Eindexamen Nederlands vmbo-kb 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Erwtensoep heid en dierenwelzijn. Ook de Albert Heijn Gevulde erwtensoep gooit hoge ogen bij het consumentenpanel. De experts zijn een stuk minder positief dan het panel. “Veel aardappel en wortel en juist weinig vlees en knol- selderij. En wat doen die doperwten in de soep?” Absoluut dieptepunt Test erwtensoep vinden ze de soep van California, Geen tijd om zelf erwtensoep, ook onder andere te koop bij Jumbo. “Dit wel snert genoemd, te maken? Geen mag je geen erwtensoep noemen”, nood, het aanbod in de supermarkt is aldus een van de experts. “De soep behoorlijk groot. Naast blikken zijn er is te dun, heeft geen smaak, behalve ook zakken en kartonnen pakken te zout en geen geur.” Ook de Maaltijd- koop. Maar welke is de lekkerste en soep erwten van Struik vinden de hoe zit het met de voedingswaarde? experts niet lekker. Ze vinden niet Een panel van 62 consumenten alleen dat er veel wortels en aard- proefde, verdeeld over drie dagen, appelen in zitten, maar ook dat de verschillende erwtensoepen uit de soep grauw is en de worst taai en supermarkt. Daarnaast kregen zes snotterig. erwtensoepexperts de soepen voorgeschoteld. Ook onderzochten Struik behaalt met zijn twee soepen we in een laboratorium de de tweede en derde plaats in deze voedingswaarde van de soepen, test. hoeveel rookworst erin zit en of er rekening is gehouden met Spliterwten of doperwten? dierenwelzijn. Erwtensoep zou geen erwtensoep zijn zonder het gebruik van split- Winnaars en verliezers erwten. Spliterwten zijn gedroogde, Qua smaak wijst het consumenten- groene erwten waarvan het vlies is panel de erwtensoep van Aldi als verwijderd, zodat ze tijdens het winnaar aan. Toevallig is dit de enige koken makkelijk uit elkaar vallen. die van de erwtensoepexperts een Belangrijke andere ingrediënten zijn: voldoende krijgt. Deze soep scoort knolselderij, ui, prei, varkensvlees / niet alleen hoog op geur, smaak en spek, rookworst en kruiden zoals uiterlijk, maar ook redelijk op gezond- bladselderij en laurier. Het recept

gaat vaak over van generatie op rookworst en het spek verraden al generatie, waardoor de soep, dat erwtensoep behoorlijk wat vet afhankelijk van de kok, bijvoorbeeld bevat, waarvan een aanzienlijk deel ook een aardappel en winterpeen verzadigd vet. Dat is slecht voor de kan bevatten. Wat niet in een gezondheid. Daarom hebben we de authentieke erwtensoep hoort zijn soepen ook beoordeeld op de doperwten, maar in de erwtensoep hoeveelheid verzadigd vet. uit onze test zitten ze in overvloed. Dit leidt tot veel verbazing bij de De zoutste erwtensoepen bevatten experts. Volgens hen horen minstens 2 gram zout per kom. doperwten, maar ook wortels, niet thuis in erwtensoep. “Spliterwten worden gaargekookt en zorgen voor de juiste binding, maar zijn weinig zichtbaar. Doperwten worden voor het uiterlijk toegevoegd”, is de verklaring van meerdere fabrikanten.

Bijzondere ingrediënten Doperwten, maar ook wortels, horen Vlees er al niet in thuis. Maar spinazie in Rookworst zit in alle soepen in de erwtensoep? Dat is wel een heel test, spek in sommige. Gemiddeld creatieve interpretatie van het aloude bevatten de soepen 10% vlees. De recept. Toch zit er in Unox Biolo- Unox Stevige erwtensoep bevat het gische erwtensoep een kleine meeste vlees: volgens het etiket hoeveelheid spinazie. Unox legt 12,7% rookworst. De soep van desgevraagd uit dat de aardse California bevat het minste vlees: smaak van spinazie de zoetheid van slechts 3,2%. Maar kloppen deze wortel en knolselderij neutraliseert. percentages? Dat hebben we getest. En de spinazie verbetert de groene Over het algemeen komt het etiket kleur op een natuurlijke wijze. Een aardig overeen met de werkelijkheid, ander veelgebruikt ingrediënt in de rekening houdend met het verlies supermarktsoepen is rookaroma. De aan vocht en vet in de rookworst rooksmaak van de plakjes worst komt tijdens het productieproces van de dus niet door uren roken, maar uit de soep. Alleen de Hollandse trukendoos van de fabrikant. erwtensoep van Plus wijkt af. Volgens dit onderzoek zit er 2% Gezond? rookworst in de soep, terwijl er 7% op Erwtensoep lijkt misschien gezond, de verpakking staat. Plus geeft aan omdat het hoofdbestanddeel uit dat er naast rookworstschijfjes ook groente bestaat. Maar dat valt in de rookworstblokjes worden praktijk tegen. Om te beginnen zijn toegevoegd. Ons laboratorium de geteste soepen zout, wat mede onderzocht op rookworstschijfjes, komt door de rookworst en het spek. mogelijk verklaart dat het verschil. De enige soep waarvan het zoutgehalte binnen de perken blijft, is Een kom erwtensoep bevat de Unox Biologische erwtensoep. De gemiddeld 17 gram rookworst.

Zo maak je zelf lekkere erwtensoep Trek de bouillon van de hamschijf en het volgens expert Willem Himmelreich: spek, met laurierblad, ui en wat van het donkergroene deel van de prei. Haal na Benodigdheden 1,5 uur hamschijf en spek eruit en

• 3 liter water bewaar deze. Doe de spliterwten in de
• 400 gram spliterwten gezeefde bouillon en zet de pan op het
• 250 gram gerookt doorregen vuur. Voeg de ui en knolselderij toe en spek breng het geheel onder voortdurend
• 300 gram hamschijf roeren aan de kook. Na 1,5 uur worden
• 1 knolselderij in blokjes de spliterwten gaar en wordt de soep
• 5 uien, in blokjes van 0,5 cm dikker. Voeg de preiringen toe en blijf
• 2-3 dikke preien in ringen roeren, want snert brandt snel aan. Snijd van 0,2 cm de gare hamschijf in stukjes en voeg
• 1 bos bladselderij, gewassen deze toe aan de soep. Voeg als laatste en gesneden de gesneden bladselderij, rookworst en
• 3 laurierblaadjes spekjes toe.
• zout en gemalen peper naar Als je dit recept volgt, krijg je volgens smaak Willem Himmelreich gegarandeerd de
• 1 rookworst lekkerste erwtensoep op tafel!

Dierenwelzijn Willem Himmelreich, gepensioneerd We checkten de etiketten ook op docent Gastronomie en Koken bij de dierenwelzijn. De meeste soepen Hotelschool in Amsterdam vermelden iets over het welzijn van Geert Burema, eigenaar en chef van het dier; variërend van het Beter restaurant Merkelbach en Leven Keurmerk met één tot initiatiefnemer van de Slow Food drie sterren, tot een biologische Chefs Alliantie. variant. Wie om dierenwelzijn geeft, kan dus het best voor de Unox Het zestal heeft een flinke kluif aan Biologische erwtensoep met het proeven van alle erwtensoepen. biologisch vlees of de Struik Boeren- Op twee soepen na vinden ze de soep erwten met Beter Leven drie dikte van de soep in orde. Over de sterren kiezen. smaak zijn ze een stuk minder te spreken, alleen de erwtensoep van De experts Aldi krijgt een voldoende. In het expertpanel zitten de volgende zes mensen: Michel Rekers, winnaar van het WK snertkoken Ineke Luybé, winnaar van het NK snertkoken Ed Mink en Gineke van Kesteren, van Keurslagerij van Kesteren in Woerden

Waar komt snert vandaan? ‘dunne soep’ of ‘iets van weinig Erwtensoep of snert kennen we als belang’. Het kan ook van het woord een stevige (maaltijd)soep. Er zijn ‘snerten’ komen, wat ‘iets heel erg diverse verklaringen voor de naam gaar koken’ betekent. Erwtensoep is snert. Zo zou snert uit het Fries nog lekkerder wanneer je hem pas stammen, al is de betekenis dan een dag na bereiding eet.

Test erwtensoep

smaakoordeel

verzadigd vet consumenten

dierenwelzijn (in euro’ s)

testoordeel

verpakking richtprijs

etiket zout merk en type 50% 25% 10% 10% 5%

1 Aldi De hete ketel 1,19 7,2 blik 8,3 5,5 5,6 6,4 10 Hollandse erwtensoep

2 Struik Boerensoep erwten 1,87 7,1 zak 7,1 6,7 5,4 10 7,3

3 Struik Maaltijdsoep erwten 1,55 7,0 blik 8,2 5,2 6,5 6,4 7,3

4 Albert Heijn Gevulde 1,29 6,8 blik 7,8 4,7 6,0 6,4 10 erwtensoep

5 Perfekt Erwtensoep 1,19 6,7 blik 7,0 5,9 5,9 6,4 10

6 Plus Erwtensoep 1,29 6,7 blik 7,9 4,7 4,8 6,4 10

7 Unox Rijkgevulde 2,62 6,7 pak 7,2 6,2 5,6 4,6 10 erwtensoep

8 Jumbo Erwtensoep 1,25 6,6 blik 7,1 5,2 6,1 6,4 10

9 Albert Heijn Stevige 1,55 6,6 zak 7,4 5,2 6,0 6,4 7,3 erwtensoep

10 Unox Stevige erwtensoep 1,45 6,4 blik 6,7 6,7 5,9 4,6 6,4

11 Jumbo Boeren erwtensoep 1,79 6,3 blik 7,0 4,7 5,4 6,4 10

12 Unox Biologische 2,85 5,8 zak 4,2 8,2 3,4 10 6,4 erwtensoep

13 Plus Hollandse erwtensoep 1,55 5,5 zak 4,9 6,2 5,0 4,6 10

14 California Erwtensoep 0,89 5,0 blik 4,1 5,2 8,8 4,6 6,4

15 Markant Erwtensoep 1,39 4,4 zak 3,8 4,7 3,8 4,6 10

naar een artikel van Linda de Gouw, de Consumentengids, februari 2018

Fietsen verleer je nooit opstappen en je evenwicht proberen

30 te bewaren. Dat zijn allemaal deelvaardigheden die je moet gaan beheersen als je leert fietsen. Door die vaardigheden in kleine stapjes te leren, ga je steeds beter presteren.

35 Zo kun je uiteindelijk fietsen zonder om te vallen én zonder erbij na te denken. Maar een kind dat leert fietsen, doet dat dus met volle aandacht in kleine stapjes door

40 fouten te maken en steeds maar te herhalen. Totdat het is ingeslepen en (1) Wie ooit heeft leren fietsen en dat alles wat bij fietsen komt kijken een vervolgens jaren niet meer doet, trapt routine is geworden. daarna zonder problemen de wielen (3) Maar hoe zorgt het brein er nou weer rond. Hetzelfde geldt voor 45 voor dat al die routines worden opge-

5 pianospelen, veters strikken, fluiten, slagen? Door herhalen. Herhalen traplopen, autorijden, skiën en blijkt de sleutel tot levenslange schaatsen: je verleert dit soort ge- opslag. Zenuwcellen, de informatie- automatiseerde vaardigheden en verwerkers in de hersenen, vormen bewegingen nooit meer. Hoe kan 50 verbindingen met andere zenuw-

10 dat? cellen. Die connecties worden almaar (2) “Routine speelt een belangrijke sterker naarmate handelingen vaker rol in het dagelijks leven van worden uitgevoerd. Door eindeloos mensen. Ons brein heeft dan ook herhalen wordt het karrenspoor een aparte opslagplaats voor hoe je 55 langzaam maar zeker een auto-

15 dingen doet”, vertelt Albert Postma. snelweg. Oftewel een ijzersterk Hij is hoogleraar klinische neuro- geheugenspoor dat nooit meer wordt psychologie1. Dat noemen we het uitgewist. “Wat meehelpt”, zegt procedureel geheugen. Daarbij zijn Postma, “is dat bij al die handelingen speciale delen van je hersenen 60 ook nog een soort structuur wordt

20 betrokken. De kern van het aangereikt. Je voelt een autostuur of procedureel geheugen is ervoor je zet de benen op de trappers en dat zorgen dat procedures uiteindelijk geeft je meteen het idee wat de routines worden. Een mooi voorbeeld bedoeling is.” om te laten zien hoe dit werkt, is 65 (4) Erik Scherder is, net als Postma,

25 leren fietsen. Als je leert fietsen, ook hoogleraar klinische en neuro- moet je een aantal handelingen psychologie. Hij wil vooral bena- onder de knie krijgen. Zo moet je drukken dat leeftijd een rol speelt bij snelheid maken door je af te zetten, het leren. Zeker als het gaat om het

70 aanleren van handelingen. “De die je niet kunt overdragen”, zegt meeste motorische vaardigheden Postma. “Als ik mijn studenten vraag: leren we op jonge leeftijd en dat 105 wat doe je nou als je met autorijden draagt bij aan de kracht van het van de eerste naar de tweede ver- geheugenspoor.” Zo verklaart hij snelling schakelt, dan zie ik ze de

75 bijvoorbeeld waarom kinderen die op handelingen maken, maar ze kunnen jonge leeftijd leren skiën het vaak het niet zo goed beschrijven.” Het beter doen dan hun ouders die op 110 geheugen voor fietsen, fluiten en latere leeftijd nog in een ski-klasje traplopen werkt buiten ons gaan. bewustzijn om, het is een auto-

80 (5) Maar er gebeurt behalve het matische piloot die maakt dat we aanleren en opslaan van routines makkelijk tegelijkertijd iets anders nog veel meer in het geheugen. 115 kunnen doen. Zoals fietsen en mobiel Postma legt uit dat we voor namen, bellen, of veters strikken en tv-kijken. telefoonnummers en afspraken bij de (7) Scherder wil vooral de levens-

85 tandarts, een heel ander deel van het lange opslag benadrukken. Zo blijft geheugen gebruiken. Hiervoor komen het procedureel geheugen zelfs bij de geheugensporen anders tot stand. 120 dementerende ouderen nog lang Want er wordt veel minder geoefend functioneren. Zet mensen met en er zijn veel mogelijke stoor- dementie achter een piano en ze

90 zenders. “Er is bijvoorbeeld geen spelen het stuk dat ze als kind natuurlijke koppeling tussen mijn hebben geleerd. “Dat komt doordat gezicht en mijn naam. Ik kan net zo 125 de vaste gewoontes van het lichaam goed Piet heten. Daardoor kun je zijn opgeslagen in een deel van de mijn naam na verloop van tijd best hersenen dat minder gevoelig is voor

95 vergeten. Terwijl een fietsstuur, of verval”, zegt Scherder. “Patiënten een paar veters je altijd richting met dementie blijven ook tot in een dezelfde beweging sturen.” 130 laat stadium glimlachen”, merkt hij op. “Dat komt omdat dit een vorm van fijne motoriek is die ze als baby al hebben geleerd. En die ze on- bewust blijven gebruiken.”

135 (8) “Toch kan het procedureel geheugen in de war worden ge- schopt”, zegt Postma. “Huur maar eens een auto in Engeland, waar het (6) Het procedureel geheugen heeft stuur en de versnellingsbak aan de volgens Postma dan ook een heel 140 andere kant zitten. Dan moet je

100 bijzondere eigenschap: alles wat erin opeens heel erg nadenken over wat is opgeslagen, valt niet onder je doet. Daardoor gaat het een stuk woorden te brengen. “Het is kennis trager.”

naar een artikel van Ellen de Visser, de Volkskrant, 22 september 2017

noot 1 Klinische neuropsychologie is de wetenschap die de relatie tussen hersenen en menselijk gedrag bestudeert.

Ga verder op de volgende pagina.

Dierenbescherming

OP SLOT HOND ERUIT

Honden worden vaak Dit kan zelfs gebeuren wanneer de achtergelaten in de auto. Bij mooi auto in de schaduw geparkeerd weer kan dit erg gevaarlijk zijn, staat. omdat de temperatuur binnen Zie je een hond in nood? Probeer razendsnel oploopt tot wel 50 °C. dan de eigenaar op te sporen. Lukt Honden hebben geen zweet- dit niet, bel dan het landelijk klieren zoals wij mensen die meldnummer 144. In geval van hebben. Zij verliezen hun warmte leven of dood is het intikken van de alleen via de tong en de voetzolen. ruit toegestaan. Hierdoor ontstaat er een groot risico op een hitteshock met de Kijk voor meer informatie op dood tot gevolg. www.dierenbescherming.nl/hitte

naar een advertentie van de Dierenbescherming

Inburgeren versie 2.0 (1) In de wereld van het landse samenleving’. Van Liere heeft inburgeringsexamen is elke directeur het niet over de taalcursus, al staan een oude man. Net als de dokter. De die lesboeken volgens haar vrouw stofzuigt en schenkt de 45 evengoed vol achterhaalde foto’s. Zij

5 kinderen thee in. Of ze kijkt toe hoe heeft het vooral over het verplichte haar echtgenoot of baas ‘belangrijke onderdeel ‘Kennis van de papieren’ ondertekent. In die wereld Nederlandse Maatschappij’. Hoe ga is bijna iedereen hetero en wit. je om met buren, de politie of je Behalve de mensen die niks snappen 50 werkgever, hoe huur of koop je een

10 of iets onhandigs doen: zij hebben huis? Dé lesstof hiervoor bestaat een kleurtje. niet. Een gemis, volgens Van Liere. (2) Arieke van Liere heeft zich tijdens Verschillende uitgeverijen hebben haar studie Art en Design aan de boeken uitgebracht ter voorbereiding kunstacademie verdiept in het 55 op het examen, waarvoor het

15 inburgeringsexamen. Ze bestudeerde ministerie van Sociale Zaken en een half jaar lang de boeken die Werkgelegenheid verantwoordelijk is. mensen van buiten de Europese Van Liere ontdekte dat veel foto’s in Unie te zien krijgen als ze Neder- zowel de boeken als het (oefen)- lander willen worden. Wat ze aantrof, 60 examen al vele jaren niet meer zijn

20 verbaasde haar. “Wie verplicht geüpdatet. “Inburgeraars leren hoe inburgert, leert een land kennen dat ze de huur per acceptgiro moeten vol zit met stereotypen, vooroordelen overmaken naar de Fortis Bank, die en verouderde techniek. Als een niet meer bestaat. Ze vragen huur- nieuwkomer de ambitie heeft om 65 toeslag aan met een formulier uit

25 bijvoorbeeld arts te worden, dan 1975 en bellen met een telefoon wordt die direct de kop ingedrukt. De formaatje koelkast.” afbeeldingen in de boeken (4) Dat het ook anders kan, bewijst benadrukken dat je als vrouw de voormalig kunstacademiestudent ondergeschikt bent, als nieuwkomer 70 met eigen, alternatieve foto’s. In

30 te gast, en dat je niets zult bereiken.” precies de ouderwetse stijl als het Van Liere snapt niet hoe dit in deze origineel, maar mét representatieve tijd nog kan. “Een foto zegt meer dan Nederlanders. De ‘oude, mannelijke, duizend woorden

• zeker als je een witte dokter’ is bijvoorbeeld taal nog niet goed spreekt. We 75 vervangen door een vrouwelijke

35 bereiden nieuwkomers voor op een longarts uit Rotterdam met Turkse land dat niet bestaat.” wortels. Van Liere daagde Kamer- (3) Het inburgeringsexamen bestaat leden uit om ook zelf foto’s te maken uit een taalgedeelte waarin de die de Nederlandse normen en onderdelen lezen, luisteren en 80 waarden uitbeelden. Een aantal

40 schrijven aan bod komen en het politici heeft toegezegd om deel te onderdeel ‘Kennis van de Neder- nemen. Drie politici zijn de uitdaging

aangegaan en gingen zelf aan de hoopt dat dit moment wordt gebruikt slag met het maken van foto’s. Van om de beeldvorming over de

85 Liere is blij met hun deelname en 100 Nederlandse samenleving bij te reactie: “Ze ontdekken dat het nog schaven. “Want het is fundamenteel niet zo makkelijk is. We moeten ons verkeerd dat we als samenleving afvragen of een schriftelijk examen verblijfsvergunningen laten afhangen wel de juiste manier is om zoiets van examens die omstreden normen

90 belangrijks als met elkaar omgaan 105 en waarden toetsen.” Volgens de aan te leren.” woordvoerder van de minister is (5) De timing is niet toevallig: nog inderdaad het plan om het ‘belang en voor het zomerreces, de vakantie- de actualiteit’ van het inburgerings- periode voor politici, presenteert de examen en de oefenvragen opnieuw

95 minister van Sociale Zaken en 110 te bekijken. “Dit geldt ook voor de Werkgelegenheid een herziening van foto’s”, aldus de zegsman. het inburgeringsstelsel. Van Liere

Hoe kan het ook? Vrouwen zijn in het oefenexamen van Kennis van de Nederlandse Maatschappij receptionist of secretaresse, mannen zijn de baas. Arieke van Liere zocht alternatieven voor de stereotype afbeeldingen, en legde de personen vast in ouderwetse fotostijl. De arts is in haar versie omgedoopt tot vrouw, het stel gemoderniseerd tot homoseksueel koppel en de moeder die gezellig thuiszit met haar kind heeft plaatsgemaakt voor een huisvader.

naar een artikel van Jitske-Sophie Venema, het Algemeen Dagblad, 21 juni 2018

Bamboefietsen (1) Met bamboeframes, afkomstig uit (4) Bamboe is, anders dan sommigen Ghana, maakt BlackStarBikes in denken, bijzonder stevig; in Azië Nederland duurzame fietsen. In de worden wolkenkrabbers gebouwd Afrikaanse fabriek werken inmiddels door bouwvakkers op metershoge

5 veertig mensen. De blik is nu gericht 45 steigers van bamboe. “Het was dan op Zuid-Afrika. ook geen enkel probleem om met de (2) Ruud (45) plakt stukjes zwart fietsen door de veiligheidskeuringen schuim op aluminium plaatjes. te komen. En het frame is duur- Daarmee kunnen de radiatoren van zaam”, zegt Nagel herhaaldelijk.

10 de centrale verwarming worden 50 “Iedereen in dit bedrijf weet het vastgemaakt. Het is een tussendoor- volgende: dit bamboe groeit in Ghana klusje op sociale werkplaats Pantar en is al aangegroeid tegen de tijd dat in Amsterdam. Het wachten is op de wij een fiets in elkaar hebben gezet. voorvorken. Morgen zijn die in huis. Dat is best bijzonder.” Bij ons op

15 Dan kan de ‘koning van de bamboe- 55 kantoor zeggen we wel eens: het fiets’, zoals Ruud door zijn collega’s goede nieuws is dat bamboe schok- wordt genoemd, verder met het bestendiger is dan staal, het slechte mooiste werk dat er is: bamboe- nieuws: je moet je fiets niet stallen in fietsen in elkaar zetten. “Ik sta er de buurt van een hongerige panda.

20 helemaal klaar voor.” (3) BlackStarBikes is een initiatief van drie vrienden. Zij ontdekten in Ghana een bamboefabriek die fietsframes maakt, maar die

25 nauwelijks een afzetmarkt had. “Die fietsframes waren alleen te betalen voor de buitenlandse werknemers in Ghana”, zegt Mirjam Nagel. Zij is

60 (5) Er rijden een kleine tweehonderd bedrijfsleider van BlackStarBikes.

30 “Door een afzetmarkt in Europa te bamboefietsen in Nederland rond. In creëren, hopen we dat de prijzen van Zwitserland en Duitsland worden ze de lokale fietsen omlaag kunnen, inmiddels ook verkocht. “De fiets valt zodat de Ghanese bevolking ook een op”, zegt Nagel, “door de stijlvolle en

65 onderscheidende look. Voor ons is bamboefiets kan kopen. Handel is in

35 onze ogen de nieuwe vorm van de fiets de perfecte combi van ontwikkelingshulp.” Er werken kwaliteit, design en sociaal onder- inmiddels veertig mensen bij de nemerschap.” fabriek in Kumasi, waar behalve (6) De fiets met het bamboeframe is

70 opvallend licht. Dat is ook de reden frames ook tandenstokers worden

40 gemaakt. dat hij standaard zonder versnel- lingen wordt geleverd. “Die heb je in Nederland echt niet nodig, maar voor

wie wil, zetten we die er natuurlijk op. (8) De eerste frames werden

75 In Duitsland en Zwitserland leveren ingevlogen. Dat is best belastend we ze ook met de daar verplichte voor het milieu. Nu laat handrem. Maar het liefst houden we 105 BlackStarBikes ze verschepen naar de fiets zo eenvoudig mogelijk. We Rotterdam, maar het gaat nog steeds willen niet te veel poespas aan het om kleine hoeveelheden. Per schip is

80 stuur. Zo vinden wij de fiets op z’n in elk geval minder milieubelastend mooist.” dan per vliegtuig. Er wordt nog meer (7) Niet alleen in Ghana, ook in 110 onderzoek gedaan naar het verduur- Nederland is duurzaamheid het zamen van het transport. Per keer uitgangspunt. “Dit heeft niet alleen grotere hoeveelheden inkopen zou

85 met de lagere productiekosten te ook beter zijn voor het vrachtwagen- maken”, zegt Nagel. “BlackStarBikes transport vanuit Rotterdam naar de vindt het belangrijk ook hier iets bij te 115 sociale werkplaatsen. Helaas is het dragen en verantwoord te produ- aantal verkochte fietsen daarvoor ceren. Op de sociale werkplaats zijn nog te beperkt.

90 ze trots dat ze aan onze fietsen (9) Nagel wordt regelmatig aange- werken. Ondertussen leren ze ook sproken als ze in Amsterdam naar het vak van fietsenmaker. Of ze 120 haar werk fietst. “Je moet het wel allemaal op de reguliere arbeids- leuk vinden om op een aparte fiets te markt aan de slag kunnen, hangt af rijden. En je moet geen last hebben

95 van hun beperking. In de werkplaats van een ochtendhumeur”, zegt ze. van Pantar worden ook kleine Bang voor diefstal is ze niet. reparaties uitgevoerd aan tweede- 125 “Daarvoor is de fiets te opvallend. Ik handsfietsen die er verkocht worden. hoor van klanten dat de fiets de Het is mooi als we daar op deze Zeedijk overleeft, of ‘s nachts

100 manier mensen voor kunnen gewoon aan een brug vaststaat. Hem opleiden.” doorverkopen via Marktplaats gaat

130 echt niet lukken.”

naar een artikel van Nanda Troost, de Volkskrant, 3 februari 2014

De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.

KB-0011-a-b 13 / 13 lees verdereinde ►►► ν

Situatiebeschrijving Voor het vak Nederlands moet je een interview afnemen. Jij hebt de tekst ‘Bamboefietsen’ gelezen. Door het lezen van de tekst ben je enthousiast geworden over het bedrijf dat bamboefietsen maakt. Jij vindt zaken als duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen heel belangrijk. Je wilt Mirjam Nagel, bedrijfsleider van BlackStarBikes, dan ook graag interviewen.

Je besluit om Mirjam Nagel een e-mail te sturen om te vragen of ze mee wil werken aan het interview. Je vermeldt alvast een vraag waar je antwoord op zou willen krijgen. Zo krijgt Mirjam Nagel een beeld van het interview en kan ze zich goed voorbereiden op je komst. Verder laat je in je e-mail weten wat je zo aanspreekt aan het bedrijf BlackStarBikes. Ook vertel je enthousiast over wat duurzaamheid voor jou betekent en je beschrijft op welke manier jij duurzaam probeert te leven.

In de tekst heb je gelezen dat in de sociale werkplaats Pantar gewerkt wordt aan de bamboefietsen. Je zou het leuk vinden om die werkplaats met eigen ogen te zien. In je e-mail vraag je of het mogelijk is om een rondleiding te krijgen. Je hoopt dat je snel een reactie ontvangt.