Examenvragen tijd van ontdekkers en hervormers geschiedenis havo (bezemexamen)

11 vragen over tijd van ontdekkers en hervormers uit 3 centrale examens van 2021 tot en met 2021.

Kort antwoord

Tijd van ontdekkers en hervormers komt in 3 van de 3 examens geschiedenis havo (bezemexamen) voor, met 11 vragen (19% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 3 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers

Per examen de vragen over tijd van ontdekkers en hervormers, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2021, tijdvak 1: Vroegmoderne tijd

Opgavetekst

Bron 1

Bron 1
Bron 1

In 1545 verscheen deze prent van een onbekende kunstenaar, met als titel 'Christus en de Schaapskooi':

Toelichting:
De prent verwijst naar een citaat uit de Bijbel: "Waarachtig, ik verzeker u: wie de schaapskooi niet binnengaat door de deur maar ergens anders naar binnen klimt, is een dief of een rover".
In de deuropening van de schaapskooi staat Christus, naast hem staat een man met een bijbel. Op het dak bevinden zich de paus en andere katholieke geestelijken. Op de voorgrond proberen katholieke geestelijken kerkgangers te overtuigen om ook op het dak te klimmen.

Vraag 3 3 punten

Gebruik bron 1. Een interpretatie: de kunstenaar ondersteunt de kritiek van Luther. Toon dit aan door aan te geven: met een verwijzing naar de bron welke kritiek van Luther de kunstenaar ondersteunt en dat juist het verwijzen naar een citaat uit de Bijbel past bij de kritiek van Luther.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de kritiek van Luther die de kunstenaar ondersteunt: katholieke geestelijken verleiden gelovigen om dieven / rovers te zijn / niet te leven volgens de richtlijnen van de Bijbel. (1p)
  • Verwijst naar de bron door af te beelden dat (een van de volgende): katholieke geestelijken proberen via het dak de schaapskooi binnen te komen; de paus op het dak zit; geestelijken mensen de verkeerde weg wijzen (namelijk niet door de ingang, maar via het dak). (1p)
  • Legt uit dat juist het verwijzen naar een citaat uit de Bijbel past bij de kritiek van Luther: Luther vindt dat alleen de Bijbel het uitgangspunt is voor een zuiver geloof / dat de Bijbel richtinggevend moet zijn (en niet de uitspraken van de kerkelijk leiders). (1p)

Alleen als het standpunt van de kunstenaar juist wordt weergegeven, wordt 1 punt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.

Vraag 3 in het hele examen

Bron 2

In 1564 werd de calvinist Christoffel Fabritius ter dood veroordeeld in Antwerpen. De voltrekking van het vonnis wordt beschreven in een gerechtelijk verslag:

Op dat moment [dat de vlammen uit de takkenbossen sloegen] zag men hoe vanaf de andere kant (over de schouders van de dichtstbijzijnde toeschouwers) twee, drie, vier stenen werden geworpen in de richting van de beul of de plek waar de terechtstelling plaatsvond. De beul en een paar anderen, te weten een gerechtsdienaar en een burger, werden verwond, wat onder het reeds geschrokken volk zo'n angst veroorzaakte dat iedereen, zonder te weten wat er aan de hand was, een goed heenkomen zocht. Dit zette een groepje jongens aan tot het werpen van meer stenen (het kunnen er vijftig tot zestig geweest zijn), zowel naar de beul als naar de gerechtsdienaren (…).

Vraag 5 3 punten

Gebruik bron 2. Stel, je doet onderzoek naar het uitbreken van de Opstand in de Nederlanden, waarbij je aanneemt dat de kettervervolging een motief was voor de massale steun voor de Opstand. Je aarzelt of je deze bron wilt gebruiken. Licht je aarzeling toe door: vanuit de aard van de bron een argument te geven dat je de bron betrouwbaar vindt en uit te leggen dat deze bron je aanname niet onderbouwt dat de kettervervolging leidde tot massale steun voor de Opstand.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een argument uit de aard van de bron dat de bron betrouwbaar is: het is een gerechtelijk verslag, dat een feitelijke beschrijving van de gebeurtenissen geeft. (1p)
  • Legt uit dat de bron de aanname niet onderbouwt, omdat (een van de volgende): de onlusten worden veroorzaakt door slechts een kleine groep / vijftig of zestig jongens; (de rest van) het volk angstig is / een goed heenkomen zoekt. (1p)
  • Noemt dat uit de bron blijkt dat de meeste mensen niet in verzet komen / durven te komen tegen de kettervervolging, of dat de bron alleen iets zegt over een klein deel van de bevolking. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Vroegmoderne tijd

Vraag 3 2 punten

Tijdens de Rijksdag in Worms in 1521 wilde Karel V twee doelen bereiken:
1 steun in zijn strijd tegen de islamitische Turken die steeds meer gebieden in Europa veroverden en
2 het intrekken door Luther van diens uitspraken en geschriften.

Leg uit waardoor het tweede doel volgens Karel V nodig was voor een succesvolle strijd tegen de Turken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Luthers uitspraken en geschriften verdeeldheid binnen het christendom veroorzaakten en de positie van de keizer in gevaar brachten, terwijl juist eenheid nodig was om de Turken te bestrijden. (2p)

Vraag 3 in het hele examen

Bron 1

In 1566 schrijft een burger van de stad Utrecht in een kroniek:

Op 26 augustus zijn die lieden [Calvinisten] naar de parochiekerken van St. Nicolaas en St. Geertruid gegaan en daar hebben ze meteen alle altaren en beelden aan stukken gesmeten en vernield.

Op 27 augustus is een contract bekendgemaakt tussen aan de ene kant de Staten van het gewest Utrecht, die in Utrecht waren, en aan de andere kant die van de nieuwe religie (…). Met dit contract werd goedgekeurd dat die van de nieuwe religie de St. Jacobskerk mochten hebben om daar hun preken en hun ceremonies in te houden. (…)

Daarna hebben die van de nieuwe religie meteen de St. Jacobskerk in gebruik genomen en gezuiverd, waarbij ze alle altaren en beelden hebben verwijderd die er nog waren en daar hun preken hebben gehouden, terwijl ze tijdens de preek Nederlandse psalmen zongen.

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 1.
De Raad van Beroerten treedt streng op in Utrecht naar aanleiding van deze gebeurtenissen in 1566.

Licht dit toe door:
− uit te leggen dat de Staten van Utrecht handelen volgens het godsdienstbeleid dat het centrale bestuur in 1566 afkondigt en
− aan te geven dat het strenge optreden van de Raad van Beroerten past bij de taak die deze Raad heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de Staten van Utrecht de protestanten een kerk geven, de Beeldenstorm niet bestraffen of openlijk een eredienst toestaan, wat past bij de opschorting van de kettervervolging die het centrale bestuur in 1566 afkondigt (na het smeekschrift van de edelen). (2p)
  • Noemt dat de Raad van Beroerten de taak heeft de reformatie een halt toe te roepen en de Beeldenstormers te bestraffen, zodat de Raad streng optreedt tegen de Staten van Utrecht die een katholieke kerk weggeven of de Beeldenstormers niet bestraffen. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Bron 2

Don Luis de Requesens volgt Alva op als landvoogd in de Nederlanden. Hij schrijft eind december 1573 aan Filips II:

Wat mijzelf betreft, begrijp ik dat de godsdienst in principe, zoals ook nu, de drijfveer was, die de prins van Oranje en vele aanvoerders die hem volgden deden handelen. Maar ik geloof niet dat de godsdienst dezelfde invloed heeft op de volksmassa. Ik denk eerder dat de nieuwe belastingen en het slechte gedrag der militairen oorzaak van hun opstand zijn.

Vraag 5 4 punten

Gebruik bron 2.
Requesens maakt in zijn brief een afweging over de oorzaken van de brede steun voor de Opstand en geeft daarmee indirect een oordeel over het optreden van Alva.

Geef aan wat dit oordeel is door:
− de twee oorzaken van de brede steun voor de Opstand volgens Requesens te noemen en
− twee onderdelen van het optreden van Alva te noemen die daarmee door Requesens indirect worden afgekeurd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als oorzaak van de brede steun voor de Opstand volgens Requesens: de nieuwe belastingen. (1p)
  • Noemt als oorzaak van de brede steun voor de Opstand volgens Requesens: het slechte gedrag van de Spaanse soldaten. (1p)
  • Noemt dat Alva de nieuwe belastingen (de Tiende Penning) had ingevoerd. (1p)
  • Noemt dat Alva het Spaanse leger hard liet optreden, de opstandelingen streng strafte of het leger niet in de hand had. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

In 1576 plunderden Spaanse soldaten de stad Antwerpen. Volgens sommige berichten uit die tijd vielen hierbij meer dan 10.000 slachtoffers. Een historicus deed onderzoek naar de gebeurtenis en kwam tot de conclusie dat het aantal slachtoffers veel lager lag en dat de berichten over 10.000 slachtoffers met opzet waren verspreid.

Ondersteun deze conclusie van de historicus door aan te geven:
− welke boodschap de verspreiders met deze berichten wilden overbrengen en
− welk politiek doel ze daarmee waarschijnlijk nastreefden in 1576.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de boodschap: samenwerking met of kiezen voor de kant van het Spaanse gezag was gevaarlijk. (1p)
  • Noemt het politieke doel: de Pacificatie van Gent legitimeren of meer aanhang krijgen voor het sluiten van de Pacificatie van Gent. (1p)

De tweede deelvraag telt alleen mee als in het antwoord wordt verwezen naar de Pacificatie van Gent (of een omschrijving daarvan).

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Vroegmoderne tijd

Vraag 2 2 punten

Ferdinand Magellaan (1480-1521) was een ontdekkingsreiziger die voor zowel Portugal als Spanje voer. Een uitspraak die aan hem wordt toegeschreven, was: "De kerk zegt dat de aarde plat is, maar ik heb de schaduw van de aarde op de maan gezien en weet dat hij rond is, want ik heb meer vertrouwen in de schaduw dan in de kerk." Leg uit dat dit uitgangspunt van Magellaan de Europese overzeese expansie bevorderde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Magellaan zich niet liet tegenhouden door (vermeende) ideeën van de kerk / dat hij zijn eigen waarneming belangrijker vond, wat ertoe leidde dat hij op zijn reizen verder ging / dat hij zich niet liet tegenhouden door oude ideeën, waarmee hij bijdroeg aan de Europese overzeese expansie. (2p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Historici zijn het niet eens over welk jaartal beschouwd kan worden als het beginjaar van de Opstand in de Nederlanden. Hiervoor worden verschillende jaartallen genoemd, zoals: 1) 1566 2) 1572. Geef voor elk van beide jaartallen de redenering weer waarom dat jaar beschouwd kan worden als het beginjaar van de Opstand.

Bekijk het antwoord
  • Bij 1566: de Opstand begon toen de Beeldenstorm uitbrak, waarna Filips II besloot de Nederlanden te straffen (en daarmee de strijd begon). (1p)
  • Bij 1572: de Opstand begon toen de watergeuzen een opstand wisten te ontketenen in Holland, Zeeland en enkele steden (na de overname van Den Briel). (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 6 3 punten

Een anekdote: in 1570 brak in een herberg vlak buiten Amsterdam een vechtpartij uit tussen de Hollander Pouwels Wijnholt, die als soldaat in dienst was van de koninklijke Spaanse troepen, en een andere herberggast. Deze gast merkte op dat alle soldaten die dienden onder Alva boeven en dieven waren. Pouwels Wijnholt voelde zich beledigd. Hij verdedigde zich door te zeggen dat hij niet Alva diende, maar de koning, en dus geen dief en ook geen boef was. Licht de discussie tussen Wijnholt en de herberggast toe door: uit te leggen dat deze discussie paste bij de propaganda die Willem van Oranje voerde sinds het uitbreken van de Opstand, en aan te tonen dat de Opstand een burgeroorlog was geworden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de bewering van de gast dat de soldaten onder Alva boeven / dieven waren, en de bewering van Wijnholt dat hij geen dief / boef was omdat hij de koning diende, paste bij de propaganda van Willem vanuit de nationale invalshoek / dat het 'vaderland' beschermd moest worden tegen de Spaanse soldaten (en niet tegen de koning). (2p)
  • Toont aan dat de Opstand een burgeroorlog was geworden, want onder de troepen van de Spaanse koning bevonden zich ook Nederlanders die tegen hun eigen landgenoten vochten. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Bron 2

Bron 2
Bron 2

In 1576 plunderen Spaanse soldaten Antwerpen. Deze gebeurtenis staat bekend als de Spaanse Furie. Frans Hogenberg maakt omstreeks 1577 hierover een prent, waarvan hier een gedeelte is afgedrukt:

Vraag 7 2 punten

Gebruik bron 2. Een bewering: deze prent kan door een voorstander van de Pacificatie van Gent gebruikt worden om duidelijk te maken dat de afspraken uit de Pacificatie zeer noodzakelijk zijn in die tijd. Ondersteun deze bewering met de boodschap uit de prent en de daarbij passende afspraak uit de Pacificatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de boodschap uit de prent dat Spaanse soldaten wreed zijn / onschuldige vrouwen / onschuldige kinderen vermoorden. (1p)
  • Noemt de afspraak uit de Pacificatie dat de Spaanse soldaten moeten vertrekken uit de Nederlanden (waarmee het probleem wordt aangepakt dat in de prent wordt getoond). (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Bron 3

Bron 3
Bron 3

In 1580 voeren de Staten-Generaal van de Nederlanden en koning Filips II vredesonderhandelingen. Deze rekenmunt wordt gemaakt na het mislukken van de onderhandelingen.

Toelichting:
Links staat een leeuw afgebeeld met om zijn hals een halsband met de tekst 'inquisitie'. De muis stelt Willem van Oranje voor.
De tekst is Liberato Rosis Leonem Loris Mus: "Na het doorknagen van de banden, verlost de muis de leeuw."
Rechts zijn de paus en Filips II afgebeeld. Filips II biedt een olijftak aan de leeuw aan en houdt achter zijn rug een halsband.
De tekst is Liber Revinciri Leo Pernegat: "De leeuw weigert standvastig om weer vastgebonden te worden."

Bron 3

Bron 3
Bron 3

Vraag 8 3 punten

Gebruik bron 3. In opdracht van de Hollandse rekenkamer worden rekenmunten gemaakt als hulpmiddel voor ambtenaren. Met deze munt wordt een boodschap verspreid over de oorzaak van het mislukken van de onderhandelingen. Licht dit toe door: uit te leggen welke oorzaak is afgebeeld op de munt, waarbij je je antwoord ondersteunt met een passende verwijzing naar de bron, en aan te geven waardoor het gebruik van deze rekenmunten een effectieve manier is om deze boodschap te verspreiden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak van het mislukken van de onderhandelingen die op de munt is afgebeeld: de Nederlanden verdenken Filips II ervan erop uit te zijn de Nederlanden weer te onderwerpen / de Nederlanden vinden de religieuze maatregelen van Filips een bedreiging voor de vrijheid van de Nederlanden (zodat de vredesonderhandelingen mislukken). (1p)
  • Verwijst passend naar de bron, door met het afbeelden van (een van de volgende) de muis die de halsband met de tekst 'inquisitie' doorknaagt / de inquisitieband achter de rug van Filips II / de tekst dat de leeuw weigert zich weer te laten vastbinden. (1p)
  • Geeft aan dat doordat deze rekenmunten door (Hollandse) ambtenaren tijdens hun werk worden gebruikt, de boodschap snel wordt verspreid. (1p)

De punt voor de passende verwijzing naar de bron telt alleen mee als de genoemde oorzaak juist is.

Vraag 8 in het hele examen

Hoe vaak tijd van ontdekkers en hervormers in het examen komt

Vragen over tijd van ontdekkers en hervormers per centraal examen geschiedenis havo (bezemexamen). Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2021, tijdvak 13, 5213%
2021, tijdvak 23-6417%
2021, tijdvak 32, 4, 6-8525%

In 3 van de 3 ingedeelde examens geschiedenis havo (bezemexamen) staat een vraag over tijd van ontdekkers en hervormers, samen 11 vragen (19% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 3: 5 vragen.

Oefenen met tijd van ontdekkers en hervormers

Maak de 15 nieuwste examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2021). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over tijd van ontdekkers en hervormers

Andere onderwerpen geschiedenis havo (bezemexamen)

Tijd van ontdekkers en hervormers op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis havo (bezemexamen) onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt tijd van ontdekkers en hervormers voor in het eindexamen geschiedenis havo (bezemexamen)?

In de 3 ingedeelde examens van 2021 tot en met 2021 gaan 11 vragen over tijd van ontdekkers en hervormers, 19% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 3 van die examens.

In welk examen geschiedenis havo (bezemexamen) stonden de meeste vragen over tijd van ontdekkers en hervormers?

In het examen van 2021, tijdvak 3, met 5 vragen: 2, 4, 6-8.

Hoe oefen ik examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers?

Op deze pagina staan alle vragen over tijd van ontdekkers en hervormers met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.