Examenvragen tijd van ontdekkers en hervormers geschiedenis vwo (bezemexamen)
10 vragen over tijd van ontdekkers en hervormers uit 3 centrale examens van 2022 tot en met 2022.
Tijd van ontdekkers en hervormers komt in 3 van de 3 examens geschiedenis vwo (bezemexamen) voor, met 10 vragen (13% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 3 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers
Per examen de vragen over tijd van ontdekkers en hervormers, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2022, tijdvak 1: Vroegmoderne tijd
Vraag 7 4 punten
Hieronder staan vier gegevens over besmettelijke ziekten:
1 In de zestiende eeuw stierven miljoenen inheemse bewoners van Zuid-Amerika aan de mazelen, een in dat werelddeel onbekende ziekte die van buitenaf geïntroduceerd werd.
2 In de achttiende eeuw liet de Russische keizerin Catharina zich inenten tegen de pokken als voorbeeld voor de Russische bevolking die de inentingen wantrouwde.
3 In de eerste helft van de negentiende eeuw ging de Britse overheid in steden voorzieningen voor schoon drinkwater en riolering aanleggen en het huisvuil ophalen waardoor de verspreiding van cholera werd tegengegaan.
4 In 1918 kon de Spaanse griep zich razendsnel over de wereld verspreiden door de verplaatsing van honderdduizenden mensen.
De verspreiding van besmettelijke ziekten en het beleid hiertegen houden verband met historische ontwikkelingen in de tijd van verspreiding.
Licht dit verband toe voor elk van de gegevens, telkens met een kenmerkend aspect uit die tijd.
Bekijk het antwoord
- Legt het verband bij gegeven 1 met het begin van de Europese overzeese expansie, waardoor een groot deel van de bevolking van (Zuid-)Amerika door contacten met de Spaanse veroveraars besmet raakte met de mazelen (1p)
- Legt het verband bij gegeven 2 met het verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving, of met de wetenschappelijke revolutie (vanwege de bevordering van het inenten), of met het voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur een eigentijdse verlichte vorm te geven (verlicht absolutisme) (1p)
- Legt het verband bij gegeven 3 met discussies over de sociale kwestie, of met de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving (1p)
- Legt het verband bij gegeven 4 met het voeren van twee wereldoorlogen, waardoor soldaten of vluchtelingen na de wapenstilstand weer naar huis gingen en de griep wereldwijd verspreidden (1p)
Alleen als per gegeven het verband wordt gelegd met een juist kenmerkend aspect van die tijd, wordt 1 scorepunt toegekend.
Bron 4
Op 1 juli 1579 komt in 's-Hertogenbosch het bericht binnen dat Maastricht is veroverd en geplunderd door het leger van de Spaanse landvoogd. De Bosschenaar Heyman Voicht van Oudheusden doet verslag van wat er die dag op de Markt van zijn stad gebeurt:
Men moet weten dat er die dag een betrouwbaar bericht was ontvangen over de verovering van Maastricht. (…) Op het vernemen van dit bericht dwongen daarop de goddeloze calvinisten, nog meer geërgerd en fanatieker dan voorheen, in de voor- en namiddag van die dag het stadsbestuur om de Unie van Utrecht te aanvaarden. En naast de aanvaarding dwongen zij het stadsbestuur ook deze af te kondigen vanaf het raadhuis. Maar toen die afgekondigd was, wilden zij, nog niet voldaan, de katholieken ook nog verplichten deze Unie te bekrachtigen met een plechtige eed. Dit weigerden de katholieken beslist. (…) Zo begonnen de calvinisten (…) in de straten bij de Markt met wachtposten, namelijk met schutters, door hen van tevoren bewapend en opgeleid, verraderlijk en vanuit een hinderlaag, de katholieken te overvallen en als eersten op hen te schieten. Dit was om vijf uur in de namiddag. Toen de katholieken zagen dat ze verraden en bijna verloren waren, (…) raakten zij in een hevig gevecht verwikkeld met de vijand – man tegen man – en zij bezetten met geweld het raadhuis en zelfs de hele Markt en zo verdreven de katholieken de calvinisten daarvandaan, waarbij aan beide kanten velen sneuvelden of gewond raakten.
J.A.M. Hoekx e.a. ed., Vruchten van de goede en de slechte boom: Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda 1577-1581, Den Dungen 2008, pag. 166-167.
Vraag 9 3 punten
Gebruik bron 4.
Licht de gebeurtenissen in 's-Hertogenbosch toe door:
- uit te leggen dat de calvinisten in 's-Hertogenbosch reageren op het bericht van de Spaanse verovering van Maastricht en
- aan te tonen dat de Opstand in de Nederlanden niet alleen tegen het Spaanse gezag gericht is.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de calvinisten in 's-Hertogenbosch reageren op het bericht van de Spaanse verovering van Maastricht, omdat zij willen voorkomen dat 's-Hertogenbosch de kant van de Spanjaarden kiest of zich aan de Spanjaarden overgeeft, of dat de stad tegen de Spanjaarden vecht, of dat de stad net als Maastricht door de Spanjaarden wordt veroverd (2p)
- Toont aan dat de Opstand ook gericht is tegen Nederlandse (katholieke) bestuurders, of een burgeroorlog is, of gericht is tegen landgenoten met een afwijkend geloof, omdat de calvinisten goddeloos worden genoemd (1p)
Vraag 10 4 punten
Gebruik bron 4.
Op 8 juli 1579 trekt het stadsbestuur van 's-Hertogenbosch de aanvaarding van de Unie van Utrecht weer in. Het stadsbestuur koopt daarna het verslag van Heyman Voicht van Oudheusden voor 30 gulden.
Een bewering:
Het verslag van Voicht van Oudheusden geeft een eenzijdig beeld van de gebeurtenissen in 's-Hertogenbosch en is voor het stadsbestuur toch interessant.
Ondersteun beide delen van de bewering door:
- aan te tonen dat het verslag een eenzijdig beeld geeft van de gebeurtenissen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron en
- uit te leggen welke boodschap het bestuur met dit verslag kan overbrengen.
Bekijk het antwoord
- Toont aan, met een verwijzing naar de bron, dat het verslag een negatief beeld geeft van de calvinisten en de katholieken als (onschuldige) slachtoffers ziet: de calvinisten worden 'goddeloos', 'geërgerd' en 'fanatiek' genoemd, de overval van de calvinisten wordt 'verraderlijk' genoemd en het verslag vermeldt dat de calvinisten als eersten schoten (2p)
- Legt uit dat het bestuur met dit verslag aan de bevolking de boodschap kan overbrengen dat de calvinisten onbetrouwbaar of verraders zijn, waardoor het intrekken van de aanvaarding van de Unie van Utrecht, hun keuze voor Spanje of hun optreden tegen de opstandelingen gerechtvaardigd kan worden (2p)
Alleen als wordt ingegaan op de gebeurtenissen in de bron, worden telkens 2 scorepunten toegekend.
2022, tijdvak 2: Vroegmoderne tijd
Bron 3
Sire,
Omdat Uwe Majesteit vertrokken is van deze landen naar uw koninkrijk Spanje, is madame De Parma1) aangesteld als regentes van de Nederlanden en is er een aantal raadgevers benoemd, onder wie wij. (…) Sindsdien hebben wij Hare Hoogheid voortdurend bijgestaan. (…) Desondanks werden wij meestal opgeroepen voor de Raad van State om te adviseren over zaken van geen of weinig belang, terwijl wij zeer goed wisten dat belangrijke zaken zonder ons behandeld werden en vaker nog door een of twee personen werden afgehandeld. (…) En zoals, Sire, we gemerkt hebben dat sommige personen manieren zoeken om Uwe Majesteit een slechte indruk van ons te geven zonder dat wij het verdienen, smeken we u heel nederig om niet te luisteren naar zulke berichten.
Een fragment uit een brief van Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont aan Filips II van 23 juli 1561:
noot 1 Margaretha van Parma, landvoogdes van de Nederlanden voor Filips II
Vraag 7 3 punten
Gebruik bron 3.
Uit deze bron blijkt dat de ondertekenaars kritiek hebben op de manier waarop de Nederlanden worden bestuurd.
Licht dit toe door:
- de kritiek te noemen die in de brief naar voren wordt gebracht, en
- uit de brief af te leiden dat de kritiek zich niet op Filips II zelf richt, en
- aannemelijk te maken dat de kritiek van Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont voortkomt uit hun positie.
Bekijk het antwoord
- Noemt de kritiek: Oranje en Egmont beklagen zich erover dat de Raad van State buitenspel wordt gezet / dat besluiten worden genomen zonder de hele Raad van State erin te betrekken / dat het bestuur in handen is van enkele vertrouwelingen. (1p)
- Leidt uit de brief af dat de kritiek zich niet op Filips II zelf richt: Oranje en Egmont proberen de verstandhouding met Filips II goed te houden doordat zij mogelijke spanningen toeschrijven aan laster (en niet aan hun eigen handelen) / doordat zij ervan uitgaan dat Filips II hen helpt / hun goedgezind is (zodat zij een brief aan hem richten). (1p)
- Maakt aannemelijk dat de kritiek voortkomt uit hun positie: Oranje en Egmont zijn het niet eens met deze gang van zaken, omdat belangrijke zaken worden behandeld zonder dat zij als leden van de Raad van State / als hoge edelen erbij betrokken zijn. (1p)
Alleen als bij de derde deelvraag wordt ingegaan op de politieke positie van Oranje en Egmont, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vraag 8 4 punten
Twee gebeurtenissen in Nijmegen:
1 In de zomer van 1566 nam het stadsbestuur van Nijmegen het besluit een calvinistische predikant en zijn volgelingen vrij hun geloof te laten uitoefenen in de stad.
2 Ruim een jaar later werd dit besluit onderzocht en werden de Nijmeegse stadsbestuurders gedwongen af te treden.
Beide gebeurtenissen in Nijmegen kunnen worden verklaard vanuit gebeurtenissen rondom het centrale bestuur in Brussel.
Leg uit:
- welke politieke gebeurtenis in 1566 leidde tot de eerste gebeurtenis in Nijmegen en
- wat er een jaar later veranderd was waardoor de tweede gebeurtenis in Nijmegen kon plaatsvinden.
Bekijk het antwoord
- Noemt de politieke gebeurtenis in Brussel in 1566: het centrale bestuur schortte tijdelijk de kettervervolgingen op na het verzoek van de adel / het Smeekschrift, waardoor het stadsbestuur de mogelijkheid zag / zich genoodzaakt voelde calvinisten vrije geloofsuitoefening te geven. (2p)
- Noemt wat er een jaar later veranderd was: in 1567 stelde Alva in Brussel de Raad van Beroerten in / werd in Brussel de Raad van Beroerten ingesteld, waardoor het centrale bestuur sterk genoeg was geworden om de Nijmeegse bestuurders af te zetten omdat zij de calvinisten vrije geloofsuitoefening hadden gegeven. (2p)
Alleen als een juiste gebeurtenis in Brussel gecombineerd wordt met een gebeurtenis in Nijmegen, worden telkens 2 scorepunten toegekend.
Bron 5

Prent van een model van een Janustempel met zuilen, beelden en een middendeur die openstaat. Opschriften in de prent: "verschrikkingen van de oorlog" (links onderaan), "De Vrede" en "De Rust" (rechts onderaan), "Hoorn des Overvloeds" en "Staf van de god van de handel" (onder in het midden).
Vraag 10 2 punten
Gebruik bron 5.
Een interpretatie:
Het stadsbestuur van Antwerpen wil met de tegenstelling die is afgebeeld in de bron een politiek verzoek overbrengen aan de Spaanse landvoogd.
Leg dit uit door aan te geven:
- welke tegenstelling in de bron zichtbaar is, en
- welk politiek verzoek het Antwerpse stadsbestuur daarmee wil overbrengen.
Bekijk het antwoord
- Noemt de tegenstelling in de prent: door de Nederlandse Opstand worden mensen blootgesteld aan oorlogsgeweld, terwijl vrede zal zorgen voor rust / zekerheid / overvloed. (1p)
- Noemt het politieke verzoek: het Antwerpse stadsbestuur laat hiermee aan Ferdinand weten dat zij pleit voor vrede (met de Republiek) / dat de stad te veel te lijden heeft van de oorlog. (1p)
2022, tijdvak 3: Vroegmoderne tijd
Vraag 6 2 punten
Het Eeuwigdurend Verbond uit 1339 (zie vraag 5) werd vanaf 1576 verschillende keren gedrukt in de Noordelijke Nederlanden.
Geef een politieke verklaring voor deze hernieuwde belangstelling.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat de steden met de drukken van het verdrag hun al vastgelegde rechten wilden benadrukken / hun privileges wilden verdedigen tegenover de centraliserende maatregelen van de Spaanse koning. (2p)
Alleen als in het antwoord wordt ingegaan op de centralisatiepolitiek van de Spaanse koning of op het verliezen van privileges aan de Spaanse koning, worden scorepunten toegekend.
Vraag 7 3 punten
In 1517 werd aan de Universiteit van Leuven het Collegium Trilingue (Drietalencollege) opgericht. Aan dit Collegium Trilingue werden in gratis en vrij toegankelijke lessen drie talen (Hebreeuws, Grieks en Latijn) onderwezen waarmee teksten van de Bijbel konden worden gelezen.
De oprichting van het Collegium Trilingue past bij de vroegmoderne tijd.
Toon dit aan door:
− aan te geven waardoor dit college kon bijdragen aan de reformatie, en
− twee andere kenmerkende aspecten uit de zestiende eeuw te noemen waarmee je de oprichting van het Collegium Trilingue kunt verklaren.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat door het bestuderen van de teksten kritiek ontstond op de Bijbelvertaling die door de katholieke kerk werd gebruikt / het mogelijk werd om de Bijbel zelf te bestuderen en daardoor de katholieke leer te bekritiseren. (1p)
- Verklaart de oprichting uit de hernieuwde heroriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid. (1p)
- Verklaart de oprichting uit het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling. (1p)
Bron 2 Houdt op in mijn tuin te wroeten, Spaanse varkens!

Een Nederlandse gravure. Varkens wroeten in een tuin rond een omheining. Op de omheining staan namen en wapens van Hollandse steden; op het toegangshek het wapen van Willem van Oranje. Links de zee met schepen.
Vraag 9 3 punten
Gebruik bron 2.
Er worden door historici verschillende jaartallen genoemd voor de vervaardiging van deze prent, maar een aantal denkt dat de prent is gemaakt na 1579.
Ondersteun de interpretatie dat de prent na 1579 is gemaakt door:
− aan te geven welke politieke verandering in 1579 plaatsvindt in de Nederlanden, en
− uit te leggen welke boodschap met deze prent wordt verspreid, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in 1579 de Pacificatie van Gent uiteenvalt, de Unie van Utrecht wordt gesloten, of de Noordelijke Nederlanden besluiten de Opstand door te zetten. (1p)
- Noemt als boodschap van de prent dat het sluiten van de Unie van Utrecht noodzakelijk is, of dat de gewesten die niet langer in opstand zijn, zijn overgeleverd aan het slechte Spaanse bewind / lijden onder de Spaanse bezetting. (1p)
- Verwijst met een passende afbeelding naar de bron: (een van de volgende) Spaanse soldaten als varkens die het land verwoesten; de Nederlandse leeuw die de gewesten in de Unie verdedigt; de Unie die binnen de omheining veilig is voor de aanval van de (Spaanse) varkens als de poort gesloten blijft; of de Hollandse en Zeeuwse schepen die ten strijde trekken tegen de Spanjaarden. (1p)
Alleen als bij de tweede deelvraag een juiste politieke boodschap wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Bron 3
In de winter van 1585-1586 stuurt de protestantse Engelse koningin Elisabeth I de Engelse graaf van Leicester naar de Noordelijke Nederlanden. Hij schrijft over zijn bezoek aan Delft in een brief:
Ik smeek uwe majesteit dankbrieven te verzenden aan de steden die mij zo eervol en rijkelijk hebben ontvangen in de naam van uwe majesteit; zoals Dordrecht, Rotterdam en deze stad Delft, die alle drie opmerkelijke steden zijn. (…) De stad [Delft] is in pracht en gerechtigheid bijna gelijk aan Londen en heeft me op zeer eervolle wijze ontvangen, zoals de brengers van deze brief u kunnen vertellen, met de grootste optredens die ik ooit zag. En er was een enorm kabaal, zowel hier als in Rotterdam en Dordrecht, waar 'God zegene de koningin' werd geroepen alsof het Cheapside [wijk in Londen] betrof. Deze steden willen alleen de koningin van Engeland als soeverein, dat verzeker ik u.
Vraag 10 4 punten
Gebruik bron 3.
Enkele Nederlandse gewesten bieden Leicester aan om landvoogd te worden namens de Engelse koningin. Leicester gaat in op het aanbod, maar Elisabeth I keurt dit af en eist dat hij de functie weer neerlegt.
Licht de gebeurtenissen in de winter 1585-1586 toe door:
− zonder bron aan te geven welk politiek probleem de gewesten met het aanbod aan Leicester wilden oplossen, en
− uit te leggen dat je de beschrijving van Leicester van de reacties op zijn bezoek minder betrouwbaar vindt vanwege zijn positie, en
− zonder bron met een politieke reden de afwijzing van Elisabeth I te verklaren.
Bekijk het antwoord
- Noemt het politieke probleem dat de gewesten willen oplossen: na het afzweren van Filips II hebben zij nog geen nieuw staatshoofd gevonden. (1p)
- Legt uit dat Leicester namens Elisabeth I de nieuwe landvoogd wil worden / Elisabeth I wil overhalen in te gaan op het aanbod, waardoor zijn beschrijving van het enthousiasme op zijn komst (de roep om de koningin in de steden) te positief is / hij slechts de positieve reacties noteert, en verwijst naar de beschrijving van Leicester. (2p)
- Noemt de politieke reden voor de afwijzing: Elisabeth I wil een oorlog met de Spaanse vorst voorkomen. (1p)
Het tweede subcriterium krijgt alleen punten bij een combinatie van een uitleg van de mindere betrouwbaarheid en een verwijzing naar de beschrijving door Leicester.
Hoe vaak tijd van ontdekkers en hervormers in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2022, tijdvak 1 | 7, 9-10 | 3 | 12% |
| 2022, tijdvak 2 | 7-8, 10 | 3 | 11% |
| 2022, tijdvak 3 | 6-7, 9-10 | 4 | 15% |
In 3 van de 3 ingedeelde examens geschiedenis vwo (bezemexamen) staat een vraag over tijd van ontdekkers en hervormers, samen 10 vragen (13% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 3: 4 vragen.
Oefenen met tijd van ontdekkers en hervormers
Maak de 15 nieuwste examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2022). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over tijd van ontdekkers en hervormers
Andere onderwerpen geschiedenis vwo (bezemexamen)
Tijd van ontdekkers en hervormers op andere niveaus
- Examenvragen tijd van ontdekkers en hervormers geschiedenis havo
- Examenvragen tijd van ontdekkers en hervormers geschiedenis vwo
- Examenvragen tijd van ontdekkers en hervormers geschiedenis havo (bezemexamen)
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis vwo (bezemexamen) onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt tijd van ontdekkers en hervormers voor in het eindexamen geschiedenis vwo (bezemexamen)?
In de 3 ingedeelde examens van 2022 tot en met 2022 gaan 10 vragen over tijd van ontdekkers en hervormers, 13% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 3 van die examens.
In welk examen geschiedenis vwo (bezemexamen) stonden de meeste vragen over tijd van ontdekkers en hervormers?
In het examen van 2022, tijdvak 3, met 4 vragen: 6-7, 9-10.
Hoe oefen ik examenvragen over tijd van ontdekkers en hervormers?
Op deze pagina staan alle vragen over tijd van ontdekkers en hervormers met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.