Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem, Energietransitie in Sub-Sahara Afrika, Rotsboog Azure Window in Malta, Landschapszones en geofactoren, De Andes in Chili en Argentinië, Ontginning van het Amazonegebied, Caribische landen in het Gemenebest van Naties, De sedimentaire boog en de vulkanische boog.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 36 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (10), globalisering (9) en endogene en exogene processen (8). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem
Bron 1 Import en export van Sri Lanka (2021)
Top 5 import (totale waarde $21,9 miljard)
| Rang | Importproducten | Aandeel van de totale importwaarde | Herkomstlanden | Aandeel van de totale importwaarde |
|---|---|---|---|---|
| 1 | olie en oliproducten | 16,8% | China | 25% |
| 2 | machines | 16,3% | India | 22,2% |
| 3 | textiel | 15,8% | Verenigde Arabische Emiraten | 7% |
| 4 | chemische producten | 9,9% | Singapore | 3,7% |
| 5 | metalen | 9,1% | Maleisië | 3,6% |
Top 5 export (totale waarde $14,1 miljard)
| Rang | Exportproducten | Aandeel van de totale exportwaarde | Exportbestemmingen | Aandeel van de totale exportwaarde |
|---|---|---|---|---|
| 1 | textiel | 43,5% | Verenigde Staten | 22,8% |
| 2 | koffie, thee en kruiden | 15,1% | India | 7,1% |
| 3 | plastic en rubber | 9,2% | Groot-Brittannië | 6,8% |
| 4 | bewerkte landbouwproducten | 5,9% | Duitsland | 6,2% |
| 5 | machines | 5,2% | Italië | 4,3% |
Vraag 1 2 punten
Gebruik bron 1.
Hieronder staan twee uitspraken over bron 1.
Uitspraak 1: de handelsbalans van Sri Lanka was in 2021 negatief.
Uitspraak 2: de samenstelling van het exportpakket van Sri Lanka is kwetsbaar.
Onderbouw elke uitspraak met gegevens uit bron 1.
Bekijk het antwoord
- Onderbouwt uitspraak 1 met gegevens uit bron 1: de (totale) waarde van de import is groter dan de (totale) waarde van de export. (1p)
- Onderbouwt uitspraak 2 met gegevens uit bron 1: Sri Lanka is voor de export sterk afhankelijk van één product (textiel) of één land (de Verenigde Staten). (1p)
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 1.
Het huidige Sri Lanka was in de periode 1796 - 1948 een kolonie van Groot-Brittannië.
Beredeneer dat in die periode de basis werd gelegd voor de huidige positie van Sri Lanka in het wereldsysteem.
Bekijk het antwoord
- Tijdens de koloniale periode werd Sri Lanka lange tijd gebruikt als exploitatiekolonie. (1p)
- Waardoor de economie en/of infrastructuur vooral gericht bleef op de export van onbewerkte grondstoffen en/of landbouwproducten, of waardoor Sri Lanka zich door een langdurige afhankelijke positie moeilijk kon ontwikkelen. (1p)
Bron 2 Investeringen in Hambantota International Port

Hambantota is de grootste plaats in het gelijknamige district in het zuiden van Sri Lanka. In het district woont driekwart van de bevolking op het platteland en werkt ongeveer de helft van de beroepsbevolking in de primaire sector.
In opdracht van de regering van Sri Lanka bouwden Chinese aannemers vanaf 2008 een diepzeehaven naast het oude centrum van Hambantota. De haven van Hambantota is onderdeel van een masterplan voor een nieuwe stad, Groot Hambantota, waarvoor al een internationaal vliegveld en nieuwe autosnelwegen aangelegd zijn. De haven werd grotendeels bekostigd met leningen van een Chinese bank. In 2016 bleek dat Sri Lanka de leningen niet kon terugbetalen. Om onder de schuldenlast uit te komen, kende de regering een Chinees havenbedrijf het alleenrecht toe op de exploitatie van de haven voor 99 jaar.
Bron 3

Luchtfoto van de haven van Hambantota: kades met opgestapelde containers en kranen, met twee schepen aan de kade.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 2.
Stelling: Hambantota International Port zal de economische positie van Sri Lanka versterken.
Geef
− een argument vóór deze stelling;
− een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Een juist argument vóór de stelling, bijvoorbeeld: Hambantota International Port kan in Sri Lanka leiden tot spread-effecten / werkgelegenheid. (1p)
- Een juist argument tegen de stelling, bijvoorbeeld: door het alleenrecht van een Chinees havenbedrijf wordt Sri Lanka (volledig) afhankelijk van China / wordt het lastiger voor bedrijven uit andere landen om te investeren in Sri Lanka. (1p)
Vraag 4 2 punten
Gebruik bron 2 en het kaartenkatern.
Met de aanleg van Hambantota International Port in Sri Lanka behartigt China niet alleen economische, maar ook geopolitieke belangen.
Geef aan
− welk Aziatisch land zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd zal voelen door de invloed van China op Sri Lanka;
− waarom de aanleg van een haven in Sri Lanka voor China van geopolitiek belang is.
Bekijk het antwoord
- Noemt India als het Aziatische land dat zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd zal voelen. (1p)
- Een juist antwoord op de waarom-vraag: China kan met de aanwezigheid in de Indische Oceaan / Sri Lanka meer invloed / controle uitoefenen op een mondiaal belangrijke scheepvaartroute. (1p)
Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bron 3 Energieverbruik

Wereldkaart met het energieverbruik per land, in kilogram steenkoolequivalenten per inwoner, 2018. Kleurklassen in de legenda: minder dan 500; 500-1000; 1000-2500; 2500-5000; 5000 of meer; geen gegevens. Het verbruik is het hoogst (5000 of meer) in onder meer Noord-Amerika, grote delen van Europa, Rusland en Australië. In grote delen van Afrika en Zuid-Amerika ligt het verbruik lager.
Bron 4 Energiebalans

De energiebalans is het verschil tussen het aanwezige energiepotentieel (in de vorm van onder andere aardolie, aardgas, steenkool, zonnepanelen en windmolens) en het energiegebruik.
Wereldkaart met de energiebalans per land, 2018. Links de kleurklassen van 0-30 tot 90-100 procent van het totale energieverbruik; rechts de kleurklassen van 0-100 tot 100 procent of meer (energie-overschot). Het energietekort is het grootst in een deel van Afrika, delen van Azië en Europa; Australië en delen van Zuid-Amerika hebben een overschot.
Vraag 5 2 punten
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Beredeneer waarom het centrum-periferiepatroon wél herkenbaar is op de kaart in bron 3, maar niet op de kaart in bron 4.
Bekijk het antwoord
- Het energieverbruik per inwoner is in centrumlanden / de meest welvarende landen groter dan in (semi-)perifere / minder welvarende landen. (1p)
- De energiebalans wordt niet alleen bepaald door het energieverbruik, maar ook door de aanwezigheid van (fossiele) brandstoffen (en opgewekte duurzame energie), die onafhankelijk is van het ontwikkelingspeil. (1p)
Bron 5 Verstedelijkingsgraad

Lijngrafiek van de verstedelijkingsgraad (in %) van 1960 tot en met 2020, voor de Europese Unie (EU), China (Ch), Sub-Sahara Afrika (SSA) en de Verenigde Staten (VS). Afleesbaar, ongeveer: EU van 62% naar 75%; VS van 70% naar 84%; China van 16% naar 64%; SSA van 15% naar 42%. De verstedelijkingsgraad van China en van SSA neemt het sterkst toe; SSA blijft het laagst.
Bron 6 Elektriciteitsverbruik

Lijngrafiek van het elektriciteitsverbruik in kWh per inwoner (x1.000) van 1965 tot en met 2020, voor de Europese Unie (EU), China (Ch), Sub-Sahara Afrika (SSA) en de Verenigde Staten (VS). Afleesbaar, ongeveer: VS van 75 naar ongeveer 80, met een piek van ongeveer 98 rond 1975; EU van 25 naar ongeveer 37, met een piek van ongeveer 44 rond 2005; China van ongeveer 2 naar ongeveer 31, met een stijging vanaf ongeveer 2000; SSA blijft onder de 7 en daalt tot ongeveer 2.
Vraag 6 2 punten
Gebruik de bronnen 5 en 6.
In China en Sub-Sahara Afrika neemt de verstedelijkingsgraad toe. Het effect van deze ontwikkeling op het elektriciteitsverbruik verschilt tussen beide gebieden.
Geef aan
− welk verschillend effect deze ontwikkeling heeft op het elektriciteitsverbruik in beide gebieden;
− waardoor dit verschil ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat in China het energieverbruik per inwoner toeneemt en in Sub-Sahara Afrika niet. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat het energieverbruik / de levenstandaard in Chinese steden groter is dan dat in steden in Sub-Sahara Afrika. (1p)
Bron 7 Energietransitie in Sub-Sahara Afrika

Wereldwijd hebben zo’n miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Het grootste deel van hen woont in Sub-Sahara Afrika. Veel mensen zijn daar voor hun energievoorziening afhankelijk van het verbranden van kerosine, hout, houtskool en mest.
In Sub-Sahara Afrika komen steeds meer kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Een Amerikaans elektriciteitsbedrijf biedt voor dertien dollar een zonnepaneel met een kleine accu aan. Dit levert voldoende stroom voor een paar ledlampen, een radio en voor het opladen van een mobiele telefoon. De huur bedraagt daarna acht dollar per maand. Dat is aanzienlijk minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine.
Waarschijnlijk zullen landen in Sub-Sahara Afrika geen volledig bekabeld nationaal elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden van zonne-energie.
Vraag 7 2 punten
Gebruik bron 7.
In veel landen in Sub-Sahara Afrika is nooit een nationaal, op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk aangelegd. Mede daardoor is de regionale ongelijkheid in veel landen in Sub-Sahara Afrika momenteel groot.
Beredeneer waarom de regionale ongelijkheid in landen in Sub-Sahara Afrika door de energietransitie kleiner kan worden.
Bekijk het antwoord
- Zonne-energie (wordt voor iedereen / overal goedkoper en) kan op lokale schaal / kleine schaal / overal worden opgewekt. (1p)
- Zodat afgelegen regio’s / perifere gebieden zich ook (zonder een op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk) kunnen ontwikkelen. (1p)
Vraag 8 1 punt
Gebruik bron 7.
De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan.
Geef aan waarom de energietransitie op lokale schaal kan bijdragen aan een gezondere leefomgeving.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat door de energietransitie de luchtvervuiling (door het verbranden van hout / mest / kerosine) zal afnemen. (1p)
Vraag 9 2 punten
Gebruik bron 7.
De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan.
Leg uit dat de energietransitie bodemerosie kan tegengaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: als mensen toegang hebben tot zonne-energie, zijn ze voor hun brandstofgebruik minder afhankelijk van houtkap / ontbossing. (1p)
- Gevolg: waardoor boomwortels de bodem beter blijven vasthouden en bodemerosie wordt tegengegaan. (1p)
Rotsboog Azure Window in Malta
Bron 8 Rotsboog Azure Window bij Malta ingestort

Malta is een eiland in de Middellandse Zee zo’n 100 km ten zuiden van Sicilië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het nabij gelegen Sicilië, is Malta geen vulkanisch eiland.
In de winter van 2017 stortte na een zware storm de rotsboog Azure Window in. Volgens ooggetuigen was de kalkstenen rotsboog in enkele ogenblikken verdwenen. In de rotsboog zaten al langere tijd scheuren en ieder jaar braken stukken af. Vanwege instortingsgevaar was het voor toeristen al verboden om nog over de rotsboog te lopen.
Vraag 10 2 punten
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Het eiland Malta is ontstaan door tektonische krachten in het Middellandse Zeegebied.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het eiland Malta.
Ga in je beschrijving in op de betrokken platen.
Bekijk het antwoord
- De Afrikaanse en de Euraziatische plaat convergeren (bewegen naar elkaar toe). (1p)
- Waarbij delen van de zeebodem (langs breuken) omhoog geduwd zijn en boven de zeespiegel uitgekomen zijn. (1p)
Vraag 11 2 punten
Gebruik bron 8.
Rotsboog Azure Window raakte verzwakt door de werking van twee exogene processen vanuit zee. Uiteindelijk stortte de rotsboog in.
Beschrijf aan de hand van twee exogene processen vanuit zee waardoor de rotsboog verzwakte en uiteindelijk instortte.
Bekijk het antwoord
- Golven eroderen de onderkant / basis van de rotsboog. (1p)
- Door (chemische) verwering lost de kalksteen aan de onderkant / basis van de rotsboog op. (1p)
Vraag 12 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Rotsboog Azure Window is uiteindelijk ingestort tijdens een zware winterstorm. Het Middellandse Zeegebied wordt in de herfst- en wintermaanden regelmatig getroffen door stormen die gepaard gaan met veel neerslag.
Leg uit dat door de verandering van de luchtdruk in de herfst- en wintermaanden in het Middellandse Zeegebied veel neerslag kan vallen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: in de herfst- en wintermaanden is de luchtdruk boven het Middellandse Zeegebied lager dan in de zomer / het hogedrukgebied (dat in de zomermaanden boven het Middellandse Zeegebied ligt) is naar het zuiden verschoven. (1p)
- Gevolg: waardoor lagedrukgebieden en/of depressies vanuit het westen / vanaf de Atlantische Oceaan het Middellandse Zeegebied kunnen binnendringen. (1p)
Vraag 13 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Op Malta valt met gemiddeld 600 mm per jaar redelijk wat neerslag. Toch heeft Malta al decennialang te maken met waterschaarste.
Geef
− een kenmerk van kalksteen waardoor Malta te maken heeft met waterschaarste;
− nog een andere oorzaak vanuit de dimensie natuur waardoor Malta te maken heeft met waterschaarste.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat kalksteen waterdoorlatend is. (1p)
- Een juiste andere oorzaak uit de dimensie natuur, bijvoorbeeld: de neerslag valt vooral in de wintermaanden / veel water (neerslag) verdampt in de zomer / op een klein eiland als Malta is de ondergrondse zoetwatervoorraad klein. (1p)
Landschapszones en geofactoren
Bron 9 Foto’s van vier landschapszones

Foto van een savanne: verspreide acaciabomen op droog, geel grasland, onder een blauwe lucht met wolken.
Bron 9 Foto’s van vier landschapszones

Foto van een naaldbos met dicht opgaande groene naaldbomen, onder een blauwe lucht met lichte wolken.
Bron 9 Foto’s van vier landschapszones

Foto van een droge, vlakke vlakte met schaarse lage struiken op zand en steen, onder een bewolkte blauwe lucht; een zandpad loopt door het landschap.
Bron 9 Foto’s van vier landschapszones

Foto van een open landschap met lage struiken en gras in geel, oranje en rood, met heuvels op de achtergrond onder een bewolkte lucht.
Vraag 14 2 punten
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
De aarde wordt onderverdeeld in zes landschapszones: de polaire zone, de boreale zone, de gematigde zone, de subtropische zone, de (semi-)aride zone en de tropische zone.
Van welke twee landschapszones staat er geen foto in bron 9?
Bekijk het antwoord
- Noemt de gematigde zone. (1p)
- Noemt de subtropische zone. (1p)
Bron 10a Klimaatgebieden in 1980 - 2016

Wereldkaart (in de bron liggend afgebeeld) met de klimaatgebieden in 1980-2016. Legenda: tropische klimaten: tropisch regenwoudklimaat (Af), savannenklimaat (Aw en As); droge klimaten: steppeklimaat (BS), woestijnklimaat (BW); maritieme klimaten van de gematigde zone: met droge zomer (Cs), neerslag in alle jaargetijden (Cf), met droge winters (Cw); continentale klimaten: neerslag in alle jaargetijden (Df), met een droge periode (Dw/Ds); polaire klimaten: toendraklimaat (ET), sneeuw- en hooggebergteklimaat (EF/EH).
Bron 10b Klimaatgebieden in 2071 - 2100 (toekomst)

Wereldkaart (in de bron liggend afgebeeld) met de klimaatgebieden voor 2071-2100 (toekomst). Dezelfde legenda als bron 10a: tropische klimaten (Af, Aw en As), droge klimaten (BS, BW), maritieme klimaten van de gematigde zone (Cs, Cf, Cw), continentale klimaten (Df, Dw/Ds), polaire klimaten (ET) en sneeuw- en hooggebergteklimaat (EF/EH).
Vraag 15 3 punten
Gebruik de bronnen 10a en 10b.
Door klimaatverandering verschuiven de grenzen van de door Köppen geclassificeerde klimaatgebieden.
Toon in drie stappen aan waardoor de grenzen tussen gebieden met een A- en B-klimaat minder verschuiven dan de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten.
Ga in je antwoord in op:
− het verschil waarop de grens tussen het A- en het B-klimaat gebaseerd is en waarop de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten gebaseerd zijn;
− de invloed van klimaatverandering op de grenzen tussen klimaatgebieden.
Bekijk het antwoord
- De grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat is gebaseerd op de droogte-index / het verschil tussen de neerslag en de (potentiële) verdamping. (1p)
- De grens tussen gebieden (op gematigde breedte) met een C-, D- en E-klimaat is gebaseerd op verschillen in temperatuur. (1p)
- Klimaatverandering zorgt op mondiale schaal / overal voor een temperatuurstijging, terwijl veranderingen in neerslag variabeler / minder eenduidig zijn, waardoor de grenzen tussen gebieden met C-, D- en E-klimaten meer zullen verschuiven dan de grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat. (1p)
Vraag 16 2 punten
Het landschap is een dynamisch systeem: als een van de geofactoren verandert, leidt dat tot veranderingen van andere geofactoren. Twee van deze geofactoren zijn klimaat en reliëf.
Geef twee manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt, bijvoorbeeld: hooggelegen gebieden zijn kouder dan laaggelegen gebieden; door gebergten ontstaan stuwingsregens / ontstaat een lijzijde en een loefzijde. (2p)
Per juiste manier 1 scorepunt, met maximaal 2 scorepunten voor de vraag.
Vraag 17 3 punten
De mens is tegenwoordig zo’n belangrijke geofactor dat sommige aardwetenschappers hebben gepleit voor het begin van een nieuw tijdvak: het Antropoceen.
Geef drie argumenten waarom de mens tegenwoordig als belangrijke geofactor gezien wordt.
Gebruik in je antwoord de invloed van de mens op drie verschillende geofactoren.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste argumenten, elk vanuit een andere geofactor, bijvoorbeeld: in nieuw gesteente / sediment worden grote hoeveelheden door de mens gemaakte materialen (zoals plastic / fosfaten / metalen) aangetroffen (gesteenten en reliëf); de mens heeft temperatuur verhogende broeikasgassen aan de atmosfeer toegevoegd (klimaat en lucht); de mens heeft bodems uitgeput / vervuild (bodem); de mens beïnvloedt de loop van rivieren / bouwt dammen in rivieren / pompt grondwater op (water); de mens verwijdert vegetatie / beïnvloedt de leefomgeving van dieren / zorgt voor het uitsterven van dieren en vegetatie (flora en fauna). (3p)
Per juist argument 1 scorepunt, mits de argumenten uit verschillende geofactoren komen. De geofactoren hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
De Andes in Chili en Argentinië
Bron 11 Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)

Reliëfkaart van Zuid-Amerika met de ligging van drie plaatsen: Antofagasta (1) aan de kust van Chili, San Pedro de Atacama (2) in het binnenland van Chili, bij de Andes, en Fuerte Esperanza (3) in het oosten van Argentinië. Schaal 0-300-600 km.
Bron 12 Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 11

Klimaatgrafieken a en b. In elke grafiek staat de neerslag per maand als staven (in mm, linkeras) en de temperatuur als lijn (in °C, rechteras). Klimaatgrafiek a: vrijwel geen neerslag (maximaal ongeveer 25 mm per maand); temperatuur ongeveer 15 tot 20 °C. Klimaatgrafiek b: neerslag tot ongeveer 150 mm per maand, vooral van oktober tot en met maart, en weinig neerslag (minder dan ongeveer 30 mm) van juni tot en met augustus; temperatuur ongeveer 18 tot 30 °C.
Bron 12

Klimaatgrafiek c: vrijwel geen neerslag (alleen in januari tot en met maart enkele mm tot ongeveer 30 mm per maand); temperatuur ongeveer 10 tot 20 °C.
Vraag 18 1 punt
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern.
De klimaatgrafieken in bron 12 zijn van de drie plaatsen in bron 11.
Noteer de namen van deze drie plaatsen op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Bekijk het antwoord
- Noemt de drie plaatsen met de juiste letter: Antofagasta (1) - a; San Pedro de Atacama (2) - c; Fuerte Esperanza (3) - b. (1p)
Alleen als alle drie de antwoorden juist zijn, 1 scorepunt toekennen.
Vraag 19 3 punten
Voor een deel van de kust van Chili vindt vlakke subductie plaats. Bij vlakke subductie ontbreekt actief vulkanisme. Bij normale subductie vindt wel actief vulkanisme plaats.
Geef
− nog twee andere verschillen in de geologische gevolgen van vlakke subductie ten opzichte van normale subductie;
− een oorzaak waardoor voor een deel van de kust van Chili vlakke subductie plaatsvindt.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste verschillen in de geologische gevolgen van vlakke subductie ten opzichte van normale subductie, bijvoorbeeld: bij vlakke subductie vinden aardbevingen ook verder landinwaarts nog ondiep plaats; bij vlakke subductie ontstaat (in tegenstelling tot bij normale subductie) een breed / uitgestrekt hoogland. (2p)
- Een juiste oorzaak: de dichtheid van de (jonge) oceanische lithosfeer is te laag / de (jonge) oceanische lithosfeer is niet zwaar genoeg (om de mantel ingetrokken te worden). (1p)
Per juist verschil 1 scorepunt toekennen, met maximaal 2 scorepunten voor de verschillen.
Bron 13 Kledingdump in de Atacamawoestijn

Foto van een kledingdump in een droog, bergachtig landschap. Over een groot oppervlak liggen opgestapelde kledingstukken in veel kleuren (blauw, rood, zwart, wit). Er loopt een zandweg tussen de stapels; op de achtergrond liggen heuvels onder een blauwe lucht.
Vraag 20 2 punten
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
In de Atacamawoestijn wordt veel kleding uit de fast fashion industrie gedumpt. De kleding vergaat hier nauwelijks.
Leg uit dat de gedumpte kleding hier nauwelijks vergaat.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: in de Atacamawoestijn valt nauwelijks neerslag. (1p)
- Gevolg: waardoor de kleding nauwelijks aangetast wordt door (chemische) verwering en nauwelijks vergaat. (1p)
Vraag 21 1 punt
Gebruik het kaartenkatern.
Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder verschillende omstandigheden.
Geef de definitie van een erts.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat een gesteente een erts wordt genoemd als er van een delfstof / metaal bruikbare hoeveelheden in het gesteente zitten. (1p)
Vraag 22 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder verschillende omstandigheden.
Geef aan
− waardoor in het Andesgebergte ertsen gevormd worden;
− waardoor bauxiet niet in het Andesgebergte gevormd kan worden.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat in het Andesgebergte ertsen gevormd worden door vulkanische activiteit / het stollen van magma. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat bauxiet gevormd wordt (door verwering / oxidatie) in tropische bodems, en die zijn er in het Andesgebergte niet. (1p)
Ontginning van het Amazonegebied
Bron 14 Vrijhandel in het Amazonegebied

Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten.
Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Vraag 23 1 punt
Gebruik bron 14.
In Europa bestaan vanuit verschillende dimensies stereotiepe beelden van Zuid-Amerika.
Met welk gegeven uit bron 14 wordt een economisch stereotiep beeld van Zuid-Amerika ontkracht?
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist gegeven, bijvoorbeeld: bij Manaus / in Brazilië ligt een vrijhandelszone waarin 600 bedrijven eindproducten produceren. (1p)
Vraag 24 2 punten
In de jaren 60 hadden Colombia, Ecuador en Peru in het Andesgebergte te maken met een sterke bevolkingsgroei. Deze bevolkingsgroei was voor de regeringen van deze landen aanleiding om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.
Beredeneer waarom juist de bevolkingsgroei in het Andesgebergte aanleiding was om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.
Bekijk het antwoord
- De bevolkingsgroei veroorzaakte druk op de beperkte draagkracht van het Andesgebergte. (1p)
- Waardoor door het begaanbaar / bereikbaar maken van het dunbevolkte Amazonegebied nieuwe gebieden geschikt werden gemaakt als leefgebied. (1p)
Vraag 25 1 punt
Gebruik bron 14.
Hoewel Manaus meer dan duizend kilometer landinwaarts ligt, kan de haven van Manaus toch als zeehaven fungeren.
Geef aan waardoor Manaus toch als zeehaven kan fungeren.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de Amazone tot ver landinwaarts / tot en met Manaus bevaarbaar is voor grote zeeschepen. (1p)
Vraag 26 2 punten
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
Brazilië heeft economische ambities op nationaal en continentaal schaalniveau.
Toon met de kaart in bron 14 aan dat Brazilië economische ambities heeft op:
− nationaal schaalniveau;
− continentaal schaalniveau.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord op nationaal schaalniveau, bijvoorbeeld: binnen Brazilië worden veel steden / gebieden met elkaar verbonden door (spoor- / vaar)wegen. (1p)
- Een juist antwoord op continentaal schaalniveau, bijvoorbeeld: de vrijhandelsgebieden van Brazilië liggen in de grensregio’s. (1p)
Vraag 27 2 punten
Het zal voor Brazilië lastig zijn om deze economische ambities op continentaal schaalniveau waar te maken.
Geef hiervoor twee redenen, elk vanuit een ander dimensie.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste argumenten, elk vanuit een andere dimensie, bijvoorbeeld: de buurlanden van Brazilië zijn (door de ligging van het Andesgebergte en het Amazonegebied) vanuit Brazilië lastig te bereiken (dimensie natuur); tussen Zuid-Amerikaanse landen zijn de samenwerkingsverbanden vaak instabiel / politieke samenwerking komt binnen Zuid-Amerika maar moeilijk op gang (politieke dimensie). (2p)
Per juist argument 1 scorepunt, mits de argumenten uit verschillende dimensies komen. De dimensies hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bron 15 Barbados, definitief een republiek

Op 30 november 2021 werd op Barbados de overgang naar een republiek gevierd. Barbados was daarmee niet langer verbonden met het Britse koningshuis. Op deze dag werd de zangeres Rihanna uitgeroepen tot nationale held van Barbados. Rihanna is de beroemdste burger van Barbados en werd in 2018 al benoemd tot officiële ambassadeur voor cultuur en jeugd. Ze heeft haar Bajan-accent nooit verzacht en haar muziek is verbonden gebleven met haar Caribische afkomst. Bajan is een taal met Engelse en Afrikaanse invloeden die wordt gesproken op het eiland Barbados. De huidige Britse koning Charles III was bij de viering aanwezig namens de Britse monarchie.
Vraag 28 2 punten
Gebruik bron 15.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).
a: De drietand op de vlag van Barbados staat symbool voor de breuk met het Verenigd Koninkrijk.
b: Rihanna heeft haar Bajan-accent nooit verzacht en haar Caribische afkomst komt terug in haar muziek.
c: Sinds 30 november 2021 is Barbados niet langer verbonden met het Britse koningshuis.
Begrippen: 1 democratie; 2 nation-building; 3 protectionisme; 4 regionaal bewustzijn; 5 republiek; 6 soft state.
Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van het bijbehorende begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Bekijk het antwoord
- Noemt de juiste koppelingen: a 2 (nation-building), b 4 (regionaal bewustzijn) en c 5 (republiek). (2p)
Drie juiste antwoorden: 2 scorepunten. Twee juiste antwoorden: 1 scorepunt. Minder dan twee juiste antwoorden: 0 scorepunten.
Bron 16 Het Gemenebest van Naties

Het Gemenebest van Naties, voorheen het Britse Gemenebest, is een vrijwillig samenwerkingsverband van 56 landen. De Britse koning Charles III is van een aantal van deze landen het staatshoofd. Het doel van het Gemenebest van Naties is de economische welvaart, de democratische waarden en internationale vrede te waarborgen.
Vraag 29 1 punt
Gebruik bron 16.
Barbados is sinds 1966 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk. Sinds 2021 erkent Barbados het Britse staatshoofd niet langer als hun staatshoofd. Barbados blijft wel lid van het Gemenebest van Naties.
Geef een reden waarom Barbados lid wilde blijven van het Gemenebest van Naties.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden, bijvoorbeeld: Barbados heeft (doordat het een klein (ei)land is) op mondiale schaal een zeer beperkte invloed. (1p)
Vraag 30 2 punten
In het Caribisch gebied hebben veel mensen kritiek op hun land als hun land lid is van het Gemenebest van Naties.
Geef
− een onderbouwing voor de kritiek op het lid zijn van hun land van het Gemenebest van Naties;
− de naam van het politiek en economisch samenwerkingsverband tussen Caribische landen dat de functie van het Gemenebest van Naties in het Caribisch gebied kan overnemen.
Bekijk het antwoord
- Een juiste onderbouwing: het Gemenebest van Naties wordt gezien als een koloniaal overblijfsel / een herinnering aan koloniale uitbuiting en slavernij. (1p)
- Noemt Caricom. (1p)
Vraag 31 2 punten
Het Caribisch gebied is een regio waar de geopolitieke belangen altijd groot zijn geweest.
Beredeneer voor welke twee hegemoniale machten de geopolitieke belangen in het Caribisch gebied tegenwoordig het grootst zijn.
Bekijk het antwoord
- Uit de redenering blijkt dat het Caribisch gebied al lange tijd (vooral) onder de invloedssfeer van de Verenigde Staten valt. (1p)
- Maar dat China haar mondiale invloed probeert te vergroten door in toenemende mate (economisch en politiek) actief te zijn in het Caribisch gebied. (1p)
Als beide landen genoemd worden, maar een juiste redenering ontbreekt, 1 scorepunt toekennen.
De sedimentaire boog en de vulkanische boog
Bron 17 Midden-Amerika tektoniek en vulkanisme

Kaart van Midden-Amerika en het Caribisch gebied met de tektonische platen (onder andere de Noord-Amerikaanse, Cocos-, Caribische, Zuid-Amerikaanse en Pacifische plaat en de Noord-Andes-plaat), de plaatgrenzen met hun type (divergent, transform, convergent) en de bewegingsrichting van de platen (blauwe pijlen). Verder staan op de kaart vulkanen (uitgebarsten na 1900 of na 2000), aardbevingen sinds 1980 naar magnitude op de schaal van Richter, hotspots en het aardbevingsrisico van laag tot hoog.
Vraag 32 2 punten
Gebruik bron 17.
De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een sedimentaire boog.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische boog.
Betrek in je beschrijving de namen van de betrokken platen.
Bekijk het antwoord
- Bij de Bovenwindse Eilanden wordt de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat getrokken / subduceert. (1p)
- Waarbij gesteente smelt / magma opkomt (en er vulkanische eilanden ontstaan). (1p)
Vraag 33 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een sedimentaire boog.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de sedimentaire boog.
Bekijk het antwoord
- Bij de subductie (van de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat) worden sedimenten afgeschraapt. (1p)
- Die tot boven de zeespiegel worden geduwd (en er sedimentaire eilanden ontstaan). (1p)
Vraag 34 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Op de eilanden van de vulkanische boog komen meer microklimaten voor dan op de eilanden van de sedimentaire boog.
Geef twee oorzaken van dit verschil.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste oorzaken, bijvoorbeeld: de eilanden van de vulkanische boog hebben meer reliëf dan die van de sedimentaire boog; de eilanden van de vulkanische boog zijn groter dan die van de sedimentaire boog; de eilanden van de vulkanische boog hebben meer variatie in het neerslagpatroon. (2p)
Per juiste oorzaak 1 scorepunt, met maximaal 2 scorepunten voor de vraag.
Vraag 35 2 punten
De kust van de eilanden van de sedimentaire boog is kwetsbaarder voor exogene processen dan de kust van de eilanden van de vulkanische boog.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: de eilanden van de sedimentaire boog bestaan uit zachter gesteente dan die van de eilanden van de vulkanische boog. (1p)
- Gevolg: waardoor de kust van de eilanden van de sedimentaire boog makkelijker eroderen dan die van de eilanden van de vulkanische boog. (1p)
Vraag 36 1 punt
Gebruik de kaart Aarde Natuurrampen in het kaartenkatern.
De risicoperceptie van bewoners van de Bovenwindse Eilanden verschilt van die van bewoners van de Benedenwindse Eilanden.
Geef hiervan de oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de Bovenwindse Eilanden vaker worden getroffen door natuurrampen (zoals vulkaanuitbarstingen en orkanen / hurricanes) dan de Benedenwindse Eilanden. (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Energie en grondstoffen | 5-9, 21-24, 27 | 10 |
| Globalisering | 1-4, 26, 28-31 | 9 |
| Endogene en exogene processen | 10-11, 19, 32-36 | 8 |
| Weer en klimaat | 12, 14-18, 20 | 7 |
| Water en rivieren | 13, 25 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over energie en grondstoffen (28% van de vragen, gemiddeld 14%) en globalisering (25% van de vragen, gemiddeld 13%). Minder over ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 13%) en bevolking en migratie (0% van de vragen, gemiddeld 9%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 36 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (10), globalisering (9) en endogene en exogene processen (8).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-0131-t-25-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.