Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
7 vragen over verhouding uit 3 centrale examens van 2018 tot en met 2019.
Verhouding komt in 3 van de 3 examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot) voor, met 7 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 2 (3 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over verhouding
Per examen de vragen over verhouding, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2019, tijdvak 1: Defensiesamenwerking in Europa
Opgavetekst
Inleiding
In december 2017 is in de Europese Unie (EU) op het gebied van defensie een Permanente Gestructureerde Samenwerkingsovereenkomst (PESCO) opgesteld. Deze opgave gaat over de samenwerking op het gebied van defensie tussen lidstaten binnen de EU en binnen de NAVO.
tekst 3 PESCO
De Europese Unie gaat meer investeren in defensie en ook meer samenwerken op dit terrein. Bij het instellen van de ‘Permanente Gestructureerde Samenwerkingsovereenkomst’ (PESCO) is sprake van een doorbraak op dit gebied. Daar is ook alle aanleiding toe. (…)
“Dreiging vanuit Rusland, geweld in het Midden-Oosten en grote migratiebewegingen in Afrika nopen Europa tot een sterkere defensie”, zo zei minister van Buitenlandse Zaken, Halbe Zijlstra, in Brussel, waar (…) de PESCO werd getekend. Maar ook de brexit (waardoor de EU een militaire mogendheid kwijtraakt), Trump1) (die twijfel zaait over de Amerikaanse bijstandsverplichting) en de verslechterde verhouding met NAVO-bondgenoot Turkije (die Russische raketverdedigingssystemen koopt) spelen een rol. (…)
De aangegane verplichtingen (…) betreffen onder meer doelstellingen voor investeringen in defensie, deelneming aan Europese capaciteitsprojecten en EU-missies en operaties, alsmede het verbeteren van de gereedheid en interoperabiliteit van militaire troepen en capaciteiten.
(…) Federica Mogherini, de buitenlandchef van de Europese Unie, wil dat de EU voortaan gezamenlijk nieuwe wapensystemen ontwikkelt, samen materieel aankoopt en samen operaties uitvoert. Dat is volgens haar niet alleen goedkoper en efficiënter, maar ook de enige manier om een tegenwicht te bieden aan de Amerikanen. Zo zijn inefficiëntie en onnodige doublures in de EU grote problemen. Binnen de EU zijn bijvoorbeeld 17 tanktypes in gebruik, in de Verenigde Staten slechts één; in Europa vliegen twintig verschillende gevechtsvliegtuigen, in de Verenigde Staten zes. (…) PESCO moet ook leiden tot de ontwikkeling van nieuwe militaire technologie, waarbij de nationale defensie-industrieën kennis en belangen bundelen. (…)
Besluitvorming over de inzet van militairen blijft een nationale verantwoordelijkheid. Belangrijk en het nieuwe van PESCO is echter wel dat de verplichtingen die worden aangegaan, niet vrijblijvend maar juridisch bindend zijn en de naleving ervan jaarlijks getoetst wordt. (…)
noot 1 president Trump van de Verenigde Staten
bron: Clingendael Instituut, 2018
figuur 1 Militaire uitgaven van NAVO in 2015

Puntdiagram. Horizontale as: stijging (rechts) of daling (links) van de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten als percentage van het BNP, van -1,0 tot 0,6. Verticale as: militaire uitgaven als percentage van het BNP in 2015, van 0,4 tot 2,6. De grootte van de bollen geeft de grootte van de militaire uitgaven van de NAVO-lidstaten ten opzichte van elkaar. Stippellijn horizontaal bij 2,0: de 2% NAVO-richtlijn. Grijze bollen zijn landen grenzend aan Rusland: Polen (rond 2,2% van het BNP, stijging), Estland (rond 2,0%, stijging), Litouwen (rond 1,1%, stijging) en Letland (rond 1,1%, daling). In het kader: NAVO-lidstaten exclusief de VS: uitgaven van de VS zijn $ 560 miljard, meer dan 10x de omvang van de uitgaven van het Verenigd Koninkrijk; VS militaire uitgaven goed voor circa 3,6% van BNP. Legenda: grijs = landen grenzend aan Rusland.
Toelichting
In 2015 namen 28 lidstaten deel aan de NAVO. In figuur 1 staan 26 lidstaten. Lidstaat VS staat apart in een kader. Lidstaat IJsland ontbreekt.
De 2% NAVO-richtlijn is het door de NAVO-lidstaten vastgestelde percentage van 2% van het bruto nationaal product (BNP) dat zij aan defensie zouden moeten besteden. Deze richtlijn is geen verplichting.
Op de x-as staat het percentage van het BNP waarmee de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten aan de NAVO toe- of afneemt. Op de y-as staan de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten als percentage van het BNP in 2015. De grootte van de bollen geeft de grootte weer van de militaire uitgaven van de NAVO-lidstaten ten opzichte van elkaar. De militaire uitgaven van de VS staan in het kader beschreven.
Een voorbeeld: Nederland leverde in 2015 een NAVO-bijdrage van iets minder dan 1,2% van het BNP. De Nederlandse NAVO-bijdrage als percentage van het BNP daalt. De militaire uitgaven van Nederland waren in 2015 groter dan die van Denemarken en kleiner dan die van Duitsland.
Vraag 14 2 punten
Gebruik figuur 1.
Het ‘free riders’ probleem wordt ook wel het probleem van collectieve actie of het dilemma van collectieve actie genoemd. Het ‘free riders’ probleem wordt veroorzaakt door ‘free riders’ gedrag.
In figuur 1 staan de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten in 2015.
14 Leg uit dat in figuur 1 het gedrag van ‘free riders’ te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het gedrag van ‘free riders’;
− informatie uit figuur 1 over de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten.
Bekijk het antwoord
- Uitleg dat in figuur 1 gedrag van ‘free riders’ te herkennen is, met een omschrijving van dat gedrag (het rationeel laten verrichten van inspanningen voor een collectief doel door anderen) (1p)
- Informatie uit figuur 1 over de militaire uitgaven van NAVO-lidstaten waaruit gedrag van ‘free riders’ blijkt (bijvoorbeeld dat het merendeel minder uitgeeft dan de 2%-richtlijn en dat de uitgaven van de VS 3,6% van het BNP zijn) (1p)
2019, tijdvak 2: Deeltijdklem
Opgavetekst
figuur 1 Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar), naar geslacht en Europees land, 2015

Spreidingsdiagram met een bolletje per Europees land. Horizontale as: mannen, van 25 tot 45 uur per week. Verticale as: vrouwen, van 25 tot 45 uur per week. De stippellijn loopt diagonaal door de grafiek. Afleesbaar: Frankrijk (FR, open bolletje) ligt op ongeveer 38 uur bij de mannen en ongeveer 35 uur bij de vrouwen. Nederland (NL, open bolletje) ligt op ongeveer 37 uur bij de mannen en ongeveer 29 uur bij de vrouwen.
noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met betaald werk (ten minste 1 uur per week).
noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant (p<0,05).
Toelichting: In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.
tekst 3 De dwang van de Nederlandse deeltijdcultuur
Op een Franse crèche heet de leidster een ‘éducatrice de jeunes enfants’1), bereidt een kok elke dag een driegangenlunch (…) en is een speciaal kantoortje ingericht voor een dokter (…). De kosten: ongeveer een tientje per dag, per kind. Een fractie van de kosten in Nederland. De Franse overheid financiert veruit het grootste deel van de kinderopvang. (…) [Kinderen] brengen er het grootste deel van hun week door: minder dan vijf dagen naar de crèche is in Frankrijk eerder uitzondering dan regel.
De meeste Nederlanders vinden dat maar niets: uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2016) blijkt dat een minderheid van de Nederlanders het uitbesteden van de zorg voor hun jonge kinderen goed vindt, en ook dan hooguit voor een of twee dagen per week. En zo doen we het dan ook, want in Nederland is deeltijdwerken de norm. (…)
Het deeltijdwerken zit er (…) diep ingesleten. Werkte een 35-jarige vrouw in 1985 gemiddeld 25 uur per week, in 2017 doet ze dat nog steeds. (…) Hoewel de afgelopen decennia het opleidingsniveau en de arbeidsparticipatie van vrouwen zijn gestegen, blijven Nederlanders ‘met twee maten meten’. [SCP-onderzoeker] Portegijs: ‘Voor een moeder vinden we één, twee of drie werkdagen ideaal, voor een vader vier of vijf dagen.’
Deeltijdklem
Juist omdat Nederlandse vrouwen tóch maar een paar dagen werken, hoeft de kinderopvang ook niet zo goed te zijn. De Nederlandse deeltijdcultuur is heel dwingend voor de manier waarop de kinderopvang is vormgegeven, zegt Janneke Plantenga, hoogleraar economie van de welvaartsstaat in Utrecht. De pedagogische kwaliteit is bij 86 procent van de crèches ‘matig’, blijkt uit kwaliteitsmetingen van het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO). (…) De gemiddelde Nederlandse crèche is wel veilig en gezellig, maar de toegevoegde waarde ervan is laag. (…) Een gevolg daarvan is wat Plantenga de ‘deeltijdklem’ noemt: Nederlandse ouders vinden het van slecht ouderschap getuigen als ze hun kinderen vijf dagen per week naar de crèche zouden brengen, en dat ís ook zo omdat de kwaliteit ervan niet zo goed is. En die kwaliteit is niet goed omdát er zo massaal in deeltijd wordt gewerkt. (…)
Argumenten om het massale deeltijdwerken te bestrijden, zijn er genoeg[, zoals] financiële afhankelijkheid (…) en gemiste carrièrekansen. Zo zitten er aanzienlijk minder vrouwen in de top van de Nederlandse beursgenoteerde bedrijven dan in de Franse: nog geen 19 procent versus bijna 40 procent van de bestuurders en commissarissen is vrouw.
noot 1 éducatrice de jeunes enfants = opvoedster van jonge kinderen
bron: NRC Handelsblad, 2017
Vraag 16 2 punten
Gebruik tekst 3. In tekst 3 wordt het verschil in opvoeden tussen Nederland en Frankrijk beschreven. Leg uit dat dit cultuurverschil, volgens tekst 3, van invloed is op de mate van sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in deze landen. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept cultuur; informatie uit tekst 3 over het kernconcept cultuur; de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid; informatie uit tekst 3 over het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg van een cultuurverschil in opvoeden tussen Nederland en Frankrijk, met een toepassing van het kernconcept cultuur en daarover informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld: in Nederland is het de norm dat kinderen niet meer dan twee dagen per week naar de crèche gaan, terwijl het in Frankrijk de norm is om kinderen vijf dagen per week naar de crèche te laten gaan) (1p)
- Een uitleg dat dit cultuurverschil in opvoeden in deze landen leidt tot sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid en daarover informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld: in Nederland werken vrouwen vaak deeltijd en lopen zij carrièrekansen mis, en is het aandeel vrouwen in de top van het bedrijfsleven lager dan in Frankrijk: nog geen 19 procent tegen bijna 40 procent) (1p)
2019, tijdvak 2: Meisjes in sub-Sahara-Afrika
Opgavetekst
Inleiding
In 2017 publiceerde het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (VN) een onderzoeksrapport over armoede onder meisjes en vrouwen in onder andere sub-Sahara-Afrika. Sub-Sahara-Afrika is de benaming van Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. De armoede van deze meisjes en vrouwen is niet alleen een economisch vraagstuk; vele andere vraagstukken hangen ermee samen, zoals sociale kwetsbaarheid en gebrek aan onderwijs. Deze opgave gaat het armoedevraagstuk van meisjes in sub-Sahara-Afrika.
tekst 4 Niet meer naar school
In Kenia raakt een op de vijf meisjes in de leeftijdsgroep van vijftien tot negentien jaar zwanger. Het is de voornaamste reden om van school te gaan. Puur uit financiële noodzaak. Het levensonderhoud van een baby en schoolgeld is voor veel Keniaanse families gewoonweg niet op te brengen. Terwijl de Keniaanse overheid wel al meer dan twintig jaar speciaal beleid voert om tienermoeders weer naar school te laten gaan. Zo kunnen ze geholpen worden om hun opleiding af te maken op een andere school, om stigmatisering te voorkomen. (…)
President John Magufuli van Tanzania zei eerder dit jaar dat meisjes die zwanger worden van school moeten en niet meer terug mogen komen zolang hij president is. (…) “Ze hebben hun kans gehad.”
bron: Trouw, 2017
Vraag 22 3 punten
Gebruik tekst 4. Leg met twee soorten kapitaal uit wat het effect van zwanger worden kan zijn op de sociale mobiliteit van meisjes in sub-Sahara-Afrika. Gebruik in je uitleg: twee soorten kapitaal; informatie uit tekst 4 over één van deze soorten kapitaal; een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat zwangerschap en een gebrek aan economisch kapitaal kan leiden tot stoppen met school, met informatie uit tekst 4 over economisch kapitaal (bijvoorbeeld: Keniaanse families kunnen het levensonderhoud van een baby en het schoolgeld niet opbrengen) (1p)
- Een uitleg dat stoppen met school invloed kan hebben op cultureel of sociaal kapitaal (bijvoorbeeld: doordat de meisjes niet op school zitten, verwerven zij geen kennis en dus geen cultureel kapitaal) (1p)
- Een uitleg dat de hoeveelheid cultureel of sociaal kapitaal invloed heeft op de sociale mobiliteit van zwangere meisjes, met een toepassing van het begrip sociale mobiliteit (bijvoorbeeld: zonder cultureel kapitaal kunnen zij geen hogere sociale positie bemachtigen en niet stijgen op de maatschappelijke ladder) (1p)
Vraag 23 1 punt
Gebruik tekst 4. Zowel zwangere meisjes in Kenia als zwangere meisjes in Tanzania verlaten school. De belangrijkste reden daarvoor verschilt echter in beide landen. Leg voor zwangere meisjes in Tanzania uit of het verlaten van school een vorm van positieverwerving of van positietoewijzing is. Gebruik in je uitleg: het verschil tussen positieverwerving en positietoewijzing; een voorbeeld uit tekst 4 van positieverwerving of positietoewijzing.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat voor zwangere meisjes in Tanzania het verlaten van school een vorm van positietoewijzing is, met gebruik van een verschil tussen positieverwerving en positietoewijzing en een voorbeeld uit tekst 4 van positietoewijzing (bijvoorbeeld: de oorzaak ligt niet bij henzelf maar buiten hen, want de president van Tanzania legt hun op van school te moeten gaan) (1p)
2018, tijdvak 1: Voedsel
Tekst 1 ‘Fairtrade chocola is een pleister op een kapot systeem’
Er is steeds meer chocola met een duurzaam keurmerk, maar de positie van arme boeren in de productieketen van cacao blijft dramatisch slecht. (…) Dat blijkt uit de Cacao Barometer 2015, een internationaal initiatief van de belangrijkste organisaties die betrokken zijn bij duurzame cacao. “Er gebeurt heel veel in de sector, maar het belangrijkste probleem wordt niet aangepakt: de extreme armoede van cacaoboeren en hun slechte positie in de productieketen”, zegt Antonie Fountain, co-auteur van de Barometer. (…)
Fusies en overnames hebben ertoe geleid dat slechts een handjevol bedrijven 80 procent van de keten in handen hebben, terwijl er miljoenen boeren zijn die slecht georganiseerd zijn. Vooral chocolademakers als Mars, Nestlé, Ferrero en Mondelez, verwerkers zoals Barry Callebaut en Cargill, en supermarkten verdienen veel in vergelijking met de andere actoren in de keten. (…)
“Aan de andere kant van de keten, bij de boeren, zijn de inkomens schokkerend laag”, aldus Fountain. (…) “Er moet één ding gebeuren: het prijsmechanisme moet veranderen, met andere woorden, de chocola moet duurder worden. Dit kan alleen worden aangepakt als alle spelers met elkaar om tafel gaan zitten, inclusief de kartelwaakhond.” Goed nieuws is dat Ivoorkust, de belangrijkste exporteur van cacao, in eigen land is begonnen aan een serieuze hervorming van de sector. Dat leidde vorig jaar al tot kritiek van de industrie, die de winsten zag dalen. Volgens deskundigen is de inkoopprijs bij boeren met 40 procent gestegen. (…)
Het ontbreken van een leefbaar inkomen voor cacaoboeren leidt tot slechte arbeidsomstandigheden, mensenrechtenschendingen, en vele andere problemen zoals kinderarbeid. Cacao biedt geen aantrekkelijke toekomst meer. Steeds meer kinderen van cacaoboeren verlaten de sector (…).
Als er één sector is waar verandering mogelijk moet zijn, is het wel cacao, denkt Fountain. “Er is overleg, tussen alle spelers, en dat is bijzonder. Veel van die spelers zijn niet beursgenoteerd, maar zijn familiebedrijven. Die zien ook wel in dat ze hun eigen markt ondergraven als er geen boeren meer zijn. (…) De sector moet fundamenteel veranderen. Als dat niet gebeurt, is er geen toekomst voor cacaoboeren.”
noot 1 fairtrade = eerlijke handel
noot 2 Een keurmerk is een hulpmiddel op de verpakking van voedingsmiddelen voor het maken van een duurzame of gezonde keuze. Een keurmerk geeft bijvoorbeeld aan dat het product is gemaakt met extra aandacht voor het milieu of dierenwelzijn. Je ziet zo bijvoorbeeld (…) of er sprake is van eerlijke handel (fairtrade). (bron: voedingscentrum.nl)
bron: www.oneworld.nl, 2015
Vraag 11 2 punten
Deze opgave gaat over ontwikkelingen in de mondiale voedselvoorziening, een productieketen van voedsel en fairtrade (eerlijke handel) in de voedselindustrie.
Gebruik tekst 1.
Leg uit dat er sprake is van sociale ongelijkheid tussen cacaoboeren en andere actoren uit de productieketen van cacao. Gebruik in je uitleg:
- het kernconcept sociale ongelijkheid;
- een voorbeeld uit tekst 1 bij het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat er sprake is van sociale ongelijkheid tussen cacaoboeren en andere actoren, met het kernconcept sociale ongelijkheid: verschillen tussen groepen en een ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, ongelijke behandeling of ongelijke waardering. (1p)
- Geeft een voorbeeld uit tekst 1 waaruit blijkt dat er sociale ongelijkheid is tussen cacaoboeren en andere actoren. (1p)
2018, tijdvak 1: Het Arctisch gebied
Opgavetekst
Tekst 2 Arctische Raad
Wat is de Arctische Raad?
De Arctische Raad is het belangrijkste (…) forum voor het stimuleren van samenwerking, coördinatie en interactie tussen de Arctische staten (het noordpoolgebied), de inheemse bevolking en andere bewoners. De Raad houdt zich bezig met gemeenschappelijke kwesties en met name met onderwerpen als duurzame ontwikkeling en milieubescherming in het noordpoolgebied.
Wie nemen er deel?
In de Verklaring van Ottawa zijn de volgende landen opgenomen als leden van de Arctische Raad: Canada, Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen, Rusland, Zweden en de Verenigde Staten. Daarnaast zijn er zes organisaties die de inheemse bevolking van het noordpoolgebied vertegenwoordigen, die de status van Permanente Deelnemer hebben. De categorie Permanente Deelnemer is in het leven geroepen om actieve deelname van en afstemming met de inheemse bevolking van het noordpoolgebied binnen de Raad te waarborgen. (…) Landen die niet tot het noordpoolgebied behoren evenals intergouvernementele, interparlementaire, mondiale, regionale en niet-overheidsinstellingen kunnen de status van observator krijgen als de Raad vaststelt dat zij een bijdrage kunnen leveren aan zijn werk. Deze observatoren leveren vooral een bijdrage binnen werkgroepen. (…)
Hoe werkt het?
De analyses en aanbevelingen van de Raad worden gedaan door de werkgroepen. Beslissingen van de Arctische Raad worden genomen op basis van consensus tussen de acht Arctische Staten met intensieve raadpleging en betrokkenheid van de Permanente Deelnemers. (…)
Wat doet de Raad niet?
De Arctische Raad is een forum en heeft geen programmabudget. Alle projecten en initiatieven worden gesponsord door een of meer lidstaten. Sommige projecten ontvangen ook steun van andere entiteiten. De Arctische Raad legt haar richtlijnen, analyses en aanbevelingen niet op en kan dat ook niet. Die verantwoordelijkheid ligt bij elke individuele Arctische Staat. Het mandaat van de Arctische Raad zoals beschreven in de Verklaring van Ottawa sluit militaire veiligheid expliciet uit.
bron: www.arctic-council.org, 2015
Tekst 3 VN Zeerechtverdrag en claims in het Arctisch gebied
Kuststaten kunnen claims leggen op de zeebodem voorbij de 200 zeemijl zone tot maximaal 350 zeemijl van de basislijn wanneer zij kunnen aantonen dat dit gebied deel is van hun continentaal plat.
Op basis van het VN Zeerechtverdrag is de Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS) opgericht, die aanbevelingen doet betreffende de vaststelling van de buitengrenzen van een continentaal plat. Kuststaten dienen hun claims op een continentaal plat voorbij de EEZ, dat tot 200 zeemijlen vanaf de kustlijn reikt, voor te leggen aan de CLCS.
Rusland heeft in 2001 een officiële claim ingediend op een (groot) deel van het Noordpoolgebied, Noorwegen in 2006 en Denemarken in 2014. Naar verwachting zal ook Canada nog een claim indienen. De belangrijkste geschillen in het gebied hebben betrekking op de deels overlappende claims van de verschillende landen, zoals de Lomonosovrug, die door Rusland, Canada en Denemarken als onderdeel van hun continentaal plat wordt gezien. De overlappende claims van deze Arctische kuststaten dragen bij aan het beeld van een ‘Arctic scramble’, maar tot nu toe houden alle Arctische staten zich aan het VN Zeerechtverdrag en is er geen reden om aan te nemen dat dit zal veranderen.
noot 1 continentaal plat = het gedeelte van een continent dat onder water staat
noot 2 EEZ = exclusieve economische zone
noot 3 scramble = landjepik, wedstrijdje, stoelendans
naar: Nederlandse Polaire Strategie, 2016
Vraag 19 2 punten
Deze opgave gaat over de betrekkingen tussen staten en organisaties in het noordpoolgebied, ook wel het Arctisch gebied genoemd.
Gebruik tekst 3.
In tekst 3 staat dat verschillende staten claims leggen op het Arctisch gebied.
Leg op grond van tekst 3 uit of er over die claims wel of geen conflict is. Gebruik in je uitleg:
- het kernconcept conflict;
- een voorbeeld van het kernconcept conflict uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt het kernconcept conflict en legt uit of er op grond van tekst 3 wel of geen conflict is over de claims. (1p)
- Geeft een voorbeeld van het kernconcept conflict uit tekst 3. (1p)
Zowel ‘geen conflict’ als ‘wel conflict’ kan goed zijn, mits de keuze met een voorbeeld uit tekst 3 wordt onderbouwd.
2018, tijdvak 1: De opmars van de robot
Opgavetekst
Tekst 4 Econoom Richard Freeman over het robottijdperk
Mijn stelling is eenvoudig: ongeacht of de technologische vooruitgang arbeidsbesparend, kapitaalbesparend, skill-biased is of niet, en ongeacht hoe snel robots of andere machines de menselijke kennis en kunde evenaren of overtreffen, het effect van de nieuwe technologieën op het welzijn van mensen in de hele wereld wordt bepaald door de vraag wie de eigenaar is van de nieuwe technologieën.
Een gedachte-experiment laat zien waarom de eigendomsvraag zo belangrijk is.
Stel je voor dat we robots/machines creëren die onze werkzaamheden zo goed kunnen nabootsen dat ze ons geheel zouden kunnen vervangen en dat ze zouden verdienen wat wij nu verdienen. Zouden we dan beter of slechter af zijn? Als we zelf eigenaar zouden zijn van onze plaatsvervangers, zouden we onze huidige inkomsten hebben, plus de vrijgekomen tijd die we naar believen kunnen besteden.
We zouden ook een andere productieve activiteit kunnen zoeken, eventueel tegen een lager loon. Dus zouden we beter af zijn. Echter, als anderen de robots zouden bezitten, zouden wij werkloos zijn en op zoek moeten naar ander werk tegen minder betaling. De eigenaars van de robots zouden de beloning opstrijken van de machines waaraan we onze baan zijn kwijtgeraakt. (…) Zij zouden beter af zijn, wij slechter.
noot 1 skill-biased = technologische vooruitgang die bepaalde vaardigheden bevoordeelt
bron: www.wrr.nl, 2015
Figuur 2 Ontwikkelingen in werkgelegenheidsaandeel van volledig routinematige en niet-routinematige taken, 1996-2012

Lijndiagram. Horizontale as: jaartal, van 1996 tot 2012. Verticale as: %-puntverandering t.o.v. 1996, van -4% tot 4%. Vier lijnen: non-routine analytisch (doorgetrokken lijn), non-routine interactief (streepstippellijn), routine handvaardig (gestreepte lijn) en routine cognitief (stippellijn). Afleesbaar, ongeveer: de lijn van non-routine interactief stijgt naar ongeveer 3,5%-punt rond 2011 en ligt in 2012 op ongeveer 3,4%-punt; non-routine analytisch ligt in 2012 op ongeveer 1,7%-punt; routine handvaardig daalt tot ongeveer -2%-punt in 2012; routine cognitief ligt in 2012 op ongeveer -1%-punt.
Toelichting
Routinematige taken worden op een standaardwijze uitgevoerd, terwijl niet-routinematige taken aanpassingsvermogen van de werknemer vergen. Niet-routinematige taken vragen om creativiteit, probleemoplossend vermogen, flexibiliteit en andere vaardigheden, waarbij de gewenste acties van de werknemer niet vooraf te bepalen zijn.
Bijvoorbeeld: Als een beroep volledig uit routinematige, handvaardige taken bestaat, is het aandeel in de werkgelegenheid met 2 procentpunt afgenomen in de periode 1996-2012.
Vraag 22 3 punten
Deze opgave gaat over de gevolgen van het gebruik van robots en andere machines in de samenleving.
Gebruik figuur 2.
In figuur 2 is een verschil in de ontwikkeling van het werkgelegenheidsaandeel van routinematige en dat van non-routinematige taken af te lezen.
a) Geef voor dit verschil in ontwikkeling uit figuur 2 een mogelijk gevolg voor verhoudingen tussen werknemers op de arbeidsmarkt.
b) Leg het gevolg uit met gebruik van:
- de toelichting bij figuur 2;
- het begrip cultureel kapitaal;
- het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- a: Noemt het toenemende verschil in het werkgelegenheidsaandeel tussen non-routinematige en routinematige taken uit figuur 2 en geeft een mogelijk gevolg voor de verhoudingen tussen werknemers op de arbeidsmarkt. (1p)
- b: Gebruikt het begrip cultureel kapitaal in de uitleg van het gevolg, met de toelichting bij figuur 2: non-routinematige taken vragen om andere vaardigheden dan routinematige taken. (1p)
- b: Gebruikt het kernconcept sociale ongelijkheid in de uitleg van het gevolg. (1p)
Hoe vaak verhouding in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2019, tijdvak 1 | 14 | 1 | 5% |
| 2019, tijdvak 2 | 16, 22-23 | 3 | 14% |
| 2018, tijdvak 1 | 11, 19, 22 | 3 | 13% |
In 3 van de 3 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen vwo (pilot) staat een vraag over verhouding, samen 7 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 2: 3 vragen.
Oefenen met verhouding
Maak de 15 nieuwste examenvragen over verhouding online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over verhouding
Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
Verhouding op andere niveaus
- Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen havo
- Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt verhouding voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo (pilot)?
In de 3 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2019 gaan 7 vragen over verhouding, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 3 van die examens.
In welk examen maatschappijwetenschappen vwo (pilot) stonden de meeste vragen over verhouding?
In het examen van 2019, tijdvak 2, met 3 vragen: 16, 22-23.
Hoe oefen ik examenvragen over verhouding?
Op deze pagina staan alle vragen over verhouding met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.