Eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem, Opgave 2 − Energietransitie in Sub-Sahara Afrika, Opgave 3 − Rotsboog Azure Window in Malta, Opgave 4 − Landschapszones en geofactoren, Opgave 5 − De Andes in Chili en Argentinië, Opgave 6 − Ontginning van het Amazonegebied, Opgave 7 − Caribische landen in het Gemenebest van Naties, Opgave 8 − De sedimentaire boog en de vulkanische boog.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 36 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (10), globalisering (9) en endogene en exogene processen (8). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Energie en grondstoffen | 5-9, 21-24, 27 | 10 |
| Globalisering | 1-4, 26, 28-31 | 9 |
| Endogene en exogene processen | 10-11, 19, 32-36 | 8 |
| Weer en klimaat | 12, 14-18, 20 | 7 |
| Water en rivieren | 13, 25 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 5 examens aardrijkskunde vwo Cariben sinds 2024: dit examen vroeg meer over energie en grondstoffen (28% van de vragen, gemiddeld 14%) en globalisering (25% van de vragen, gemiddeld 13%). Minder over ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 13%) en bevolking en migratie (0% van de vragen, gemiddeld 9%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1. Hieronder staan twee uitspraken over bron 1. Uitspraak 1: de handelsbalans van Sri Lanka was in 2021 negatief. Uitspraak 2: de samenstelling van het exportpakket van Sri Lanka is kwetsbaar.
Vraag 1 2 punten
Onderbouw elke uitspraak met gegevens uit bron 1.
Bron 1
Import en export van Sri Lanka (2021)
Top 5 import (totale waarde $21,9 miljard) rang importproducten aandeel van herkomstlanden aandeel van de totale de totale importwaarde importwaarde olie en
1 16,8% China 25% olieproducten
2 machines 16,3% India 22,2% Verenigde
3 textiel 15,8% Arabische 7% Emiraten chemische
4 9,9% Singapore 3,7% producten
5 metalen 9,1% Maleisië 3,6%
Top 5 export (totale waarde $14,1 miljard) rang exportproducten aandeel van export- aandeel van de totale bestemmingen de totale exportwaarde exportwaarde Verenigde
1 textiel 43,5% 22,8% Staten koffie, thee en
2 15,1% India 7,1% kruiden
3 plastic en rubber 9,2% Groot-Brittannië 6,8% bewerkte
4 5,9% Duitsland 6,2% landbouwproducten
5 machines 5,2% Italië 4,3%
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste onderbouwing van uitspraak 1 is: de (totale) waarde van de import is groter dan de (totale) waarde van de export. (1)
- Een voorbeeld van een juiste onderbouwing van uitspraak 2 is: Sri Lanka is voor de export sterk afhankelijk van één product (textiel) / één land (de Verenigde Staten). (1)
Gebruik bron 1. Het huidige Sri Lanka was in de periode 1796 - 1948 een kolonie van Groot-Brittannië.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer dat in die periode de basis werd gelegd voor de huidige positie van Sri Lanka in het wereldsysteem.
Bron 1
Import en export van Sri Lanka (2021)
Top 5 import (totale waarde $21,9 miljard) rang importproducten aandeel van herkomstlanden aandeel van de totale de totale importwaarde importwaarde olie en
1 16,8% China 25% olieproducten
2 machines 16,3% India 22,2% Verenigde
3 textiel 15,8% Arabische 7% Emiraten chemische
4 9,9% Singapore 3,7% producten
5 metalen 9,1% Maleisië 3,6%
Top 5 export (totale waarde $14,1 miljard) rang exportproducten aandeel van export- aandeel van de totale bestemmingen de totale exportwaarde exportwaarde Verenigde
1 textiel 43,5% 22,8% Staten koffie, thee en
2 15,1% India 7,1% kruiden
3 plastic en rubber 9,2% Groot-Brittannië 6,8% bewerkte
4 5,9% Duitsland 6,2% landbouwproducten
5 machines 5,2% Italië 4,3%
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Tijdens de koloniale periode werd Sri Lanka lange tijd gebruikt als exploitatiekolonie, (1)
- zodat de economie en/of infrastructuur van Sri Lanka vooral gericht bleef op de export van onbewerkte grondstoffen en/of landbouwproducten / Sri Lanka zich door een langdurige afhankelijke positie moeilijk kon ontwikkelen. (1)
Gebruik bron 2. Stelling: Hambantota International Port zal de economische positie van Sri Lanka versterken.
Vraag 3 2 punten
Geef
- een argument vóór deze stelling;
- een argument tegen deze stelling.
Bron 1
Import en export van Sri Lanka (2021)
Top 5 import (totale waarde $21,9 miljard) rang importproducten aandeel van herkomstlanden aandeel van de totale de totale importwaarde importwaarde olie en
1 16,8% China 25% olieproducten
2 machines 16,3% India 22,2% Verenigde
3 textiel 15,8% Arabische 7% Emiraten chemische
4 9,9% Singapore 3,7% producten
5 metalen 9,1% Maleisië 3,6%
Top 5 export (totale waarde $14,1 miljard) rang exportproducten aandeel van export- aandeel van de totale bestemmingen de totale exportwaarde exportwaarde Verenigde
1 textiel 43,5% 22,8% Staten koffie, thee en
2 15,1% India 7,1% kruiden
3 plastic en rubber 9,2% Groot-Brittannië 6,8% bewerkte
4 5,9% Duitsland 6,2% landbouwproducten
5 machines 5,2% Italië 4,3%
Bron 2
Investeringen in Hambantota International Port Hambantota is de grootste plaats in het gelijknamige district in het zuiden van Sri Lanka. In het district woont driekwart van de bevolking op het platteland en werkt ongeveer de helft van de beroepsbevolking in de primaire sector. In opdracht van de regering van Sri Lanka bouwden Chinese aannemers vanaf 2008 een diepzeehaven naast het oude centrum van Hambantota. De haven van Hambantota is onderdeel van een masterplan voor een nieuwe stad, Groot Hambantota, waarvoor al een internationaal vliegveld en nieuwe autosnelwegen aangelegd zijn. De haven werd grotendeels bekostigd met leningen van een Chinese bank. In 2016 bleek dat Sri Lanka de leningen niet kon terugbetalen. Om onder de schuldenlast uit te komen, kende de regering een Chinees havenbedrijf het alleenrecht toe op de exploitatie van de haven voor 99 jaar.
Ligging Hambantota
Opgave 2
- Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument vóór de stelling is: Hambantota International Port kan in Sri Lanka leiden tot spread-effecten / werkgelegenheid. (1)
- Een voorbeeld van een juist argument tegen de stelling is: door het alleenrecht van een Chinees havenbedrijf wordt Sri Lanka (volledig) afhankelijk van China / wordt het lastiger voor bedrijven uit andere landen om te investeren in Sri Lanka. (1)
Gebruik bron 2 en het kaartenkatern. Met de aanleg van Hambantota International Port in Sri Lanka behartigt China niet alleen economische, maar ook geopolitieke belangen.
Vraag 4 2 punten
Geef aan
- welk Aziatisch land zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd zal voelen door de invloed van China op Sri Lanka;
- waarom de aanleg van een haven in Sri Lanka voor China van geopolitiek belang is.
Bron 2
Investeringen in Hambantota International Port Hambantota is de grootste plaats in het gelijknamige district in het zuiden van Sri Lanka. In het district woont driekwart van de bevolking op het platteland en werkt ongeveer de helft van de beroepsbevolking in de primaire sector. In opdracht van de regering van Sri Lanka bouwden Chinese aannemers vanaf 2008 een diepzeehaven naast het oude centrum van Hambantota. De haven van Hambantota is onderdeel van een masterplan voor een nieuwe stad, Groot Hambantota, waarvoor al een internationaal vliegveld en nieuwe autosnelwegen aangelegd zijn. De haven werd grotendeels bekostigd met leningen van een Chinese bank. In 2016 bleek dat Sri Lanka de leningen niet kon terugbetalen. Om onder de schuldenlast uit te komen, kende de regering een Chinees havenbedrijf het alleenrecht toe op de exploitatie van de haven voor 99 jaar.
Ligging Hambantota
Opgave 2
- Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- India (1)
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: China kan met de aanwezigheid in de Indische Oceaan / Sri Lanka meer invloed / controle uitoefenen op een mondiaal belangrijke scheepvaartroute. (1)
Opgave 2 − Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 7.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer waarom het centrum-periferiepatroon wél herkenbaar is op de kaart in bron 3, maar niet op de kaart in bron 4.
Bron 3
Energieverbruik
Bron 4
Energiebalans De energiebalans is het verschil tussen het aanwezige energiepotentieel (in de vorm van onder andere aardolie, aardgas, steenkool, zonnepanelen en windmolens) en het energiegebruik.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- het energieverbruik per inwoner in centrumlanden / de meest welvarende landen groter is dan in (semi-)perifere / minder welvarende landen, (1)
- maar dat de energiebalans niet alleen bepaald wordt door het energieverbruik, maar ook door de aanwezigheid van (fossiele) brandstoffen (en opgewekte duurzame energie) die onafhankelijk is van het ontwikkelingspeil. (1)
Gebruik de bronnen 5 en 6. In China en Sub-Sahara Afrika neemt de verstedelijkingsgraad toe. Het effect van deze ontwikkeling op het elektriciteitsverbruik verschilt tussen beide gebieden.
Vraag 6 2 punten
Geef aan
- welk verschillend effect deze ontwikkeling heeft op het elektriciteitsverbruik in beide gebieden;
- waardoor dit verschil ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in China het energieverbruik per inwoner toeneemt en in Sub-Sahara Afrika niet. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het energieverbruik / de levenstandaard in Chinese steden groter is dan dat in steden in Sub-Sahara Afrika. (1)
Gebruik bron 7. In veel landen in Sub-Sahara Afrika is nooit een nationaal, op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk aangelegd. Mede daardoor is de regionale ongelijkheid in veel landen in Sub-Sahara Afrika momenteel groot.
Vraag 7 2 punten
Beredeneer waarom de regionale ongelijkheid in landen in Sub-Sahara Afrika door de energietransitie kleiner kan worden.
Bron 7
Energietransitie in Sub-Sahara Afrika Wereldwijd hebben zo’n miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Het grootste deel van hen woont in Sub-Sahara Afrika. Veel mensen zijn daar voor hun energievoorziening afhankelijk van het verbranden van kerosine, hout, houtskool en mest. In Sub-Sahara Afrika komen steeds meer kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Een Amerikaans elektriciteitsbedrijf biedt voor dertien dollar een zonnepaneel met een kleine accu aan. Dit levert voldoende stroom voor een paar ledlampen, een radio en voor het opladen van een mobiele telefoon. De huur bedraagt daarna acht dollar per maand. Dat is aanzienlijk minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine. Waarschijnlijk zullen landen in Sub-Sahara Afrika geen volledig bekabeld nationaal elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden van zonne-energie.
Zonnepanelen in een dorp in Nigeria
Aarde
Opgave 3
- Rotsboog Azure Window in Malta
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Zonne-energie (wordt voor iedereen / overal goedkoper en) kan op lokale schaal / kleine schaal / overal worden opgewekt, (1)
- zodat afgelegen regio’s / perifere gebieden zich ook (zonder een op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk) kunnen ontwikkelen. (1)
Gebruik bron 7. De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan.
Vraag 8 1 punt
Geef aan waarom de energietransitie op lokale schaal kan bijdragen aan een gezondere leefomgeving.
Bron 7
Energietransitie in Sub-Sahara Afrika Wereldwijd hebben zo’n miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Het grootste deel van hen woont in Sub-Sahara Afrika. Veel mensen zijn daar voor hun energievoorziening afhankelijk van het verbranden van kerosine, hout, houtskool en mest. In Sub-Sahara Afrika komen steeds meer kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Een Amerikaans elektriciteitsbedrijf biedt voor dertien dollar een zonnepaneel met een kleine accu aan. Dit levert voldoende stroom voor een paar ledlampen, een radio en voor het opladen van een mobiele telefoon. De huur bedraagt daarna acht dollar per maand. Dat is aanzienlijk minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine. Waarschijnlijk zullen landen in Sub-Sahara Afrika geen volledig bekabeld nationaal elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden van zonne-energie.
Zonnepanelen in een dorp in Nigeria
Aarde
Opgave 3
- Rotsboog Azure Window in Malta
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door de energietransitie de luchtvervuiling (door het verbranden van hout / mest / kerosine) zal afnemen. (1)
Vraag 9 2 punten
Leg uit dat de energietransitie bodemerosie kan tegengaan. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 7
Energietransitie in Sub-Sahara Afrika Wereldwijd hebben zo’n miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Het grootste deel van hen woont in Sub-Sahara Afrika. Veel mensen zijn daar voor hun energievoorziening afhankelijk van het verbranden van kerosine, hout, houtskool en mest. In Sub-Sahara Afrika komen steeds meer kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Een Amerikaans elektriciteitsbedrijf biedt voor dertien dollar een zonnepaneel met een kleine accu aan. Dit levert voldoende stroom voor een paar ledlampen, een radio en voor het opladen van een mobiele telefoon. De huur bedraagt daarna acht dollar per maand. Dat is aanzienlijk minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine. Waarschijnlijk zullen landen in Sub-Sahara Afrika geen volledig bekabeld nationaal elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden van zonne-energie.
Zonnepanelen in een dorp in Nigeria
Aarde
Opgave 3
- Rotsboog Azure Window in Malta
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste uitleg is: • Als mensen toegang hebben tot zonne-energie zijn ze voor hun brandstofgebruik minder afhankelijk van houtkap / ontbossing, (oorzaak) (1) • waardoor boomwortels de bodem beter blijven vasthouden (en bodemerosie wordt tegengegaan). (gevolg) 1 (2)
Opgave 3 − Rotsboog Azure Window in Malta
Bij deze opgave hoort bron 8.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Het eiland Malta is ontstaan door tektonische krachten in het Middellandse Zeegebied.
Vraag 10 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het eiland Malta. Ga in je beschrijving in op de betrokken platen.
Bron 8
Rotsboog Azure Window bij Malta ingestort Malta is een eiland in de Middellandse Zee zo’n 100 km ten zuiden van Sicilië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het nabij gelegen Sicilië, is Malta geen vulkanisch eiland. In de winter van 2017 stortte na een zware storm de rotsboog Azure Window in. Volgens ooggetuigen was de kalkstenen rotsboog in enkele ogenblikken verdwenen. In de rotsboog zaten al langere tijd scheuren en ieder jaar braken stukken af. Vanwege instortingsgevaar was het voor toeristen al verboden om nog over de rotsboog te lopen.
Rotsboog Azure Window vóór en ná het instorten
Opgave 4
- Landschapszones en geofactoren
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Afrikaanse en de Euraziatische plaat convergeren / naar elkaar toe bewegen, (1)
- waarbij delen van de zeebodem (langs breuken) omhoog geduwd zijn (en boven de zeespiegel uitgekomen zijn). (1)
Gebruik bron 8. Rotsboog Azure Window raakte verzwakt door de werking van twee exogene processen vanuit zee. Uiteindelijk stortte de rotsboog in.
Vraag 11 2 punten
Beschrijf aan de hand van twee exogene processen vanuit zee waardoor de rotsboog verzwakte en uiteindelijk instortte.
Bron 8
Rotsboog Azure Window bij Malta ingestort Malta is een eiland in de Middellandse Zee zo’n 100 km ten zuiden van Sicilië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het nabij gelegen Sicilië, is Malta geen vulkanisch eiland. In de winter van 2017 stortte na een zware storm de rotsboog Azure Window in. Volgens ooggetuigen was de kalkstenen rotsboog in enkele ogenblikken verdwenen. In de rotsboog zaten al langere tijd scheuren en ieder jaar braken stukken af. Vanwege instortingsgevaar was het voor toeristen al verboden om nog over de rotsboog te lopen.
Rotsboog Azure Window vóór en ná het instorten
Opgave 4
- Landschapszones en geofactoren
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Golven erodeerden de onderkant / basis van de rotsboog. (1)
- Door (chemische) verwering loste de kalksteen aan de onderkant / basis van de rotsboog op. (1)
Gebruik het kaartenkatern. Rotsboog Azure Window is uiteindelijk ingestort tijdens een zware winterstorm. Het Middellandse Zeegebied wordt in de herfst- en wintermaanden regelmatig getroffen door stormen die gepaard gaan met veel neerslag.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat door de verandering van de luchtdruk in de herfst- en wintermaanden in het Middellandse Zeegebied veel neerslag kan vallen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- In de herfst- en wintermaanden is de luchtdruk boven het Middellandse Zeegebied lager dan in de zomer / is het hogedrukgebied (dat in de zomermaanden boven het Middellandse Zeegebied ligt) naar het zuiden verschoven, (oorzaak) (1)
- waardoor lagedrukgebieden en/of depressies vanuit het westen / vanaf de Atlantische Oceaan het Middellandse Zeegebied kunnen binnendringen. (gevolg) (1)
Gebruik het kaartenkatern. Op Malta valt met gemiddeld 600 mm per jaar redelijk wat neerslag. Toch heeft Malta al decennialang te maken met waterschaarste.
Vraag 13 2 punten
Geef
- een kenmerk van kalksteen waardoor Malta te maken heeft met waterschaarste;
- nog een andere oorzaak vanuit de dimensie natuur waardoor Malta te maken heeft met waterschaarste.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste andere oorzaken zijn: (1p)
- De neerslag die valt, valt vooral in de wintermaanden.
- Veel water / neerslag verdampt (in de zomer).
- Op een klein eiland als Malta is de ondergrondse zoetwatervoorraad klein.
Opgave 4 − Landschapszones en geofactoren
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. De aarde wordt onderverdeeld in zes landschapszones: de polaire zone, de boreale zone, de gematigde zone, de subtropische zone, de (semi-)aride zone en de tropische zone.
Vraag 14 2 punten
Van welke twee landschapszones staat er geen foto in bron 9?
Bron 9
Foto’s van vier landschapszones
bron 10a Klimaatgebieden in 1980 - 2016
bron 10b Klimaatgebieden in 2071 - 2100 (toekomst)
Zuid-Amerika
Opgave 5
- De Andes in Chili en Argentinië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- gematigde zone (1)
- subtropische zone (1)
Gebruik de bronnen 10a en 10b.. Door klimaatverandering verschuiven de grenzen van de door Köppen geclassificeerde klimaatgebieden.
Vraag 15 3 punten
Toon in drie stappen aan waardoor de grenzen tussen gebieden met een A- en B-klimaat minder verschuiven dan de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten. Ga in je antwoord in op:
- het verschil waarop de grens tussen het A- en het B-klimaat gebaseerd is en waarop de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten gebaseerd zijn;
- de invloed van klimaatverandering op de grenzen tussen klimaatgebieden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- De grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat is gebaseerd op de droogte-index / het verschil tussen de neerslag en de (potentiële) verdamping. (1)
- De grens tussen gebieden (op gematigde breedte) met een C-, D-, en E-klimaat is gebaseerd op verschillen in temperatuur. (1)
- Klimaatverandering zorgt op mondiale schaal / overal voor een temperatuurstijging (terwijl veranderingen in neerslag variabeler / minder eenduidig zijn) (en grenzen tussen gebieden met C-, D-, en E-klimaten meer zullen verschuiven dan de grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat). (1)
Het landschap is een dynamisch systeem: als een van de geofactoren verandert, leidt dat tot veranderingen van andere geofactoren. Twee van deze geofactoren zijn klimaat en reliëf.
Vraag 16 2 punten
Geef twee manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste manieren zijn: − Hooggelegen gebieden zijn kouder dan laaggelegen gebieden. − Door gebergten ontstaan stuwingsregens / ontstaat een lijzijde en een loefzijde. per juiste manier (1) (2)
De invloed van de mens op aarde is tegenwoordig zo groot dat de mens als belangrijke geofactor gezien wordt. Sommige aardwetenschappers hebben daarom gepleit voor het begin van een nieuw tijdvak: het Antropoceen.
Vraag 17 3 punten
Geef drie argumenten waarom de mens tegenwoordig als belangrijke geofactor gezien wordt. Gebruik in je antwoord de invloed van de mens op drie verschillende geofactoren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking De geofactoren hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Opgave 5 − De Andes in Chili en Argentinië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern. De klimaatgrafieken in bron 12 zijn van de drie plaatsen in bron 11.
Vraag 18 1 punt
Noteer de namen van deze drie plaatsen op je antwoordblad. Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Bron 12
Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 12 klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b klimaatgrafiek c
Bron 11
Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als drie antwoorden juist zijn een scorepunt toekennen.
Voor een deel van de kust van Chili vindt vlakke subductie plaats. Bij vlakke subductie ontbreekt actief vulkanisme. Bij normale subductie vindt wel actief vulkanisme plaats.
Vraag 19 3 punten
Geef
- nog twee andere verschillen in de geologische gevolgen van vlakke subductie ten opzichte van normale subductie;
- een oorzaak waardoor voor een deel van de kust van Chili vlakke subductie plaatsvindt.
Bron 12
Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 12 klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b klimaatgrafiek c
Bron 11
Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeelden van juiste verschillen zijn: (2p)
- Bij vlakke subductie vinden aardbevingen ook verder landinwaarts nog ondiep plaats.
- Bij vlakke subductie ontstaat (in tegensteling tot bij normale subductie) een breed / uitgestrekt hoogland.
Opmerking Per juist verschil 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. In de Atacamawoestijn wordt veel kleding uit de fast fashion industrie gedumpt. De kleding vergaat hier nauwelijks.
Vraag 20 2 punten
Leg uit dat de gedumpte kleding hier nauwelijks vergaat. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 13
Kledingdump in de Atacamawoestijn
Opgave 6
- Ontginning van het Amazonegebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- in de Atacamawoestijn nauwelijks neerslag valt, (oorzaak) (1)
- waardoor de kleding nauwelijks aangetast wordt door (chemische) verwering (en nauwelijks vergaat). (gevolg) (1)
Gebruik het kaartenkatern. Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder verschillende omstandigheden.
Vraag 21 1 punt
Geef de definitie van een erts.
Bron 13
Kledingdump in de Atacamawoestijn
Opgave 6
- Ontginning van het Amazonegebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat een gesteente een erts wordt genoemd als er van een delfstof / metaal bruikbare hoeveelheden in het gesteente zitten. (1)
Vraag 22 2 punten
Geef aan
- waardoor in het Andesgebergte ertsen gevormd worden;
- waardoor bauxiet niet in het Andesgebergte gevormd kan worden.
Bron 13
Kledingdump in de Atacamawoestijn
Opgave 6
- Ontginning van het Amazonegebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in het Andesgebergte ertsen gevormd worden door vulkanische activiteit / het stollen van magma. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat bauxiet gevormd wordt (door verwering / oxidatie) in tropische bodems (en die zijn er in het Andesgebergte niet). (1)
Opgave 6 − Ontginning van het Amazonegebied
Bij deze opgave hoort bron 14.
Gebruik bron 14. In Europa bestaan vanuit verschillende dimensies stereotiepe beelden van Zuid-Amerika.
Vraag 23 1 punt
Met welk gegeven uit bron 14 wordt een economisch stereotiep beeld van Zuid-Amerika ontkracht?
Bron 14
Vrijhandel in het Amazonegebied Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten. Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Vrijhandel en transport in het Amazonegebied
Caribisch gebied
Opgave 7
- Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist gegeven is: bij Manaus / in Brazilië ligt een vrijhandelszone waarin 600 bedrijven eindproducten produceren (terwijl in Europa het stereotiep beeld bestaat van een werelddeel dat alleen maar grondstoffen exporteert). (1)
Gebruik het kaartenkatern. In de jaren 60 hadden Colombia, Ecuador en Peru in het Andesgebergte te maken met een sterke bevolkingsgroei. Deze bevolkingsgroei was voor de regeringen van deze landen aanleiding om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.
Vraag 24 2 punten
Beredeneer waarom juist de bevolkingsgroei in het Andesgebergte aanleiding was om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- De bevolkingsgroei veroorzaakte druk op de beperkte draagkracht van het Andesgebergte, (1)
- zodat door het begaanbaar / bereikbaar maken van het dunbevolkte Amazonegebied nieuwe gebieden geschikt werden gemaakt als leefgebied. (1)
Gebruik bron 14. Hoewel Manaus meer dan duizend kilometers landinwaarts ligt, kan de haven van Manaus toch als zeehaven fungeren.
Vraag 25 1 punt
Geef aan waardoor Manaus toch als zeehaven kan fungeren.
Bron 14
Vrijhandel in het Amazonegebied Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten. Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Vrijhandel en transport in het Amazonegebied
Caribisch gebied
Opgave 7
- Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de Amazone tot ver landinwaarts / tot en met Manaus bevaarbaar is voor grote zeeschepen. (1)
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. Brazilië heeft economische ambities op nationaal en continentaal schaalniveau.
Vraag 26 2 punten
Toon met de kaart in bron 14 aan dat Brazilië economische ambities heeft op:
- nationaal schaalniveau;
- continentaal schaalniveau.
Bron 14
Vrijhandel in het Amazonegebied Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten. Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Vrijhandel en transport in het Amazonegebied
Caribisch gebied
Opgave 7
- Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist antwoord op nationaal schaalniveau is: binnen Brazilië worden veel steden / gebieden met elkaar verbonden door (spoor- / vaar)wegen. (1)
- Een voorbeeld van een juist antwoord op continentaal schaalniveau is: de vrijhandelsgebieden van Brazilië liggen in de grensregio’s. (1)
Het zal voor Brazilië lastig zijn om deze economische ambities op continentaal schaalniveau waar te maken.
Vraag 27 2 punten
Geef hiervoor twee redenen, elk vanuit een ander dimensie.
Bron 14
Vrijhandel in het Amazonegebied Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten. Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Vrijhandel en transport in het Amazonegebied
Caribisch gebied
Opgave 7
- Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking De dimensies hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
Opgave 7 − Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik bron 15. Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).
De drietand op de vlag van Barbados staat 1 democratie a symbool voor de breuk met het Verenigd Koninkrijk. 2 nation-building
Rihanna heeft haar Bajan-accent nooit 3 protectionisme b verzacht en haar Caribische afkomst komt regionaal terug in haar muziek. 4 bewustzijn Sinds 30 november 2021 is Barbados niet 5 republiek c langer verbonden met het Britse koningshuis. 6 soft state
Vraag 28 2 punten
Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van het bijbehorende begrip. Let op: er blijven drie begrippen over.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- a 2 b 4 c 5 indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 16. Barbados is sinds 1966 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk. Sinds
2021 erkent Barbados het Britse staatshoofd niet langer als hun staatshoofd. Barbados blijft wel lid van het Gemenebest van Naties.
Vraag 29 1 punt
Geef een reden waarom Barbados lid wilde blijven van het Gemenebest van Naties.
Bron 16
Het Gemenebest van Naties Het Gemenebest van Naties, voorheen het Britse Gemenebest, is een vrijwillig samenwerkingsverband van 56 landen. De Britse koning Charles III is van een aantal van deze landen het staatshoofd. Het doel van het Gemenebest van Naties is de economische welvaart, de democratische waarden en internationale vrede te waarborgen.
Opgave 8
- De sedimentaire boog en de vulkanische boog
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste reden is: Barbados heeft (doordat het een klein (ei)land is) op mondiale schaal een zeer beperkte invloed. (1)
In het Caribisch gebied hebben veel mensen kritiek op hun land als hun land lid is van het Gemenebest van Naties.
Vraag 30 2 punten
Geef
- een onderbouwing voor de kritiek op het lid zijn van hun land van het Gemenebest van Naties;
- de naam van het politiek en economisch samenwerkingsverband tussen Caribische landen dat de functie van het Gemenebest van Naties in het Caribisch gebied kan overnemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: het Gemenebest van Naties wordt gezien als een koloniaal overblijfsel / een herinnering aan koloniale uitbuiting en slavernij. (1)
- Caricom (1)
Het Caribisch gebied is een regio waar de geopolitieke belangen altijd groot zijn geweest.
Vraag 31 2 punten
Beredeneer voor welke twee hegemoniale machten de geopolitieke belangen in het Caribisch gebied tegenwoordig het grootst zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als beide landen genoemd worden, maar een juiste redenering ontbreekt,
1 scorepunt toekennen.
Opgave 8 − De sedimentaire boog en de vulkanische boog
Bij deze opgave hoort bron 17.
Gebruik bron 17. De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een sedimentaire boog.
Vraag 32 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische boog. Betrek in je beschrijving de namen van de betrokken platen.
Bron 17
Midden-Amerika tektoniek en vulkanisme
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- bij de Bovenwindse Eilanden de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat wordt getrokken / subduceert, (1)
- waarbij gesteente smelt / magma ophoog komt (en er vulkanische eilanden ontstaan). (1)
Vraag 33 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de sedimentaire boog.
Bron 17
Midden-Amerika tektoniek en vulkanisme
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- bij de subductie (van de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat) sedimenten afgeschraapt worden (1)
- die tot boven de zeespiegel worden geduwd (en er sedimentaire eilanden ontstaan). (1)
Gebruik het kaartenkatern. Op de eilanden van de vulkanische boog komen meer microklimaten voor dan op de eilanden van de sedimentaire boog.
Vraag 34 2 punten
Geef twee oorzaken van dit verschil.
Bron 17
Midden-Amerika tektoniek en vulkanisme
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste oorzaken zijn: − De eilanden van de vulkanische boog hebben meer reliëf dan die van de sedimentaire boog. − De eilanden van de vulkanische boog zijn groter dan die van de sedimentaire boog. − De eilanden van de vulkanische boog hebben meer variatie in het neerslagpatroon. per juiste oorzaak (1) (2)
De kust van de eilanden van de sedimentaire boog is kwetsbaarder voor exogene processen dan de kust van de eilanden van de vulkanische boog.
Vraag 35 2 punten
Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- De eilanden van de sedimentaire boog bestaan uit zachter gesteente dan die van de eilanden van de vulkanische boog, (oorzaak) (1)
- waardoor de kust van de eilanden van de sedimentaire boog makkelijker eroderen (dan die van de eilanden van vulkanische boog). (gevolg) (1)
Gebruik de kaart Aarde Natuurrampen in het kaartenkatern. De risicoperceptie van bewoners van de Bovenwindse Eilanden verschilt van die van bewoners van de Benedenwindse Eilanden.
Vraag 36 1 punt
Geef hiervan de oorzaak.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage · Erratum op bijlage
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de Bovenwindse Eilanden vaker worden getroffen door natuurrampen (zoals vulkaanuitbarstingen en orkanen / hurricanes) dan de Benedenwindse Eilanden. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-0131-t-25-2-o
Andere examens aardrijkskunde vwo Cariben
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 telt 36 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (10), globalisering (9) en endogene en exogene processen (8).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-0131-t-25-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo Cariben 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.