzererts aan het aardoppervlak is komen te liggen.
Bekijk het antwoord
Afkoelen / stollen (van magma) (1)
Opheffing / omhoogkomen én verwering / erosie (1)
Opmerking: het tweede scorepunt alleen toekennen als het endogene én het exogene proces juist zijn.
Vraag 9 2 punten
Om de export van ijzererts het hele jaar mogelijk te maken, is de ijzerertsmijn van Kiruna niet alleen verbonden met de haven van Luleå, maar ook met de havenstad Narvik in Noorwegen.
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor het vanuit Noorse havensteden wel mogelijk is om het hele jaar ijzererts te transporteren.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat voor de kust van Noorwegen een warme zeestroom ligt (oorzaak) (1), waardoor Noorse havensteden (zoals Narvik) (in tegenstelling tot de haven van Luleå) in de winter ijsvrij blijven (en er dus het hele jaar door ijzererts getransporteerd kan worden) (gevolg) (1).
bron 6
Zeldzame aardmetalen in het leefgebied van de Sami
Het leefgebied van de Sami blijkt rijk aan zeldzame aardmetalen te zijn. Deze aardmetalen spelen een cruciale rol in de energietransitie en zijn onmisbaar in communicatie- en navigatieapparatuur. De winning van zeldzame aardmetalen in Lapland is voor Europa van groot economisch en geopolitiek belang.
Ontstaan van winbare zeldzame aardmetalen
Fase 1: door verwering van graniet ontstaat een verweringslaag met zeldzame aardmetalen die door infiltratie van regenwater oplossen en uitspoelen naar onderliggende lagen.
Fase 2 en 3: als de verweringslaag door erosie verdwijnt, komt het gebied omhoog. Hierdoor komt steeds nieuw graniet aan het aardoppervlak te liggen.
Fase 4: de fasen 1 tot en met 3 blijven zich herhalen totdat winbare concentraties zeldzame aardmetalen ontstaan zijn.
Vraag 10 2 punten
Uit de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen kun je afleiden dat Lapland ooit een ander klimaat gehad heeft.
Toon met bron 6 in twee stappen aan dat Lapland ooit een ander klimaat gehad heeft.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (economisch winbare hoeveelheden) zeldzame aardmetalen ontstaan door langdurige chemische verwering (1) en dat chemische verwering alleen optreedt in een warm en vochtig (tropisch) klimaat / niet optreedt in een koud klimaat. (1)
Vraag 11 2 punten
Op het schaalniveau van Europa heeft Lapland kenmerken die typerend zijn voor afgelegen perifere gebieden en kenmerken die typerend zijn voor centrumgebieden. Het hoge bruto regionale product van Lapland is bijvoorbeeld een kenmerk dat past bij centrumgebieden.
Geef van Lapland
- nog een ander economisch kenmerk dat past bij centrumgebieden;
- een demografisch kenmerk dat past bij afgelegen perifere gebieden.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist kenmerk van Lapland dat past bij centrumgebieden is: het grootste deel van de bewoners van (Noors en Zweeds) Lapland is werkzaam in de dienstensector. (1)
Uit het demografische kenmerk van Lapland dat past bij afgelegen perifere gebieden moet blijken dat Lapland dunbevolkt is / in Lapland weinig mensen wonen. (1)
Vraag 12 3 punten
Toon met de bronnen aan dat in Lapland een concurrentiestrijd om de ruimte plaatsvindt.
Ga in je antwoord in op
- verschillende actoren;
- hun belangen vanuit verschillende dimensies;
- verschillende schaalniveaus.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord gaat in op de concurrentiestrijd om de ruimte in Lapland, waarbij verschillende actoren juist benoemd worden (1); hun belangen vanuit verschillende dimensies juist toegepast worden (1); verschillende schaalniveaus juist toegepast worden (1).
Een voorbeeld van een juist antwoord is: in Lapland vindt een concurrentiestrijd om de ruimte plaats tussen de Sami en mijnbouwbedrijven / de overheid, waarbij de tradities van de Sami, zoals het vrij laten rondlopen van rendieren, botsen met de aanleg van infrastructuur / mijnen door mijnbouwbedrijven / de overheid, waarbij de Sami opkomen voor het behoud van hun leefgebied / Lapland, terwijl mijnbouwbedrijven / de overheid belangen hebben op een hoger / nationaal / Europees / continentaal schaalniveau.
De Indische plaat
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 10.
bron 7
Plaatgrenzen nabij Zuid-Azië
Vraag 13 1 punt
In bron 7 staan met de letters a, b en c drie locaties aangegeven. De aardkorst op deze locaties is niet even oud.
Noteer de letters a, b en c in de juiste volgorde van oud naar jong op je antwoordblad.
Bekijk het antwoord
c - b - a (1)
bron 8
Beweging van de Indische plaat
Vraag 14 2 punten
De plaatbeweging van de Indische plaat in de afgelopen 70 miljoen jaar is het resultaat van verschillende tektonische krachten.
Geef aan
- welke tektonische kracht tot 40 miljoen jaar geleden zorgde voor de hoge bewegingssnelheid van de Indische plaat;
- welke tektonische verandering plaatsvond waardoor de bewegingssnelheid van de Indische plaat afnam.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Indische plaat snel bewoog door de slab pull / trekkracht van de onderduikende plaat. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat de botsing van het oceanische deel van de Indische plaat (met de Euraziatische plaat) veranderde in een botsing van het continentale deel van de Indische plaat (met de Euraziatische plaat). (1)
bron 9
De Mount Everest
De Mount Everest is met 8.849 meter de hoogste berg op aarde. De Mount Everest ligt in het noordoosten van Nepal op de grens met China. De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. In het kalksteen worden fossielen gevonden die tot 400 miljoen jaar oud zijn. De geologische laag eronder, de Yellow Band, bestaat uit marmer.
bron 10
Dwarsdoorsnede van de Mount Everest en omgeving
Vraag 15 3 punten
De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. Daaronder ligt de Yellow Band, die bestaat uit marmer. Voor het ontstaan van marmer is kalksteen nodig.
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van marmer.
Begin je beschrijving met het afzettingsmilieu waarin kalksteen ontstaat.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat op de bodem van de oceaan kalkhoudende sedimenten ophoopten (1)
die (uiteindelijk) werden samengedrukt tot kalksteen (1)
en dat dit kalksteen (bij de plooiing / opheffing van de Himalaya) door hoge druk en/of temperatuur vervormde tot marmer. (1)
Vraag 16 2 punten
De Yellow Band is niet alleen op de Mount Everest te zien, maar ook op de bergen Changtse en Changzheng. Op de Lhotse-Nuptse is de Yellow Band niet te zien.
Leg uit waardoor de Yellow Band op de Mount Everest, de Changtse en de Changzheng wel zichtbaar is, maar op de Lhotse-Nuptse niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat de Yellow Band bij de Lhotse-Nuptse door endogene krachten / compressie / plooiing / scheefstelling hoger is komen te liggen (dan bij de Mount Everest, de Changtse en de Changzheng) (oorzaak) (1), waardoor de Yellow Band op de Lhotse-Nuptse door exogene krachten / erosie en/of verwering verdwenen is (gevolg) (1).
Fysische geografie van Peru
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
bron 11
Natuurkundige overzichtskaart Peru
bron 12
Klimaatdiagrammen van vier plaatsen uit bron 11
bron 13
Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag
Vraag 17 2 punten
De klimaatdiagrammen in bron 12 horen bij de steden Arequipa, Cusco, Iquitos en Trujillo (zie bron 11).
Noteer de namen van deze vier steden onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke stad de letter van het juiste klimaatdiagram.
Bekijk het antwoord
Arequipa - d
Cusco - c
Iquitos - a
Trujillo - b
Indien vier juiste antwoorden 2; indien drie of twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.
Vraag 18 3 punten
In het noordoosten van Peru ligt een voorlandbekken. In dit voorlandbekken zijn fossiele energiebronnen ontdekt.
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze fossiele energiebronnen in het voorlandbekken van Peru.
Begin je beschrijving met het ontstaan van dit voorlandbekken.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving moet onderstaande drie stappen bevatten: bij het ontstaan van de Andes ontstond (ten oosten van de Andes) ook een dalingsgebied (1); in dit (voorland)bekken / laaggelegen gebied sedimenteerde (onder andere) organisch materiaal (1); dit organisch materiaal werd onder invloed van hoge druk / hoge temperatuur omgezet tot fossiele energiebronnen (1).
bron 14
Het Pacaya-Samiria-reservaat
Het Pacaya-Samiria-reservaat ligt ten zuidwesten van Iquitos (zie bron 11). Het reservaat ligt tussen de rivieren Marañon en Ucayali. Waar deze rivieren samenkomen, stroomt het water verder als de Amazone.
Satellietbeeld van de rivieren Marañon en Ucayali
Vraag 19 2 punten
Afhankelijk van het schaalniveau waarop je kijkt, kan de Ucayali in het Pacaya-Samiria-reservaat tot de benedenloop óf tot de bovenloop gerekend worden.
Geef
- een kenmerk van de Ucayali in dit reservaat dat past bij de benedenloop van een rivier;
- een argument waarom de Ucayali in dit reservaat ook tot de bovenloop gerekend kan worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist kenmerk dat past bij de benedenloop zijn: de Ucayali in het reservaat heeft (grote) meanders / bochten; de Ucayali in het reservaat ligt in een laagvlakte / moeras. (1)
Voorbeelden van een juist argument waarom de Ucayali in dit reservaat ook tot de bovenloop gerekend kan worden zijn: de Ucayali komt in dit reservaat net uit de bergen; de Ucayali ligt in dit reservaat duizenden kilometers van de zee waarin de rivier uiteindelijk uitmondt. (1)
Vraag 20 2 punten
Tijdens El Niño neemt het debiet van de rivieren in het Pacaya Samiria-reservaat af. Dit komt doordat er in dit gebied tijdens El Niño minder neerslag valt.
Leg uit waardoor tijdens El Niño minder neerslag in dit gebied valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat de wind in dit gebied tijdens El Niño uit het westen komt (in plaats van de standaard waaiende oostpassaat) (oorzaak) (1), waardoor dit gebied aan de lijzijde / in de regenschaduw van de Andes komt te liggen (gevolg) (1).
Migratie vanuit Venezuela
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
bron 15
Miljoenen Venezolanen gaan naar het buitenland
In 1999 werd Hugo Chávez als president van Venezuela gekozen. Zijn overwinning was kenmerkend voor de linkse politiek van veel Zuid-Amerikaanse landen in die tijd. Tijdens zijn regeerperiode steeg de aardolieprijs van ongeveer tien dollar per vat naar meer dan 50 dollar in 2006. In 2011 kostte een vat aardolie (tijdelijk) zelfs meer dan 100 dollar. Met aardoliehandel werd veel geld verdiend. Chávez gebruikte dat geld voor een beleid waarbij iedereen toegang kreeg tot gezondheidszorg en onderwijs, arme Venezolanen voedselhulp kregen en fabrieken door de staat werden onteigend (a).
In maart 2013 overleed Chávez en werd hij opgevolgd door Nicolás Maduro. In die tijd daalde de aardolieprijs. Hierdoor daalden de inkomsten uit export (b). De staatsuitgaven bleven echter hoog. De staatsschuld groeide, de inflatie nam toe, de werkloosheid steeg en de armoede trof steeds meer mensen. De inkomensongelijkheid steeg in 2017 tot 0,68 en was daarmee het hoogst van alle Zuid-Amerikaanse landen (c).
Bij de overheid was veel corruptie en door stijgende criminaliteit nam de veiligheid op straat af. Er ontstond een kleine groep extreem rijke mensen die ook de politieke macht hadden, terwijl de nationale welvaart daalde (d).
Dit alles leidde vanaf 2017 tot een vluchtelingenstroom van miljoenen Venezolanen naar het buitenland.
Vraag 21 2 punten
In bron 15 staan de letters a tot en met d. Elke letter is van toepassing op de zin die ervoor staat. Hieronder staan acht begrippen.
- culturele diffusie
- exportvalorisatie
- Gini-coëfficiënt
- handelsbalans
- informele sector
- neoliberalisme
- oligarchie
- socialisme
Noteer de letters a tot en met d uit bron 15 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip.
Let op: je gebruikt vier van de acht begrippen.
Bekijk het antwoord
a - socialisme
b - handelsbalans
c - Gini-coëfficiënt
d - oligarchie
Aanvulling op het correctievoorschrift: bij a moeten alle antwoorden, ook een blanco antwoord, goedgerekend worden.
Indien vier juiste antwoorden 2; indien drie juiste antwoorden 1; indien minder dan drie juiste antwoorden 0.
Vraag 22 2 punten
De Venezolaanse regering deed weinig om de emigratie tegen te gaan.
Geef hiervoor een reden
- vanuit de politieke dimensie;
- vanuit de economische dimensie.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste reden vanuit de politieke dimensie zijn: vluchtelingen waren vooral politieke tegenstanders van het systeem; het tegengaan van emigratie zou de interne spanningen kunnen verergeren. (1)
Voorbeelden van een juiste reden vanuit de economische dimensie zijn: er was grote werkloosheid / een overschot aan werkzoekenden in het land; de overheid had niet het geld om de massale uittocht effectief te controleren of te stoppen; als mensen emigreren, hoeft de overheid de sociale voorzieningen (zoals onderwijs / gezondheidszorg) voor deze mensen niet in stand te houden. (1)
bron 16
Venezolanen in Latijns-Amerika (mei 2022)
Vraag 23 4 punten
In de landen in het westen van Zuid-Amerika hebben zich meer Venezolanen gevestigd dan in de landen in het oosten van Zuid-Amerika.
Geef
- twee redenen waarom zich in de landen in het westen van Zuid-Amerika meer Venezolanen gevestigd hebben;
- twee redenen waarom Bolivia hierop een uitzondering is.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste redenen waarom zich in het westen meer Venezolanen gevestigd hebben: alle landen in het westen van Zuid-Amerika zijn (net als Venezuela) Spaanstalige landen; de landen in het westen van Zuid-Amerika zijn goed bereikbaar over de weg / via de Pan-American Highway. (2)
Voorbeelden van juiste redenen waarom Bolivia een uitzondering is: Bolivia is een minder welvarend land (dan de andere landen in het westen van Zuid-Amerika); de hoge ligging van (delen van) Bolivia kan voor immigranten gezondheidsproblemen opleveren. (2)
Opmerking: per juiste reden een scorepunt toekennen.
Vraag 24 1 punt
Niet alle Venezolaanse migranten bleven in Zuid-Amerika. Een deel migreerde naar Spanje.
Geef aan waarom de migratie van Venezolanen naar Spanje een vorm van selectieve migratie is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat alleen rijkeren de mogelijkheid hebben om Venezuela per vliegtuig te verlaten. (1)
Muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
bron 17
De mangrovemug Aedes taeniorhynchus
De overlast van muggen op Aruba, Bonaire en Curaçao is groot in de regenperiode. In de buurt van mangroven veroorzaakt de mangrovemug Aedes taeniorhynchus veel overlast. In tegenstelling tot de meeste andere muggen legt deze mug haar eitjes in de zoute grond op de hogere delen in de mangrove. Wanneer deze hogere delen onder water komen te staan, komen de eitjes uit. Muggenoverlast wordt op Aruba bestreden door de Gele Koorts Muskiet Bestrijding (GKMB). Dat doen ze door de mangroven te bespuiten met pesticiden of door de muggen uit te roken. Het Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) wil dat de GKMB daarmee stopt en andere manieren gebruikt om de muggen te bestrijden.
Aedes taeniorhynchus
Broedgebied van de mangrovemug Aedes taeniorhynchus
Vraag 25 2 punten
De muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden (zie bron 17) is het grootst in de periode met de meeste neerslag.
Geef aan
- in welke periode op de Benedenwindse Eilanden de meeste neerslag valt. Kies uit: januari - maart, april - juni, juli - september of oktober - december;
- waardoor juist dan de meeste neerslag valt.
Bekijk het antwoord
In de periode oktober - december (1)
Uit het antwoord moet blijken dat de Benedenwindse Eilanden dan onder invloed staan van een lagedrukgebied / van tropische depressies. (1)
bron 18
Golfbaan op Aruba
Vraag 26 1 punt
Bij golfbanen op de Benedenwindse Eilanden is ook in de droge periode de muggenoverlast groot.
Geef aan waardoor de muggenoverlast juist bij golfbanen ook in de droge periode groot is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat het gras op golfbanen vochtig gehouden / besproeid wordt met (zoet) water (en dat trekt muggen aan). (1)
Vraag 27 3 punten
Op Aruba is de overlast van de mangrovemug vooral aan de zuidkust van het eiland groot. Aan de noordkust van het eiland is dat niet zo, want daar groeien geen mangroven.
Beschrijf in drie stappen waardoor aan de noordkust van Aruba geen mangroven kunnen groeien.
Begin je beschrijving met de overheersende windrichting.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat de noordkant van Aruba onder invloed staat van de noordoostpassaat / te maken heeft met sterke winden uit het noordoosten (1), waardoor de zee aan de noordkant van Aruba ruw is / hoge golven heeft / geen rustige getijdeverschillen kent (1), en er geen sedimentatie optreedt (en er dus geen mangrove / vegetatie kan groeien). (1)
Vraag 28 2 punten
Het FPNA heeft de muggenbestrijdingsdienst verzocht om andere manieren te gebruiken om muggen te bestrijden.
Beredeneer waarom bij het bestrijden van muggen belangen vanuit verschillende dimensies met elkaar botsen.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is: het bestrijden van muggen is nodig om de overlast van muggen voor toeristen / inwoners te beperken (1), maar het bestrijden van muggen met pesticiden vormt wel een gezondheidsrisico voor de lokale bevolking / ook een bedreiging voor de flora/fauna / het milieu (in mangrove). (1)
Trinidad en Tobago
Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 21.
Vraag 29 3 punten
Trinidad en Tobago kun je vanuit de dimensie natuur rekenen tot het Caribisch gebied, maar er zijn ook argumenten om dat niet te doen.
Geef drie argumenten vanuit de dimensie natuur om Trinidad en Tobago wel tot het Caribisch gebied te rekenen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste argumenten zijn: Trinidad en Tobago grenst aan de Caribische zee; Trinidad en Tobago ligt grotendeels op de Caribische plaat; Trinidad en Tobago heeft een vergelijkbaar klimaat met de andere Caribische eilanden / een subtropisch klimaat; Trinidad en Tobago staat onder invloed van de noordoostpassaat; Trinidad en Tobago zijn beide eilanden. Per juist argument 1.
bron 19
Wapen van Trinidad en Tobago
Vertaling: samen ambiëren we, samen verwezenlijken we
Vraag 30 2 punten
Twee koloniale grootmachten hebben veel invloed gehad op Trinidad en Tobago.
Noteer deze twee koloniale grootmachten op je antwoordblad.
- Schrijf achter de koloniale grootmacht die als eerste invloed kreeg een aanwijzing uit het kaartenkatern waaruit deze invloed blijkt.
- Schrijf achter de koloniale grootmacht die daarna invloed kreeg een aanwijzing uit bron 19 waaruit deze invloed blijkt.
Bekijk het antwoord
Spanje: dit blijkt uit de naam van de hoofdstad (Port of Spain). (1)
Groot-Brittannië / Engeland: dit blijkt uit de Engelse tekst onder het wapen van Trinidad en Tobago / uit de Sint-Joriskruizen op de schepen die verwijzen naar de Engelse scheepvaarders. (1)
bron 20
Leeftijdsopbouw Trinidad en Tobago
Vraag 31 1 punt
Toon aan dat dat de demografische transitie in Trinidad en Tobago voltooid is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat in Trinidad en Tobago het vruchtbaarheidscijfer laag is. (1)
bron 21
Totale exportwaarde en bijdrage van energiesector aan totale export, Trinidad en Tobago
Vraag 32 2 punten
Stelling: de economische structuur van Trinidad en Tobago lijkt veel op die van andere landen in het Caribisch gebied.
Geef
- een argument voor deze stelling;
- een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
Uit het argument voor de stelling moet blijken dat Trinidad en Tobago net als andere landen in het Caribisch gebied een eenzijdige economie heeft / afhankelijk is van één economische sector. (1)
Een voorbeeld van een juist argument tegen de stelling is: de economie van Trinidad en Tobago is afhankelijk (van de doorvoer) van energie en/of olie / grondstoffen (in plaats van toerisme). (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (7), weer en klimaat (5) en energie en grondstoffen (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2026/vwo/documenten/cse-1/vw-0131-t-26-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2026, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.