Eindexamen biologie vmbo-bb 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

De Amerikaanse ruimteorganisatie NASA heeft plannen om een doosje met zaden van planten mee te nemen naar de planeet Mars. Ze willen weten of op Mars uit deze zaden planten kunnen groeien.

..................................................................................................................

..................................................................................................................

Als een nieuwe diersoort wordt ontdekt, mag de ontdekker zo’n diersoort een naam geven.

Het insect Agra schwarzeneggeri is een kever die naar een beroemde filmster vernoemd is. Deze filmster is onder andere bekend om zijn spierballen. Van de kever is bekend dat:

• De middelste pootjes van de mannetjes erg dik zijn; net als de gespierde armen van de filmster.
• De kever 3,2 cm lang is.
• De pootjes kleine haakjes bevatten.
• De kever een dunne nek heeft.

Je ziet een aantal foto’s van verschillende kevers.

Wanneer dieren in het wild ziek worden, kunnen ze niet net als wij naar de dokter voor medicijnen. Bekend is dat sommige diersoorten medicijnen in hun leefomgeving zoeken. Door deze medicijnen kunnen ze zichzelf genezen.

Zo eten rode franje-apen houtskool dat giftige stoffen in hun voedsel onschadelijk maakt.

..................................................................................................................

..................................................................................................................

..................................................................................................................

..................................................................................................................

..................................................................................................................

..................................................................................................................

Met je neus kun je verschillende stoffen ruiken. Je neus is niet voor elke geur even gevoelig. Een gevoelige neus kan kleine hoeveelheden van een geurstof nog ruiken. Met een experiment kan de gevoeligheid voor stoffen worden bepaald. Het experiment gaat als volgt:

Ingrid heeft drie verschillende geurstoffen: kaneel, munt en vanille. Ze vult een reageerbuis met water en voegt daaraan één theelepel vanille toe en mengt dit met elkaar. Daarna ruikt ze of ze de geur van de stof nog kan herkennen. Als dat zo is, neemt ze 1 mL van deze oplossing en voegt ze dit toe aan een reageerbuisje met daarin 9 mL water. En weer ruikt ze of ze de geur van de stof nog kan herkennen. Ze verdunt tot maximaal 10000 keer. Ze herhaalt dit experiment met de geurstoffen munt en kaneel.

Je ziet het experiment in de afbeeldingen hieronder.

In de tabel zie je het resultaat van het experiment dat Ingrid heeft uitgevoerd.

oplossing 10x 100x 1000x 10000x met verdund verdund verdund verdund geurstof kaneel ruikt sterk ruikt goed ruikt nog een ruikt niet beetje munt ruikt lekker ruikt niet ruikt niet ruikt niet vanille ruikt lekker ruikt nog een ruikt niet ruikt niet beetje

Met geuren kan geurmemory gespeeld worden. Bij geurmemory is het de bedoeling om twee gelijke potjes met dezelfde geur bij elkaar te vinden. Als je dit lukt, mag je de potjes bij je houden. Aan het einde van het spel wordt dan gekeken wie de meeste potjes verzameld heeft.

Waar zitten deze zintuigen in de huid?

A in de hoornlaag

B in de kiemlaag

C in de lederhuid

BB-0191-a-o Ook met geluid kun je memory spelen. Verschillende potjes bevatten een voorwerp dat geluid maakt. Hierbij kun je denken aan rijst, hagelslag of een knikker.

In de tabel zie je het gemiddeld aantal punten per foto, per hondenras. geboorte week week week week week week week

1 5 10 15 20 25 30 ras 1 50 51 55 53 49 47 43 47 ras 2 63 65 72 72 67 60 56 56 ras 3 45 48 61 70 62 52 49 55

De resultaten van het onderzoek zie je in het diagram.

De naam kortademigheid geeft eigenlijk heel duidelijk aan wat het betekent; je bent dan kort van adem. Er bestaan veel oorzaken voor kortademigheid, de één is onschuldiger dan de ander. Dit zijn enkele van de meest voorkomende oorzaken:

• neusverkoudheid
• allergie
• bloedarmoede

Kortademigheid kan komen doordat deel P van de luchtwegen vernauwd is door een allergische reactie. Hoe heet dit deel van de luchtwegen?

A bronchie

B longblaasje

C luchtpijp

Goed tandenpoetsen is belangrijk om gaatjes in tanden en kiezen te voorkomen. Als er een gaatje in een tand zit, moet deze gevuld worden door de tandarts. De buitenste laag van een tand kan zich niet zelf herstellen. Wetenschappers zijn bezig met de ontwikkeling van een tandpasta die een stof bevat, waarmee dit buitenste laagje zich wel herstelt.

Een andere groep wetenschappers is bezig met de ontwikkeling van een tandpasta die juist veel fluoride op het oppervlak van de tanden achterlaat. Deze fluoride wordt langzaam afgegeven aan de mondholte. Fluoride helpt net als tanden poetsen om tandbederf te voorkomen.

In de afbeelding zie je flirtgedrag tussen een man en een vrouw. Ze staren elkaar verleidelijk in de ogen en bevinden zich dicht bij elkaar in de buurt. Bij flirten spelen soms secundaire geslachtskenmerken een rol.

..................................................................................................................

Er is een onderzoek uitgevoerd naar flirtgedrag. Onderzoekers vermoeden dat aanraking hierop invloed heeft. Een man werd gevraagd om telefoonnummers te verzamelen van vrouwen. De ene keer moest hij de bovenarm van de vrouw tijdens de vraag lichtjes voor één tot twee seconden aanraken, de andere keer niet. In de tabel zie je het resultaat van dit onderzoek.

aantal keer aantal keer telefoonnummer wel telefoonnummer niet gekregen gekregen aanraking 23 97 geen aanraking 10 108

..................................................................................................................

..................................................................................................................

Om het onderzoek goed uit te voeren moest de man bij elke vrouw het volgende zeggen: Hallo. Mijn naam is Antoine. Ik vind je erg knap. Ik moet helaas naar mijn werk. Mag ik je telefoonnummer? Dan bel ik je later op. Dan kunnen we samen ergens wat gaan drinken.

Een suggestie om het onderzoek te verbeteren is: Op steeds dezelfde plaats of juist op een andere plaats de vrouwen aanspreken.

Peter en Angelique hebben geslachtsgemeenschap. Angelique gebruikt de anticonceptiepil.

..................................................................................................................

..................................................................................................................

Na een paar dagen krijgt Peter pijn bij het plassen. Op internet leest hij dat hij misschien een seksueel overdraagbare aandoening (soa) heeft. Hij wil zich daarvoor laten testen. Uit de test blijkt dat Peter de soa ‘gonorroe’ heeft. Gonorroe wordt veroorzaakt door een bacteriesoort die zich dan in de urinebuis bevindt.

Je ziet een afbeelding van het mannelijk voortplantingsstelsel.

Rupsen eten bladeren van planten. Een wespensoort legt bevruchte eitjes in levende rupsen. De larven die uit deze eitjes komen, eten de rupsen van binnenuit op. Hierdoor gaan de rupsen dood. Na een paar dagen verpoppen de larven zich en ontwikkelen zich tot volwassen wespen. De wespensoort helpt planten te beschermen tegen schade aan de bladeren door rupsen.

Na negen maanden zwangerschap vindt de geboorte plaats. De geboorte verloopt in verschillende fasen:

indaling P uitdrijving nageboorte

..................................................................................................................

In de eerste week na de geboorte worden enkele druppels bloed afgenomen van de baby. In een laboratorium wordt het bloed onderzocht op een aantal ernstige, zeldzame aangeboren ziektes. Bij een van deze ziektes wordt een suiker onvoldoende afgebroken. Verder wordt gelijk een gehoortest gedaan.

juist onjuist Denise zegt dat het bloed dat afgenomen wordt een weefsel is. Mark zegt dat glucose een suiker is.

BB-0191-a-o Een pasgeboren baby ziet nog bijna niets. Een baby kan bijna geen kleuren onderscheiden en ook details ziet de baby nog niet. Pas na drie maanden gaan baby’s kleuren zien, als de kegeltjes gerijpt zijn. De kegeltjes liggen in het netvlies. Je ziet een schematische doorsnede van een oog.

Je ziet in de afbeelding een deel van het spijsverteringsstelsel. In deze afbeelding zijn enkele organen aangegeven met een letter.

juist onjuist Orgaan P is de galblaas. Orgaan P maakt een stof die eiwitten afbreekt.

Je ziet een afbeelding over de bloedsomloop.

BB-0191-a-o