Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Landenvergelijking MINT-landen, Digitalisering in Afrika, Geschiedenis van de platentektoniek, Overstromingen in Venetië, Grondstoffen in Suriname, Sociale ongelijkheid en de politieke toekomst van Zuid-Amerika, Klimaten in het Caribisch gebied, Demografische vergelijking van drie Caribische landen.

Kort antwoord

Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over ontwikkelingsvraagstukken (13), endogene en exogene processen (4) en energie en grondstoffen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Landenvergelijking MINT-landen

Bron 1 De MINT-landen

De MINT-landen
Bron 1

De bedenker van de term BRIC-landen, de voormalige econoom Jim O'Neill van investeringsbank Goldman Sachs, is in 2013 met een nieuw landenlijstje gekomen om groeimarkten aan te duiden die economisch kansrijk zijn: de MINT-landen. De landen Mexico, Indonesië, Nigeria en Turkije hebben het potentieel om tot het ontwikkelingsniveau van de BRIC-landen te komen.

Volgens O'Neill maken deze landen de komende twintig jaar een gunstige demografische ontwikkeling door. Bovendien ziet hij 'interessante economische perspectieven' voor de MINT-landen.

Ligging MINT-landen: wereldkaart waarop Mexico, Indonesië, Nigeria en Turkije rood zijn gemarkeerd.

Kaartenkatern Wereld

Wereld
Kaartenkatern Grote Bosatlas 55e editie kaartblad 236/237. Schaal 1: 75.000.000

Wereldkaart met landsgrenzen, landnamen, zeeën en oceanen.

Vraag 1 2 punten

Van de MINT-landen heeft Indonesië de gunstigste ligging om tot verdere economische ontwikkeling te komen. Door deze economische ontwikkeling zal de samenstelling van de beroepsbevolking veranderen. Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.

  • 1. Geef aan waarom Indonesië een gunstige ligging heeft om tot verdere economische ontwikkeling te komen.
  • 2. Geef aan welke verandering in de samenstelling van de beroepsbevolking zal optreden door de verdere economische ontwikkeling.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een gunstige ligging van Indonesië: het ligt in een regio met een groeiende economie, dicht bij grote opkomende landen (China of India) of aan drukbevaren handelsroutes. (1p)
  • Noemt de verandering: het aandeel van de beroepsbevolking in de primaire sector neemt af en/of het aandeel in de secundaire (en/of tertiaire) sector neemt toe. (1p)

Bron 2 Leeftijdsdiagrammen van de vier MINT-landen (2020)

Leeftijdsdiagrammen van de vier MINT-landen (2020)
Bron 2

Vier bevolkingspiramides naast elkaar, per leeftijdsgroep van 5 jaar. Mannen links (blauw), vrouwen rechts (paars). De schaal loopt in procenten van 10 links en rechts tot 0 in het midden.

Mexico, populatie 128.923.753: brede middengroepen, de basis is smaller dan die van Indonesië en Nigeria.
Indonesië, populatie 273.523.620: brede basis, de groepen tot ongeveer 30 jaar zijn groot.
Nigeria, populatie 206.139.587: de breedste basis van de vier. De jongste groepen (0 tot 4 en 5 tot 9 jaar) zijn ongeveer 8 procent van de bevolking, en de piramide wordt snel smaller naar boven.
Turkije, populatie 84.339.067: smalle basis, de groepen tussen ongeveer 20 en 45 jaar zijn het grootst.

Vraag 2 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2. Van de MINT-landen heeft Nigeria op dit moment een ongunstige demografische opbouw om tot economische ontwikkeling te komen. Leg uit dat Nigeria op dit moment een ongunstige demografische opbouw heeft om tot economische ontwikkeling te komen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: Nigeria heeft een groter aandeel jongeren, dus relatief minder mensen in de (arbeids)productieve leeftijdsgroep dan de andere MINT-landen. (1p)
  • Noemt het gevolg: de kosten van bijvoorbeeld onderwijs zijn relatief hoog ten opzichte van het bnp of de belastinginkomsten. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Bron 3 De economische complexiteit en bnp per hoofd van de MINT-landen en de BRIC-landen (2019)

De Economic Complexity Index (ECI) is een maatstaf voor de mate van ontwikkeling van grote economieën. Om de economische complexiteit te meten wordt gekeken naar wat de landen exporteren en hoe uniek deze export is. Zwitserland scoort op deze rangorde hoog omdat het veel verschillende hoogwaardige producten exporteert die door andere landen niet of nauwelijks geëxporteerd worden.

Spreidingsdiagram. Horizontale as: complexiteitsindex (ECI), van -2,5 tot 2,5. Verticale as: bnp per hoofd in dollars (x 1.000), logaritmische schaal van 1 tot 100. Zwitserland staat rechtsboven.
Legenda: MINT-landen (groen): 1 Nigeria, 2 Indonesië, 3 Turkije, 4 Mexico. BRIC-landen (roze): 5 Rusland, 6 Brazilië, 7 China, 8 India. Overige landen: beige.
Afleesbaar (ca.): Nigeria ECI -1,6 en bnp 5; Turkije ECI 0,6 en bnp 28; Mexico ECI 1,3 en bnp 20. Over het geheel van de landen neemt het bnp per hoofd toe naarmate de ECI hoger is.

Vraag 3 1 punt

Gebruik bron 3. Geef het verband tussen de economische complexiteit en het bnp per hoofd van een land.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het verband: hoe hoger de economische complexiteit (ECI), hoe hoger het bnp per hoofd van een land. (1p)

Bron 4 Economische kenmerken van de MINT-landen

KenmerkMexicoIndonesiëNigeriaTurkije
bnp per hoofd in dollars (x 1.000)19,811,85,128,3
belangrijkste handelspartners exportVerenigde Staten 80%China 14%, Verenigde Staten 11%, Japan 11%India 31%, Verenigde Staten 12%, Spanje 7%Duitsland 10%, Verenigd Koninkrijk 6%, Verenigde Arabische Emiraten 6%
belangrijkste exportproductenproductiegoederen, electronica, auto's en auto-onderdelen, olie en olieproductenminerale grondstoffen, dierlijke en plantaardige vetten (palmolie), elektrische machines, rubberolie en olieproducten, cacao, rubberkleding, voedingsmiddelen, metaal, transportmiddelen

Vraag 4 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4. Stelling: Mexico is ondanks een hogere economische complexiteit economisch kwetsbaarder dan Turkije. Ben jij het eens of oneens met deze stelling? Onderbouw je keuze met twee argumenten.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juist argument bij het gekozen standpunt. Eens: de export van Mexico is vooral gericht op één land (de Verenigde Staten), of het (drugsgerelateerde) geweld maakt Mexico kwetsbaar. Oneens: Mexico maakt deel uit van een van de grootste handelsblokken ter wereld (de NAFTA), of de export bestaat uit hoogwaardige industrieproducten of grondstoffen waar in de Verenigde Staten veel vraag naar is. (1p)
  • Geeft een tweede juist argument bij het gekozen standpunt, uit dezelfde lijst als hierboven. (1p)

Het standpunt (eens of oneens) levert zelf geen punten op. De argumenten moeten passen bij het gekozen standpunt. Per juist argument 1 punt.

Vraag 5 2 punten

Bij het opstellen van landenlijstjes als BRIC en MINT worden niet vanuit alle dimensies kenmerken meegewogen. Beredeneer dat de bruikbaarheid van dergelijke lijstjes in de geografie daardoor beperkt is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij het opstellen van BRIC- en MINT-lijstjes geen kenmerken uit de politieke dimensie worden meegewogen (alleen economische en sociaal-culturele kenmerken). (1p)
  • Noemt dat ook politieke ontwikkelingen een belangrijke rol spelen in de (economische) ontwikkeling van landen. (1p)

Digitalisering in Afrika

Bron 5 Digitalisering in Afrika

Digitalisering in Afrika
Bron 5

Mobiele telefonie is de populairste vorm van communicatie in Afrika en het aantal internetgebruikers is er sinds 2010 meer dan verviervoudigd. Deskundigen voorspellen dat rond 2025 nog eens 300 miljoen mensen in Afrika digitaal verbonden zullen zijn en dat het dataverkeer er vertienvoudigt.

Twee kaarten van Afrika naast elkaar.
Links: aantal SIM-kaarten per 100 inwoners, 2017. Legenda: 10 tot 40, 41 tot 60, 61 tot 80, 81 tot 100, 101 tot 120, meer dan 120, geen gegevens.
Rechts: internetgebruikers, % van de totale bevolking, 2017. Legenda: 0 tot 5,0; 5,1 tot 10,0; 10,1 tot 20,0; 20,1 tot 40,0; 40,1 tot 70,0; geen gegevens.
Noord-Afrika scoort op beide kaarten hoog, Centraal-Afrika op beide laag. Zuid-Afrika heeft meer dan 120 SIM-kaarten per 100 inwoners en een internetgebruik van 20,1 tot 40,0 procent.

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 5. Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: in Afrika bestaat een verband tussen het aantal simkaarten per 100 inwoners en het percentage internetgebruikers van de totale bevolking.
Uitspraak 2: door digitalisering nemen de absolute afstanden in Afrika af.
Uitspraak 3: verstedelijking en analfabetisme versnellen de digitalisering in Afrika.
Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt elke uitspraak: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 onjuist, uitspraak 3 onjuist. (2p)

Puntentabel: drie juiste oordelen 2 punten; twee juiste oordelen 1 punt; minder dan twee juiste oordelen 0 punten.

Vraag 7 2 punten

Gebruik bron 5. In centrumlanden zijn telefoons met een abonnement de populairste manier van mobiele telefonie. In Afrika wordt veel vaker gebruikgemaakt van prepaid simkaarten dan van abonnementen.
Beredeneer waarom het gebruik van prepaid simkaarten goed aansluit op de economische situatie in Afrika.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in Afrika veel mensen in de informele sector werken of geen vast inkomen hebben. (1p)
  • Noemt dat zij daardoor geen bankrekening hebben en geen abonnement kunnen of willen afsluiten. (1p)

Bron 6 Nairobi: 'Silicon Savannah'

Nairobi: 'Silicon Savannah'
Bron 6 Artist's impression van de eerste fase van Konza Technopolis

De Keniaanse hoofdstad Nairobi is de afgelopen tien jaar uitgegroeid tot een centrum van digitale innovatie in Afrika. De Keniaanse overheid haakt in op deze ontwikkelingen en heeft ten zuiden van Nairobi een technologiehub gepland: Konza Technopolis. De hub moet technologiebedrijven aantrekken, zoals softwareontwikkelaars, datacentra en callcenters. In de hub komen woningen, hotels en winkelcentra. Verder zijn er plannen voor een universiteitscampus, (internationale) scholen en ziekenhuizen. In 2019 is het eerste gebouwencomplex opgeleverd.

Vraag 8 2 punten

Gebruik bron 6. Hubs als Konza Technopolis zullen op langere termijn cruciaal zijn voor de verdere ontwikkeling van Afrika. Geef hiervoor twee redenen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden: technologiehubs als Konza Technopolis zorgen voor een toename van het aantal hoogopgeleide mensen. (1p)
  • Noemt een juiste reden: technologiehubs als Konza Technopolis trekken buitenlandse bedrijven en/of buitenlands kapitaal aan. (1p)

Er worden twee redenen gevraagd: tel alleen de eerste twee redenen mee (CvTE regel 3.5).

Vraag 9 2 punten

Gebruik de bronnen 5 en 6. Beredeneer waarom door de ontwikkeling van Konza Technopolis de economische ongelijkheid op verschillende schaalniveaus kan toenemen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Kenia door de investeringen zich sneller of beter kan ontwikkelen dan andere landen of buurlanden, waardoor de economische verschillen tussen landen groter kunnen worden. (1p)
  • Noemt dat deze regio binnen Kenia zich sneller of beter kan ontwikkelen dan andere regio's, waardoor de economische verschillen binnen Kenia groter kunnen worden. (1p)

Geschiedenis van de platentektoniek

Vraag 10 2 punten

Hieronder staan drie beschrijvingen die te maken hebben met de theorie van de platentektoniek.
Beschrijving a: omhooggerichte convectiestromen onder de oceanische korst zorgen hier voor ridge push.
Beschrijving b: de langgerekte, diepe delen in de oceaan die ontstaan op plaatsen waar door slab pull de oceanische korst de mantel ingetrokken wordt.
Beschrijving c: de aardkorst en het bovenste deel van de mantel die als één geheel bewegen.
Noteer de letters a, b en c onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het begrip dat beschreven wordt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij a de (mid)oceanische rug, bij b de (diepzee)trog en bij c de lithosfeer. (2p)

Puntentabel: drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste antwoorden 1 punt; minder dan twee juiste antwoorden 0 punten.

Bron 7 Een revolutie in de aardwetenschappen

In 1973 schreef de Britse professor in de geologie Anthony Hallam het populair wetenschappelijke boek over platentektoniek Een revolutie in de geologie. In het voorwoord schrijft hij: „De afgelopen jaren zijn wat betreft de aardwetenschappen buitengewoon boeiend geweest om mee te maken. Nieuwe stoutmoedige denkbeelden met betrekking tot de fundamentele aspecten van de structuur en de evolutie van onze planeet zijn op allerlei manieren getoetst en tot algemene tevredenheid bevestigd.”

Bron 8 Geologische bouw en gebergtevorming

Geologische bouw en gebergtevorming
Bron 8 © Noordhoff Uitgevers bv

Wereldkaart van de geologische bouw. Legenda: oud schild (precambrisch, lichtgroen); schild bedekt door jongere ongeplooide sedimenten (gearceerd); overig gebied bedekt met niet of weinig geplooide sedimenten (lichtgeel); alpiene (jonge) plooiingsgebieden (tertiair, oranje lijnen); hercynische plooiingsgebieden (carboon, rood); caledonische plooiingsgebieden (siluur, paars); riftzones (strepen) en diepzeetroggen (blauwe lijnen). Op de kaart staan de schilden benoemd, zoals het Canadese, Baltische, Siberische, Chinese, Indische, Arabische, Afrikaanse, Guyana- en Braziliaanse schild en het Australische schild.

Vraag 11 2 punten

Gebruik de bronnen 7 en 8. De ligging en ouderdom van gebergten aan de randen van het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan zijn een bewijs voor de theorie van de platentektoniek. Beredeneer dat aardwetenschappers deze ligging en ouderdom als bewijs gebruikten om de theorie van de platentektoniek te onderbouwen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de gebergten aan de westkant van Noorwegen, bij Schotland en/of Ierland en aan de oostkant van Groenland dezelfde ouderdom hebben (ontstaan tijdens de Caledonische plooiingsfase). (1p)
  • Noemt dat aardwetenschappers daaruit concludeerden dat deze gebergten ooit één geheel waren en door sea-floor-spreading (divergentie) van elkaar weg geduwd zijn. (1p)

Bron 9 De vervorming van de aardkorst

De vervorming van de aardkorst
Bron 9

Wereldkaart met de plaatgrenzen en de mate van vervorming van de aardkorst. Legenda: vervorming van matig (blauw) tot sterk (rood). Vier locaties zijn met een letter aangegeven: a in de Grote Oceaan, ten westen van Noord-Amerika (Hawaii); b langs de westkust van Midden-Amerika; c in het Himalayagebied in Azië; d in de zuidelijke Indische Oceaan, ten zuidoosten van Afrika.

Vraag 12 1 punt

Gebruik bron 9. Aan de randen van de Grote Oceaan liggen delen van de aardkorst die sterk vervormd worden. Welk proces zorgt op deze plekken voor deze sterke vervorming?

Bekijk het antwoord
  • Noemt subductie (of convergentie, slab pull). (1p)

Bron 10 Acht beweringen over de locaties a tot en met d in bron 9

1 Een divergente plaatgrens zorgt op deze plek voor een lange rij actieve onderzeese vulkanen.
2 Hier ligt één actieve vulkaan, maar onder water ligt een lange rij uitgedoofde vulkanen.
3 In dit deel speelt slab pull een grote rol bij de plaatbeweging.
4 Hoog in de bergen vind je hier fossielen van planten en dieren die op de zeebodem van een verdwenen oceaan leefden.
5 In juni 2018 verloren tientallen mensen het leven door pyroclastische stromen na een heftige vulkaanuitbarsting.
6 Toeristen komen hier elke dag kijken naar de lavastromen die rustig in zee stromen.
7 Aan weerszijden van de plaatgrens liggen op gelijke afstand van de plaatgrens gesteenten van dezelfde ouderdom.
8 In 2015 vielen in dit gebergte duizenden doden als gevolg van een catastrofale aardbeving. Een van de hoofdsteden in dit gebergte ligt sinds de aardbeving 1 meter hoger en is 2 meter verschoven.

Vraag 13 3 punten

Gebruik de bronnen 9 en 10. Op de kaart in bron 9 staan met de letters a tot en met d vier locaties aangegeven. Locatie a is Hawaii. In bron 10 staan acht beweringen over deze locaties.
Noteer de letters a tot en met d onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de cijfers van de twee beweringen die daarbij horen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij elke letter de twee juiste cijfers: a (Hawaii) 2 en 6; b (Centraal-Amerika) 3 en 5; c (Himalaya) 4 en 8; d (Zuidoost-Indische rug) 1 en 7. (3p)

Puntentabel op het aantal juiste cijfers: acht juist 3 punten; zeven of zes juist 2 punten; vijf of vier juist 1 punt; minder dan vier juist 0 punten.

Overstromingen in Venetië

Bron 11 Acqua alta in Venetië

Acqua alta in Venetië
Bron 11 San Marcoplein in Venetië tijdens een overstroming in 2019

Venetië ligt in het noorden van Italië in een lagune. Een smalle landtong scheidt het water in de lagune van de Golf van Venetië, het noordelijkste deel van de Adriatische Zee.

Venetië is altijd al kwetsbaar geweest voor overstromingen. Dat komt door hoogwater in de Golf van Venetië en treedt vooral op in de periode oktober − april. Dit hoge water in de Golf van Venetië (en dus ook in de lagune van Venetië) wordt door de Italianen acqua alta genoemd.

De laatste decennia neemt het aantal overstromingen in Venetië ook door menselijk handelen toe.

Kaartenkatern Italië

Italië
Kaartenkatern Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 108/109. Schaal 1: 4.000.000

Kaart van Italië en de omgeving, met zeeën, hoogteligging in kleuren, plaatsnamen, wegen en een legenda. De kaart is gedraaid weergegeven.

Vraag 14 3 punten

Gebruik bron 11 en het kaartenkatern. Acqua alta in de Golf van Venetië ontstaat bij een combinatie van natuurlijke oorzaken. Beschrijf in drie stappen het ontstaan van acqua alta in de Golf van Venetië.
Je beschrijving moet twee natuurlijke oorzaken van hoogwater op zee bevatten en een kenmerk van de vorm van de Adriatische Zee.

Bekijk het antwoord
  • Stap 1: in de periode oktober tot april zijn er vaak stormen of harde wind (vanuit het zuiden) op de Adriatische Zee of in het Middellandse Zeegebied. (1p)
  • Stap 2: de Golf van Venetië heeft periodiek te maken met extra hoge vloed of springtij, waardoor het zeewater hoger staat. (1p)
  • Stap 3: het noordelijk deel van de Adriatische Zee is een doodlopende zeearm, waardoor het zeewater bij storm of harde wind uit het zuiden wordt opgestuwd. (1p)

Elke stap telt 1 punt. Stap 1 en 2 zijn de twee natuurlijke oorzaken van hoogwater op zee (stormen of harde wind uit het zuiden in de periode oktober tot april; extra hoge vloed of springtij). Stap 3 is het kenmerk van de vorm van de Adriatische Zee (een doodlopende zeearm).

Vraag 15 2 punten

Gebruik bron 11. Bij Venetië is sprake van absolute en relatieve zeespiegelstijging. Deze zeespiegelstijging heeft oorzaken op verschillende schaalniveaus.
Geef voor Venetië een oorzaak van: de relatieve zeespiegelstijging op regionaal schaalniveau; de absolute zeespiegelstijging op een hoger schaalniveau.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een oorzaak van de relatieve zeespiegelstijging op regionaal schaalniveau: bodemdaling door grondwateronttrekking, of bodemdaling door het gewicht van bebouwing op de relatief zwakke ondergrond. (1p)
  • Noemt dat door opwarming van de aarde (klimaatverandering) de zeespiegel stijgt, de absolute zeespiegelstijging. (1p)

Bron 12 Het MOSE-project

Het MOSE-project
Bron 12 Het MOSE-project bij Venetië

In 2020 zijn voor de kust van Venetië beweegbare waterkeringen in gebruik genomen. Om de waterstand in de lagune van Venetië laag te houden, worden bij een waterstand van meer dan 0,9 meter boven het normale peil de kleppen in de onderwaterpoorten tussen de drie openingen in de landtong omhoog gezet.

Vraag 16 2 punten

Gebruik de bronnen 11 en 12. Er is een terugkerende discussie over de vraag op welke hoogte van het zeewater de kleppen in de onderwaterpoorten gesloten moeten worden. Beredeneer dat in deze discussie belangen vanuit verschillende dimensies met elkaar botsen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een belang uit de sociaal-culturele dimensie: Venetië is een toeristische stad met cultureel erfgoed dat beschermd moet worden, of een stad met veel inwoners die beschermd moeten worden tegen overstromingen. (1p)
  • Noemt een belang uit de economische dimensie: het havengebied moet bereikbaar blijven voor de scheepvaart. (1p)

Grondstoffen in Suriname

Kaartenkatern Suriname Economie

Suriname Economie
Kaartenkatern Alcarta 2e editie kaartblad 211D. Schaal 1: 3.000.000

Kaart van Suriname met bodemgebruik (tropisch regenwoud, moeras- en mangrovebossen, landbouw), landbouwproducten, mijnbouw (aardolie, stilgelegde bauxietmijnen, kleinschalige goudwinning en grootschalige goudmijnen), industrie, stroomvoorziening en verkeer. Rechtsonder: de ontwikkeling van de goudwinning in 2001, 2008 en 2015, met het aantal en de grootte van de kleinschalige goudwinning (klein, middel, groot) en de grootschalige goudmijnen.

Vraag 17 2 punten

Gebruik het kaartenkatern. Suriname is rijk aan de natuurlijke hulpbronnen bauxiet en aardolie. Geef aan waardoor juist in Suriname
bauxiet kon ontstaan;
aardolie kon ontstaan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het vochtige en warme klimaat (tropisch regenwoudklimaat) de bodem makkelijk doet verweren of oxideren, waarbij bauxiet wordt gevormd. (1p)
  • Noemt dat het laaggelegen kustgebied aan een passieve continentrand ligt, waar de omstandigheden voor het ontstaan van aardolie gunstig zijn. (1p)

Bron 13 Goud in Suriname

De Wereldbank plaatste Suriname in 1995 op basis van beschikbare natuurlijke hulpbronnen op de zeventiende plek op een lijst van de potentieel rijkste landen. Goud en hout zijn in overvloed aanwezig. Ze vormen de basis van de Surinaamse economie, samen met aardolie en bauxiet.

Vanaf de jaren zeventig trok Suriname steeds meer goudzoekers. Vooral garimpeiros − illegale Braziliaanse goudzoekers − trokken het binnenland van Suriname in op zoek naar goud. Bijna 80% van de traditionele mijnbouw wordt nog steeds door deze groep mensen gedaan, terwijl de lokale bevolking (marrons) amper vertegenwoordigd is in de mijnbouw. Bij de traditionele goudwinning wordt giftig kwik gebruikt om het goud van het erts te scheiden.

Sinds de jaren negentig ontstond ook bij buitenlandse multinationals goudkoorts in Suriname. De overheid wees enkele exploitatiegebieden aan voor grootschalige mijnbouw, zoals de Rosebel-goudmijn. Deze mijn is voor 95% in handen van een Canadees bedrijf en voor 5% in handen van de Surinaamse staat.

Bron 13 Traditionele mijnbouw

Traditionele mijnbouw
Bron 13

Foto van traditionele goudwinning (kleinschalige mijnbouw) in Suriname.

Bron 13 Rosebel-goudmijn

Rosebel-goudmijn
Bron 13

Foto van de Rosebel-goudmijn in Suriname (grootschalige goudmijnbouw).

Bron 14 Exportproducten van Suriname (2019)

Exportproducten van Suriname (2019)
Bron 14
ProductProcent
goud78,4
hout5,6
dierlijke producten (voornamelijk vis)4,6
voeding2,8
groente en fruit2,2
metalen1
machines1
overig4,4

Bron 14 Exportbestemmingen van Suriname (2019)

Exportbestemmingen van Suriname (2019)
Bron 14
LandProcent
Zwitserland38,5
Verenigde Arabische Emiraten30,7
België9,7
Guyana3,3
Verenigde Staten2,9
China2,4
Jamaica1,7
Brazilië1,4
overig9,4

Vraag 18 2 punten

Gebruik de bronnen 13 en 14. Suriname is ook rijk aan goud. Geef aan dat bij de winning van goud in Suriname op twee verschillende schaalniveaus sprake is van landgrabbing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het grootschalige niveau: de grootschalige mijnbouwgebieden of mijnen in Suriname zijn (vooral) in handen van buitenlandse multinationals. (1p)
  • Noemt het lokale of regionale niveau: grond van de lokale bevolking wordt ingenomen door (illegale) Braziliaanse mijnbouwers of goudzoekers uit andere landen. (1p)

Vraag 19 2 punten

Gebruik bron 14. De mijnbouw is voor Suriname van groot economisch belang. De handelsbalans van Suriname is echter kwetsbaar. Geef twee aanwijzingen uit de bron waaruit blijkt dat de handelsbalans van Suriname kwetsbaar is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste aanwijzing uit de bron (een van de drie hierboven). (1p)
  • Noemt een tweede juiste aanwijzing uit de bron, een andere dan de eerste. (1p)

Een juiste aanwijzing is een van deze drie: de export bestaat voornamelijk uit één product met een sterk wisselende prijs op de wereldmarkt; ongeveer 70 procent van de export gaat naar slechts twee landen; het exportpakket bestaat voornamelijk uit onbewerkte producten of goederen uit de primaire sector. Er worden twee aanwijzingen gevraagd: tel alleen de eerste twee mee (CvTE regel 3.5).

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. De kleinschalige en traditionele goudwinning is voor Suriname schadelijker dan de grootschalige goudwinning door multinationals. Geef hiervoor drie redenen, elk vanuit een andere dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden uit de dimensie natuur: de kleinschalige goudwinning beslaat een groter oppervlak of is veel meer versnipperd dan de grootschalige goudwinning, of er wordt giftig kwik gebruikt om het goud van het erts te scheiden. (1p)
  • Noemt een juiste reden uit de politieke dimensie: de kleinschalige goudwinning is vaak illegaal, of het naleven van en de controle op milieuregels is lastiger dan bij de grootschalige goudwinning. (1p)
  • Noemt een juiste reden uit de economische dimensie: de Surinaamse staat loopt inkomsten mis doordat de kleinschalige goudwinning niet in handen van de staat is. (1p)

Drie redenen uit drie verschillende dimensies. Elke dimensie telt één keer. Tel alleen de eerste drie redenen mee.

Sociale ongelijkheid en de politieke toekomst van Zuid-Amerika

Bron 15 Welvaart en sociale ongelijkheid in een aantal Zuid-Amerikaanse landen

Welvaart en sociale ongelijkheid in een aantal Zuid-Amerikaanse landen
Bron 15

Spreidingsdiagram. Horizontaal: Gini-coëfficiënt (gemiddelde tussen 2015 en 2017), van 0,30 tot 0,55. Verticaal: bbp per hoofd in 2017 in dollars, gecorrigeerd naar de koopkracht, van 0 tot 30.000.
Afleesbaar (ca.): Chili Gini 0,45 en bbp 24.500; Uruguay 0,40 en 22.500; Argentinië 0,41 en 21.000; Brazilië 0,52 en 15.500; Colombia 0,51 en 14.500; Peru 0,44 en 13.500; Ecuador 0,45 en 11.500; Paraguay 0,48 en 9.500; Bolivia 0,45 en 7.500.

Bron 16 Linkse en rechtse regeringen in Zuid-Amerika

Linkse en rechtse regeringen in Zuid-Amerika
Bron 16

Rasterdiagram per land, van 2000 tot 2018 per jaar. Legenda: linkse regering (roze), rechtse regering (blauw). Landen van boven naar beneden: Colombia, Paraguay, Peru, Bolivia, Uruguay, Chili, Argentinië, Ecuador, Brazilië, Venezuela.

Vraag 21 2 punten

Gebruik de bronnen 15 en 16. Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: in het land met de laagste welvaart is de sociale ongelijkheid het grootst.
Uitspraak 2: in landen waar rechtse regeringen lang aan de macht geweest zijn, is de sociale ongelijkheid groter dan in landen waar linkse regeringen lang aan de macht geweest zijn.
Uitspraak 3: het gemiddelde inkomen van het grootste Zuid-Amerikaanse land is ongeveer gelijk aan het gemiddelde van alle landen in de grafiek.
Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt elke uitspraak: uitspraak 1 onjuist, uitspraak 2 onjuist, uitspraak 3 juist. (2p)

Puntentabel: drie juiste oordelen 2 punten; twee juiste oordelen 1 punt; minder dan twee juiste oordelen 0 punten.

Kaartenkatern Wereld politiek

Wereld politiek
Kaartenkatern Alcarta 2e editie kaartblad 259D, E en F. Schaal 1: 180.000.000

Politieke kaart van de wereld met landsgrenzen en landnamen. Zuid-Amerika staat op de kaart, met onder meer Venezuela en Frans-Guyana.

Vraag 22 2 punten

Gebruik het kaartenkatern. Het beeld van Zuid-Amerika is in de loop van de tijd veranderd van een werelddeel met instabiele corrupte landen met een grote sociale ongelijkheid tot een werelddeel met politiek en economisch meer stabiele landen.
Geef aan:
welk Zuid-Amerikaans land de laatste jaren politiek en economisch het minst stabiel is;
waarom in Zuid-Amerika Frans-Guyana politiek en economisch het meest stabiel is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Venezuela als het Zuid-Amerikaanse land dat de laatste jaren politiek en economisch het minst stabiel is. (1p)
  • Noemt als reden dat Frans-Guyana een (overzees) departement van Frankrijk is. (1p)

Bron 17 Politieke toekomstscenario's voor Zuid-Amerika

Politieke toekomstscenario's voor Zuid-Amerika
Bron 17

De meeste Zuid-Amerikaanse landen hebben sinds de dekolonisatie in het algemeen vier regeringsvormen gekend. Na de dekolonisatie hadden veel landen in eerste instantie een oligarchisch systeem. Daarna volgde een periode waarin het populisme de boventoon voerde. In de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw hadden veel landen een dictatoriaal regime. De laatste decennia hebben de meeste landen een democratisch gekozen regering.

Deze democratieën kunnen blijven bestaan, maar er zijn ook toekomstscenario's denkbaar waarbij de eerdere drie regeringsvormen (oligarchie, populisme, dictatuur) weer terugkomen. Dit hangt af van een aantal factoren, onder andere of de sociale polarisatie toeneemt of afneemt, en hoe de bevolkingsparticipatie zich ontwikkelt.

Schema met vier vakken. Verticale as: sociale polarisatie (neemt toe boven, neemt af onder). Horizontale as: bevolkingsparticipatie (neemt af links, neemt toe rechts). Linksboven scenario a, rechtsboven scenario b, linksonder scenario c met het woord dictatuur, rechtsonder scenario d.

Vraag 23 1 punt

Gebruik bron 17. Noteer de letters van de toekomstscenario's a, b en d op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de juiste regeringsvorm uit bron 17.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij a oligarchie, bij b populisme en bij d democratie. (1p)

Alleen als alle drie de scenario's met de juiste regeringsvorm zijn gegeven, 1 punt.

Vraag 24 2 punten

Gebruik bron 17. Het toekomstscenario 'dictatuur' is voor Zuid-Amerikaanse landen niet waarschijnlijk. Beredeneer dat het sociaal-economisch beleid dat veel Zuid-Amerikaanse landen eind twintigste eeuw zijn gaan voeren dit toekomstscenario niet waarschijnlijk maakt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het sociaal-economisch beleid gericht is op economische groei en vermindering van armoede of op afname van sociale ongelijkheid. (1p)
  • Noemt dat hierdoor een welvarende, geschoolde of participerende middenklasse is ontstaan, die meer politieke vrijheden opeist. (1p)

Klimaten in het Caribisch gebied

Bron 18 Windsystemen op de Atlantische Oceaan

Windsystemen op de Atlantische Oceaan
Bron 18

Satellietbeeld van de Atlantische Oceaan met de stromingen van de wind (lichte lijnen en vlakken). Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Afrika zijn benoemd. Op de kaart staan de cijfers 1 tot en met 5 aangegeven.

Vraag 25 2 punten

Gebruik bron 18. Hieronder staan de namen van vijf windsystemen die horen bij de cijfers 1 tot en met 5 in bron 18: Azorenhoog, ITCZ, noordoostpassaat, tropische storm, zuidoostpassaat.
Noteer de cijfers 1 tot en met 5 onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elk cijfer de naam van het juiste windsysteem.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij 1 tropische storm, bij 2 Azorenhoog, bij 3 noordoostpassaat, bij 4 ITCZ en bij 5 zuidoostpassaat. (2p)

Puntentabel: vijf juiste 2 punten; vier of drie juiste 1 punt; minder dan drie juiste 0 punten.

Bron 19 Klimaten (volgens Köppen) in het Caribisch gebied

Klimaten (volgens Köppen) in het Caribisch gebied
Bron 19

Klimaatkaart van het Caribisch gebied volgens Köppen, met kleuren per klimaattype. Legenda: Af en Aw (rood en oranjerood, tropische klimaten); BS en BW (oranje en geel, droge klimaten); Cs, Cw en Cf (groen, gematigde klimaten); D (paars); E (grijs). Schaal 0 tot 550 km. Plaatsen op de kaart: Havana, Managua, Mexico-Stad, Dominicaanse Republiek en Saba. De kaart is gedraaid weergegeven, de tekst staat verticaal.

Vraag 26 2 punten

Gebruik de bronnen 18 en 19. Op de eilanden van de Grote Antillen bestaat een verschil in klimaat tussen de noordzijde en de zuidzijde. Leg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: de vochtige noordoostpassaat wordt aan de noordzijde van de eilanden opgestuwd tegen de bergen. (1p)
  • Noemt het gevolg: aan de noordkant valt meer neerslag dan aan de zuidkant, die in de regenschaduw ligt. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Vraag 27 2 punten

Hurricanes beginnen klein, maar worden door een positief terugkoppelingsmechanisme steeds krachtiger. Leg uit dat hurricanes door een positief terugkoppelingsmechanisme steeds krachtiger worden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: bij de condensatie van waterdamp komt warmte (energie) vrij. (1p)
  • Noemt het gevolg: daardoor kan nog meer water verdampen, zodat de hurricane zichzelf versterkt. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Vraag 28 2 punten

El Niño is een verschijnsel met wereldwijde invloed op het weer. In het Caribisch gebied leidt El Niño tot een hete, droge zomer. Als de eerstvolgende regenperiode dan begint, ontstaan vaak aardverschuivingen. Leg uit dat in de regenperiode juist na een El Niño vaak aardverschuivingen ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: na een extra droge en warme periode door El Niño is de vegetatie schaars of verdwijnt die, en droogt de bodem uit. (1p)
  • Noemt het gevolg: bij de eerste regen erodeert of spoelt de bodem makkelijk weg, waardoor aardverschuivingen ontstaan. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Demografische vergelijking van drie Caribische landen

Bron 20 Cuba

Cuba
Bron 20

Bevolkingspiramide van Cuba, in procenten, mannen links en vrouwen rechts. De piramide is smal bij de basis, de grootste groepen liggen rond 50 tot 59 jaar. De groepen van 35 tot 49 jaar zijn bij mannen en vrouwen duidelijk smaller dan de groepen eromheen.

Bron 20 Haïti

Haïti
Bron 20

Bevolkingspiramide van Haïti, in procenten, mannen links en vrouwen rechts. Brede basis: de jongste groepen zijn het grootst, ongeveer 6 procent bij mannen en vrouwen. De piramide wordt naar boven steeds smaller.

Bron 20 Jamaica

Jamaica
Bron 20

Bevolkingspiramide van Jamaica, in procenten, mannen links en vrouwen rechts. De groepen van 25 tot 39 jaar zijn het grootst. De basis (0 tot 4 jaar) is smaller dan het middendeel, en de top is smal.

Bron 21 Demografisch transitiemodel

Demografisch transitiemodel
Bron 21

Grafiek met vijf fasen (fase 1 tot en met fase 5) op de horizontale as (tijd). Verticale as: geboorte en sterfte per duizend per jaar, van 0 tot 40.
Doorgetrokken lijn, geboortecijfer: van ongeveer 40 in fase 1 naar ongeveer 5 in fase 5.
Gestreepte lijn, sterftecijfer: van ongeveer 40 in fase 1 naar ongeveer 8 vanaf fase 3.
Gestippelde lijn, zonder label in de bron: van ongeveer 5 in fase 1 naar ongeveer 40 aan het eind van fase 4, daarna weer omlaag.

Vraag 29 2 punten

Gebruik de bronnen 20 en 21. Op basis van bevolkingsontwikkeling kunnen landen worden ingedeeld in het demografisch transitiemodel, waarin verschillende fases worden onderscheiden.
Geef aan welk land in bron 21:

  • 1. het minst ver in de demografische transitie is;
  • 2. op dit moment de meest gunstige bevolkingsopbouw heeft om de komende twintig jaar tot economische ontwikkeling te komen.
Bekijk het antwoord
  • Noemt Haïti als het land dat het minst ver in de demografische transitie is. (1p)
  • Noemt Jamaica als het land met op dit moment de meest gunstige bevolkingsopbouw voor de komende twintig jaar. (1p)

Vraag 30 2 punten

Gebruik bron 20. Cuba lijkt in de leeftijdsgroep 35 - 49 een groep mensen te missen. Leg uit waardoor de leeftijdsgroep 35 - 49 op Cuba relatief klein is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: Cuba kende 35 tot 45 jaar geleden een economisch of politiek instabiele periode. (1p)
  • Noemt het gevolg: hierdoor emigreerden veel Cubanen in de reproductieve leeftijd of kregen ze geen kinderen in Cuba. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Vraag 31 2 punten

Gebruik bron 21. Het geboortecijfer van Haïti is de laatste jaren gedaald. Toch zal de bevolkingsgroei de komende tientallen jaren nog groot zijn. Leg uit dat de bevolkingsgroei van Haïti de komende tientallen jaren nog groot zal zijn.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: Haïti heeft een relatief jonge bevolking, waarvan veel mensen de komende tientallen jaren in de reproductieve fase zitten. (1p)
  • Noemt het gevolg: daardoor worden de komende tientallen jaren nog veel kinderen geboren en blijft de bevolkingsgroei groot. (1p)

De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Ontbreekt die of is ze fout, dan 0 punten voor de uitleg (CvTE regel 3.6).

Bron 22 Geldzendingen naar het Caribisch gebied

De meeste Caribische eilanden hebben een sterke braindrain. Een positief gevolg hiervan is een toename in geldovermakingen (remittances). De Dominicaanse Republiek ontving in 2020 in totaal 8,33 miljard dollar, Haïti 3,46 miljard dollar en Jamaica 3,07 miljard dollar. De Verenigde Staten zijn de belangrijkste bron van geldovermakingen.

Vraag 32 2 punten

Gebruik bron 22. Veel Haïtianen, Jamaicanen en Dominicanen wonen en werken in de Verenigde Staten en sturen geld naar bijvoorbeeld hun familie in het moederland. Beredeneer voor welke van deze landen de geldzendingen relatief gezien het meest bijdragen aan het bnp.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de geldzendingen naar Haïti relatief gezien het meest bijdragen aan het bnp. (1p)
  • Noemt als reden dat Haïti van de genoemde landen het armste land is, met het laagste bnp per hoofd. (1p)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Ontwikkelingsvraagstukken1-9, 21-2413
Endogene en exogene processen10-134
Energie en grondstoffen17-204
Weer en klimaat25-284
Bevolking en migratie29-324
Water en rivieren14-163

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over ontwikkelingsvraagstukken (41% van de vragen, gemiddeld 5%) en bevolking en migratie (13% van de vragen, gemiddeld 6%). Minder over globalisering (0% van de vragen, gemiddeld 18%) en endogene en exogene processen (13% van de vragen, gemiddeld 23%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2?

Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over ontwikkelingsvraagstukken (13), endogene en exogene processen (4) en energie en grondstoffen (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/vwo/documenten/cse-2/vw-0131-t-24-2-c).

Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2024, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.