Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − BRICS en G7, Opgave 2 − Ontwikkelingen in de ruimtevaart, Opgave 3 − De uitbarsting van La Soufrière, Opgave 4 − Iceberg Alley, Opgave 5 − Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië, Opgave 6 − De fast fashion desert in Chili, Opgave 7 − Energiegebruik in het Caribisch gebied.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (9), weer en klimaat (8) en globalisering (7). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Energie en grondstoffen | 20, 25-28, 30-33 | 9 |
| Weer en klimaat | 13-19, 29 | 8 |
| Globalisering | 1-2, 4-8 | 7 |
| Endogene en exogene processen | 9-12 | 4 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 21-24 | 4 |
| Bevolking en migratie | 3 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over energie en grondstoffen (27% van de vragen, gemiddeld 14%) en weer en klimaat (24% van de vragen, gemiddeld 13%). Minder over water en rivieren (0% van de vragen, gemiddeld 11%) en endogene en exogene processen (12% van de vragen, gemiddeld 23%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − BRICS en G7
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1. De landen die het samenwerkingsverband G7 vormen zijn een homogenere groep dan de landen die het samenwerkingsverband BRICS vormen.
Vraag 1 2 punten
Geef een politiek kenmerk en een cultureel kenmerk van de G7-landen waaruit blijkt dat dit een homogenere groep landen is dan de groep landen die BRICS vormen.
Bron 1
De samenwerkingsverbanden BRICS en G7 BRICS is een samenwerkingsverband van tien landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. De naam is ontleend aan de eerste letters van de vijf landen die BRICS oorspronkelijk opgericht hebben. Op 1 januari 2024 werden Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten ook lid van BRICS. De economische en politieke invloed van de BRICS-landen neemt mondiaal toe. De groep presenteert zich als een alternatief voor gevestigde samenwerkingsverbanden zoals de G7. De G7 is een samenwerkingsverband tussen zeven belangrijke industriële landen: Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de bijeenkomsten van de G7 wordt de Europese Unie ook uitgenodigd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een politiek kenmerk is: de G7-landen zijn allemaal democratische (rechts)staten / landen met vrijheid van meningsuiting (terwijl bij BRICS ook landen horen met autoritaire / dictatoriale regimes). (1)
- Een voorbeeld van een cultureel kenmerk is: de G7-landen worden (in het algemeen / op Japan na) gekenmerkt door een Westerse cultuur / overwegend christelijke traditie (terwijl tussen de landen van BRICS grotere cultuurverschillen bestaan). (1)
Gebruik bron 1. De nieuwe BRICS-landen hebben vooral economische motieven om toe te treden tot BRICS. Saudi-Arabië en Iran hebben ook een motief vanuit een andere dimensie.
Vraag 2 1 punt
Geef vanuit een andere dimensie aan waarom deze landen toegetreden zijn tot BRICS.
Bron 1
De samenwerkingsverbanden BRICS en G7 BRICS is een samenwerkingsverband van tien landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. De naam is ontleend aan de eerste letters van de vijf landen die BRICS oorspronkelijk opgericht hebben. Op 1 januari 2024 werden Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten ook lid van BRICS. De economische en politieke invloed van de BRICS-landen neemt mondiaal toe. De groep presenteert zich als een alternatief voor gevestigde samenwerkingsverbanden zoals de G7. De G7 is een samenwerkingsverband tussen zeven belangrijke industriële landen: Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de bijeenkomsten van de G7 wordt de Europese Unie ook uitgenodigd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: Saudi-Arabië en Iran willen (met hun toetreding tot BRICS) hun politiek macht / culturele invloed uitbreiden (om tegenwicht te bieden aan de G7-landen). (1)
Gebruik bron 2.
Vraag 3 2 punten
Geef aan
- welk land in bron 2 met de letter X wordt weergegeven;
- waardoor de demografische opbouw van dat land de komende decennia kan bijdragen aan een sterke stijging van het bbp tot 2050.
Bron 1
De samenwerkingsverbanden BRICS en G7 BRICS is een samenwerkingsverband van tien landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. De naam is ontleend aan de eerste letters van de vijf landen die BRICS oorspronkelijk opgericht hebben. Op 1 januari 2024 werden Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten ook lid van BRICS. De economische en politieke invloed van de BRICS-landen neemt mondiaal toe. De groep presenteert zich als een alternatief voor gevestigde samenwerkingsverbanden zoals de G7. De G7 is een samenwerkingsverband tussen zeven belangrijke industriële landen: Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de bijeenkomsten van de G7 wordt de Europese Unie ook uitgenodigd.
Bron 2
Top 10 landen met het hoogste bbp, in miljard dollar
in 2023 in 2050 (verwacht) Verenigde Staten 28.781 China 49.853 China 18.532 Verenigde Staten 34.102 Duitsland 4.591 …X… 28.021 Japan 4.110 Indonesië 7.275 …X… 3.937 Japan 6.779 Verenigd Koninkrijk 3.495 Brazilië 6.532 Frankrijk 3.130 Duitsland 6.138 Brazilië 2.331 Mexico 5.563 Italië 2.328 Verenigd Koninkrijk 5.369 Canada 2.242 Rusland 5.127
Opgave 2
- Ontwikkelingen in de ruimtevaart
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- India (1)
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: India heeft (door het gedaalde vruchtbaarheidscijfer / de dalende groene druk) de komende decennia relatief veel mensen in de werkende leeftijdsklassen / een lage demografische druk. (1)
Stelling: China is over 30 jaar de grootste geopolitieke speler op het wereldtoneel.
Vraag 4 3 punten
Geef
- een economisch argument vóór deze stelling;
- een politiek argument vóór deze stelling;
- een demografisch argument tegen deze stelling.
Bron 1
De samenwerkingsverbanden BRICS en G7 BRICS is een samenwerkingsverband van tien landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. De naam is ontleend aan de eerste letters van de vijf landen die BRICS oorspronkelijk opgericht hebben. Op 1 januari 2024 werden Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten ook lid van BRICS. De economische en politieke invloed van de BRICS-landen neemt mondiaal toe. De groep presenteert zich als een alternatief voor gevestigde samenwerkingsverbanden zoals de G7. De G7 is een samenwerkingsverband tussen zeven belangrijke industriële landen: Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de bijeenkomsten van de G7 wordt de Europese Unie ook uitgenodigd.
Bron 2
Top 10 landen met het hoogste bbp, in miljard dollar
in 2023 in 2050 (verwacht) Verenigde Staten 28.781 China 49.853 China 18.532 Verenigde Staten 34.102 Duitsland 4.591 …X… 28.021 Japan 4.110 Indonesië 7.275 …X… 3.937 Japan 6.779 Verenigd Koninkrijk 3.495 Brazilië 6.532 Frankrijk 3.130 Duitsland 6.138 Brazilië 2.331 Mexico 5.563 Italië 2.328 Verenigd Koninkrijk 5.369 Canada 2.242 Rusland 5.127
Opgave 2
- Ontwikkelingen in de ruimtevaart
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste economische argumenten vóór de stelling zijn: (1p)
- China zal dan het hoogste bbp ter wereld hebben.
- China heeft de laatste decennia veel geïnvesteerd (in grondstoffen) in andere landen (en dat zal zich in de toekomst uitbetalen).
- Voorbeelden van juiste politieke argumenten vóór de stelling zijn: (1p)
- China heeft zijn politieke / militaire invloed de laatste jaren sterk uitgebreid.
- Het politieke systeem in China is in de mogelijkheid om snel / daadkrachtig / slagvaardig besluiten te nemen.
Opgave 2 − Ontwikkelingen in de ruimtevaart
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik bron 3.
Vraag 5 3 punten
Toon met bron 3 aan dat in het ruimtetijdperk
- de mondiale geopolitieke situatie in de periode 1960 - 1990 te herkennen is;
- een overgang plaatsvindt naar een multipolaire wereld;
- de rol van staten veranderd is.
Bron 3
Raketlanceringen naar de ruimte Het ruimtetijdperk begon in 1957 met een door de Sovjet-Unie gelanceerde raket. Deze onbemande raket bracht de eerste satelliet de ruimte in: de Sputnik. Inmiddels zijn ruimtevaarttechnologie en satellietdata voor overheden onmisbaar geworden op het gebied van infrastructuur, klimaat, wetenschap en veiligheid. Naast deze niet-commerciële toepassingen zijn er ook steeds meer commerciële activiteiten in de ruimte zoals telecommunicatie via satellieten en ruimtetoerisme.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Aan een antwoord dat bij de eerste deelscore alléén verwijst naar de Koude Oorlog geen scorepunt toekennen.
Gebruik bron 3. Satellieten dragen bij aan tijdruimtecompressie.
Vraag 6 2 punten
Geef hiervan twee verschillende voorbeelden, elk op een ander schaalniveau.
Bron 3
Raketlanceringen naar de ruimte Het ruimtetijdperk begon in 1957 met een door de Sovjet-Unie gelanceerde raket. Deze onbemande raket bracht de eerste satelliet de ruimte in: de Sputnik. Inmiddels zijn ruimtevaarttechnologie en satellietdata voor overheden onmisbaar geworden op het gebied van infrastructuur, klimaat, wetenschap en veiligheid. Naast deze niet-commerciële toepassingen zijn er ook steeds meer commerciële activiteiten in de ruimte zoals telecommunicatie via satellieten en ruimtetoerisme.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat de volgende elementen: • Een voorbeeld vanuit verbeterde / snellere communicatie gekoppeld aan een schaalniveau. (1) • Een voorbeeld vanuit verbeterd / sneller transport gekoppeld aan een ander schaalniveau. (1) Een voorbeeld van een juist antwoord is: • Door satellietcommunicatie is overal ter wereld / ook ver op zee (ook in gebieden zonder internetaansluiting) communicatie mogelijk. (1) • Door satellietdata kan met navigatiesystemen sneller / makkelijk binnenlands vervoer / transport plaatsvinden. (1) (2)
Gebruik bron 4 en het kaartenkatern. Europa heeft een gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma. In Azië ligt zo’n gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma minder voor de hand.
Vraag 7 2 punten
Geef twee redenen waarom een gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma in Azië minder voor de hand ligt.
Bron 3
Raketlanceringen naar de ruimte Het ruimtetijdperk begon in 1957 met een door de Sovjet-Unie gelanceerde raket. Deze onbemande raket bracht de eerste satelliet de ruimte in: de Sputnik. Inmiddels zijn ruimtevaarttechnologie en satellietdata voor overheden onmisbaar geworden op het gebied van infrastructuur, klimaat, wetenschap en veiligheid. Naast deze niet-commerciële toepassingen zijn er ook steeds meer commerciële activiteiten in de ruimte zoals telecommunicatie via satellieten en ruimtetoerisme.
Bron 4
Budget voor raketlanceringen per land en van de Europese Unie in
2021 (in miljoenen dollars)
Aarde
Opgave 3
- De uitbarsting van La Soufrière
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste redenen zijn: − India / China / Japan hebben zelf voldoende financiële mogelijkheden om een ruimtevaartprogramma uit te voeren. − India en China / Japan en China zijn concurrenten van elkaar. − Kleinere / (Semi-)perifere landen in Azië hebben andere prioriteiten dan het opzetten van een gezamenlijk ruimtevaartprogramma. − De samenwerking in Azië / ASEAN is vooral gericht op economische integratie. per juiste reden (1) (2)
De laatste twintig jaar nemen ruimteactiviteiten toe. Zo bieden bedrijven als Virgin Galactic en Blue Origin vluchten voor toeristen naar de ruimte aan. Daarnaast is ook ruimtepuin een toenemend probleem.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer waarom het reguleren van bijvoorbeeld ruimtetoerisme of het opruimen van ruimtepuin lastig is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- In de ruimte bestaan geen staatkundige grenzen (tussen landen) / hebben landen geen territorium / De ruimte is van iedereen, (1)
- zodat er geen wetgeving in de ruimte is / landen (en bedrijven) vrij hun gang kunnen gaan. (1)
Opgave 3 − De uitbarsting van La Soufrière
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 8.
Gebruik de bronnen 5 tot en met 8. In bron 6 staan de fasen in het ontstaan van de uitbarsting van La Soufrière in willekeurige volgorde beschreven.
Vraag 9 2 punten
Noteer de letters a tot met e uit bron 6 in de juiste volgorde op je antwoordblad.
Bron 6
Vijf fasen in het ontstaan van explosief vulkanisme bij La Soufrière (in willekeurige volgorde) a De oceanische korst neemt water op. b De oceanische lithosfeer wordt door slab pull de mantel ingetrokken. c De smelttemperatuur van gesteenten in de asthenosfeer gaat omlaag. d Er ontstaat taai magma dat veel gas bevat. e Water komt vrij uit de onderduikende plaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van een foutief geplaatste letter een verder foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 5. Bij de uitbarsting van La Soufrière ontstonden hoge aswolken en pyroklastische stromen. Dankzij beleid dat gericht is op het voorkomen van schade als gevolg van natuurrampen vielen er geen slachtoffers.
Vraag 10 2 punten
Geef
- een omschrijving van een pyroklastische stroom;
- het begrip dat wordt gebruikt voor beleid waarmee schade als gevolg van natuurrampen voorkomen kan worden.
Bron 5
De uitbarsting van La Soufrière op Saint Vincent In april 2021 barstte op het Caribische eiland Saint-Vincent de vulkaan La Soufrière uit. De uitbarsting was zo krachtig dat de vulkanische assen tot in de straalstroom en zelfs tot in de stratosfeer werden geblazen. De dag voor de uitbarsting was een deel van de bevolking al met cruiseschepen geëvacueerd naar andere eilanden. Er vielen dan ook geen slachtoffers bij de uitbarsting.
Verspreiding van de vulkanische assen bij de uitbarsting van La Soufrière in april 2021
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit de omschrijving moet blijken dat een pyroklastische stroom een (heet) mengsel / (hete) wolk van vulkanisch materiaal is die bij een vulkaanuitbarsting (op hoge snelheid) van een vulkaanhelling stroomt. (1)
- hazard management (1)
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern. Na de uitbarsting van La Soufrière kwam veel vulkanisch as terecht in Barbados. Dat zou je gezien de overheersende winden in deze regio eigenlijk niet verwachten.
Vraag 11 2 punten
Beschrijf in twee stappen waardoor de vulkanische as toch in Barbados terecht kwam.
Bron 5
De uitbarsting van La Soufrière op Saint Vincent In april 2021 barstte op het Caribische eiland Saint-Vincent de vulkaan La Soufrière uit. De uitbarsting was zo krachtig dat de vulkanische assen tot in de straalstroom en zelfs tot in de stratosfeer werden geblazen. De dag voor de uitbarsting was een deel van de bevolking al met cruiseschepen geëvacueerd naar andere eilanden. Er vielen dan ook geen slachtoffers bij de uitbarsting.
Verspreiding van de vulkanische assen bij de uitbarsting van La Soufrière in april 2021
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de vulkanische as (door de enorme kracht van de uitbarsting) hoger kwam dan de luchtlaag waarin de noordoostpassaat waait / de overheersende wind waait, (1)
- waardoor de vulkanische as (met de straalstroom mee) naar het oosten werd geblazen / niet (met de noordoostpassaat mee) in westelijke richting werd geblazen (en dus in Barbados terecht kwam). (1)
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern. Het niet-vulkanische Barbados ligt ten oosten van de vulkanische eilandenketen waarvan La Soufrière deel uitmaakt.
Vraag 12 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van het eiland Barbados. Begin je beschrijving met de plaattektonische situatie ter plekke.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- bij / ten oosten van Barbados subductie plaatsvindt (van de Zuid-Amerikaanse plaat onder de Caribische plaat), (1)
- waarbij sedimenten van de onderduikende plaat (Zuid-Amerikaanse plaat) worden afgeschraapt (1)
- die accumuleren / ophopen / plooien tot boven de zeespiegel (en een eiland hebben gevormd). (1)
Opgave 4 − Iceberg Alley
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Op de kaart in bron 9 staan met de cijfers 1 tot en met 4 vier plaatsen aangegeven. De klimaatgrafieken van deze plaatsen staan in bron 10.
Vraag 13 2 punten
Noteer de letters a tot en met d onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van de bijbehorende plaats.
Bron 9
Iceberg Alley In het oosten van Canada ligt Newfoundland. Elk jaar trekt de kust van Newfoundland veel bezoekers vanwege de honderden ijsbergen die in mei en juni in Iceberg Alley in zee voorbij drijven. De ijsbergen ontstaan als stukken ijs van gletsjers op Groenland afbreken. Om geen ijsbergen tegen te komen voer het schip de Titanic in 1912 ver ten zuiden van Iceberg Alley. Toch voer de Titanic tegen een ijsberg aan en zonk.
IJsberg voor de kust van Newfoundland
Bron 10
Klimaatgrafieken van de vier aangegeven plaatsen op de kaart in bron 9 (in willekeurige volgorde)
klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b
klimaatgrafiek c klimaatgrafiek d
Zuid-Amerika
Opgave 5
- Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a 4 b 2 c 3 d 1 indien vier juiste antwoorden (2) indien drie of twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 9. Het is moeilijk te voorspellen of het aantal ijsbergen in Iceberg Alley als gevolg van opwarming van de aarde de komende twintig jaar zal toenemen of zal afnemen.
Vraag 14 2 punten
Geef een oorzaak waardoor het aantal ijsbergen door opwarming van de aarde
- kan toenemen;
- kan afnemen.
Bron 10
Klimaatgrafieken van de vier aangegeven plaatsen op de kaart in bron 9 (in willekeurige volgorde)
klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b
klimaatgrafiek c klimaatgrafiek d
Zuid-Amerika
Opgave 5
- Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië
Bron 9
Iceberg Alley In het oosten van Canada ligt Newfoundland. Elk jaar trekt de kust van Newfoundland veel bezoekers vanwege de honderden ijsbergen die in mei en juni in Iceberg Alley in zee voorbij drijven. De ijsbergen ontstaan als stukken ijs van gletsjers op Groenland afbreken. Om geen ijsbergen tegen te komen voer het schip de Titanic in 1912 ver ten zuiden van Iceberg Alley. Toch voer de Titanic tegen een ijsberg aan en zonk.
IJsberg voor de kust van Newfoundland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste oorzaken waardoor het aantal ijsbergen kan afnemen, zijn: (1p)
- Door temperatuurstijging is er steeds minder landijs / zijn er minder gletsjers / bereiken gletsjers de zee niet meer.
- Door temperatuurstijging zullen de ijsbergen al verder noordelijk gesmolten zijn.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. De Titanic zonk ten zuiden van Iceberg Alley op 42° noorderbreedte na een botsing met een ijsberg.
Vraag 15 1 punt
Geef aan waardoor ijsbergen hier zo ver zuidelijk kunnen komen.
Bron 9
Iceberg Alley In het oosten van Canada ligt Newfoundland. Elk jaar trekt de kust van Newfoundland veel bezoekers vanwege de honderden ijsbergen die in mei en juni in Iceberg Alley in zee voorbij drijven. De ijsbergen ontstaan als stukken ijs van gletsjers op Groenland afbreken. Om geen ijsbergen tegen te komen voer het schip de Titanic in 1912 ver ten zuiden van Iceberg Alley. Toch voer de Titanic tegen een ijsberg aan en zonk.
IJsberg voor de kust van Newfoundland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat ijsbergen (uit Groenland) worden getransporteerd door een koude zeestroom (waardoor de ijsbergen niet snel smelten). (1)
Gebruik het kaartenkatern. Door het smelten van de ijskap op Groenland kan de thermohaliene circulatie in de Atlantische Oceaan beïnvloed worden.
Vraag 16 3 punten
Beschrijf in drie stappen welke invloed het smelten van de Groenlandse ijskap kan hebben op de thermohaliene circulatie in de Atlantische Oceaan.
Bron 9
Iceberg Alley In het oosten van Canada ligt Newfoundland. Elk jaar trekt de kust van Newfoundland veel bezoekers vanwege de honderden ijsbergen die in mei en juni in Iceberg Alley in zee voorbij drijven. De ijsbergen ontstaan als stukken ijs van gletsjers op Groenland afbreken. Om geen ijsbergen tegen te komen voer het schip de Titanic in 1912 ver ten zuiden van Iceberg Alley. Toch voer de Titanic tegen een ijsberg aan en zonk.
IJsberg voor de kust van Newfoundland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Uit de beschrijving moet blijken dat door het smelten van de ijskap
Opgave 5 − Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern. Hieronder staan drie uitspraken over bron 11. Uitspraak 1: in het mondingsgebied van de Amazone liggen jongere sedimenten aan de oppervlakte dan in de bovenloop. Uitspraak 2: in de Chapada Diamantina en de Sa. do Espinhaço, in het oosten van Brazilië, ligt vooral zandsteen aan de oppervlakte. Uitspraak 3: de Amazone heeft zich ingesneden in het Precambrisch schild.
Vraag 17 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: juist / onjuist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: juist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik het kaartenkatern. Ten zuiden van het drielandenpunt van Venezuela, Guyana en Brazilië ligt de Guyanasavanne. In dit gebied valt in de periode oktober - maart weinig neerslag.
Vraag 18 2 punten
Beschrijf in twee stappen waardoor in de Guyanasavanne in deze periode weinig neerslag valt. Begin je beschrijving met het verschuiven van de ITCZ.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- in de periode oktober - maart de ITCZ ten zuiden van de Guyanasavanne / het Hoogland van Guyana ligt, (1)
- waardoor de Guyanasavanne (als het gebied onder invloed van de noordoostpassaat staat) aan de lijzijde van het Hoogland van Guyana / van het omliggende gebergte komt te liggen. (1)
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern. Het plateau van de Roraima tafelberg heeft een uniek ecosysteem waar planten- en diersoorten leven die nergens anders in Zuid-Amerika voorkomen.
Vraag 19 2 punten
Leg uit dat juist hier zo'n uniek ecosysteem ontstaan is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 12
De Roraima tafelberg Mount Roraima is met een hoogte van 2.810 meter de hoogste tafelberg ter wereld. De tafelberg ligt op het drielandenpunt van Venezuela, Guyana en Brazilië.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Roraima tafelberg een geïsoleerde / moeilijk toegankelijke ligging heeft, (oorzaak) (1)
- waardoor planten- en diersoorten op het plateau van de Roraima tafelberg zich zonder invloeden van buitenaf konden ontwikkelen / uit andere gebieden zich niet op het plateau van de Roraima tafelberg konden vestigen. (gevolg) (1)
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. In Guyana en Suriname worden gouddeeltjes gewonnen. Deze gouddeeltjes komen oorspronkelijk uit goudaders die ontstonden bij de vorming van het Hoogland van Guyana.
Vraag 20 3 punten
Beschrijf in drie stappen waardoor gouddeeltjes in Guyana en Suriname terecht gekomen zijn. Begin je beschrijving met het ontstaan van goudaders.
Bron 13
Goudafzettingen in een deel van Zuid-Amerika
Opgave 6
- De fast fashion desert in Chili
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Goudaders ontstaan bij (langzame / partiële) stolling van magma. (1)
- Door exogene krachten / verwering en/of erosie worden (de bovenliggende gesteenten en) deze goudaders afgebroken tot gouddeeltjes. (1)
- De gouddeeltjes worden door rivieren (naar Guyana en Suriname) getransporteerd (waarbij de gouddeeltjes worden afgezet). (1)
Opgave 6 − De fast fashion desert in Chili
Bij deze opgave hoort bron 14.
Gebruik bron 14. In Chili wordt beleid gevoerd op basis van een liberale grondwet die stamt uit de dictatoriale periode in de jaren 70 en 80.
Vraag 21 3 punten
Geef aan
- waarom neoliberaal beleid bijgedragen kan hebben aan het ontstaan van de fast fashion desert;
- waarom neoliberaal beleid sociaaleconomische ongelijkheid kan vergroten.
- met welke indicator inkomensongelijkheid wordt weergegeven.
Bron 14
De Atacamawoestijn: fast fashion desert Een van de droogste plekken ter wereld, de Atacamawoestijn, wordt tegenwoordig ook wel de fast fashion desert genoemd. Chileense handelaren kopen in centrumlanden onverkochte en afgedankte kleding op en verschepen deze kleding naar de haven van Iquique. Een groot deel van deze geïmporteerde kleding blijkt niet geschikt voor verkoop en wordt illegaal gedumpt in de Atacamawoestijn. Veel landen in Zuid- Amerika beschermen met een invoerverbod hun eigen textielproductie, maar Chili is een van de weinige landen die de invoer van kleding accepteert.
Gedumpte kleding in de Atacamawoestijn
Caribisch gebied
Opgave 7
- Energiegebruik in het Caribisch gebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: (1p)
- Bij neoliberaal beleid kunnen (sociale) voorzieningen voor een deel van de bevolking (door marktwerking) minder toegankelijk / betaalbaar worden.
- Bij neoliberaal beleid zijn belastingen (relatief) laag (zodat de welvaartverschillen zullen toenemen).
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. De fast fashion desert is ontstaan door ruimtelijke afwenteling.
Vraag 22 2 punten
Toon met bron 14 aan dat hierbij op twee verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke afwenteling.
Bron 14
De Atacamawoestijn: fast fashion desert Een van de droogste plekken ter wereld, de Atacamawoestijn, wordt tegenwoordig ook wel de fast fashion desert genoemd. Chileense handelaren kopen in centrumlanden onverkochte en afgedankte kleding op en verschepen deze kleding naar de haven van Iquique. Een groot deel van deze geïmporteerde kleding blijkt niet geschikt voor verkoop en wordt illegaal gedumpt in de Atacamawoestijn. Veel landen in Zuid- Amerika beschermen met een invoerverbod hun eigen textielproductie, maar Chili is een van de weinige landen die de invoer van kleding accepteert.
Gedumpte kleding in de Atacamawoestijn
Caribisch gebied
Opgave 7
- Energiegebruik in het Caribisch gebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Chili de nadelige gevolgen ondervindt van de consumptie van kleding in andere (vooral centrum)landen (1)
- en de kleding binnen Chili in een afgelegen / perifeer gebied wordt gedumpt. (1)
Vraag 23 1 punt
Geef aan van welke andere vorm van afwenteling ook sprake is.
Bron 14
De Atacamawoestijn: fast fashion desert Een van de droogste plekken ter wereld, de Atacamawoestijn, wordt tegenwoordig ook wel de fast fashion desert genoemd. Chileense handelaren kopen in centrumlanden onverkochte en afgedankte kleding op en verschepen deze kleding naar de haven van Iquique. Een groot deel van deze geïmporteerde kleding blijkt niet geschikt voor verkoop en wordt illegaal gedumpt in de Atacamawoestijn. Veel landen in Zuid- Amerika beschermen met een invoerverbod hun eigen textielproductie, maar Chili is een van de weinige landen die de invoer van kleding accepteert.
Gedumpte kleding in de Atacamawoestijn
Caribisch gebied
Opgave 7
- Energiegebruik in het Caribisch gebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat er sprake is van afwenteling in tijd / het lang duurt voordat alle kleding vergaan is. (1)
Gebruik bron 14. Gezien de positie die Chili tegenwoordig binnen het wereldsysteem inneemt, zou je niet verwachten dat handelaren in Chili afgedankte kleding opkopen.
Vraag 24 1 punt
Geef aan waarom het opkopen van afgedankte kleding niet past bij de positie die Chili tegenwoordig binnen het wereldsysteem inneemt.
Bron 14
De Atacamawoestijn: fast fashion desert Een van de droogste plekken ter wereld, de Atacamawoestijn, wordt tegenwoordig ook wel de fast fashion desert genoemd. Chileense handelaren kopen in centrumlanden onverkochte en afgedankte kleding op en verschepen deze kleding naar de haven van Iquique. Een groot deel van deze geïmporteerde kleding blijkt niet geschikt voor verkoop en wordt illegaal gedumpt in de Atacamawoestijn. Veel landen in Zuid- Amerika beschermen met een invoerverbod hun eigen textielproductie, maar Chili is een van de weinige landen die de invoer van kleding accepteert.
Gedumpte kleding in de Atacamawoestijn
Caribisch gebied
Opgave 7
- Energiegebruik in het Caribisch gebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Chili geen perifeer land meer is / tegenwoordig een semi-perifeer land is (en geen meer geld zou hoeven te verdienen aan het opkopen van afgedankte kleding). (1)
Opgave 7 − Energiegebruik in het Caribisch gebied
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 18.
Gebruik de bronnen 15 en 16. De kaarten in de bronnen 15 en 16 gaan over energie op mondiaal schaalniveau.
Vraag 25 2 punten
Beredeneer waarom het mondiale centrum-periferiepatroon op de kaart in bron 15 wél, maar op de kaart in bron 16 niet zichtbaar is. Ga in je redenering uit van het werelddeel Afrika.
Bron 15
Energieverbruik
Bron 16
Energiebalans De energiebalans is het verschil tussen het aanwezige energiepotentieel (in de vorm van onder andere aardolie, aardgas, steenkool, zonnepanelen en windmolens) en het energiegebruik.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- veel Afrikaanse landen een laag energieverbruik hebben (dat overeenkomt met de perifere positie die zij in het centrum-periferiepatroon innemen), (1)
- maar dat de aanwezigheid van olie / gas / energiebronnen in veel Afrikaanse landen onafhankelijk is van de positie die landen in het wereldsysteem innemen. (1)
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern. De eilanden in het Caribisch gebied zijn voor hun energievoorziening afhankelijk van de import van aardolie. De bovenwindse eilanden importeren aardolie vooral uit de Verenigde Staten. Op de benedenwindse eilanden kwam de aardolie tot een aantal jaren geleden uit Venezuela, maar tegenwoordig uit andere landen.
Vraag 26 3 punten
Geef
- de reden waarom de benedenwindse eilanden geen aardolie uit Venezuela meer importeren;
- de naam van een land waar de aardolie op de benedenwindse eilanden tegenwoordig vandaan komt;
- de reden voor het verschil in herkomstgebied van de aardolie tussen de bovenwindse en de benedenwindse eilanden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Venezuela sinds een aantal jaren te maken heeft met politieke instabiliteit / dat de grens met Venezuela sinds een aantal jaren (deels) gesloten is. (1)
- Colombia / Guyana / Trinidad (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat nabijheid een belangrijke rol speelt. (1)
Het mondiale gebruik van fossiele brandstoffen vormt voor de eilanden in het Caribisch gebied op lange termijn een risico.
Vraag 27 2 punten
Leg uit dat het mondiale gebruik van fossiele brandstoffen voor de eilanden in het Caribisch gebied op lange termijn een risico vormt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- De mondiale uitstoot van fossiele brandstoffen leidt tot klimaatverandering / opwarming van de aarde, (oorzaak) (1)
- waardoor de zeespiegel stijgt / orkanen krachtiger worden (of vaker voorkomen) / oceanen verzuren. (gevolg) (1)
Gebruik bron 17. De grote vraag naar energie op de eilanden van Caribisch Nederland leidt steeds vaker tot black-outs.
Vraag 28 1 punt
Geef aan waarom scholen en huishoudens meer hinder ondervinden van black-outs dan hotels.
Bron 17
Aanhoudende hitte ABC-eilanden leidt tot record energiegebruik Aruba, Bonaire en Curaçao hadden in september 2023 te maken met ongebruikelijk hoge temperaturen van meer dan 35°C. Doordat er nauwelijks wind was, liep de gevoelstemperatuur zelfs op tot boven de 40°C. De overheid adviseerde voldoende te drinken en niet te veel te doen in de zon. De hoge temperaturen leidden door het aircogebruik tot een hoog energiegebruik. De grote vraag naar elektriciteit leidde op onder andere Aruba en Curaçao tot black-outs. Tijdens een black-out valt gedurende enkele uren de stroom uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − Scholen / huishoudens kunnen (in tegenstelling tot hotels) niet (altijd) omschakelen op (diesel)generatoren. − Scholen / huishoudens zijn volledig afhankelijk van het elektriciteitsnet. (1)
Gebruik de bronnen 17 en 18. De hoge gevoelstemperaturen op de benedenwindse eilanden in september 2023 werden veroorzaakt door de atmosferische situatie op de Atlantische Oceaan.
Vraag 29 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van de hoge gevoelstemperaturen op de benedenwindse eilanden in september 2023. Begin je beschrijving met de atmosferische situatie op de Atlantische Oceaan in die periode.
Bron 17
Aanhoudende hitte ABC-eilanden leidt tot record energiegebruik Aruba, Bonaire en Curaçao hadden in september 2023 te maken met ongebruikelijk hoge temperaturen van meer dan 35°C. Doordat er nauwelijks wind was, liep de gevoelstemperatuur zelfs op tot boven de 40°C. De overheid adviseerde voldoende te drinken en niet te veel te doen in de zon. De hoge temperaturen leidden door het aircogebruik tot een hoog energiegebruik. De grote vraag naar elektriciteit leidde op onder andere Aruba en Curaçao tot black-outs. Tijdens een black-out valt gedurende enkele uren de stroom uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In september (2023) lagen veel orkanen / lagedrukgebieden op de Atlantische Oceaan. (1)
- Boven de benedenwindse eilanden ontstaat dan een hogeluchtdrukgebied. / De orkanen zuigen dan lucht aan vanuit de benedenwindse eilanden. (1)
- De (normaal afkoelende) wind / bewolking verdwijnt. (1)
Gebruik het kaartenkatern. De eilanden van Caribisch Nederland willen omschakelen naar duurzame energiebronnen, zoals zonne-energie en energie opgewekt met windmolens. De windmolens op de benedenwindse eilanden staan aan de noordkust van de eilanden.
Vraag 30 3 punten
Geef
- een voordeel van windenergie ten opzichte van zonne-energie;
- een nadeel van windmolens;
- een demografische reden waarom de windmolens op de benedenwindse eilanden aan de noordkust staan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste nadelen zijn: (1p)
- Windmolens ontsieren het landschap / leiden tot horizonvervuiling.
- Als het te hard waait moeten windmolens stopgezet worden.
- Windmolens zijn kwetsbaar voor tropische orkanen.
Gebruik het kaartenkatern. Behalve zonne-energie en energie opgewekt met windmolens zijn er ook eilanden van Caribisch Nederland waar mogelijkheden zijn om geothermische energie op te wekken.
Vraag 31 1 punt
Noem twee eilanden van Caribisch Nederland waar het mogelijk zou kunnen zijn om geothermische energie op te wekken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als twee eilanden juist zijn.
Het omschakelen naar duurzame energiebronnen is niet op alle eilanden van Caribisch Nederland even makkelijk.
Vraag 32 1 punt
Geef aan welk politiek voordeel de BES-eilanden hebben bij het omschakelen naar duurzame energiebronnen ten opzichte van de andere eilanden van Caribisch Nederland;
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − De BES-eilanden kunnen in het omschakelen naar duurzame energiebronnen (financieel) gesteund worden door de Nederlandse overheid. − De BES-eilanden zijn een bijzondere gemeente / openbaar lichaam van Nederland. (1)
Vraag 33 2 punten
Beredeneer waarom het omschakelen naar duurzame energiebronnen op de BES-eilanden en op Sint Maarten makkelijker kan gaan dan op Aruba en Curaçao.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- De BES-eilanden en Sint Maarten hebben (veel) minder inwoners dan Aruba en Curaçao / gebruiken (veel) minder energie dan Aruba en Curaçao, (1)
- zodat op de BES-eilanden en op Sint Maarten relatief weinig investeringen nodig zijn om aan de totale energievraag te voldoen. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-1/vw-0131-t-25-1-o
Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (9), weer en klimaat (8) en globalisering (7).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-1/vw-0131-t-25-1-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.