Eindexamen biologie vmbo-kb 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Vraag 1 1 punt

Hoe heet de levensfase waarin Vincent zijn bionische oor krijgt?

1. A baby
2. B kleuter
3. C peuter
4. D puber

Vraag 2 2 punten

Het kabeltje van het bionische oor eindigt in een bepaald deel van het natuurlijke oor.

Geef de naam en de functie van dit deel.

Schrijf je antwoord zo op:

Naam: ................................................................

Functie: ................................................................

Schematische weergave van een bionisch oor met het kabeltje en het natuurlijke oor, waarbij de delen P, Q, R en S zijn aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 3 1 punt

In een natuurlijk oor geven de gehoorbeentjes trillingen door.

Welk deel van het oor laat de gehoorbeentjes trillen?

1. A deel P
2. B deel Q
3. C deel R
4. D deel S

Schematische weergave van een bionisch oor met het kabeltje en het natuurlijke oor, waarbij de delen P, Q, R en S zijn aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 4 1 punt

Na de plaatsing van het bionische oor kan Vincent voor het eerst geluiden horen.

In welk deel van het centraal zenuwstelsel wordt hij zich bewust van het geluid?

1. A in de grote hersenen
2. B in de hersenstam
3. C in de kleine hersenen
4. D in het ruggenmerg

Vraag 5 1 punt

Geef de naam van het orgaan dat gal maakt.

Vraag 6 1 punt

In welk deel van het verteringsstelsel komt de gal bij het voedsel?

1. A in de dikke darm
2. B in de maag
3. C in de slokdarm
4. D in de twaalfvingerige darm

Vraag 7 2 punten

Je ziet de Schijf van Vijf. De Schijf van Vijf bestaat uit vijf groepen voedingsmiddelen.

Als er weinig gal is, worden bepaalde voedingsstoffen minder goed verteerd.

Welke voedingsstoffen worden dan minder goed verteerd? Noteer ook het nummer van de groep waarin voedingsmiddelen met vooral die voedingsstoffen zitten.

Schrijf je antwoord zo op:

Naam voedingsstoffen: .........................................

Zitten vooral in groep: .........................................

De Schijf van Vijf met de vijf groepen voedingsmiddelen, genummerd 1 tot en met 5. Bekijk in Opgaven, pagina 4

Vraag 8 1 punt

In P, Q en R tref je vloeistoffen aan.

Waar bevindt zich de lymfe?

1. A in P
2. B in Q
3. C in R

Schematische afbeelding van een deel van het lichaam met een slagader, een ader en de weefsels P, Q en R. Bekijk in Opgaven, pagina 5

Vraag 9 1 punt

Bij de patiënt is uit de weefsels P, Q en R vloeistof opgezogen. De laboratoriummedewerker onderzoekt de drie soorten vloeistof met een microscoop.

In de afbeelding hieronder zie je een schematische tekening van wat zij bij een van de vloeistoffen ziet.

Kan deze vloeistof lymfe zijn? Leg je antwoord uit.

Schematische tekening van een microscopisch beeld van een vloeistof met onder meer rode bloedcellen en bloedplaatjes. Bekijk in Opgaven, pagina 6

Vraag 10 2 punten

Er wordt een stukje lymfevat onderzocht. Het lymfevat heeft kleppen en de wand is ongespierd. Deze kenmerken worden vergeleken met de kenmerken van de bloedvaten.

Op de uitwerkbijlage staat een tabel met kenmerken van bloedvaten.

Geef voor elk kenmerk met een kruisje aan bij welk type bloedvat het voorkomt.

Vraag 11 1 punt

Welke milieufactor is een biotische factor?

1. A begroeiing
2. B grondsoort
3. C neerslag
4. D temperatuur

Diagram met cirkels die per milieufactor de invloed op de aanwezigheid van wormen weergeven; hoe groter de cirkel, hoe belangrijker de factor. Bekijk in Opgaven, pagina 7

Vraag 12 1 punt

Welke milieufactor is het minst belangrijk voor het aantal soorten wormen?

1. A begroeiing
2. B grondsoort
3. C neerslag
4. D temperatuur

Diagram met cirkels die per milieufactor de invloed op de aanwezigheid van wormen weergeven; hoe groter de cirkel, hoe belangrijker de factor. Bekijk in Opgaven, pagina 7

Vraag 13 1 punt

De milieufactoren temperatuur en hoeveelheid begroeiing hebben invloed op de aanwezigheid van wormen in de bodem.

Op de uitwerkbijlage staat een tabel over deze invloed.

Zet in elke rij één kruisje in het juiste vak.

Vraag 14 1 punt

De activiteit van wormen is ook gunstig voor planten, omdat wormen schimmels door de bodem verspreiden.

Leg uit dat de aanwezigheid van schimmels gunstig is voor planten.

Vraag 15 1 punt

In een tabel op de uitwerkbijlage staan twee stellingen over wormen en hun kenmerken.

Geef bij elke stelling met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.

Tekening van een worm met het zadel aangewezen, en een detail van de segmenten. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Vraag 16 1 punt

Stofwisseling, waaronder voeden en uitscheiden, zijn levenskenmerken van een plant.

Geef nog een ander levenskenmerk van een plant uit de informatie.

Foto van de wortels van een plant, met een wortelknolletje aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 10

Vraag 17 2 punten

Bacteriën en de cellen van de wortelharen van de plant hebben overeenkomstige en verschillende kenmerken.

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage met een kruisje aan welke kenmerken de bacteriën en welke kenmerken de wortelcellen hebben.

Vraag 18 1 punt

Een plant die gebruikmaakt van deze bacteriën groeit beter als er voldoende lucht in de bodem zit.

Leg dat uit.

Vraag 19 1 punt

De mineralen worden gemaakt door de bacteriën in de wortels en gaan naar de bladeren en de vruchten. De suikers worden gemaakt in de bladeren en gaan naar de bacteriën in de wortels.

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage met een kruisje aan via welke vaten deze stoffen worden getransporteerd.

Vraag 20 1 punt

Hoe heet het orgaanstelsel waar de nier bij hoort?

1. A het bloedvatenstelsel
2. B het uitscheidingsstelsel
3. C het verteringsstelsel
4. D het voortplantingsstelsel
5. E het zenuwstelsel

Schematische afbeelding van de buikstreek met de nieren, de slagader, de ader, de donornier en de delen P en Q. Bekijk in Opgaven, pagina 11

Vraag 21 1 punt

De nieuwe nier van Dex is verbonden met een slagader en een ader. Ook is de nier via deel P verbonden met orgaan Q.

Geef de naam van deel P en van orgaan Q.

Schrijf je antwoord zo op:

Naam P: ........................................................

Naam Q: ........................................................

Schematische afbeelding van de buikstreek met de nieren, de slagader, de ader, de donornier en de delen P en Q. Bekijk in Opgaven, pagina 11

Vraag 22 2 punten

Op de uitwerkbijlage staat een tabel met drie uitspraken over de functie van de nieren.

Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.

Vraag 23 1 punt

Het bloed dat in de nierader komt, gaat terug naar het hart.

Via welk bloedvat stroomt het bloed terug naar het hart?

1. A via de aorta
2. B via de poortader
3. C via een holle ader
4. D via een kransader

Vraag 24 1 punt

Sperma bestaat uit zaadcellen en veel vocht met voedingsstoffen. Tijdens de zaadlozing wordt het vocht toegevoegd aan de zaadcellen.

Geef de naam van een orgaan dat het vocht toevoegt.

1. A eikel
2. B bijballen
3. C zaadblaasjes
4. D zwellichamen

Schematische weergave van de test: een man, een beker met sperma, het apparaat met sensor, chip en usb, en een smartphone. Bekijk in Opgaven, pagina 12

Vraag 25 1 punt

Wesley leest op zijn smartphone dat er weinig zaadcellen in zijn sperma aanwezig zijn.

In welk deel van het mannelijk voortplantingsstelsel worden zaadcellen geproduceerd?

1. A in de bijballen
2. B in de teelballen
3. C in de prostaat
4. D in de zaadleiders

Vraag 26 1 punt

Het apparaatje meet ook de beweeglijkheid van de zaadcellen.

Leg uit waarvoor het belangrijk is dat de zaadcellen goed kunnen bewegen.

Vraag 27 2 punten

De huisarts raadt aan om kunstmatige inseminatie te proberen. Daarbij worden in een laboratorium de meest beweeglijke zaadcellen geselecteerd en in een vloeistof gedaan. Deze vloeistof wordt op een gunstig moment in de baarmoeder van Marieke gebracht.

Op welk moment in de menstruatiecyclus is de kans op bevruchting na kunstmatige inseminatie het grootst? Leg je antwoord uit.

Vraag 28 1 punt

Mensen kunnen blijven drijven in water doordat ze veel vetcellen hebben. In welke laag van de huid komen de meeste vetcellen voor?

1. A in de hoornlaag
2. B in de kiemlaag
3. C in de lederhuid
4. D in het onderhuids bindweefsel

Foto van een hand met gerimpelde vingers in water. Bekijk in Opgaven, pagina 13

Vraag 29 1 punt

De vetlaag helpt bij het blijven drijven, maar de vetlaag heeft ook andere functies.

Noem zo’n functie.

Vraag 30 1 punt

Mensen hebben net als waterzoogdieren een duikreflex. Als het hoofd onder water komt, stopt de ademhaling door de duikreflex. Deze reflex is een onbewuste beweging die wordt geregeld door de hersenstam.

Je ziet de weg van de impuls bij deze reflex.

zintuig → gevoelszenuwcel → ____________ → bewegingszenuwcel → ademhaling stopt

Wat moet er staan op de plaats van het lege vakje?

1. A grote hersenen
2. B kleine hersenen
3. C ruggenmerg
4. D schakelcellen

Vraag 31 1 punt

Door de duikreflex stopt de ademhaling, waardoor de hoeveelheid zuurstof in het bloed afneemt.

Wat gebeurt er met de hoeveelheid koolstofdioxide in het bloed wanneer de ademhaling stopt?

1. A Die blijft gelijk.
2. B Die neemt af.
3. C Die neemt toe.

Vraag 32 1 punt

De ademhaling wordt geregeld door het ademhalingscentrum in de hersenstam.

Je ziet een schematische tekening van een deel van het centraal zenuwstelsel.

Welke letter wijst naar de hersenstam?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R
4. D letter S

Schematische tekening van een doorsnede van de hersenen, met de letters P, Q, R en S aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 14

Vraag 33 1 punt

Zweten is een manier om zouten uit te scheiden. Zoogdieren die in het water leven, kunnen niet zweten. Mensen en sommige zoogdieren die op het land leven, zweten wel.

Welke andere functie heeft zweten voor mensen en dieren die op het land leven?

Vraag 34 1 punt

Je ziet hier een afbeelding van een baarmoeder met een foetus.

Met welke letter is de placenta aangegeven?

1. A met letter P
2. B met letter Q
3. C met letter R
4. D met letter S
5. E met letter T

Schematische tekening van een baarmoeder met een foetus, met de letters P, Q, R, S en T aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 15

Vraag 35 1 punt

Wat is de functie van de placenta?

Vraag 36 1 punt

Fijnstof wordt door een zwangere vrouw ingeademd.

Langs welke weg komt een fijnstofdeeltje in het lichaam van de foetus?

1. A longader → hart → aorta → placenta → navelstrengader
2. B longader → hart → aorta → placenta → navelstrengslagader
3. C longslagader → hart → aorta → placenta → navelstrengader
4. D longslagader → hart → aorta → placenta → navelstrengslagader

Vraag 37 1 punt

Niet alleen fijnstofdeeltjes, maar ook andere schadelijke stoffen kunnen via het bloed van de moeder de groei van de foetus beïnvloeden.

Noem een andere schadelijke stof die de groei van de foetus kan beïnvloeden.

Vraag 38 1 punt

Linda is zwanger. Tijdens haar zwangerschap wordt er regelmatig gekeken of haar kindje goed groeit. Dit wordt gedaan door een apparaat op de buik van Linda te houden. Dit apparaat zendt geluidsgolven uit en vangt de teruggekaatste geluidsgolven meteen weer op. Het teruggekaatste geluid wordt omgezet in een beeld op een scherm (zie de afbeelding).

Hoe wordt deze manier van prenataal onderzoek genoemd?

Echobeeld van een foetus in de baarmoeder. Bekijk in Opgaven, pagina 16

Vraag 39 1 punt

Linda maakt op de kalender aantekeningen over haar menstruaties en zwangerschap. Je ziet hier haar aantekeningen in onderstaande afbeelding.

Om te bepalen wanneer een bevalling zal plaatsvinden, wordt er gerekend met deze formule:

\text{datum bevalling} = \text{eerste dag van laatste menstruatie} + 40 \text{ weken}

Linda berekent met deze formule de datum van de bevalling.

In welke week wordt haar baby volgens de berekening geboren?

1. A in week 42
2. B in week 46

Kalenders van januari tot en met december 2022 met aantekeningen van Linda over menstruaties en de zwangerschapstest. Bekijk in Opgaven, pagina 17

Vraag 40 1 punt

Bij de baby van Linda is de bloeddruk te hoog.

Van welk bloedvat wordt de bloeddruk bepaald?

1. A van een ader
2. B van een haarvat
3. C van een slagader

Vraag 41 1 punt

De baby van Linda blijft de komende jaren onder controle van een arts. Ze willen namelijk in de gaten houden of de bloeddruk hoog blijft. Een hoge bloeddruk is een gezondheidsprobleem, maar verhoogt ook de kans op andere gezondheidsproblemen.

Noem zo’n ander gezondheidsprobleem.

Vraag 42 1 punt

Uit hoeveel schakels bestaat de voedselketen waarin de kikker voorkomt?

1. A uit 1 schakel
2. B uit 2 schakels
3. C uit 4 schakels
4. D uit 5 schakels
5. E uit 6 schakels

Voedselweb van organismen in en om een sloot, met onder meer reiger, kikker, snoek, baars, voorn, watervlo en algen. Bekijk in Opgaven, pagina 19

Vraag 43 1 punt

Hoeveel natuurlijke vijanden heeft de watervlo volgens dit voedselweb?

1. A 1
2. B 3
3. C 4
4. D 6
5. E 7

Voedselweb van organismen in en om een sloot, met onder meer reiger, kikker, snoek, baars, voorn, watervlo en algen. Bekijk in Opgaven, pagina 19

Vraag 44 1 punt

In de afbeelding zie je een piramide van biomassa.

Op welke plaats in deze piramide moeten de algen staan?

1. A op plaats P
2. B op plaats Q
3. C op plaats R
4. D op plaats S

Piramide van biomassa met de niveaus producenten (S), consumenten 1e orde (R), consumenten 2e orde (Q) en consumenten 3e orde (P). Bekijk in Opgaven, pagina 20

Vraag 45 2 punten

De kikker is een amfibie.

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage met een kruisje aan hoe de gaswisseling bij een kikkervisje plaatsvindt. Geef ook aan hoe de gaswisseling bij een volwassen kikker plaatsvindt.

Vraag 46 1 punt

Het bootsmannetje is een insect. In de afbeelding zie je hoe het bootsmannetje een luchtbel op zijn lichaam meeneemt onder water.

Via welke organen vindt bij insecten gaswisseling plaats?

Tekening van een bootsmannetje onder water met een luchtbel op het lichaam. Bekijk in Opgaven, pagina 20

Vraag 47 1 punt

De beenspieren slaan glycogeen op.

Welk ander orgaan slaat ook glycogeen op?

1. A de alvleesklier
2. B de dikke darm
3. C de huid
4. D de lever

Vraag 48 2 punten

In de afbeelding zie je hormoonklieren P en Q. Tijdens het hardlopen geven deze twee klieren hormonen af. Deze hormonen zorgen ervoor dat glycogeen wordt omgezet in glucose.

Noteer de namen van deze hormonen.

Schrijf je antwoord zo op:

hormoon van klier P: ............................................

hormoon van klier Q: ............................................

Schematische tekening van de buikorganen met hormoonklier P (alvleesklier) en hormoonklier Q (bijnier) aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 21

Vraag 49 1 punt

De trainer vertelt aan Sven: “Het glycogeen in je beenspieren zorgt ervoor dat je de wedstrijd langer vol kunt houden.”

Leg uit dat dit klopt.