Examenvragen verandering maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
11 vragen over verandering uit 3 centrale examens van 2018 tot en met 2019.
Verandering komt in 3 van de 3 examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot) voor, met 11 vragen (16% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 2 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over verandering
Per examen de vragen over verandering, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2019, tijdvak 1: Humor
Opgavetekst
Inleiding
Deze opgave gaat over de historische ontwikkeling van humor als sociaal-cultureel verschijnsel en over de functie van humor in de huidige samenleving. Socioloog Kuipers heeft daar onderzoek naar gedaan.
tekst 1 Geschiedenis van de mop
(…) De mop zoals wij die kennen lijkt een relatief nieuw genre te zijn: vermoedelijk is het genre ongeveer honderdvijftig jaar oud. (…) De datering van een genre is afhankelijk van hoe het genre gedefinieerd wordt. Als onder ‘mop’ wordt verstaan ‘humoristische vertelling’ is de mop al vele duizenden jaren oud. Het stramien dat tegenwoordig ‘mop’ wordt genoemd stelt echter striktere eisen dan alleen een verhaal met een grap: er moeten een clou1), herkenbare personages en settings zijn, en er zijn bepaalde eisen voor de opbouw. (…) Het bepalende verschil tussen de moderne mop en anekdotes, kluchten en vertellingen van vóór de negentiende eeuw is de clou. (…) Uit kluchtboeken blijkt dat deze eis toentertijd niet werd gesteld. [Een klucht2)] is gewoon een verhaal dat – voor ons gevoel – wat voortkabbelt en dan zomaar stopt. (…) Onder invloed van de modernisering veranderden oude, relatief onveranderlijke, mondelinge genres in een vluchtig, puntig genre. (…) Een belangrijke rol bij deze omvorming van oude naar nieuwe genres speelde de, in het kielzog van de industrialisering sterk tot bloei gekomen stedelijke vermaakscultuur. In Engeland heette het music hall, in Amerika vaudeville, op het continent cabaret of revue. (…) Het is zeer waarschijnlijk dat vaudeville, music hall en cabaret de toon hebben gezet voor nieuwe standaarden voor humor.
noot 1 Een clou is de centrale eis die moderne moppentappers aan een mop stellen dat hij een ontknoping aan het eind heeft, waardoor het voorgaande in een ander licht wordt gesteld (Kuipers, 2001, p.35).
noot 2 Het woord ‘klucht’ werd vroeger niet alleen gebruikt in de zin van komisch toneelstuk, maar ook voor andere (eenvoudige) humoristische genres.
bron: G. Kuipers, 2001
Vraag 3 1 punt
Gebruik tekst 1.
Urbanisatie is een demografisch proces, dat de moderne westerse samenleving kenmerkt.
Leg uit dat urbanisatie de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor beïnvloed heeft. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip urbanisatie;
− informatie uit tekst 1 waaruit de invloed van urbanisatie blijkt.
Bekijk het antwoord
- Uitleg dat urbanisatie de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor heeft beïnvloed, met daarover informatie uit tekst 1 (bijvoorbeeld: de stedelijke vermaakscultuur zette de toon voor nieuwe standaarden in humor, r. 29-33) (1p)
tekst 2 Statusdaling van de klucht
Rond 1600 waren ‘kluchten’, voor zover te overzien, overal: ze waren rond de elite populair, maar circuleerden ook onder het gewone volk. [In] deze periode [kwam] de verwijdering tussen hoge en lage humor op gang. Hoge humor moest verfijnd en beschaafd zijn (…). In de achttiende eeuw verschijnt bovendien nog (…) een nieuw bezwaar tegen humoristische vertellingen, dat ook nu nog vaak tegen moppen gemaakt wordt: ze zijn niet zelf bedacht. (…) Dit leidt niet alleen tot steeds grotere taligheid van de humor, maar ook tot een nadruk op oorspronkelijkheid, creativiteit en gevatheid. (…) Men dient zijn eigen sprankelende geest te demonsteren door inventieve geestigheden en verfijnde woordgrapjes. (…) ‘Esprit2)’ is geen kwestie van bulderlach of clandestiene verwijzingen, maar van beheerste, gedisciplineerde glimlachjes. Het feit dat de grap, in al haar verfijning, behoorlijk scherp kon zijn, wijst hoogstens op een nog effectievere affectbeheersing3). Deze opeenstapeling van bezwaren tegen kluchten (…) leidde (…) tot een statusdaling van de humoristische vertelling (…).
noot 1 Het woord ‘klucht’ werd vroeger niet alleen gebruikt in de zin van komisch toneelstuk, maar ook voor andere (eenvoudige) humoristische genres.
noot 2 esprit = spitsvondigheid, geestigheid
noot 3 affectbeheersing = beheersing van emoties, impulsen
bron: G. Kuipers, 2001
Vraag 4 2 punten
Gebruik tekst 2.
Leg uit dat individualisering te herkennen is in de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept individualisering;
− een voorbeeld uit tekst 2 waaruit individualisering blijkt.
Bekijk het antwoord
- Uitleg dat in de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor individualisering te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept individualisering (1p)
- Voorbeeld uit tekst 2 waaruit individualisering blijkt, bijvoorbeeld dat vanaf de achttiende eeuw humor meer gewaardeerd werd als die uit de eigen geest voortkwam, en minder als het kluchten waren (r. 17-21) (1p)
Vraag 5 2 punten
Gebruik tekst 2.
Leg uit dat het civilisatieproces te herkennen is in de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het civilisatieproces;
− een voorbeeld uit tekst 2 van dit kenmerk.
Bekijk het antwoord
- Uitleg dat in de ontwikkeling van het sociaal-culturele verschijnsel humor het civilisatieproces te herkennen is, met gebruik van een kenmerk van het civilisatieproces (bijvoorbeeld de toegenomen zelfdwang: een effectievere beheersing van impulsen) (1p)
- Voorbeeld uit tekst 2 van dat kenmerk, bijvoorbeeld de beheerste, gedisciplineerde glimlachjes in plaats van de onbeheerste bulderlach (r. 21-25) (1p)
2019, tijdvak 2: Goud
Opgavetekst
Inleiding
(1) Goud wordt al duizenden jaren als waardevol metaal gezien en kent in al die tijd uiteenlopende toepassingen. Al in het oude Egypte was goud een ruilmiddel. Tot in de twintigste eeuw na Christus is goud gebruikt in munten. Inmiddels zijn munten niet meer direct gekoppeld aan een goudwaarde. Toch bezitten centrale banken nog steeds goud, als noodvoorraad. Goud zit ook in waardevolle sieraden, zoals in de trouwringen die pasgehuwden elkaar omdoen.
(2) In vroegere eeuwen werden aan goud magische krachten toegekend, zoals door beoefenaars van de alchemie in de middeleeuwen: een combinatie van magie en wetenschap. Deze voorlopers van de natuurwetenschappers hebben geprobeerd andere materialen in goud te veranderen. Vanuit huidige wetenschappelijke inzichten uit de nucleaire fysica over de opbouw van atomen van goud is te verklaren dat hen dat nooit gelukt is.
(3) Goud wordt gewonnen in goudmijnen, onder andere in Suriname. De handel in goud is internationaal. In juni 2017 heeft Nederland het initiatief tot het Convenant Verantwoord Goud genomen. Deze opgave gaat over sociale en politieke aspecten van goud, goudwinning en goudhandel.
Vraag 3 2 punten
Gebruik de tweede alinea van de inleiding. Socioloog Weber heeft het begrip onttovering gebruikt om rationalisering te typeren. a Leg uit dat onttovering te herkennen is in de veranderde betekenis van goud, zoals beschreven in de inleiding. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het begrip onttovering; informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit onttovering blijkt. b Leg uit dat rationalisering te herkennen is in de veranderde betekenis van goud, zoals beschreven in de inleiding. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept rationalisering; informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Bekijk het antwoord
- a: Een uitleg dat onttovering te herkennen is in de verandering van de betekenis van goud, met een toepassing van het begrip onttovering en informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit onttovering blijkt (bijvoorbeeld: in de middeleeuwen werd goud magische krachten toegekend, terwijl de meeste mensen dat nu niet meer doen) (1p)
- b: Een uitleg dat rationalisering te herkennen is in de verandering van de betekenis van goud, met een toepassing van het kernconcept rationalisering en informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit rationalisering blijkt (bijvoorbeeld: het systematisch onderzoeken van de opbouw van atomen van goud, op basis van de nucleaire fysica) (1p)
tekst 1 Leven in Surinaamse goudvelden
In de goudvelden wonen en werken mensen uit verschillende culturen samen. Ver van de normen en regels uit de dorpen en de stad ontstaat er een nieuwe maatschappelijke orde met nieuwe wetten en gedragscodes, die door de jaren heen tot stand gekomen zijn. Deze nieuwe, ongeschreven regels worden zelden in twijfel getrokken en zorgen er juist voor dat conflicten over grond en andere middelen tot een minimum beperkt blijven.
Er zijn veel voorbeelden van ongeschreven regels waar iedereen zich aan houdt. [Bepaalde] goudzoekers betalen bijvoorbeeld 10 procent van hun opbrengsten aan de lokale grondbezitter (…), hoewel er geen enkele wettelijke regeling hen verplicht dit te doen. (…) Hoewel de politie en andere autoriteiten in het bos grotendeels afwezig zijn, worden deze informele wetten zelden geschonden.
[Econoom] De Soto spreekt in deze context van de ‘goudzoekerswet’ (2000). De Soto stelt dat informele eigendomswetten, die binnen een sociale groep ontstaat doordat men beperkte hulpbronnen moet delen, vaak zeer efficiënt zijn in het maximaliseren van (economische) voordelen en het minimaliseren van conflict. Om economische groei te stimuleren moet de nationale wetgeving bestaande informele wetten incorporeren (…).
naar: CEDLA, 2009
Vraag 4 2 punten
Gebruik tekst 1. In tekst 1 wordt de samenleving in de Surinaamse goudvelden beschreven. Leg uit welk sociaalwetenschappelijk paradigma te herkennen is in de beschrijving van deze samenleving. Gebruik in je uitleg: een kenmerk van het gekozen paradigma; een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk. Je mag het rationele actor-paradigma niet gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Het functionalisme-paradigma wordt genoemd als het paradigma dat te herkennen is (1p)
- Een uitleg dat het functionalisme-paradigma te herkennen is in de beschrijving van de samenleving in de Surinaamse goudvelden, met een kenmerk van het functionalisme-paradigma en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (bijvoorbeeld: de nadruk op het vinden van een nieuwe maatschappelijke orde waarin conflicten beperkt blijven, of wetten en gedragscodes die functioneren als sociale stabilisatoren) (1p)
Het antwoord moet het functionalisme-paradigma noemen. Het rationele actor-paradigma is niet toegestaan en levert geen punten op.
Vraag 7 2 punten
Gebruik tekst 1. Staten zijn voortdurend in ontwikkeling. De politieke macht van staten verandert door bepaalde processen, zoals formalisering. Leg uit dat formalisering van de goudzoekerswet kan bijdragen aan verdere staatsvorming van Suriname. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het begrip formalisering; een voorbeeld uit tekst 1 van formalisering; de omschrijving van het kernconcept staatsvorming.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van het begrip formalisering en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (bijvoorbeeld: de goudzoekerswet wordt geïncorporeerd in de nationale wetgeving, het omzetten van informele rechten en plichten in formele wetten) (1p)
- Een uitleg dat formalisering van de goudzoekerswet kan bijdragen aan verdere staatsvorming van Suriname, met een toepassing van het kernconcept staatsvorming (bijvoorbeeld: het vastleggen van informele rechten en plichten in formele wetten draagt bij aan de institutionalisering van de politieke macht van de staat) (1p)
Vraag 12 2 punten
Gebruik tekst 2. Er zijn voorstanders en tegenstanders van toenemende globalisering op economisch terrein. Zij kunnen het moeilijk eens worden, omdat ze fundamenteel anders denken over problemen en oplossingen. Leg uit dat voorstanders en tegenstanders van economische globalisering verschillend over problemen en oplossingen bij goudwinning kunnen denken. Gebruik in je uitleg: een verschil in de manier van denken van voorstanders en tegenstanders van economische globalisering; een voorbeeld uit tekst 2 van een probleem bij goudwinning waarover voorstanders en tegenstanders van economische globalisering anders zullen denken.
Bekijk het antwoord
- Een verschil in de manier van denken tussen voorstanders en tegenstanders van economische globalisering (bijvoorbeeld: zij maken een verschillende afweging ten aanzien van duurzaamheid en de wenselijkheid en mogelijkheid van economische groei) (1p)
- Een uitleg dat voorstanders en tegenstanders van economische globalisering verschillend zullen denken over goudwinning, met een voorbeeld van een probleem bij goudwinning uit tekst 2 (bijvoorbeeld: schade aan het milieu, waarbij tegenstanders wijzen op overproductie en voorstanders op economische groei die milieuproblemen door technologie oplost) (1p)
2018, tijdvak 1: Voedsel
Vraag 7 2 punten
Deze opgave gaat over ontwikkelingen in de mondiale voedselvoorziening, een productieketen van voedsel en fairtrade (eerlijke handel) in de voedselindustrie.
In 2014 verscheen een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) over voedsel. In dit rapport staat een ontwikkeling beschreven over mondiale voedselvoorziening: De positie van de minst ontwikkelde landen veranderde van ‘landen die meer producten uitvoeren dan invoeren’ in ‘landen die meer producten invoeren dan uitvoeren’. Dit komt onder andere door het gesubsidieerd dumpen van voedseloverschotten door vooral welvarende landen.
De (onder)ontwikkeling van landen is met verschillende groepen van theorieën te verklaren.
a) Leg uit met welke groep theorieën de in het WRR-rapport beschreven ontwikkeling het beste te verklaren is: afhankelijkheidstheorieën of evolutionistische theorieën. Gebruik in je uitleg een kenmerk van de gekozen groep theorieën.
b) Leg uit welk kernconcept in de verklaring van de gekozen groep theorieën te herkennen is. Gebruik in je uitleg een kernconcept.
Bekijk het antwoord
- a: Kiest afhankelijkheidstheorieën en legt uit met een kenmerk van die groep theorieën dat de ontwikkeling daarmee het best te verklaren is. (1p)
- b: Herkent het kernconcept macht in de verklaring van de ontwikkeling. Ook correct zijn de kernconcepten globalisering en sociale ongelijkheid, mits in de uitleg een correcte verklaring van de ontwikkeling wordt gegeven. (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift bij vraag 7b: de kernconcepten globalisering en sociale ongelijkheid zijn eveneens correcte antwoorden, mits in de uitleg een correcte verklaring van de ontwikkeling wordt gegeven.
Vraag 9 1 punt
Deze opgave gaat over ontwikkelingen in de mondiale voedselvoorziening, een productieketen van voedsel en fairtrade (eerlijke handel) in de voedselindustrie.
Gebruik figuur 1.
Welk belangrijk aspect van de rationalisering van het productieproces is te herkennen in figuur 1?
Bekijk het antwoord
- Noemt taakdifferentiatie, een ver doorgevoerde specialisatie, arbeidsverdeling of arbeidsdeling. (1p)
2018, tijdvak 1: De opmars van de robot
Opgavetekst
Tekst 4 Econoom Richard Freeman over het robottijdperk
Mijn stelling is eenvoudig: ongeacht of de technologische vooruitgang arbeidsbesparend, kapitaalbesparend, skill-biased is of niet, en ongeacht hoe snel robots of andere machines de menselijke kennis en kunde evenaren of overtreffen, het effect van de nieuwe technologieën op het welzijn van mensen in de hele wereld wordt bepaald door de vraag wie de eigenaar is van de nieuwe technologieën.
Een gedachte-experiment laat zien waarom de eigendomsvraag zo belangrijk is.
Stel je voor dat we robots/machines creëren die onze werkzaamheden zo goed kunnen nabootsen dat ze ons geheel zouden kunnen vervangen en dat ze zouden verdienen wat wij nu verdienen. Zouden we dan beter of slechter af zijn? Als we zelf eigenaar zouden zijn van onze plaatsvervangers, zouden we onze huidige inkomsten hebben, plus de vrijgekomen tijd die we naar believen kunnen besteden.
We zouden ook een andere productieve activiteit kunnen zoeken, eventueel tegen een lager loon. Dus zouden we beter af zijn. Echter, als anderen de robots zouden bezitten, zouden wij werkloos zijn en op zoek moeten naar ander werk tegen minder betaling. De eigenaars van de robots zouden de beloning opstrijken van de machines waaraan we onze baan zijn kwijtgeraakt. (…) Zij zouden beter af zijn, wij slechter.
noot 1 skill-biased = technologische vooruitgang die bepaalde vaardigheden bevoordeelt
bron: www.wrr.nl, 2015
Vraag 21 2 punten
Deze opgave gaat over de gevolgen van het gebruik van robots en andere machines in de samenleving.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 beschrijft de econoom Richard Freeman een gedachte-experiment over robotisering. In de opzet van dit gedachte-experiment is een sociaalwetenschappelijk paradigma te herkennen.
Leg uit welk sociaalwetenschappelijk paradigma in het gedachte-experiment te herkennen is. Gebruik in je antwoord:
- twee kenmerken van het gekozen paradigma;
- informatie uit tekst 4 over ieder kenmerk.
Noem in je antwoord de naam van het gekozen paradigma.
Bekijk het antwoord
- Noemt het conflictparadigma en gebruikt het kenmerk dat door maatschappelijke veranderingen opnieuw maatschappelijke tegenstellingen kunnen ontstaan, met informatie uit tekst 4. (1p)
- Gebruikt het kenmerk dat ongelijkheid gebaseerd is op machtsverschillen, met informatie uit tekst 4. (1p)
Vraag 23 2 punten
Deze opgave gaat over de gevolgen van het gebruik van robots en andere machines in de samenleving.
De mate waarin een nieuwe technologie maatschappelijk zal worden geaccepteerd is van verschillende factoren afhankelijk. Volgens het sociaalconstructivisme-paradigma is dit van andere factoren afhankelijk dan volgens het rationele actor-paradigma.
Geef voor elk van de twee paradigma’s een factor die de mate van acceptatie van nieuwe technologie kan beïnvloeden. Gebruik in je antwoord voor elk paradigma een kenmerk van dat paradigma.
Bekijk het antwoord
- Noemt betekenisverlening of interpretaties als factor volgens het sociaalconstructivisme-paradigma, met een kenmerk van dat paradigma. (1p)
- Noemt een kosten-batenafweging als factor volgens het rationele actor-paradigma, met een kenmerk van dat paradigma. (1p)
Hoe vaak verandering in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2019, tijdvak 1 | 3-5 | 3 | 14% |
| 2019, tijdvak 2 | 3-4, 7, 12 | 4 | 19% |
| 2018, tijdvak 1 | 7, 9, 21, 23 | 4 | 17% |
In 3 van de 3 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot) staat een vraag over verandering, samen 11 vragen (16% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 2: 4 vragen.
Oefenen met verandering
Maak de 15 nieuwste examenvragen over verandering online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over verandering
Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
Verandering op andere niveaus
- Examenvragen verandering maatschappijwetenschappen havo
- Examenvragen verandering maatschappijwetenschappen vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt verandering voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo (pilot)?
In de 3 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2019 gaan 11 vragen over verandering, 16% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 3 van die examens.
In welk examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) stonden de meeste vragen over verandering?
In het examen van 2019, tijdvak 2, met 4 vragen: 3-4, 7, 12.
Hoe oefen ik examenvragen over verandering?
Op deze pagina staan alle vragen over verandering met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.