Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen havo
62 vragen over verhouding uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Verhouding komt in 17 van de 18 examens maatschappijwetenschappen havo voor, met 62 vragen (15% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over verhouding
Per examen de vragen over verhouding, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Opgave 1 Gratis kranten
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
tekst 1
Gratis kranten hebben een groot effect
Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die het niet kunnen betalen, zoals De Gelderlander verleden jaar deed, blijkt een groot effect te hebben. (…) Dat blijkt uit een onderzoek dat communicatiewetenschapper Lott Fransen deed in samenwerking met de Radboud Universiteit (...). De Gelderlander bestond vorig jaar 175 jaar en deelde begin 2023 gratis abonnementen uit aan Nijmegenaren die dit zelf niet kunnen betalen. (…) De proef moest inzicht geven in het effect van het uitdelen van gratis (…) abonnementen. “De meest opvallende uitkomst is dat mensen dankzij het abonnement meer invloed zeggen te hebben op hun omgeving en dat ze meer mee kunnen praten, meer mee kunnen doen aan discussies”, stelt Fransen. “Ook bijzonder is dat mensen meer zelfvertrouwen hebben bij het maken van keuzes.”
Nepnieuws
Of die keuzes ook anders zijn, kan Fransen niet zeggen. “Maar als je toegang hebt tot een medium dat wordt gemaakt door vakjournalisten die onpartijdig zijn, kan dat bijvoorbeeld helpen tegen de negatieve gevolgen van nepnieuws of nieuws dat perfect in je eigen bubbel past.”
noot noot 1 animo = zin, behoefte
Omdat tijdens de proef het kabinet viel en er nieuwe verkiezingen waren, werd besloten om ook aanvullend onderzoek te doen naar de invloed van een abonnement op het al dan niet naar de stembus gaan. Fransen: “Wat opviel, is dat mensen zonder een abonnement vaak heel stellig waren dat ze niet gingen stemmen, want ‘ik weet er toch niks van’.” Bij mensen die wél een abonnement hadden, was de animo¹⁾ om te stemmen beduidend groter.
Vrijwel alle abonnees gaven aan dat ze het abonnement als een positieve en waardevolle verrijking van hun leven ervaren. “Ik kan meepraten, zelfs met de hoogopgeleiden”, reageerde een van de deelnemers aan het onderzoek. En: “Ik doe weer mee in de maatschappij”. “Dat is bijna ontroerend om te lezen”, vindt Fransen. “Een abonnement geeft mensen het gevoel dat ze erbij horen.”
(...)
Eerder onderzoek toont aan dat toegang tot (lokaal) nieuws tot een groter vertrouwen leidt in media en politiek en polarisatie tegen kan gaan. Fransen pleit er daarom voor om op veel grotere schaal gratis abonnementen te gaan verstrekken. (...)
bron: voxweb.nl, 2024
Inleiding
Deze opgave gaat over de effecten van het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen met een laag inkomen.
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 1.
Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat het gratis krantenabonnement heeft bijgedragen aan het cultureel kapitaal van de abonnees. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van cultureel kapitaal;
- informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om cultureel kapitaal te illustreren.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- informatie uit regel 36-70 van tekst 1 om cultureel kapitaal te illustreren (1)
- een uitleg dat het gratis krantenabonnement heeft bijgedragen aan het cultureel kapitaal van abonnees, met een toepassing van een omschrijving van cultureel kapitaal (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- In tekst 1 geeft een deelnemer aan het onderzoek aan dankzij het krantenabonnement mee te kunnen praten, zelfs met de hoogopgeleiden (r. 53-54). (1)
- Hieruit blijkt dat het gratis krantenabonnement heeft bijgedragen aan culturele competenties die kenmerkend zijn voor hoge sociale posities, zoals kennis (om mee te kunnen praten met hoogopgeleiden) en dus aan hun cultureel kapitaal. (1)
2026, tijdvak 1: Opgave 3 Tussenjaar voor Ierse scholieren
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
tekst 3
Het tussenjaar voor scholieren biedt Ierse tieners een blik op het werkende
leven
(...) Het Ierse tussenjaar voor scholieren is in 1974 bedacht (…) door Richard Burke, in die tijd minister van Onderwijs. Burke vond het onderwijssysteem te veel gericht op toetsen en het halen van goede cijfers en wilde leerlingen de kans geven om een stap terug te doen en hun interesses te verkennen. Dat eerste jaar deden drie middelbare scholen mee aan een proef, in 1994 werd het tussenjaar onderdeel van het curriculum en nu bieden bijna alle scholen in Ierland zo’n jaar aan. De missie volgens het ministerie van Onderwijs: “Het voorbereiden van leerlingen op hun rol als autonome, participerende en verantwoordelijke leden van de maatschappij.” (…)
Een Transition Year (TY) is niet verplicht, maar ongeveer 80 procent van de leerlingen gaat ervoor en krijgt dat jaar een alternatief lespakket. Als basisvakken volgen ze alleen nog Engels, Iers en wiskunde. Verder vullen ze het jaar met een mengeling van korte cursussen, loopbaanoriëntatie, vrijwilligerswerk en stages. De leerlingen die hier niet voor kiezen, gaan (...) direct door naar het vijfde jaar. (...) De kosten voor een tussenjaar variëren, maar de extra activiteiten kosten ouders zomaar enkele honderden euro’s per jaar. Geld dat lang niet alle Ieren hebben. En het lukt scholen niet altijd om hierin bij te sturen, blijkt uit onderzoek. Op middelbare scholen met meer kinderen uit achtergestelde gezinnen kiezen leerlingen er sneller voor om direct door te gaan naar het vijfde leerjaar, omdat ze weten dat voor hen zo’n tussenjaar niet reëel is – want niet te betalen voor hun ouders. Tijdens het tussenjaar kunnen leerlingen een dag per week, of in blokken van een paar weken, stages of vrijwilligerswerk doen. Die ervaring wordt als een van de belangrijkste onderdelen van het jaar gezien. Maar ook hierbij is ongelijkheid een probleem – in steden als Dublin en Cork hebben ouders bijvoorbeeld vaker een netwerk waarmee ze hun kinderen kunnen helpen om een interessante werkervaringsplek te vinden.
“Waarom mogen sommige kinderen werkervaring opdoen bij bedrijven als Accenture en Google, terwijl minder bevoorrechte kinderen genoegen moeten nemen met een baan bij de plaatselijke supermarkt?”, vroeg psycholoog Katriona O’Sullivan zich in de Ierse krant The Independent af. Ze interviewde kinderen van een school die subsidie krijgt vanwege de sociaal-economische achterstanden van hun leerlingen: “Ik vroeg wat ze als werkervaring hadden gedaan en ze hadden het hele jaar de vloeren van hun school gedweild – dat is niet oké.” (...)
bron: NRC, 2024
Inleiding
In Ierland kunnen middelbare scholieren in hun vierde jaar kiezen voor een zogenaamd Transition Year (TY) om hun interesses te verkennen. Dit is een tussenjaar voor scholieren waarin alleen de basisvakken Engels, Iers en wiskunde verplicht zijn. Scholen zijn verder vrij in wat ze hun leerlingen als mogelijkheden aanbieden. Het opdoen van werkervaring is een belangrijk onderdeel van het tussenjaar.
Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat het tussenjaar onder andere als doel heeft scholieren te socialiseren.
Gebruik tekst 3.
Vraag 17 2 punten
Leg uit dat het feit dat sommige scholieren het tussenjaar overslaan sociale ongelijkheid in Ierland laat zien. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat het feit dat sommige scholieren het tussenjaar overslaan sociale ongelijkheid in Ierland laat zien, met:
- informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid blijkt (1)
- een toepassing van ‘verschillen tussen mensen’ en ‘ongelijke verdeling van schaarse/hooggewaardeerde zaken’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- Uit tekst 3 blijkt dat sommige scholieren uit achtergestelde gezinnen, die de extra kosten niet kunnen betalen, het tussenjaar overslaan, terwijl de ouders van andere scholieren die extra kosten wel kunnen betalen (r. 34-46). (1)
- Dus leiden verschillen in de financiële situatie van scholieren tot een ongelijke verdeling van een hooggewaardeerde zaak, namelijk deelname aan het tussenjaar. (1)
Opmerking
Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
Gebruik tekst 3.
Er zijn vier soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, zoals een ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
Vraag 18 2 punten
Geef aan welke andere soort sociale ongelijkheid te herkennen is tussen scholieren met het tussenjaar. Gebruik in je antwoord:
- de naam van een soort sociale ongelijkheid;
- informatie uit tekst 3 om de gekozen soort sociale ongelijkheid te illustreren.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- het noemen van ongelijke verdeling van sociale hulpbronnen / symbolische hulpbronnen als soort sociale ongelijkheid (1)
- informatie uit tekst 3 om ongelijke verdeling van sociale hulpbronnen / symbolische hulpbronnen tussen scholieren met een tussenjaar te illustreren (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- Tussen scholieren met een tussenjaar is een ongelijke verdeling van sociale hulpbronnen te herkennen. (1)
- In tekst 3 staat namelijk dat ouders in steden als Dublin en Cork vaker een netwerk hebben waarmee ze hun kinderen kunnen helpen om een interessante werkervaringsplek te vinden (r. 54-59), terwijl minder bevoorrechte kinderen genoegen moeten nemen met een baan bij de plaatselijke supermarkt of de vloeren van hun school dweilen (r. 62-65; r. 73-74). (1)
Gebruik tekst 3.
Vraag 19 2 punten
Beredeneer dat de invulling van het tussenjaar gevolgen kan hebben voor de sociale mobiliteit in het latere leven van scholieren. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van opwaartse sociale mobiliteit;
- informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een redenering dat de invulling van het tussenjaar kan bijdragen aan opwaartse sociale mobiliteit in het latere leven van scholieren, met:
- een toepassing van opwaartse sociale mobiliteit (1)
- informatie uit tekst 3 om opwaartse sociale mobiliteit te ondersteunen (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- De invulling van het tussenjaar kan de maatschappelijke positie in het latere leven van scholieren verbeteren. Interessante werkervaring tijdens het tussenjaar kan bevorderlijk zijn voor hun loopbaan na school. / Ervaringen, inzichten en kennis die scholieren opdoen in het tussenjaar kunnen de mogelijkheden van de scholieren in hun latere leven vergroten. (1)
- Uit tekst 3 blijkt namelijk dat scholieren met een tussenjaar interessante werkervaring kunnen opdoen (r. 58-62) / hun interesses kunnen verkennen (r. 9; r. 27-30). (1)
Opmerking
Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2026, tijdvak 2: Opgave 2 Eindeloos ouderschap
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2017 verscheen het boek Eindeloos ouderschap van socioloog Herman Vuijsje en journalist Anneke Groen. In dit boek beschrijven zij het hedendaagse sociale verschijnsel dat ouders hun volwassen kinderen blijven bijstaan. De ouders die in het boek beschreven worden, behoren vooral tot de zogenoemde babyboomers, geboren vlak na de Tweede Wereldoorlog en volwassen geworden in de jaren zestig van de vorige eeuw.
Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw maakte een toename van welvaart sociaaleconomische ontwikkelingen mogelijk. Deze sociaaleconomische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een verandering in de taakverdeling binnen het gezin. In de periode van de jaren zestig tot en met de jaren tachtig kunnen twee gezinstypen worden onderscheiden.
Gebruik regel 1 tot en met 29 van tekst 3. Sociale mobiliteit is opwaarts of neerwaarts.
Vraag 9 2 punten
Leg uit dat volgens tekst 3 de neerwaartse sociale mobiliteit onder de volwassen kinderen van babyboomers is toegenomen. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit;
- informatie uit regel 1 tot en met 29 van tekst 3.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat volgens tekst 3 de neerwaartse sociale mobiliteit onder de volwassen kinderen van babyboomers is toegenomen, met:
- informatie uit regel 1 tot en met 29 van tekst 3 om sociale mobiliteit te illustreren (1)
- een toepassing van het begrip sociale mobiliteit (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- Volgens tekst 3 blijven kinderen vaker dan voorheen steken op een lager opleidings- en beroepsniveau dan hun ouders (r. 14-21). (1)
- Dat wil zeggen dat de maatschappelijke positie van de volwassen kinderen vaker lager zal zijn dan de maatschappelijke positie van hun ouders. (1)
Opmerking
Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2026, tijdvak 2: Opgave 3 Criminele hulpjes bij liquidaties
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de tabellen 2 en 3 en tekst 5 uit het bronnenboekje.
tekst 5
Schijt aan alles, behalve aan de eigen groep
(…) De gevaren voor omstanders lijken [criminele straatjongens] niets te kunnen schelen. En ook dat inmiddels tientallen uitvoerders hoge celstraffen hebben gekregen, of zelf zijn geliquideerd, lijkt ze niet af te schrikken. Schijt hebben aan alles en iedereen behalve aan je eigen groep, dat is een houding die [de nieuwe generatie criminelen] typeert. (…) [Criminoloog Jan Dirk de Jong] (…) deed veel onderzoek naar criminele straatjongens. “(…) Ze voelen zich achtergesteld, want ze groeien vaak op in arme probleemwijken en in probleemgezinnen. (…) Al jong krijgen ze te maken met allerhande hulpinstanties die zeggen dat er wat mis met ze is. (…)” Zo blijken veel daders zwakbegaafd, of kampen ze met (…) psychische problemen. Het resulteert in een afkeer van overheidsinstanties. De Jong: “Ze hebben van jongs af aan een batterij aan ervaring met hulpverleners en politie. Die is niet zelden negatief. Ze wantrouwen alles en iedereen van de overheid. (…)” Het resultaat is een groep die denkt niks te maken te hebben met deze maatschappij, stelt De Jong. Want die heeft ze toch niet veel meer te bieden dan wantrouwen en misschien, als je echt je best doet, een baantje als schoonmaker. (…) “De zwakkere broeders onder hen zijn daardoor kwetsbaar voor criminele ronselaars¹⁾.” (…) De
noot 1 ronselaar = iemand die mensen regelt slimmeriken weten op een heel vernuftige manier jongens te ronselen, loyaliteit wordt op een berekende manier opgebouwd, zegt De Jong. (…) “In de kern draait het om de waardering en ergens bij willen horen. Maar we moeten platte dingen ook niet uitsluiten. Het gaat ongetwijfeld ook om snel heel veel geld verdienen.” Wie veel geld heeft kan (…) bijvoorbeeld een Gucci-tasje voor heren kopen (650 euro) (…). De Jong: “Je bent zo een paar duizend euro kwijt voor één outfit. En dan heb je ook nog een dikke klok en een brommer nodig. Ze dragen die dure broek dan wel de hele week. (…) [Maar] als jouw groepje (…) vindt dat het Gucci-tasje of het bontkraagje een brevet van stoerheid is, draag je dat. Daarmee dwing je respect af.” Eenmaal geronseld kan het snel gaan. Want, zegt de politie, het gros van de daders lijkt vanuit het niets zo’n zwaar misdrijf te plegen. (…) “Voor het werk hier op straat putten de criminele kopstukken uit een reservoir straatschoffies die omhoog kijken en denken: dat wil ik ook”, zegt Jeroen Poelert [van de Landelijke Recherche]. “Die ‘soldaten’ zitten aan een lijntje: hier heb je 30 duizend euro, stap in een auto en schiet die en die dood.” Een liquidatie kan je in jouw kringetje eeuwige roem opleveren, stelt hij. (…)
bron: De Volkskrant, 2018
Inleiding
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie (WODC) publiceerde in 2017 een onderzoek van socioloog Van Gestel en criminoloog Verhoeven naar liquidaties in Nederland. Liquidaties zijn moorden, gepleegd door of in opdracht van leden van een criminele organisatie. De maatschappelijke verontwaardiging is bij liquidaties groot, omdat liquidaties meestal met bruut geweld in de openbare ruimte worden uitgevoerd. Volgens de onderzoekers is in de jaren tachtig van de vorige eeuw het aantal liquidaties gestegen vanaf het moment dat de internationaal georganiseerde smokkel van drugs groeit. Vanaf het jaar 2000 herkennen de onderzoekers in de liquidaties een proces van verruwing door de beschikbaarheid van zware vuurwapens en de inzet van nieuwe onervaren schutters uit criminele jeugdgroepen. Deze opgave gaat over ontwikkelingen in het aantal liquidaties en criminele straatjongeren als hulpjes bij liquidaties.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Of politieke vraagstukken daadwerkelijk op de politieke agenda komen, hangt af van een aantal factoren, zoals of er voldoende ruimte is op de politieke agenda.
Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een daarvan is het niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften.
Vraag 20 2 punten
Leg uit welke ander component van sociale uitsluiting te herkennen is in de beschrijving van criminele straatjongeren in tekst 5. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van een component van sociale uitsluiting;
- informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- het noemen van beperkte normatieve integratie of beperkte sociale participatie (1)
- een uitleg dat de component beperkte normatieve integratie / beperkte sociale participatie te herkennen is in de beschrijving van criminele straatjongeren, met een toepassing van het gekozen component en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5 (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- De component beperkte normatieve integratie is te herkennen in de beschrijving van criminele straatjongeren. (1)
- In tekst 5 staat namelijk dat het criminele straatjongeren niets lijkt te kunnen schelen of omstanders gevaar lopen (r. 1-3). Dat wil zeggen dat zij gangbare waarden/normen, zoals veiligheid/het niet in gevaar brengen van anderen, beperkt naleven. (1)
of
- De component beperkte sociale participatie is te herkennen in de beschrijving van criminele straatjongeren. (1)
- In tekst 5 staat namelijk dat criminele straatjongeren volgens criminoloog De Jong denken dat ze niks met deze maatschappij te maken hebben (r. 28-31). Dat wil zeggen dat ze zich afzonderen van de maatschappij. (1)
2025, tijdvak 1: Oefenstemmen
Opgavetekst
Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
In de periode voor de verkiezingen organiseren sommige gemeenten oefendagen. Op deze dagen kunnen burgers in een stembureau oefenen met het uitbrengen van hun stem. Dit zogenoemde oefenstemmen is voor burgers die anders misschien niet of ongeldig gaan stemmen, omdat stemmen in het stembureau voor hen lastig is. Dit zijn bijvoorbeeld vluchtelingen, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met een taalachterstand.
Tekst 1 gaat over oefenstemmen voorafgaand aan de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen in 2023.
tekst 1
‘Je moet één bolletje inkleuren’
(…) Zodra het stembiljet van
statushouder¹ Ibrahim Demir (52) in
de verkeerde bus dreigt te belanden,
grijpt een stembureaumedewerker in.
5 ‘Niet in de rechter, de linker is voor
de waterschappen².’ Demir had het
hele stemproces – van het tonen van
zijn verblijfsdocument tot het
inkleuren van het juiste bolletje in het
10 hokje – tot dan toe vlekkeloos
volbracht, maar met de finish al in
zicht ging het toch nog bijna mis.
Gelukkig is dat vrijdagochtend in het
oefenstembureau in Arnhem geen
15 enkel punt. Het is daar juist de
bedoeling dat kiezers alle stappen
eens doorlopen, voordat ze
woensdag daadwerkelijk hun keuze
maken voor de Provinciale Staten- en
20 waterschapsverkiezingen.
Steeds meer gemeenten organiseren
voorafgaand aan verkiezingen dit
soort oefendagen. (…)
Vluchtelingen, maar ook kiezers met
25 een taalachterstand, autisme, een
lichamelijke handicap of licht
verstandelijke beperking, kunnen op
de verkiezingsdag namelijk allerlei
hobbels tegenkomen. Een slecht
30 begaanbaar stembureau, een
omgeving met te veel prikkels of een
onbegrijpelijk stembiljet: 2 miljoen
kiesgerechtigden lopen er bij het
stemmen tegenaan, blijkt uit cijfers
35 van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten. Het is voor sommigen
reden genoeg om thuis te blijven.
(…) ‘We denken dat oefendagen voor
sommige kiezers de drempels
40 kunnen wegnemen’, zegt de
Arnhemse burgemeester Ahmed
Marcouch. (…)
bron: volkskrant.nl, 2023
noot 1 statushouder = vluchteling met een verblijfsvergunning
noot 2 Tegelijkertijd met de verkiezingen voor de Provinciale Staten werden ook de waterschapsverkiezingen gehouden. Statushouders konden alleen voor de waterschappen stemmen.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Gemeenten kunnen met het organiseren van dagen voor oefenstemmen sociale uitsluiting van bepaalde burgers tegengaan. Sociale uitsluiting kent vier componenten. Twee daarvan zijn geringe toegang tot sociale grondrechten en beperkte normatieve integratie.
Vraag 1 1 punt
Noem een andere component van sociale uitsluiting die gemeenten met het organiseren van dagen voor oefenstemmen willen tegengaan.
Bekijk het antwoord
beperkte (sociale en) politieke participatie
2025, tijdvak 1: Open Hiring
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Deze opgave gaat over een nieuwe sollicitatiemethode genaamd Open Hiring. Bij Open Hiring hoeven werkzoekenden, in tegenstelling tot bij traditionele sollicitatiemethodes, geen sollicitatiegesprek te voeren en zijn opleiding, ervaring en arbeidsverleden niet relevant. De enige eis is dat de werkzoekende denkt het werk aan te kunnen. Wie interesse heeft in een bepaalde baan, zet zijn of haar naam op een lijst van het bedrijf. Als de baan vrij is of komt, dan kan de eerste op de lijst direct aan de slag.
tekst 2
Waardigheid herstellen met Open Hiring
(...) Open Hiring is ontwikkeld door
Bernie Glassman, de oprichter van
Bakkerij Greyston in de stad
Yonkers, in de Amerikaanse staat
5 New York. Het kwam voort uit zijn
streven om een gemeenschap die het
moeilijk had te helpen herstellen. (...)
Hij begreep dat gemeenschappen die
het moeilijk hebben, kampen met een
10 gebrek aan kansen als gevolg van
grote belemmeringen op de
arbeidsmarkt, vooral voor mensen
die vaak geen kans maken in
traditionele sollicitatieprocedures.
15 Denk hierbij aan jongeren die zonder
diploma het onderwijs verlaten
hebben of ex-gedetineerden. In
Yonkers was er een tekort aan
officiële banen voor bovengenoemde
20 groepen mensen, waardoor vele van
hen hun toevlucht namen tot de
kleine criminaliteit, drugshandel en
gevaarlijke en illegale manieren van
geld verdienen.
(...) Glassman zag dat sommige van
deze mensen volkomen geschikt en
bereid waren om een baan aan te
nemen als ze de kans kregen. Hij
opende een bakkerij als een
30 hulpmiddel om kansarme mensen
aan het werk te helpen en gebruikte
een vernieuwende sollicitatie-
procedure¹ om belemmeringen voor
het vinden van een baan weg te
35 nemen. (...)
Het voorbeeld van Dion Drew
Dion had van andere leden van de
gemeenschap over Greyston
gehoord en zette zijn naam in 2009
40 op de wervingslijst. Hij was zonder
geld teruggekeerd naar Yonkers, zijn
geboortestad, nadat hij in een
gevangenis had gezeten vanwege
drie overtredingen in de drugshandel.
45 Hij had zo’n acht maanden naar een
baan gezocht, had alleen maar
afwijzingen gekregen en stond op het
punt om de verkoop van drugs weer
op te pakken. Zijn leven veranderde
50 echter toen hij een telefoontje kreeg
waarin hij een baan kreeg
aangeboden van Bakkerij Greyston.
Voor het eerst in lange tijd voelde hij
zich positief en hoopvol. Een
55 gerespecteerd bedrijf vertrouwde
hem, bood hem een opleidingsplaats
en herkende zijn mogelijkheden. Het
bedrijf stelde geen vragen over zijn
verleden en hij zag dit als een unieke
60 kans.
Ineens voelde hij zich erkend als een
mens die een positieve bijdrage kan
leveren aan de samenleving. Hij zegt
dat het telefoontje van Greyston zijn
65 leven heeft veranderd. Tien jaar en
verschillende promoties later werkt
hij als leidinggevende in de bakkerij
en leidt hij nieuwe medewerkers op.
Onlangs kocht hij een auto en
70 verhuisde hij met zijn verloofde en
hun kinderen naar een huis met drie
slaapkamers.
“Ik heb alle doelen bereikt die ik voor
mezelf gesteld had”, zegt Drew, die
75 soms overmand wordt door emoties
bij het vertellen van zijn verhaal. (...)
Dion Drew is weer in contact
gekomen met zijn oorspronkelijke
waarde als mens en voelt zich
waardevol (...).
bron: Pirson & Livne-Tarandach, Rutgers Business Review, 2020
noot 1 Zie voor een beschrijving van deze sollicitatieprocedure (Open Hiring) de inleiding van de opgave.
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 2.
Uit tekst 2 blijkt dat er in de stad Yonkers sprake is van sociale ongelijkheid.
Er zijn verschillende soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, zoals ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer welke andere soort sociale ongelijkheid die van invloed is op het vinden van een baan, wordt tegengegaan met Open Hiring. Gebruik in je redenering:
- de naam en een voorbeeld van een andere soort sociale ongelijkheid;
- informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 2 om deze soort sociale ongelijkheid te illustreren.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- Met Open Hiring wordt een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen die van invloed is op het vinden van een baan tegengegaan. De invloed die (een lage) status heeft op het vinden van een baan wordt met Open Hiring namelijk tegengegaan.
- Uit tekst 2 blijkt dat bepaalde mensen, zoals ex-gedetineerden, niet worden aangenomen bij de traditionele sollicitatieprocedures. Deze mensen ervaren grote belemmeringen bij het vinden van werk (r. 8-17). Dat deze mensen niet worden aangenomen bij de traditionele sollicitatieprocedures, en andere groepen mensen wel, kan het gevolg zijn van de lagere status die zij hebben, dat wil zeggen dat ex-gedetineerden minder gewaardeerd worden (ten opzichte van de mensen die niet tot deze gemarginaliseerde groepen behoren), omdat zij een crimineel verleden hebben. Met Open Hiring worden deze ex-gedetineerden/kansarme mensen aangenomen (r. 28-35).
Stelling: Open Hiring vergroot de subjectieve arbeidsmarktkansen.
Vraag 7 1 punt
Wat betekent dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
Open Hiring heeft voor Dion Drew uiteindelijk geleid tot opwaartse sociale mobiliteit.
Vraag 8 3 punten
Leg uit dat de opwaartse sociale mobiliteit van Dion Drew het gevolg is van zowel positietoewijzing als positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van opwaartse sociale mobiliteit;
- een omschrijving van positietoewijzing en informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2 waaruit de opwaartse sociale mobiliteit door positietoewijzing blijkt;
- een omschrijving van positieverwerving en informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2 waaruit de opwaartse sociale mobiliteit door positieverwerving blijkt.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- De opwaartse sociale mobiliteit van Dion Drew, dat wil zeggen de hogere maatschappelijke positie die Dion Drew verkregen heeft (als leidinggevende in de bakkerij),
- is het gevolg van positietoewijzing, omdat de nieuwe sollicitatiemethode Open Hiring een voorbeeld is van een maatschappelijke oorzaak die buiten een persoon ligt. Uit tekst 2 blijkt dat Dion Drew eerst onderaan de maatschappelijke ladder stond als ex-gedetineerde zonder baan (r. 40-49), maar door Open Hiring werd aangenomen bij Bakkerij Greyston (waardoor hij dus een hogere sociale positie heeft bereikt).
- Daarnaast is de opwaartse sociale mobiliteit van Dion Drew ook het gevolg van positieverwerving, omdat hij daar ook persoonlijk aan heeft bijgedragen. Hij heeft namelijk zijn naam op de lijst gezet bij Bakkerij Greyston (r. 39-40) en hij is daar daarna gaan werken en hij heeft zichzelf binnen het bedrijf opgewerkt tot leidinggevende (r. 65-68).
2025, tijdvak 1: Een tweede familie
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Op Okinawa, een Japanse eilandengroep, leven mensen opmerkelijk langer, gezonder en gelukkiger dan de meeste mensen elders. Onderzoeker Dan Buettner verklaart de hoge levensverwachting op Okinawa met de moai-traditie. Moai’s zijn een soort tweede familie. Het zijn groepen waarin mensen vanaf hun kindertijd worden opgenomen. Deze opgave gaat over moai’s op Okinawa, Japan.
tekst 3
Moai
(…) Moai’s zijn sociale groepen die
gevormd worden in de kindertijd en
voortduren tot op hoge leeftijd. De
term moai ontstond honderden jaren
5 geleden voor een systeem van
financiële ondersteuning in een dorp.
(...) Als een persoon geld nodig had
om land te kopen of voor een
noodgeval, dan was de enige manier
10 dat de dorpsbewoners zelf geld bij
elkaar legden. Tegenwoordig is dit
systeem uitgegroeid tot een sociaal
netwerk, een culturele traditie voor
sociale steun.
In kleine buurten verspreid over
Okinawa, komen vrienden samen
(soms dagelijks en soms een paar
keer per week) met een
gemeenschappelijk voornemen om te
20 roddelen, te genieten van het leven,
advies te delen en zelfs om financiële
bijstand te geven als dat nodig is. Ze
noemen deze groepen hun moai. Van
oudsher worden ongeveer vijf jonge
25 kinderen aan elkaar gekoppeld in een
groep en op dat moment gaan ze een
verbintenis voor het leven met elkaar
aan. Ze komen regelmatig samen
met hun moai voor zowel werk als
30 plezier en om middelen met elkaar te
delen, alsof het hun tweede familie
is. Sommige moai’s zijn meer dan 90
jaar bij elkaar gebleven!
Een van de vrouwen met wie Dan
Buettner en mede-onderzoekers in
Okinawa het genoegen hadden om
kennis te maken, was Klazuko
Manna, die met haar 77 jaar de
jongste van haar moai was. Ze
40 benadrukte dat het niet alleen om
roddelen en kletsen gaat – het is
diepgaande steun en respect voor
elkaar. “Elk lid weet dat haar
vrienden net zoveel op haar rekenen
45 als zij op haar vrienden. Als je ziek
wordt, je partner overlijdt of als je
geen geld meer hebt, weten we dat
iemand je zal helpen. Het is veel
gemakkelijker om door het leven te
50 gaan als je weet dat er een stevig
vangnet is.” Tot op de dag van
vandaag is ongeveer de helft van de
Okinawanen lid van minstens één
moai. (…)
55 Onderzoek toont aan dat je sociale
contacten een langdurig effect
kunnen hebben op je gezondheid en
geluk. (...) In Okinawa weten leden
van een moai met zekerheid dat er
60 altijd iemand voor hen is, wat stress-
verlagend werkt. (...) Ouderen zonder
goede vrienden hebben een grotere
kans om chronische ziekten zoals
hartaandoeningen, diabetes en
65 depressie te ontwikkelen dan hun
leeftijdgenoten met goede vrienden.
(...) Door een goede vriendenkring te
hebben, voeg je niet alleen jaren aan
je leven toe, maar geniet je ook net
70 iets meer van je tijd hier op aarde.
(...)
bron: Aislinn Kotifani, bluezones.com, 2018
Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat er tussen de leden van een moai sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 waaruit samenwerking blijkt.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- Uit tekst 3 blijkt dat de leden van een moai als (jonge) kinderen aan elkaar gekoppeld worden en dat zij een verbintenis voor het leven aangaan (r. 23-28). Zij vormen dus relaties om het handelen op elkaar af te stemmen.
- De leden van een moai doen dit voor een gemeenschappelijk doel, namelijk om elkaar te steunen, sociaal en financieel (r. 7-14; r. 43-48).
Opmerking: Als het antwoord geen uitleg bevat, dan kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2025, tijdvak 1: Inkomensafhankelijke boetes?
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Verkeersovertredingen worden in Nederland bestraft met standaardboetes. De hoogte van een standaardboete is afhankelijk van de ernst van het delict en is voor iedereen gelijk. Hoogleraar Elena Kantorowicz-Reznichenko van de Erasmus Universiteit Rotterdam pleit voor inkomensafhankelijke boetes. De hoogte van een inkomensafhankelijke boete is afhankelijk van de hoogte van het inkomen van de verkeersovertreder.
tekst 4
Moeten rijke mensen een hogere prijs betalen voor verkeersovertredingen?
(…) In verschillende Europese
landen wordt een inkomens-
afhankelijk boetesysteem
gehanteerd, waarbij overtredende
5 grootverdieners¹ hogere
verkeersboetes betalen dan
verkeersovertreders met een laag
inkomen. (…) Toch krijgt een
inkomensafhankelijk verkeersboete-
10 systeem geen voet aan de grond in
Nederland. Een gemiste kans
volgens Elena Kantorowicz-
Reznichenko, hoogleraar (…) aan
Erasmus School of Law en expert op
15 het gebied van inkomensafhankelijke
boetes.
(…) Standaard verkeersboetes zijn
volgens Kantorowicz-Reznichenko
makkelijk toe te passen en lijken op
20 het eerste gezicht eerlijk omdat ze
voor alle overtreders gelijk zijn.
Daarentegen (…), hoe armer de
overtreder, hoe meer van diens
inkomen wordt gebruikt om de
25 verkeersboete te betalen. Zo zou een
boete van 200 euro ongeveer 16%
uitmaken van het maandloon van
iemand die 1.200 euro per maand
verdient, en 2% voor iemand die
30 10.000 euro per maand verdient.
“Ten gevolge draagt de armere
persoon een zwaardere last voor
precies dezelfde overtreding dan de
rijkere persoon”, concludeert
35 Kantorowicz-Reznichenko.
Een ander voordeel van inkomens-
afhankelijke boetes dat Kantorowicz-
Reznichenko benadrukt, is het betere
vermogen om overtreders af te
40 schrikken: “Met de standaard
verkeersboete kan het ‘recht’ op
overtredingen eenvoudigweg worden
gekocht door degenen voor wie dit
bedrag verwaarloosbaar is. Door de
45 boete te koppelen aan het inkomen
van mensen kunnen zij beter worden
afgeschrikt om de wet te overtreden,
ongeacht hun inkomen en vermogen”
(…).
50 (…) Politieke partijen als de SP en de
ChristenUnie opperden het
inkomensafhankelijke systeem
enkele jaren geleden al, maar
ervoeren veel weerstand.
55 Deze weerstand tegen een dergelijk
boetemodel kan verschillende
redenen hebben, vertelt Kantorowicz-
Reznichenko. “Ten eerste brengt een
dergelijk systeem meer complexiteit
60 met zich mee dan de standaard-
boetes. In beginsel moet het inkomen
van elke overtreder in kaart worden
gebracht wanneer een boete wordt
opgelegd. Ten tweede zou de
65 informatie die nodig is om de juiste
boete te ontwerpen het recht op
privacy van het individu kunnen
schenden. Ten slotte maken
sommigen zich zorgen over te hoge
70 boetes voor de rijkste overtreders. Zo
kreeg een directeur van Nokia in
Finland meer dan 100.000 euro
boete voor een snelheids-
overtreding”, aldus Kantorowicz-
75 Reznichenko. (…)
bron: eur.nl, 2022
noot 1 grootverdiener = iemand met een hoog inkomen
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 4.
Er zijn drie vormen van kapitaal.
Vraag 18 3 punten
Leg uit welke vorm van kapitaal in het boetesysteem met standaardboetes de sociale ongelijkheid vergroot, volgens Kantorowicz-Reznichenko. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 4 waaruit sociale ongelijkheid blijkt;
- de naam van een vorm van kapitaal;
- informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 4 waaruit de gekozen vorm van kapitaal blijkt.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- Volgens tekst 4 hebben sommige overtreders een maandloon van 1.200 euro en andere overtreders een maandinkomen van 10.000 euro (r. 28-30). Dit maandelijkse inkomen is economisch kapitaal.
- Een standaardboete maakt procentueel een groter deel uit van het inkomen van een overtreder met een lager maandloon dan van een overtreder met een hoger maandloon (r. 25-30).
- Dat wil zeggen dat in een boetesysteem met standaardboetes loonverschillen tussen overtreders leiden tot een (nog) ongelijkere verdeling van schaarse zaken, zoals geld/inkomen. Dus vergroot in het boetesysteem met standaardboetes economisch kapitaal de sociale ongelijkheid, volgens Kantorowicz-Reznichenko.
2025, tijdvak 2: Vechtafspraken
Opgavetekst
Criminologen hebben in 2017 onderzoek gedaan naar vechtafspraken, bijvoorbeeld van voetbalsupporters. Socioloog Wolsink en criminoloog Ferwerda hebben in 2021 een vervolgonderzoek gedaan naar dit verschijnsel.
Gebruik regel 1 tot en met 21 van tekst 1.
tekst 1: Deelnemers aan vechtafspraken treden steeds vaker in de openbaarheid
(…) In 2017 publiceerde het
onderzoeksprogramma Politie en
Wetenschap het eerste onderzoek
van Bureau Beke op het terrein van
5 vechtafspraken. Dat was destijds de
eerste wetenschappelijke publicatie
in Europa die zich richtte op een
opmerkelijk fenomeen: hooligans1)
die afspraken maken om te gaan
10 vechten. Het was een inkijk in een
wereld waarin mannen met elkaar
afspreken om in bossen of op
industrieterreinen met elkaar op de
vuist te gaan. De vechtafspraken
15 bleken voorzien te zijn van regels,
een competitiereglement en een
scheidsrechter. Vreemd wellicht,
maar het speelde zich af op
afgelegen locaties waardoor
20 onschuldige omstanders hier geen
last van hadden. (…)
De situatie is nu zorgelijker
De uitkomsten van dit nieuwe
onderzoek stemmen (…) tot grotere
25 zorg: de groepen (…) zijn in
coronatijd ook actief geworden bij
politieke demonstraties en groeien uit
tot een bedreiging voor de openbare
veiligheid. (…) Daarnaast blijken de
30 vechtgroepen ook steeds vaker het
gevecht aan te gaan met de Mobiele
Eenheid2). (…)
Ingrijpen of niet?
Het blijft steeds een afweging of het
35 verstandiger is om de vechtgroepen
hun gang te laten gaan zo lang zij
niet in het publieke domein vechten.
De hogere mate van
georganiseerdheid en
40 professionaliteit zorgen ervoor dat de
tendens sinds 2017 aan het
veranderen is, omdat dit fenomeen
een gevaar begint te vormen voor de
politie en burgers. Daarnaast komen
45 ook steeds vaker zogenoemde
Hit-and-Run acties voor. Het betreft
aanvallen op andere vechtgroepen
die van tevoren niet zijn afgesproken
en waar geen spelregels gelden,
50 waardoor er dus ook wapens gebruikt
worden. Deze vinden plaats in de
openbare ruimte – zoals in
woonwijken en uitgaanscentra – waar
de vechtgroepen niet zijn
55 afgezonderd van onschuldige
burgers en ondernemers, die er
zodoende bij betrokken kunnen raken
en slachtoffer kunnen worden van het
geweld. (…)
De situatie is nu zorgelijker
De uitkomsten van dit nieuwe onderzoek stemmen (…) tot grotere zorg: de groepen (…) zijn in coronatijd ook actief geworden bij politieke demonstraties en groeien uit tot een bedreiging voor de openbare veiligheid. (…) Daarnaast blijken de vechtgroepen ook steeds vaker het gevecht aan te gaan met de Mobiele Eenheid. (…)
Ingrijpen of niet?
Het blijft steeds een afweging of het verstandiger is om de vechtgroepen hun gang te laten gaan zo lang zij niet in het publieke domein vechten. De hogere mate van georganiseerdheid en professionaliteit zorgen ervoor dat de tendens sinds 2017 aan het veranderen is, omdat dit fenomeen een gevaar begint te vormen voor de politie en burgers. Daarnaast komen ook steeds vaker zogenoemde Hit-and-Run acties voor. Het betreft aanvallen op andere vechtgroepen die van tevoren niet zijn afgesproken en waar geen spelregels gelden, waardoor er dus ook wapens gebruikt worden. Deze vinden plaats in de openbare ruimte – zoals in woonwijken en uitgaanscentra – waar de vechtgroepen niet zijn afgezonderd van onschuldige burgers en ondernemers, die er zodoende bij betrokken kunnen raken en slachtoffer kunnen worden van het geweld. (…)
bron: politieenwetenschap.nl, 2022
noot 1 hooligans = relschoppers; mensen die meedoen aan georganiseerd geweld dat in groepsverband wordt gepleegd
noot 2 Mobiele Eenheid (ME) = eenheid van de politie met als taak verstoringen van de openbare orde te voorkomen of te bestrijden
Vraag 1 1 punt
Leg uit dat uit het onderzoek uit 2017 blijkt dat in het verschijnsel vechtafspraken samenwerking te herkennen is.
Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit regel 1 tot en met 21 van tekst 1 waaruit samenwerking blijkt.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
Volgens tekst 1 blijkt uit het onderzoek uit 2017 dat voor de vechtafspraken relschoppers hun handelen op elkaar afstemmen door af te spreken voor een gemeenschappelijk doel, namelijk om met elkaar op de vuist te gaan, oftewel om te vechten (r. 8-14). Dus blijkt uit het onderzoek uit 2017 dat in het verschijnsel vechtafspraken samenwerking te herkennen is.
2025, tijdvak 2: Schoolbussen in Toulouse
Opgavetekst
Deze opgave gaat over een schoolbusproject van de Franse stad Toulouse. De jongeren uit de armste buitenwijken van Toulouse worden elke dag met de schoolbus naar scholen in de meer welvarende wijken van de stad gebracht.
Gebruik tekst 5.
tekst 5: Frans schoolbusproject biedt hoop voor buitenwijken van Toulouse
In drie grote woonwijken aan de rand
van Toulouse wonen ongeveer
30.000 mensen. Deze wijken worden
beschouwd als behorend tot de
5 armste stadswijken van
Zuid-Frankrijk. Maar elke ochtend,
van maandag tot vrijdag, nemen zij
deel aan een opmerkelijk sociaal
project. De twee belangrijkste
10 scholen in deze wijken hadden de
slechtste schoolprestaties van de
Haute Garonne, het departement1)
waartoe Toulouse, de vierde stad van
Frankrijk, behoort. (...) Vier jaar
15 geleden besloten de plaatselijke
autoriteiten deze scholen te sluiten
en de leerlingen met bussen naar
scholen in het welvarende
stadscentrum te brengen.
20 (…) De man achter het project is
Georges Méric, de centrumlinkse
voorzitter van het
departementsbestuur. “Door sociale
integratie kunnen deze kinderen
25 beter slagen op school”, zegt hij. (...)
Om zeven uur is het nog donker in de
wijken, maar een groepje kinderen
komt met rugzakken uit de schaduw
van de flatgebouwen tevoorschijn en
30 wacht bij verschillende
opstapplaatsen op de bus. (...)
In elke bus bevindt zich een
welzijnswerker om eventuele
problemen op te lossen en te
35 overleggen met schoolpersoneel en
ouders. In één bus zorgt Laounia
Benguetaib voor een militaire
discipline. De jongens moeten hun
capuchon afdoen, hun telefoon
40 uitzetten en hun gordel omhouden.
Zij maakt al sinds de start deel uit
van het project: “Het is geweldig, de
kinderen zijn er inmiddels aan
gewend, zijn goed geïntegreerd in
45 hun nieuwe scholen en hebben
nieuwe vrienden gemaakt buiten hun
eigen wijk. Ze hebben erg veel
geluk.” (…)
Voordat de bussen werden ingezet,
50 bedroeg het percentage voortijdige
schoolverlaters na het Brevet, het
Franse diploma voor 15-jarigen, bijna
50%. Het ligt nu onder de 6% en de
cijfers van deze leerlingen zijn met
55 bijna 15% verbeterd. “Het busvervoer
is onmisbaar geworden, omdat het
de integratie bevordert”, zegt Bernard
Vigouroux, directeur van de
Michelet-school in het stadscentrum
60 (...). Veel kinderen uit armere
leefmilieus hebben geen stabiele
gezinssituatie die hen aanmoedigt
om te presteren, vertelt hij, maar het
busproject helpt iedereen.
65 “Leerlingen uit de verschillende
gemeenschappen leren elkaars
levensomstandigheden kennen en
ondersteunen elkaar. Ze werken in
groepen en dat pakt heel positief uit”,
70 zegt het schoolhoofd. (…)
Om zeven uur is het nog donker in de wijken, maar een groepje kinderen komt met rugzakken uit de schaduw van de flatgebouwen tevoorschijn en wacht bij verschillende opstapplaatsen op de bus. (...) In elke bus bevindt zich een welzijnswerker om eventuele problemen op te lossen en te overleggen met schoolpersoneel en ouders. In één bus zorgt Laounia Benguetaib voor een militaire discipline. De jongens moeten hun capuchon afdoen, hun telefoon uitzetten en hun gordel omhouden. Zij maakt al sinds de start deel uit van het project: “Het is geweldig, de kinderen zijn er inmiddels aan gewend, zijn goed geïntegreerd in hun nieuwe scholen en hebben nieuwe vrienden gemaakt buiten hun eigen wijk. Ze hebben erg veel geluk.” (…)
Voordat de bussen werden ingezet, bedroeg het percentage voortijdige schoolverlaters na het Brevet, het Franse diploma voor 15-jarigen, bijna 50%. Het ligt nu onder de 6% en de cijfers van deze leerlingen zijn met bijna 15% verbeterd. “Het busvervoer is onmisbaar geworden, omdat het de integratie bevordert”, zegt Bernard Vigouroux, directeur van de Michelet-school in het stadscentrum (...). Veel kinderen uit armere leefmilieus hebben geen stabiele gezinssituatie die hen aanmoedigt om te presteren, vertelt hij, maar het busproject helpt iedereen.
“Leerlingen uit de verschillende gemeenschappen leren elkaars levensomstandigheden kennen en ondersteunen elkaar. Ze werken in groepen en dat pakt heel positief uit”, zegt het schoolhoofd. (…)
bron: bbc.com, 2021
noot 1 departement = gebied, regio, provincie
Er zijn verschillende soorten sociale ongelijkheid. Een daarvan is ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen.
Vraag 17 3 punten
a Geef aan welk ander soort sociale ongelijkheid te herkennen is tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse, volgens tekst 5. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 5 waaruit het gekozen soort sociale ongelijkheid blijkt.
b Beredeneer dat de sociale ongelijkheid tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse is afgenomen door het schoolbusproject. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit tekst 5 waaruit een afname van sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
a Tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse is een ongelijke verdeling van economische hulpbronnen te herkennen. Uit tekst 5 blijkt namelijk dat leerlingen in de buitenwijken van Toulouse in de armste stadswijken van Zuid-Frankrijk wonen (r. 1-6).
of
a Tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse is een ongelijke verdeling van sociale hulpbronnen te herkennen. In tekst 5 staat namelijk dat veel kinderen uit de armere leefmilieus geen stabiele gezinssituatie hebben om hen te stimuleren (r. 60-63).
b In tekst 5 staat dat de leerlingen uit de arme buitenwijken van Toulouse niet meer naar de slecht presterende scholen in hun eigen wijk gingen, maar door het schoolbusproject per bus naar de scholen in het welvarende centrum van Toulouse gebracht werden (r. 9-19). Dat wil zeggen dat door het schoolbusproject kenmerken van leerlingen in Toulouse, namelijk de wijk waarin zij wonen, minder leiden tot een ongelijke behandeling, namelijk het niveau van onderwijs dat zij krijgen. Dus is de sociale ongelijkheid tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse afgenomen door het schoolbusproject.
Gebruik tekst 5.
Vraag 22 1 punt
Welke uitspraak is het meest van toepassing op het schoolbusproject volgens tekst 5?
Het schoolbusproject probeert voor de leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2024, tijdvak 1: Studeren als je ouders dat nooit hebben gedaan
Opgavetekst
tekst 2 Wie als eerste uit het gezin gaat studeren, moet heel wat obstakels overwinnen
Hoe is het om als eerste in de familie te gaan studeren? Lastig, merken veel ‘eerstegeneratiestudenten’. “Er was nul aanmoediging, ik moest het [5] allemaal uit mezelf halen.” De ouders van Charisma Hehakaya zaten niet in de zaal toen ze haar eerste masterdiploma1) kreeg. “Dat deed [10] een beetje pijn”, zegt ze. “Maar tegelijkertijd was ik trots op mezelf. Het was me wél gewoon gelukt. In m’n eentje.”
Hehakaya (30) heeft inmiddels drie masterdiploma’s op zak en (…) [15] richtte (…) een fonds op voor steun aan studenten die net als zij geen ouders hebben die naar de universiteit zijn gegaan. Het ‘Eerste [20] Generatie Fonds’ van de Universiteit Utrecht helpt met geld, tweedehands laptops of praktische ondersteuning, zoals taaltrainingen. Ook gaat op [25] haar initiatief binnenkort ‘University Pioneers’ van start om eerstegeneratiestudenten in Utrecht beter wegwijs te maken in het studentenleven, onder andere door [30] de inzet van mentoren. (…) Dat is nodig, zegt Hehakaya, (…) omdat het scheelt als er een plek is waar je terecht kunt als studeren niet vanzelfsprekend is en je geen ouders [35] hebt die je goed kunnen helpen tijdens je studie. (…) School was niet erg belangrijk voor haar ouders. “Mijn vader zei ooit: ‘je hoeft van mij niet te leren’. (…)” Als ze na een lange weg op de universiteit belandt, valt pas echt op [40] wat ze mist ten opzichte van haar studiegenoten. Waar anderen in werkgroepen met flair discussiëren en vragen stellen, is Hehakaya bang om iets te zeggen of om hulp te [45] vragen. Podiumvrees, zegt ze achteraf. (…) Die faalangst is een gevoel dat veel eerstegeneratiestudenten zullen herkennen, zegt Jeanet van de [50] Korput, senior onderzoeker aan Hogeschool Windesheim. Zij publiceerde deze maand een onderzoek naar eerstegeneratiestudenten waarvoor [55] ze twintig diepte-interviews afnam. Daar zaten studenten bij (…) met ouders die niet begrepen waarom hun kind in vredesnaam vrijwillig wilde studeren. [60] “Die kregen thuis voortdurend de vraag waarom ze nog niet aan het werk waren”, zegt Van de Korput. “Een student werd thuis ‘nerd’ genoemd.” (…) Eerstegeneratiestudenten hebben [65] vaak het gevoel dat ze in twee werelden leven. Die van thuis en die van de studie. En in beide voelen ze zich niet helemaal thuis. (…) De mentorprogramma’s helpen, ziet [70] Van de Korput. Maar, merkte ze in haar gesprekken met studenten: deze studenten willen niet aangesproken worden op hun afkomst. Het begrip [75] eerstegeneratiestudent heeft voor sommigen een negatieve betekenis. “Niemand wil in een hokje worden gestopt. Deze studenten willen niet gezien worden als arm of kwetsbaar.” [80] Dat zíjn ze ook niet. Het zijn vaak bijzonder sterke mensen met veel levenservaring. Ik was erg van ze onder de indruk.”
noot 1 In het hoger onderwijs bestaat er een bachelor-masterstelsel. Opleidingen aan de universiteit zijn opgedeeld in een bacheloropleiding en een daarop aansluitende masteropleiding. De meeste hbo-opleidingen zijn bacheloropleidingen. Bij een aantal hbo-studies kun je ook een masteropleiding volgen. (bron: cbs.nl)
bron: Patricia Veldhuis, NRC, 29 november 2022
Vraag 7 3 punten
Gebruik regel 13 tot en met 34 van tekst 2.
Hehakaya richtte voor eerstegeneratiestudenten het ‘Eerste Generatie Fonds’ en ‘University Pioneers’ op.
Leg uit dat deze steun aan eerstegeneratiestudenten zich richt op het verhogen van hun economisch, sociaal en cultureel kapitaal. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van de drie soorten kapitaal;
- bij elke soort kapitaal een voorbeeld uit regel 13 tot en met 34 van tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de steun zich richt op het verhogen van het economisch kapitaal, met een omschrijving van economisch kapitaal en een voorbeeld uit regel 13 tot en met 34 (het Eerste Generatie Fonds helpt met geld en tweedehands laptops; r. 18-21). (1p)
- Legt uit dat de steun zich richt op het verhogen van het cultureel kapitaal, met een omschrijving van cultureel kapitaal en een voorbeeld uit regel 13 tot en met 34 (taaltrainingen vergroten kennis en vaardigheden; r. 22). (1p)
- Legt uit dat de steun zich richt op het verhogen van het sociaal kapitaal, met een omschrijving van sociaal kapitaal en een voorbeeld uit regel 13 tot en met 34 (University Pioneers zet mentoren in die de weg weten in het studentenleven; r. 22-28). (1p)
2024, tijdvak 1: Recidive onder jeugdige daders
Opgavetekst
tekst 4 Verschil in recidive (…) onder jeugdigen
Risicofactoren voor recidive
(…) Het huishouden waarin jeugdige daders wonen na het plegen van het delict waarvoor ze zijn veroordeeld (…) [5] hangt samen met recidive. Jeugdigen in eenoudergezinnen (…) en in gezinnen met veel broers of zussen hebben (…) een hoger recidiverisico. Ook jeugdigen met [10] een tienermoeder hebben een hoger recidiverisico. Deze gezinskenmerken hangen samen met minder ouderlijk toezicht, wat de kans op jeugdcriminaliteit vergroot. Maatregelen die (juist deze) [15] gezinnen ondersteunen bij de opvoeding kunnen daarom mogelijk recidive voorkomen. Jeugdigen die werken of die een [20] opleiding volgen, hebben (…) een lager recidiverisico dan jeugdigen die niet op school zitten of niet werken. Ook onder voortijdig schoolverlaters is de recidive hoger. (…) [25] Maatregelen die ervoor zorgen dat jeugdigen naar school gaan of werken, kunnen daarom mogelijk jeugdcriminaliteit en recidive voorkomen. Ook specifieke [30] maatregelen die jeugdigen helpen bij het vinden en behouden van een opleiding, stage of baan kunnen waarschijnlijk recidive voorkomen.
Ongelijke ontwikkeling
[35] (…) Onder jeugdigen met eerdere delicten was de recidive al hoger dan onder first offenders [jeugdigen zonder eerdere delicten]. Deze verschillen zijn in de onderzochte [40] periode verder toegenomen. (…) Een (…) verklaring is dat jeugdige daders met eerdere delicten (…) in toenemende mate last hebben van een negatief label of een stigma, [45] waardoor zij minder kansen hebben op bijvoorbeeld een stage of baan. Wanneer deze kansen worden afgesneden, vergroot dit de kans dat jeugdigen opnieuw de fout in gaan of [50] kiezen voor een criminele carrière. Ervoor zorgen dat jeugdigen na een veroordeling (…) een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, kan [55] mogelijk helpen om te voorkomen dat de verschillen in recidive verder toenemen. (…).
bron: Boschman, Piersma, Weijters, ccv-secondant.nl, mei 2022
Vraag 23 3 punten
Gebruik regel 41 tot en met 57 van tekst 4.
Uit regel 41 tot en met 57 blijkt dat jeugdige daders met eerdere delicten geen hoge maatschappelijke positie hebben. Bij het verkrijgen van een maatschappelijke positie spelen twee processen een rol: het proces van positieverwerving en het proces van positietoewijzing.
a. Leg uit dat het proces van positieverwerving een rol speelt in de maatschappelijke positie die jeugdige daders met eerdere delicten hebben. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het proces van positieverwerving.
b. Leg uit dat het proces van positietoewijzing een rol speelt in de maatschappelijke positie die jeugdige daders met eerdere delicten hebben. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het proces van positietoewijzing;
- informatie uit regel 41 tot en met 57 van tekst 4 waaruit positietoewijzing blijkt.
c. Bedenk een maatregel die een positieve invloed kan hebben op de maatschappelijke positie van jeugdige daders met eerdere delicten en die past bij het proces van positietoewijzing.
Bekijk het antwoord
- a. Legt uit dat het proces van positieverwerving een rol speelt in de maatschappelijke positie, met een toepassing van het proces van positieverwerving waaruit blijkt dat de eigen bijdrage van de jongere(n) een rol speelt (door eerdere strafbare feiten hebben zij zelf bijgedragen aan hun minder goede maatschappelijke positie). (1p)
- b. Legt uit dat het proces van positietoewijzing een rol speelt, met een toepassing van maatschappelijke oorzaken van buitenaf uit het proces van positietoewijzing en informatie uit regel 41 tot en met 57 waaruit dat blijkt (jeugdige daders hebben last van een negatief label en stigma, waardoor zij minder kansen krijgen op een stage of baan; r. 41-46). (1p)
- c. Noemt een maatregel die een positieve invloed kan hebben op de maatschappelijke positie van jeugdige daders met eerdere delicten en die past bij het proces van positietoewijzing (bijvoorbeeld werk(ervarings)plekken creëren voor jongeren met een strafblad). (1p)
Vraag 24 2 punten
Gebruik regel 41 tot en met 57 van tekst 4.
Onder jeugdigen met eerdere delicten is de recidive hoger dan onder first offenders. In regel 41 tot en met 57 van tekst 4 wordt hiervoor een verklaring gegeven.
Leg uit dat dit verschil in recidive verklaard kan worden met het kernconcept sociale ongelijkheid. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit regel 41 tot en met 57 van tekst 4 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het verschil in recidive verklaard kan worden met het kernconcept sociale ongelijkheid, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid. (1p)
- Geeft informatie uit regel 41 tot en met 57 van tekst 4 waaruit sociale ongelijkheid blijkt (daders met eerdere delicten hebben last van een negatief label en krijgen minder kans op werk of stage; r. 41-46; het risico op recidive is groter wanneer deze kansen worden afgesneden; r. 47-50). (1p)
2024, tijdvak 2: Gezondheidsverschillen
Opgavetekst
Inleiding
In augustus 2020 verscheen een essay van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) met daarin een oproep aan de overheid de gezondheidsverschillen in Nederland terug te dringen. Tot nu toe heeft de overheid zich met haar beleid vooral gericht op leefstijl en persoonlijk gedrag van burgers. Maatregelen van de overheid waren vooral gericht op het geven van voorlichting aan burgers. De RVS stelt in het essay dat de huidige individuele aanpak eraan voorbijgaat dat gezondheidsachterstanden en -verschillen een combinatie van meer maatschappelijke oorzaken hebben en er daarom een maatschappelijke aanpak nodig is. De RVS pleit voor een nieuwe aanpak van gezondheidsverschillen. In 2021 kwam de RVS met een vervolgadvies waarin de RVS aanbevelingen geeft, gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Tekst 3 gaat over dit advies.
tekst 3 Advies aan overheid
[1] (…) De gezondheidsverschillen zijn zeker niet alleen het gevolg van slechte eetgewoonten of een ongezonde leefstijl, maar van een [5] complexe brij aan ellende: slechte woningen met schimmel op de muren, eenzaamheid, fijnstof in achterstandswijken naast de snelweg, onzekerheid in flexbanen [10] aan de onderkant van de arbeidsmarkt, schulden en veel stress door bestaansonzekerheid. Het zijn problemen die vaak van generatie op generatie worden [15] overgedragen.
[16] Daarom is een langjarige aanpak – van minstens vijftien jaar – nodig, waarin ministeries, gemeenten, zorgverzekeraars, maatschappelijk werkers en zorgverleners [20] samenwerken om de dieperliggende oorzaken aan te pakken. Begin daarbij bij de ongezondste (en vaak armste) wijken, adviseert de RVS. [25] Concreet betekent dat meer schuldhulpverlening, het opknappen [27] of nieuw bouwen van woningen en buitenruimte, meer sportfaciliteiten, maar ook het invoeren van een [30] suikertaks, een verbod op reclame voor ongezonde voeding en meer mogelijkheden voor gemeenten om bijvoorbeeld snackbars in de buurt van scholen te verbieden. [35] Bussemaker: “(…) Een suikertaks of een snackbar weren, kon de afgelopen jaren niet, omdat (…) keuzevrijheid heilig was. Maar als de maatschappelijke schade zo enorm is, kun je dan nog wel van echte [40] keuzen spreken?”
De RVS (…) wil de aanpak van de gezondheidsverschillen wettelijk vastleggen. (…) Het geld voor de [45] beleidsomslag moet grotendeels uit de VWS-begroting komen, vindt de RVS, te beginnen met 2 procent per jaar, dat komt neer op 1,7 miljard euro. Een reuzensprong: nu is er [50] ongeveer 30 miljoen euro per jaar beschikbaar voor het verkleinen van de gezondheidsverschillen.
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep
noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)
noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
bron: Nederlands Dagblad, 2021
Vraag 12 2 punten
Zie de inleiding van deze opgave.
In het essay van de RVS staat dat gezondheidsverschillen een combinatie van oorzaken hebben. Mensen met een hogere maatschappelijke positie hebben minder aandoeningen en ziekten en leven gemiddeld langer dan mensen met een lagere maatschappelijke positie. Een verschil in cultureel kapitaal kan hier een rol in spelen.
Leg uit dat een verschil in cultureel kapitaal een oorzaak kan zijn van de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hogere maatschappelijke positie en mensen met een lagere maatschappelijke positie. Gebruik in je uitleg een voorbeeld van cultureel kapitaal.
Gebruik de inleiding van deze opgave en regel 1 tot en met 34 van tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van cultureel kapitaal en de constatering dat mensen met een hogere maatschappelijke positie dit cultureel kapitaal meer kunnen bezitten dan mensen met een lagere maatschappelijke positie. (1p)
- Een uitleg dat dit verschil in cultureel kapitaal een oorzaak kan zijn van de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hogere maatschappelijke positie en mensen met een lagere maatschappelijke positie. (1p)
Voorbeelden van cultureel kapitaal uit het correctievoorschrift: meer kennis over ziektesymptomen, ziekten en hoe ziekten te voorkomen zijn; of vaardiger zijn in het communiceren met (hoogopgeleide) artsen. Bij de uitleg: eerder maatregelen nemen en bewuster kiezen voor een gezonde(re) levensstijl; of beter aangeven wat hun problemen zijn en begrijpen wat de mogelijkheden, voorwaarden of consequenties van een behandeling zijn.
Vraag 13 2 punten
Gebruik de inleiding van deze opgave en regel 1 tot en met 34 van tekst 3.
Bij het verkrijgen van een maatschappelijke positie spelen twee processen een rol. Dit zijn positietoewijzing en positieverwerving.
a Leg uit dat de huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het proces van positieverwerving;
- informatie uit de inleiding om het proces van positieverwerving te illustreren.
b Leg uit dat de voorgestelde maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positietoewijzing. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het proces van positietoewijzing;
- informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 3 om het proces van positietoewijzing te illustreren.
Bekijk het antwoord
- a: Een uitleg dat de huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positieverwerving, met een toepassing van een omschrijving van het proces van positieverwerving en informatie uit de inleiding om positieverwerving te illustreren. (1p)
- b: Een uitleg dat de voorgestelde maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positietoewijzing, met een toepassing van een omschrijving van het proces van positietoewijzing en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 3 om positietoewijzing te illustreren. (1p)
Vraag 15 2 punten
Gebruik tekst 3.
Gezondheidsverschillen hebben volgens de RVS verschillende oorzaken en gevolgen. Een opeenstapeling van deze oorzaken en gevolgen kan wijzen op sociale uitsluiting. Sociale uitsluiting kent vier componenten, zoals beperkte normatieve integratie.
Geef aan welke andere component van sociale uitsluiting te herkennen is in een van de oorzaken van de gezondheidsverschillen in Nederland, volgens tekst 3. Gebruik in je antwoord:
- een component van sociale uitsluiting;
- informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen component blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een component van sociale uitsluiting, namelijk niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften / tekort aan materiële goederen of geringe toegang tot sociale grondrechten. (1p)
- Informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen component blijkt. (1p)
Vraag 18 2 punten
Slechte eetgewoonten en ongezonde voeding kunnen bijdragen aan gezondheidsverschillen. Er zijn in Nederland kinderen die bijvoorbeeld met een lege maag naar school komen. In 2023 heeft de overheid geld beschikbaar gesteld voor gratis (gezonde) schoolmaaltijden op scholen met veel kinderen uit gezinnen met een laag inkomen.
Beredeneer dat deze maatregel de sociale ongelijkheid op het gebied van gezondheid kan verkleinen. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van ‘verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren kenmerken’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid. (1p)
- Een toepassing van ‘leiden tot ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken / waardering / behandeling’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid. (1p)
Het gaat om de maatregel: geld voor gratis (gezonde) schoolmaaltijden op scholen met veel kinderen uit gezinnen met een laag inkomen.
2023, tijdvak 1: Wooncrisis
Opgavetekst
tekst 1 Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een protest tegen de woningcrisis veel steun. (…) Het aangekondigde woonprotest [5] zondag [12 september 2021] in Amsterdam spreekt bijna de hele samenleving aan. De problemen op de woningmarkt zijn zo groot dat vrijwel iedereen die wil verhuizen – en geen bodemloze portemonnee heeft – [10] ermee te maken krijgt. Zelfs in de coronacrisis braken de huizenprijzen record na record. De organisatie verwacht tien- tot [15] vijftienduizend mensen (…). Kort samengevat willen de actievoerders (…) betaalbare huisvesting voor iedereen, grip op huur- en huizenprijzen, het aan [20] banden leggen van beleggers die huizen opkopen voor winst1). Tientallen organisaties hebben zich achter de standpunten van het protest geschaard (…). (…) [25] Dat er juist nú voedingsbodem is voor zo’n breed protest komt doordat de aandacht voor de problemen op de woningmarkt de laatste jaren exponentieel is toegenomen, denkt [30] stadsgeograaf Cody Hochstenbach (UvA), die werkt aan een boek over de wooncrisis. “Meer mensen zien de woonproblemen om zich heen. En dat zijn allang niet meer alleen de [35] armen. Want voor mensen met een minimuminkomen was het de afgelopen twintig jaar ook al heel lastig op de woningmarkt.” Sinds een paar jaar wordt ook de [40] middenklasse door de woonproblemen geraakt. “Hoogopgeleide jongeren, dertigers die al succesvolle stappen in hun carrière hebben gezet. Het zijn [45] mensen met korte lijntjes naar de politiek, die weten hoe ze hun frustratie moeten omzetten in de juiste taal.” Het is ook een groep, zegt [50] Hochstenbach, die is opgegroeid met een belofte: als je je best doet op school, als je gaat studeren, dan kun je stappen zetten in je leven. Dan komt die koopwoning er. “Zij merken: [55] die belofte wordt vooralsnog niet ingewilligd.” (…)
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt
Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
Vraag 3 4 punten
Gebruik regel 39 tot en met 56 van tekst 1. Er zijn verschillende soorten kapitaal, zoals economisch kapitaal. Uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 kan worden afgeleid dat twee andere soorten kapitaal kunnen bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren om een verbetering van de woningmarkt te bewerkstelligen. Beredeneer voor deze twee andere soorten kapitaal dat ze kunnen bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren. Gebruik in je redenering: de namen van twee soorten kapitaal; bij elke soort kapitaal informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt; bij elke soort kapitaal een verschillende vorm van politieke participatie.
Bekijk het antwoord
- Noemt sociaal kapitaal en informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt (hoogopgeleide jongeren hebben korte lijntjes naar de politiek, r. 44-46). (1p)
- Geeft een redenering dat sociaal kapitaal kan bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren, met een toepassing van een vorm van politieke participatie die past bij de informatie waaruit sociaal kapitaal blijkt (bijvoorbeeld lobbyen bij politici). (1p)
- Noemt cultureel kapitaal en informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt (hoogopgeleide jongeren weten hoe ze hun frustratie moeten omzetten in de juiste taal, r. 46-48). (1p)
- Geeft een redenering dat cultureel kapitaal kan bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren, met een toepassing van een vorm van politieke participatie die past bij de informatie waaruit cultureel kapitaal blijkt (bijvoorbeeld meedoen aan protestacties). (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (2023-1) bij vraag 3, verwerkt: het vierde scorepunt moet worden toegekend wanneer het derde scorepunt is toegekend, dus wanneer de leerling cultureel kapitaal noemt met informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit dat blijkt. Dat geldt ook als de leerling bij cultureel kapitaal electorale politieke participatie kiest: de vorm van politieke participatie hoeft voor het vierde punt niet bij cultureel kapitaal te passen.
Vraag 6 2 punten
Gebruik tekst 2. Sociale ongelijkheid kan sociale uitsluiting tot gevolg hebben. Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een daarvan is het niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften. Noem een andere component van sociale uitsluiting die te herkennen is in tekst 2. Geef een voorbeeld van deze component uit tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Noemt de component geringe toegang tot sociale grondrechten. (1p)
- Geeft een voorbeeld van geringe toegang tot huisvesting/woonruimte uit tekst 2 als voorbeeld van deze component (studenten/jongeren kunnen moeilijk een eigen kamer of woning vinden, r. 8-11; r. 19-20). (1p)
2023, tijdvak 1: Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk
Opgavetekst
tekst 3 Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid tussen ‘erbij horen’ en ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo belangrijk? [5] “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. Maar dat zegt niks over of je kan handelen in overeenstemming met je kernwaarden en normen. Je kan prima bij een groep horen, terwijl de [10] groep zegt: ‘je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast.’ Dan heb je het over assimilatie.” (…)
Waarom is het nodig om jezelf te kunnen zijn op je werk? [15] “Je bent op je werk niet alleen maar inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt ook collega’s waarmee je samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn om het over je partner te hebben die [20] misschien wel hetzelfde geslacht heeft of om te vertellen dat je vrijdag naar de moskee bent geweest. Als je het gevoel hebt dat je dat niet kan zeggen, omdat je collega’s dat niet [25] accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). En tijdens dat socializen gebeurt veel, want ook dan worden er werkbeslissingen gemaakt, er wordt [30] genetwerkt. Als je daarin niet kan meedraaien, [dan] (…) levert [dat] stress op. Je kan niet zijn wie je eigenlijk bent. (…)”
Als je als organisatie divers wilt [35] worden, betekent dat dus ook dat je werknemers met allerlei zichtbare en onzichtbare identiteiten binnenhaalt. Leiden die verschillen altijd tot ongemak? [40] “Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gestigmatiseerde verschillen en niet-gestigmatiseerde verschillen. Het is moeilijker om over gestigmatiseerde verschillen te [45] praten. Dat zijn namelijk verschillen die door de maatschappij als minderwaardig worden gezien. Mensen die een verleden met psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of [50] een niet-Nederlandse etniciteit hebben of moslim zijn. Maar verschil hoeft niet altijd ongemak op te leveren. Een organisatie kan een cultuur [55] realiseren, waarin verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden. Er kan over verschil gepraat worden, er kan van geleerd worden. Als een omgeving zo is [60] ingesteld dan kan het een stuk makkelijker zijn om over verschillen te beginnen.”
Een inclusieve cultuur is dus een omgeving waarin expliciet wordt [65] toegewerkt naar het openstaan voor verschillen en daarvan te leren. Onur Şahin stipt drie belangrijke onderdelen aan van zo’n proces. Het is belangrijk dat [70] een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van elke werknemer. (…) Daarnaast moet een organisatie er actief voor zorgen dat er ruimte is voor [75] verschillen én dat er ruimte is om over die verschillen te praten. (…) Tot slot moet elke werknemer kunnen meebeslissen over de gang van zaken in de organisatie. [80] Het is belangrijk actief de stem te zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn. (…)
Wat staat er op het spel? Wat zijn de gevolgen als je niet inclusief [85] bent als organisatie? “Als mensen zich geïncludeerd voelen (…) heeft dat effect op de werktevredenheid. Als mensen zich niet thuis voelen dan zie je dat ze de [90] organisatie sneller weer verlaten en dat is nog eens extra zonde, omdat dit vaak juist die werknemers zijn, die zijn binnengehaald om andere perspectieven te brengen.” (…)
[95] “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de meerderheid zich ook beter thuis. Mensen voelen zich prettiger als ze zien dat hun collega’s gelijkwaardig [100] behandeld worden. Ze zijn trots op hun organisatie en dus ook meer betrokken.”
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen)
noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
Vraag 12 3 punten
Gebruik regel 34 tot en met 62 van tekst 3. Er zijn vier soorten sociale ongelijkheid. Een daarvan is een ongelijke verdeling van economische hulpbronnen. a. Leg uit van welke andere soort sociale ongelijkheid sprake is in regel 34 tot en met 62 van tekst 3. Gebruik in je uitleg: de naam en een voorbeeld van een andere soort sociale ongelijkheid; informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3 waaruit deze soort sociale ongelijkheid blijkt. b. Beredeneer vervolgens hoe in een diverse organisatie deze soort sociale ongelijkheid kan worden tegengegaan. Gebruik in je uitleg informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3.
Bekijk het antwoord
- a: Noemt informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3 waaruit een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen blijkt (mensen met een verleden met psychiatrie worden door de maatschappij gestigmatiseerd, r. 40-51). (1p)
- a: Legt uit dat er sprake is van een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen, met de naam (symbolische hulpbronnen) en een toepassing van een voorbeeld (deze mensen hebben minder status en aanzien). (1p)
- b: Redeneert hoe in een diverse organisatie een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen kan worden tegengegaan, met informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3 (een cultuur waarin verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden, r. 53-57). (1p)
2023, tijdvak 2: Schaduwonderwijs
Opgavetekst
Inleiding Schaduwonderwijs
Nederlanders zijn steeds hoger opgeleid. Bovendien is het opleidingsniveau een steeds belangrijkere rol gaan spelen voor het bepalen van iemands maatschappelijke positie. Om de kansen op een zo hoog mogelijk diploma te vergroten, maken steeds meer ouders voor hun kinderen gebruik van zogenaamd schaduwonderwijs. Onder schaduwonderwijs vallen aanvullende onderwijsactiviteiten die leerlingen na schooltijd volgen ter verbetering van het leren en presteren op school en waarvoor de gezinnen zelf moeten betalen. Voorbeelden hiervan zijn bijles, huiswerkbegeleiding en toets- en examentrainingen die leerlingen buiten schooltijd volgen. Er zijn ouders die honderden euro’s per jaar uitgeven aan schaduwonderwijs. In tekst 2 komt de keerzijde van schaduwonderwijs aan de orde.
Vraag 7 2 punten
Geef met het begrip diploma-inflatie een mogelijke verklaring voor de populariteit van schaduwonderwijs. Gebruik in je verklaring een omschrijving van diploma-inflatie.
Bekijk het antwoord
- Een omschrijving van diploma-inflatie (1p)
- Een verklaring voor de populariteit van schaduwonderwijs, met een toepassing van een omschrijving van het begrip diploma-inflatie (1p)
Vraag 8 2 punten
Nederland is een gestratificeerde samenleving. Beredeneer dat onderwijs bijdraagt aan de sociale stratificatie van de Nederlandse samenleving. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van sociale stratificatie;
− twee voorbeelden uit de beroepsprestigeladder om sociale stratificatie te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een redenering dat onderwijs bijdraagt aan de sociale stratificatie van de Nederlandse samenleving, met een toepassing van een omschrijving van sociale stratificatie (1p)
- Twee voorbeelden uit de beroepsprestigeladder om sociale stratificatie te illustreren (bijvoorbeeld chirurgen, die hoger op de ladder staan dan fabrieksmedewerkers aan de lopende band of ongeschoolde arbeiders) (1p)
Tekst 2 Bijlessen hebben ook een grote keerzijde
(…) Steeds meer Nederlanders zijn hoogopgeleid. Waar in de jaren zestig nog maar een kleine vijf procent van de beroepsbevolking [5] hoogopgeleid was, heeft nu bijna de helft van de Nederlanders een universitair of hbo-diploma. Opleidingsniveau bepaalt tegenwoordig niet langer alleen de [10] kans op een betere baan en meer salaris, maar geeft je ook toegang tot meer diensten als datingservices en verzekeringen, specifiek voor hogeropgeleiden. (…) [15] Dit alles zorgt voor een sterke opwaartse druk in het onderwijs, want steeds meer leerlingen proberen een zo hoog mogelijke opleiding te halen. Voor kinderen uit [20] lageropgeleide gezinnen biedt het onderwijs kansen om te klimmen op de sociale ladder. Bij kinderen uit hogeropgeleide gezinnen is het veelal belangrijk niet af te dalen op [25] die sociale ladder. Maar deze druk heeft ook een keerzijde. Door bijlessen en ander schaduwonderwijs komt regulier onderwijs onder druk te staan. Zo [30] bestaat de kans dat docenten meer vertrouwen op bijlessen, dan op het geven van eigen goed onderwijs. (…) (…) Jeroen Goes, voorzitter van scholengemeenschap Fluvium, geeft [35] leiding aan twintig scholen in de Betuwe. In zijn 25 jaar in het onderwijs heeft hij zelf ervaren dat het schaduwonderwijs een enorme vlucht heeft genomen. (…) Ondanks [40] dat de dorpen binnen zijn scholengemeenschap erg verschillen van populatie, denkt Goes ook dat ongeveer een kwart van zijn achtstegroepers gebruikmaken van [45] schaduwonderwijs. “Wel of niet naar bijles heeft alles te maken met het geld en ambitieniveau van de ouders.” (…)
Naast het eventuele ongunstige [50] effect dat het schaduwonderwijs kan hebben op de kansengelijkheid spelen nog twee andere risico’s. Het eerste risico is dat steeds meer [55] leerlingen achterlopen, naarmate meer leerlingen gebruikmaken van schaduwonderwijs. Wanneer een paar kinderen in een klas hier gebruik van maakt, is het effect niet echt te merken. Het wordt pas een [60] probleem als het merendeel van de klas gebruikmaakt van bijles. Net als in de sportieve competitie geldt hier: het voordeel van de één is een achterstand voor de ander. [65] Het tweede risico is iets wat te zien is in landen als Japan en Zuid-Korea, waar het merendeel van de leerlingen al langere tijd schaduwonderwijs volgt: docenten [70] besteden minder tijd en aandacht aan het uitleggen van de lesstof. Ze leunen op het feit dat een merendeel van de klas gebruikmaakt van bijles. Binnen de scholen waar Jeroen Goes [75] leiding aan geeft, komt het zelfs voor dat leerkrachten zelf huiswerkinstituten opzetten en dan hun eigen leerlingen na schooltijd begeleiden. Hij merkt ook op dat er [80] steeds meer scholen zijn die bij het eerste gesprek met de ouders folders meegeven van bijlesinstituten. “Dat vond ik zo raar. Je krijgt toch ook niet [85] voor je operatie van je behandelende chirurg een folder mee voor de hersteloperatie. (…)”
bron: Tom Roggen, www.human.nl, 2021
Vraag 9 2 punten
Beredeneer dat het vraagstuk over schaduwonderwijs over sociale mobiliteit gaat. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit;
− informatie uit tekst 2 waaruit sociale mobiliteit blijkt.
Gebruik tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Informatie uit tekst 2 waaruit sociale mobiliteit blijkt (onderwijs biedt kinderen uit lageropgeleide gezinnen kansen om te klimmen op de sociale ladder, en kinderen uit hogeropgeleide gezinnen willen niet dalen) (1p)
- Een redenering dat het vraagstuk over schaduwonderwijs over sociale mobiliteit gaat, met een toepassing van een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit (1p)
Vraag 10 3 punten
In regel 45 tot en met 48 van tekst 2 stelt Jeroen Goes dat het wel of niet inzetten van schaduwonderwijs afhangt van de ouders. Schaduwonderwijs kan leerlingen helpen een bepaalde positie te bereiken. Er kunnen drie verschillende vormen van kapitaal worden onderscheiden die invloed hebben op het bereiken van een bepaalde positie in de samenleving.
Leg uit welke twee vormen van kapitaal te herkennen zijn in regel 45 tot en met 48 van tekst 2. Gebruik in je uitleg bij beide vormen van kapitaal een voorbeeld of omschrijving van de vorm van kapitaal.
Leg met behulp van een eigen voorbeeld uit hoe de derde vorm van kapitaal zou kunnen bijdragen aan het behalen van een hoger opleidingsniveau.
Gebruik tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat economisch kapitaal te herkennen is, met een verwijzing naar ‘geld’ (als voorbeeld van economisch kapitaal) (1p)
- Een uitleg dat cultureel kapitaal te herkennen is in ‘ambitieniveau’ (van de ouders), met een toepassing van cultureel kapitaal (1p)
- Een uitleg met behulp van een eigen voorbeeld hoe sociaal kapitaal zou kunnen bijdragen aan het behalen van een hoger opleidingsniveau (1p)
Vraag 13 2 punten
Beredeneer aan de hand van tabel 1 dat het gebruik van betaald aanvullend onderwijs (schaduwonderwijs) bestaande sociale ongelijkheid laat zien. Gebruik in je redenering:
− informatie uit tabel 1;
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Informatie uit tabel 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt (1p)
- Een redenering aan de hand van tabel 1 dat het gebruik van betaald aanvullend onderwijs (schaduwonderwijs) bestaande sociale ongelijkheid laat zien, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1p)
2022, tijdvak 1: Jong geleerd, oud gedaan
figuur 1 Netto profijt van overheidsbeleid per persoon uit een geboortejaar over de rest van het leven (in euro’s)

Lijngrafiek. Verticale as: netto profijt in euro’s, met de labels € 350 000, € 250 000, € 150 000, € 50 000, -€ 50 000, -€ 150 000 en -€ 250 000. Horizontale as: jaartallen 1910 tot en met 2050, in stappen van 20 jaar. Afleesbaar, ongeveer: de lijn begint rond 1910 onder nul, stijgt tot ongeveer € 150 000 rond 1925 tot 1940, zakt daarna en gaat rond 1950 onder nul, bereikt een dal van ongeveer -€ 150 000 rond 1985 tot 1990, stijgt weer en komt rond 2010 uit op ongeveer € 50 000, en blijft daarna ongeveer op dat niveau tot 2050.
Toelichting
De lijn in figuur 1 geeft het gemiddelde netto profijt (financieel voordeel) over de rest van het leven per persoon uit een geboortejaar. Positieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer van de overheid ontvangt dan dat iemand aan de overheid betaalt. Negatieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer aan de overheid betaalt dan ontvangt.
Uit de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat iemand die geboren is tussen 1920 en 1940 gemiddeld ongeveer 160.000 euro ontvangt van de overheid.
Vraag 13 2 punten
In het adviesrapport van de ROB wordt in verband met de politieke participatie van jongeren ook ingegaan op verschillen tussen generaties. Figuur 1 toont de mate waarin verschillende generaties netto profijt hebben van overheidsbeleid.
Leg uit dat uit figuur 1 blijkt dat er sprake is van sociale ongelijkheid. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- gegevens uit figuur 1.
Gebruik figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Geeft een vergelijking op basis van gegevens uit figuur 1: met name mensen die tussen 1915 en 1955 zijn geboren hebben relatief veel profijt of voordelen van de overheid gehad of zullen die hebben, in vergelijking met andere generaties. (1p)
- Legt uit dat uit figuur 1 sociale ongelijkheid blijkt, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid: overheidsgeld, een schaars en hooggewaardeerd goed, is ongelijk verdeeld op grond van het geboortejaar. (1p)
2022, tijdvak 1: Actie op het erf
Opgavetekst
tekst 3 Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten?
Meat the Victims is geen georganiseerd geheel. De groep heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis of kantoor, er is geen hiërarchie en de samenstelling wisselt nogal eens. Het komt erop neer dat iedereen de naam mag voeren. (…) Leden van Meat the Victims, voor zover je überhaupt van leden kan spreken, handelen extremer dan veel andere groepen. Dierenrechten-organisaties spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat the Victims. Hun grootste bezwaren: illegaal handelen én te weinig oog hebben voor dierenwelzijn tijdens de acties.
Meat the Victims, dat in Nederland zo’n honderd actieve volgelingen telt, schroomt bij protesten inderdaad niet om de wet te overtreden. Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals in Boxtel, het bezetten van andermans eigendommen. Sterker: de volgelingen moedigen elkaar (en anderen) zelfs aan. De activisten dragen tijdens acties vrijwel allemaal dezelfde T-shirts met daarop de tekst – vrij naar een beroemde uitspraak van Martin Luther King: “One has a moral responsibility to disobey unjust laws”. Wat zoveel wil zeggen als: “Het is ieders morele verantwoordelijkheid om onjuiste wetgeving niet te gehoorzamen”. (…)
Zo schimmig als de groep opereert, zo glashelder is hun boodschap. Ze presenteren zichzelf als de spreekbuis van de naar eigen zeggen alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om uitbuiting van dieren tegen te gaan. Ook als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, wetten voor moeten worden overtreden. Hun ideaal? Een wereld zonder vleesconsumptie.
bron: www.bndestem.nl, 2019
Vraag 18 1 punt
Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.
Gebruik tekst 4.
Bij het omgaan met conflicten kunnen twee modellen worden onderscheiden.
Leg uit welk model bij het omgaan met conflicten te herkennen is in de strategie die de gevestigde actiegroepen hanteren volgens actievoerder Savage. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het genoemde model;
- een voorbeeld van dat kenmerk uit regel 65 tot en met 73 van tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het harmoniemodel te herkennen is in de strategie van de gevestigde actiegroepen volgens Savage, met een toepassing van een kenmerk van het harmoniemodel (de nadruk op overleg: de groepen proberen hun doelen te bereiken met handtekeningen ophalen en lobbywerk), met een voorbeeld uit regel 65 tot en met 73 van tekst 4. (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (CvTE): een kandidaat die in plaats van ‘harmoniemodel’ de term ‘poldermodel’ gebruikt, krijgt het scorepunt. Het poldermodel is de Nederlandse versie van het harmoniemodel.
2022, tijdvak 1: Kansen en belemmeringen voor jongeren
tekst 6 Groeiende kansenongelijkheid dreigt onder jongeren
(…) Eind augustus publiceerde de SER een rapport over kansen en belemmeringen van jongeren in 2019. Het rapport laat zien dat [5] jongeren te maken hebben met kansen, onzekerheden en belemmeringen. Jongeren weten wat van hun leven te maken. Daar werken ze hard voor, en dat is om [10] met recht trots op te zijn. (…)
(…) Er zijn echter ook zorgen. Zo zorgt het sociaal leenstelsel1) voor onzekerheid over de betaalbaarheid van een (vervolg)opleiding. De [15] schulden die ontstaan door het huidige stelsel hebben invloed op vervolgstappen in het leven, zoals het kopen van een huis en het starten van een gezin. Jongeren [20] hebben langer een flexbaan en daardoor minder werk- en inkomenszekerheid. Op de woningmarkt hebben ze het moeilijk vanwege de beperkte [25] beschikbaarheid van woningen en worstelen ze met het financieren van een woning. Deze ontwikkelingen zijn op zichzelf al lastig voor jongeren, maar de stapeling maakt het [30] problematisch (…). Het gevolg is dat jongeren hun mijlpalen steeds later in hun leven bereiken. Zo verlaten jongeren later het ouderlijk huis, vergeleken met vijf [35] jaar geleden al één jaar later. Ze gaan later samenwonen of trouwen en krijgen later hun eerste kind. Dat is in veel [40] gevallen geen vrijwillige keuze maar wordt veroorzaakt door de toegenomen onzekerheid.
(…) De kansen en belemmeringen gelden voor alle jongeren, maar er is een tweedeling zichtbaar tussen [45] jongeren die met name profiteren van de kansen en jongeren die het meest getroffen worden door belemmeringen en onzekerheden. (…) Bestaande scheidslijnen in onze [50] samenleving worden met name gevormd door (…) het hebben van de juiste opleiding, de beschikking over voldoende inkomen en vermogen. (…) Een diploma alleen blijkt echter [55] niet meer genoeg. (…) Het SCP beschrijft een verdieping van bestaande scheidslijnen wanneer risico’s zich voor bepaalde groepen opstapelen, [60] zoals nu bij jongeren. En er ontstaan nieuwe scheidslijnen (…). In het geval van jongeren geldt: als je beschikt over een goed netwerk, dan vind je makkelijker een stage, krijg je [65] eerder financiële hulp bij het kopen van een woning en praktische hulp bij het combineren van werk met een jong gezin. (…)
bron: www.socialevraagstukken.nl, 2019
noot 1 Tot en met het collegejaar van 2014/2015 kregen alle studenten een basisbeurs, dat wil zeggen een maandelijkse bijdrage van de overheid die niet terugbetaald hoefde te worden als de student binnen 10 jaar een diploma haalde. Met de invoering van het sociaal leenstelsel ontvangen studenten geen basisbeurs meer en kunnen ze alleen geld lenen. De aanvullende beurs bleef bestaan voor kinderen van ouders met een laag inkomen.
Vraag 25 2 punten
Gebruik tekst 6.
Er zijn twee processen die een rol spelen bij het bereiken van een maatschappelijke positie. Een daarvan is het proces van positieverwerving.
Leg uit dat de maatschappelijke positie van jongeren zoals die in regel 11 tot en met 41 van tekst 6 naar voren komt, vooral bepaald wordt door het andere proces. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van het andere proces;
- een voorbeeld uit regel 11 tot en met 41 van tekst 6 waarin dit andere proces te herkennen is;
- een omschrijving van het proces van positieverwerving.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de maatschappelijke positie van jongeren vooral bepaald wordt door positietoewijzing, met een toepassing van het begrip positietoewijzing en van het begrip positieverwerving. (1p)
- Noemt een voorbeeld van positietoewijzing uit regel 11 tot en met 41 van tekst 6 waarin een maatschappelijke oorzaak te herkennen is, bijvoorbeeld het sociaal leenstelsel en de schulden die hierdoor ontstaan. (1p)
Vraag 26 2 punten
Gebruik tekst 6.
Volgens het SER Jongerenplatform is er een tweedeling zichtbaar tussen jongeren die met name profiteren van de kansen en jongeren die het meest getroffen worden door belemmeringen en onzekerheden. Deze tweedeling wordt gevormd door het meer of minder hebben van verschillende soorten kapitaal. Een soort kapitaal is cultureel kapitaal.
Welke twee andere soorten kapitaal spelen volgens tekst 6 een rol in de kansenongelijkheid tussen jongeren? Noem de soorten kapitaal en geef bij elke soort een voorbeeld uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
- Noemt economisch kapitaal als soort kapitaal, met een voorbeeld uit tekst 6 (de beschikking over voldoende inkomen en vermogen). (1p)
- Noemt sociaal kapitaal als soort kapitaal, met een voorbeeld uit tekst 6 (het hebben van een goed netwerk). (1p)
2022, tijdvak 2: Roken
Opgavetekst
Figuur 1 Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau

Lijndiagram met drie lijnen: laag (stippellijn), middelbaar (doorgetrokken lijn) en hoog (streep-stip-lijn). Horizontale as: periodes van 1989-1991 tot 2013-2015, per drie jaar. Verticale as: percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder, van 0 tot 45. Afleesbaar bij benadering: in 1989-1991 rookt ongeveer 39% van de laagopgeleiden, ongeveer 38% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 34% van de hoogopgeleiden. In 2013-2015 rookt ongeveer 28% van de laagopgeleiden, ongeveer 26% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 18% van de hoogopgeleiden. Het verschil tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden is daardoor in deze periode toegenomen, van ongeveer 5 naar ongeveer 10 procentpunt.
Voorbeeld: tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).
Vraag 8 3 punten
In figuur 1 staat het percentage rokers naar opleidingsniveau.
Leg op basis van figuur 1 uit of de sociale ongelijkheid tussen laag- en hoogopgeleiden tussen 1989 en 2015 is toegenomen of afgenomen. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit figuur 1.
Gebruik figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Noemt de toename in figuur 1 van het verschil tussen laag- en hoogopgeleiden in het percentage rokers van 25 jaar en ouder tussen 1989 en 2015. (1p)
- Legt een verband uit tussen het verschil in roken en het verschil in gezondheid (roken is gedrag dat de gezondheid schaadt). Altijd toekennen, zie de aiContext. (1p)
- Legt uit dat een toename van het verschil in gezondheid naar opleidingsniveau betekent dat de sociale ongelijkheid tussen laag- en hoogopgeleiden is toegenomen, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (een ongelijkere verdeling van een schaars en hooggewaardeerd goed). Altijd toekennen, zie de aiContext. (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (2022-2): bij deze vraag moeten altijd het tweede en het derde scorepunt worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Alleen het eerste scorepunt (de toename van het verschil in het percentage rokers tussen laag- en hoogopgeleiden tussen 1989 en 2015) hangt af van het antwoord. Reden: in figuur 1 is een verband tussen roken en gezondheid niet af te leiden.
2022, tijdvak 2: Catalonië
Opgavetekst
Inleiding opgave 3 Opgave 3 Catalonië
Deze opgave gaat over het streven van een deel van de inwoners van Catalonië naar zelfbestuur en onafhankelijkheid van Spanje. Catalonië is een regio in Spanje. Catalonië heeft een eigen regering en parlement. In het najaar van 2017 riep de toenmalige Catalaanse minister-president Puigdemont naar aanleiding van een omstreden Catalaans referendum de onafhankelijkheid van Catalonië uit. De regering in Madrid greep in en herstelde de Spaanse orde.
Tekst 4 Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw de straat op om onafhankelijkheid van hun regio te eisen. In Barcelona worden honderdduizenden mensen verwacht tijdens de zogenaamde ‘Diada’1). Vandaag wordt een ‘historisch’ protest verwacht, omdat Catalanen al op 1 oktober tijdens een eenzijdig uitgeroepen volksraadpleging kunnen stemmen voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle Catalanen. Voor de mensen die een zelfstandig Catalonië willen, net zo goed als voor diegenen die bij Spanje willen blijven”, meende regiopresident Carles Puigdemont tijdens een toespraak (…)
Ondeelbaar
Tegen Puigdemont en andere lokale bestuursleden is inmiddels een strafproces gestart voor het organiseren van het onafhankelijkheidsreferendum. Ook verbood het Spaanse constitutioneel hof2) de stemming. De afgelopen jaren zijn verzoeken voor een volksraadpleging steeds verworpen. Het voornaamste argument tegen een referendum staat volgens ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt van een ondeelbaar Spanje.
“De situatie is ernstig, maar ik weet wat er van mij wordt verwacht. Ik zal niet toestaan dat onze samenleving kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spaanse premier Mariano Rajoy rechtstreeks tegen regiopresident Puigdemont. “De Spaanse democratie weet hoe ze zich moet verdedigen. Er komt geen enkele stemming over onafhankelijkheid.” (…)
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië
noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
bron: nos.nl, 2017
Vraag 14 3 punten
Leg uit dat in tekst 4 een conflict te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept conflict;
- informatie uit tekst 4 waarin een conflict te herkennen is.
Leg uit dat dit conflict een politiek conflict is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip politiek conflict.
Gebruik tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Past tegenwerking uit de omschrijving van het kernconcept conflict toe, met informatie uit tekst 4 waarin tegenwerking te herkennen is (de regering eist een eenzijdig uitgeroepen volksraadpleging, en de Spaanse overheid en het constitutioneel hof proberen de stemming te verbieden). (1p)
- Past het bereiken van de eigen doelen uit de omschrijving van het kernconcept conflict toe, met informatie uit tekst 4 waarin deze eigen doelen te herkennen zijn (de Catalaanse regering wil dat de Catalanen over onafhankelijkheid kunnen stemmen; de Spaanse regering wil dat niet, omdat Catalonië volgens de grondwet bij Spanje hoort). (1p)
- Legt uit dat dit conflict een politiek conflict is, met een toepassing van het begrip politiek conflict (het conflict gaat over de wenselijke inrichting van Catalonië en Spanje als samenleving). (1p)
2022, tijdvak 2: Skateboarden
Opgavetekst
Inleiding opgave 4 Opgave 4 Skateboarden
Deze opgave gaat over de skateboard-cultuur en skateboarden als nieuwe olympische sport. Skateboarden is in de twintigste eeuw ontstaan in de Verenigde Staten. In 2021 was skateboarden voor het eerst een sport op de Olympische Spelen in Tokyo. Een van de eisen om als skateboarder mee te doen is dat elk van de vijf wereldcontinenten vertegenwoordigd is op dit sportevenement.
Vraag 27 1 punt
Bij groepsvorming is er onder andere sprake van uitsluiting. Beredeneer dat in de term ‘nepskaters’ uitsluiting te herkennen is. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip uitsluiting;
- informatie uit de inleiding van vraag 26 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
- Geeft een redenering dat in de term ‘nepskaters’ uitsluiting te herkennen is, met een toepassing van het begrip uitsluiting en informatie uit de inleiding van vraag 26 (door te spreken over nepskaters in tegenstelling tot echte skaters, worden zij buiten de groep gehouden). (1p)
2022, tijdvak 3: Laaggeletterdheid
figuur 1 Besteedbaar persoonlijk inkomen per niveau van taalvaardigheid

Lijngrafiek met vijf punten die van links naar rechts omhoog lopen. Horizontale as: niveau van taalvaardigheid, met de groepen <176 (niveau <1), 176-225 (niveau 1), 226-275 (niveau 2), 276-325 (niveau 3) en >325 (niveau 4+5). Verticale as: besteedbaar persoonlijk inkomen, van 0 tot 60.000. Het punt bij niveau <1 ligt tussen 20.000 en 30.000; het punt bij niveau 4+5 ligt net boven 50.000.
Toelichting: Het besteedbaar inkomen is het bruto-inkomen waar onder andere premies en belastingen zijn afgehaald (CBS). Niveau <1 is zeer laaggeletterd, niveau 1 is laaggeletterd. Niveau 4+5 is het hoogste niveau van taalvaardigheid.
Vraag 17 2 punten
Deze opgave gaat over het vraagstuk van laaggeletterdheid. Laaggeletterden zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden, zoals het gebruik van DigiD of het maken van een cv. Deze basisvaardigheden beheersen zij niet op het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij mee te kunnen doen. (bron: Stichting Lezen & Schrijven)
Gebruik figuur 1.
Leg uit dat er bij het vraagstuk van laaggeletterdheid sprake is van sociale ongelijkheid. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit figuur 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt informatie uit figuur 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt (1p)
- Legt uit dat er bij laaggeletterdheid sprake is van sociale ongelijkheid, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1p)
tekst 6 ‘Nu kan ik wel de werkinstructies lezen’
(…) “Na de groenopleiding kon ik aan de slag als hovenier. Werken met je handen. Als het echt nodig was om iets op papier te zetten, dan vroeg ik [5] om hulp. (…) Maar ik wilde hogerop en daar moest ik voor leren. Toen ben ik begonnen met taallessen. Uiteindelijk heb ik mijn diploma’s gehaald. Nu werk ik als meewerkend [10] voorman. Dat betekent veel meer papierwerk. Bijvoorbeeld urenregistraties bijhouden, veiligheidsprocedures in de gaten houden als we langs de weg werken [15] en werkinstructies van klanten lezen. Er is een wereld voor me open gegaan. Ik hoef minder te vragen. Voel me zekerder. Voor mijn werkgever ben ik interessanter [20] geworden en ik heb meer verantwoordelijkheden gekregen. Vanuit mijn functie onderhoud ik bijvoorbeeld nu zelf de contacten met opdrachtgevers.” (Hovenier (39))
bron: Stichting Lezen & Schrijven, 2019
Vraag 19 2 punten
Deze opgave gaat over het vraagstuk van laaggeletterdheid. Laaggeletterden zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden, zoals het gebruik van DigiD of het maken van een cv. Deze basisvaardigheden beheersen zij niet op het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij mee te kunnen doen. (bron: Stichting Lezen & Schrijven)
Gebruik tekst 6.
Leg uit of het verkrijgen van de nieuwe functie van de hovenier een voorbeeld is van positietoewijzing of van positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip positietoewijzing of positieverwerving;
- informatie uit tekst 6 waaruit het begrip positietoewijzing of positieverwerving blijkt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het verkrijgen van de nieuwe functie een voorbeeld is van positieverwerving, omdat het een resultaat is van de eigen bijdrage van de hovenier (1p)
- Noemt informatie uit tekst 6 waaruit de eigen bijdrage blijkt (1p)
Vraag 20 4 punten
Deze opgave gaat over het vraagstuk van laaggeletterdheid. Laaggeletterden zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden, zoals het gebruik van DigiD of het maken van een cv. Deze basisvaardigheden beheersen zij niet op het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij mee te kunnen doen. (bron: Stichting Lezen & Schrijven)
Gebruik tekst 6.
a Leg uit dat er bij de hovenier uit tekst 6 sprake is van sociale mobiliteit. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit;
- informatie uit tekst 6 waaruit het begrip sociale mobiliteit blijkt.
b Leg uit met welk soort kapitaal de sociale mobiliteit van de hovenier in tekst 6 te verklaren is. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van het begrip cultureel kapitaal, sociaal kapitaal of economisch kapitaal;
- een voorbeeld van het gekozen kapitaal uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
- a: Noemt informatie uit tekst 6 waaruit het begrip sociale mobiliteit blijkt (1p)
- a: Past het begrip sociale mobiliteit toe: de hovenier bereikt een baan met een hogere status of een hoger inkomen (1p)
- b: Noemt het begrip cultureel kapitaal (1p)
- b: Past het begrip cultureel kapitaal toe, met een voorbeeld van cultureel kapitaal uit tekst 6 (1p)
2021, tijdvak 1: Mbo’ers: van deelnemers naar studenten
Opgavetekst
tekst 3 Mbo’ers willen officieel studenten heten
Ze doen geen studie, maar een ‘opleiding’ en zijn geen studenten, maar ‘deelnemers’. Mbo’ers kunnen daardoor niet profiteren van sommige studentenvoordelen. Daarom wil Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) dat mbo’ers in de wet voortaan ‘studenten’ worden genoemd.
“Het gebeurt nu heel vaak dat je te horen krijgt dat je ergens niet welkom bent, omdat je als mbo’er geen student zou zijn”, zegt Roosmarijn Dam van JOB. “Dan ga je het vanzelf geloven.” (…)
(…) In de wet heten mbo’ers dus nog altijd ‘deelnemers’. Het ministerie van Onderwijs onderzoekt nu wat er nodig is om deze term in alle wetten te veranderen in ‘student’.
(…)
Het gaat dus allemaal maar om één woordje, maar voor mbo’ers betekent dat veel. Dat zij niet door iedereen als student worden gezien, heeft namelijk veel invloed op hun studentenleven. “Het geeft mbo’ers het gevoel dat ze niet op het gelijke niveau zitten als andere studenten en dus geen aanspraak kunnen maken op dezelfde dingen”, zegt Roosmarijn van JOB. Mbo’ers mogen bijvoorbeeld geen lid worden van een studentenvereniging of studentensportvereniging. “Daardoor is het lastiger om actief te worden als student en een netwerk op te bouwen.”
Daarnaast weigeren winkels soms studentenkorting te geven aan mbo’ers. Of mbo’ers komen een kroeg niet binnen, omdat ze geen collegekaart hebben. “Ik snap dat minderjarige mbo’ers niet naar binnen mogen”, zegt Roosmarijn. “Maar zeggen dat je een studentenkroeg bent en dan niet alle studenten binnenlaten, is idioot. Wat is er zo anders aan mbo’ers, dat je ze absoluut niet in een kroeg wilt hebben?” (…)
“Het komt erop neer dat het onderwijs dat je volgt dus bepaalt waar je uitgaat of welkom bent”, vindt Roosmarijn. “Zo blijven het mbo en het ‘hoger’ onderwijs twee gescheiden werelden, gebaseerd op vooroordelen. Wij vinden dat ontzettend stom.”
bron: nos.nl, 11 mei 2018
Vraag 20 2 punten
Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 3.
Beargumenteer dat de verandering van de term ‘deelnemer’ in de term ‘student’ de sociale ongelijkheid zou kunnen verminderen. Gebruik in je argumentatie: de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid; een voorbeeld uit tekst 3 waaruit het kernconcept sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
- Beargumenteert dat de verandering van ‘deelnemer’ in ‘student’ de sociale ongelijkheid zou kunnen verminderen, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (bijvoorbeeld: mbo’ers kunnen dan misschien wel profiteren van studentenvoordelen en krijgen een minder ongelijke waardering en behandeling) (1p)
- Noemt een voorbeeld uit tekst 3 waaruit het kernconcept sociale ongelijkheid blijkt (bijvoorbeeld: mbo’ers profiteren niet van sommige studentenvoordelen, r. 2-5; of komen een kroeg niet binnen omdat ze geen collegekaart hebben, r. 40-42) (1p)
Vraag 21 2 punten
Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 3.
Er zijn drie soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, één daarvan is ongelijke verdeling van bezit.
Leg uit van welke andere soort sociale ongelijkheid sprake is volgens Roosmarijn Dam van JOB. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 3 waaruit deze soort sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de soort sociale ongelijkheid: ongelijke verdeling van status (1p)
- Legt uit dat er volgens Roosmarijn Dam van JOB sprake van is, met gebruik van informatie uit tekst 3 waaruit deze soort sociale ongelijkheid blijkt (mbo’ers worden op grond van hun maatschappelijke positie als deelnemer en niet als student ongelijk gewaardeerd en ongelijk behandeld, r. 10-14, r. 23-31 en r. 38-42) (1p)
Vraag 22 2 punten
Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 3.
Leg uit dat uit tekst 3 blijkt dat het feit dat mbo’ers niet als student beschouwd worden, invloed heeft op hun sociaal kapitaal. Gebruik in je uitleg een voorbeeld van sociaal kapitaal uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat uit tekst 3 blijkt dat het feit dat mbo’ers niet als student beschouwd worden, invloed heeft op hun sociaal kapitaal: het is voor mbo’ers, als niet-studenten, lastiger om een netwerk op te bouwen (1p)
- Noemt het hebben van een netwerk als voorbeeld van sociaal kapitaal uit tekst 3 (1p)
Vraag 23 2 punten
Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 3.
Sociale uitsluiting heeft vier componenten, waaronder de component ‘niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften’. Op basis van tekst 3 kun je beredeneren dat een andere van de vier componenten van sociale uitsluiting geldt voor mbo’ers.
a Beredeneer welke andere component van sociale uitsluiting voor mbo’ers geldt. Gebruik in je redenering informatie uit tekst 3 waaruit deze component van sociale uitsluiting blijkt.
b Leg vervolgens op basis van tekst 3 uit dat deze vorm van sociale uitsluiting een gevolg is van positietoewijzing. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het begrip positietoewijzing; informatie uit tekst 3 waaruit het begrip positietoewijzing blijkt.
Bekijk het antwoord
- Redeneert dat de component beperkte sociale participatie voor mbo’ers geldt, met informatie uit tekst 3 waaruit dit blijkt (mbo’ers mogen geen lid worden van een studentenvereniging, r. 32-34, en sommige kroegen niet binnen, r. 40-42) (1p)
- Legt uit dat deze component (beperkte sociale participatie) een gevolg is van positietoewijzing, met een omschrijving van positietoewijzing en informatie uit tekst 3 waaruit dit begrip blijkt (mbo’ers worden niet toegelaten omdat zij niet als student worden beschouwd, r. 23-26) (1p)
2021, tijdvak 2: Vrouwenvoetbal
Opgavetekst
Tekst 1 Waarom het vrouwenvoetbal niet populair is (…)
Voetballende vrouwen krijgen net zoveel kansen als mannen, denken we. Toch stuiten ze op subtiele culturele barrières. (…) Het bekijken [5]van voetballende vrouwen lijkt nog gêne te veroorzaken. Zwetende, knokkende, in voetbalbroek gestoken dames zouden er niet aantrekkelijk genoeg uitzien. (…) In 2004 raadde [10]FIFA1)-voorzitter Sepp Blatter vrouwen nog aan in ‘vrouwelijke kleren te sporten, in strakkere broekjes bijvoorbeeld’. Dat zou de sport populairder maken. In zijn [15]woorden klinkt het traditionele idee door dat vrouwen beter sporten kunnen beoefenen waarin ze er leuk uitzien, zoals turnen, paardrijden, zwemmen. Zulke ‘sierlijke’ sporten [20]mogen vrouwen al een eeuw lang beoefenen; voetbal werd nog tot diep in de vorige eeuw als een veel te ruwe bezigheid beschouwd – in Nederland tenminste. In 1938 stelde [25]de KNVB2) zijn velden niet meer voor vrouwen open. Pas in 1979 stond de bond meiden weer toe lid te worden van een voetbalvereniging. Voetballende vrouwen moeten zich dus op twee fronten bewijzen: ze [30]moeten net zo krachtig, hard en snel kunnen voetballen als mannen, maar ze mogen er ook weer niet als ‘manwijven’ uitzien. (…) Martine Prange (…) is [35]hoogleraar filosofie in Tilburg, hoofd van het door de NWO ondersteunde onderzoeksproject ‘Van voetbalvrouwen tot vrouwenvoetbal’ [40]en dé specialist op het terrein. (…) Gezien de spectaculaire opkomst van het Nederlands vrouwenvoetbal, zou je verwachten dat Prange optimistisch gestemd is, maar [45]daarvan is (…) weinig te merken. Het door haar geleide onderzoek heeft haar vermoeden bevestigd dat het gros van de mannen nog altijd ‘geen enkele belangstelling vertoont voor [50]de sportieve prestaties van vrouwen’ – en dat probleem is breder dan het voetbalwereldje. (…)
Het argument dat ‘het sportpubliek’, vaak mannen van middelbare leeftijd, [55]vrouwenvoetbal niet interessant of aantrekkelijk genoeg vindt, zorgt er weer voor dat er te weinig geld naar vrouwen gaat, constateert Prange. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: [60]“Vrouwenvoetbal lijkt de wind mee te hebben, maar we moeten ons niet vergissen in de bestuurders. Dat zijn haast allemaal mannen, en niet altijd zo professioneel. Die willen alleen [65]geld steken in wat aandacht krijgt in de media. Terwijl de media alleen uitzenden waar hun kijkers al bekend mee zijn.” Dat schiet natuurlijk niet op, verzucht Prange. “Soms denk ik [70]weleens dat er sinds de jaren tachtig weinig is gebeurd. Ja, vrouwen worden gestimuleerd, maar alleen als ze mannen niet in de weg zitten. Dat zie je op alle niveaus terug”, legt [75]Prange uit. Als sportclubs bezuinigen, gaan de vrouwenteams er het eerst uit. Zo geef je vrouwen het gevoel dat ze onbelangrijk zijn. [80]“Stel dat je trainer bent van vrouwen en je wilt om 16.00 uur op veld 1 spelen. Zodra een team mannen op dat moment een extra training inlast, word je opzij geschoven. (…)”
noot 1 FIFA = Fédération Internationale de Football Association: de internationale voetbalbond
noot 2 KNVB = Koninklijke Nederlandse Voetbalbond
naar: www.trouw.nl, 14 juli 2017
Vraag 2 2 punten
Gebruik tekst 1.
Uit tekst 1 blijkt dat er nog steeds sprake is van sociale ongelijkheid in de wereld van het voetbal.
Leg uit dat uit tekst 1 blijkt dat er tegenwoordig in de wereld van het voetbal nog steeds sprake is van sociale ongelijkheid. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit tekst 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat er tegenwoordig in de wereld van het voetbal nog steeds sprake is van sociale ongelijkheid, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1p)
- Noemt informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept sociale ongelijkheid blijkt (1p)
Een verwijzing naar het verbod van de KNVB in 1938 (r. 24-28) telt niet mee, want er wordt gevraagd naar sociale ongelijkheid in het heden.
2021, tijdvak 2: Een dementievriendelijke samenleving
Opgavetekst
Inleiding
Deze opgave gaat over de manier waarop wij als samenleving omgaan met mensen met dementie. Dementie is de verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen informatie niet meer goed verwerken. De ziekte komt vooral bij ouderen voor en komt tot uiting in vergeetachtigheid, problemen met gewone dagelijkse handelingen, plotselinge veranderingen in gedrag en vergissingen in tijd en plaats. Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting toenemen van 270.000 in 2019 naar 550.000 in 2040.
Uit onderzoek van Alzheimer Nederland, een organisatie voor mensen met dementie en mensen die hiermee te maken hebben, blijkt dat mensen op straat en medewerkers van bedrijven de ziekte niet goed herkennen en niet goed weten hoe ze het best kunnen reageren of kunnen helpen. Daarom zijn Alzheimer Nederland, pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2016 gestart met de campagne voor een dementievriendelijke samenleving. Op de website samendementievriendelijk.nl kunnen mensen een online training volgen in de omgang met mensen met dementie. Via spotjes op tv en sociale media worden mensen gewezen op de website. Bedrijven kunnen ook een training laten verzorgen voor hun personeel. In tekst 1 staat een deel van de toespraak die de staatssecretaris van VWS hield bij de presentatie van de campagne voor een dementievriendelijke samenleving tijdens een EU-conferentie over dementie.
Vraag 27 1 punt
Mensen met dementie lopen een verhoogd risico op sociale uitsluiting. In het rapport ‘Een samenhangend beeld van dementie en dementiezorg’ van de overheid staat:
“Door de beperkingen van de ziekte is het vaak moeilijk om (…) contacten te onderhouden, bijvoorbeeld omdat gesprekken moeizamer gaan, of omdat anderen niet goed weten hoe ze met de persoon met dementie moeten omgaan. Ook zorgen de beperkingen ervoor dat het moeilijk is om vrijwilligerswerk uit te voeren, of deel te nemen aan het verenigingsleven.”
Op welke component van sociale uitsluiting lopen mensen met dementie een verhoogd risico volgens het bovenstaande citaat?
Bekijk het antwoord
- Noemt de component beperkte sociale (en politieke) participatie (1p)
2021, tijdvak 3: Tweede Kamerverkiezingen 2017
Opgavetekst
tekst 1 Facebookbericht van de ChristenUnie
Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?
Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.
Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie
bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017
Vraag 10 1 punt
Na de verkiezingen van 2017 had geen partij een meerderheid in de Tweede Kamer. In de formatie probeert men een regeringscoalitie te vormen.
Welke afweging moeten alle politieke partijen maken als zij regeringsdeelname overwegen? Gebruik in je antwoord de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding. Noem ook de naam van het kernconcept. Je mag het kernconcept ‘macht’ niet gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft de afweging of partijen willen samenwerken om een regeerakkoord te vormen (samenwerking) of geen compromissen willen sluiten, met een toepassing van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding, anders dan macht, en de naam van dat kernconcept (1p)
2021, tijdvak 3: Chronisch ziek of gehandicapt
Opgavetekst
tabel 1 Gemiddelde levensverwachting, inclusief jaren zonder chronische ziekten, 1983 en 2013
| Geboren | Geslacht | Levensverwachting bij geboorte | Verwachte aantal jaren zonder chronische ziekte |
|---|---|---|---|
| 1983 | vrouw | 79,6 jaar | 51,5 jaar |
| man | 72,9 jaar | 52,7 jaar | |
| 2013 | vrouw | 83 jaar (+3,4) | 42 jaar (-9,5) |
| man | 79,4 jaar (+6,5) | 48,7 jaar (-4) |
Toelichting: Ter illustratie: De gemiddelde leeftijd van overlijden van een vrouw die in 1983 geboren is, is 79,6 jaar. Hiervan zal zij naar verwachting gemiddeld 51,5 jaar doorbrengen zonder chronische ziekte.
naar: Sociaal-Economische Raad, 2016
Vraag 11 1 punt
Gebruik tabel 1. In tabel 1 is deze ontwikkeling van het ‘ouder worden’ en ‘zieker worden’ af te lezen.
Hoeveel levensjaren meer zullen vrouwen die geboren zijn in 2013 volgens de verwachting doorbrengen mét een chronische ziekte vergeleken met vrouwen die geboren zijn in 1983?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 15 2 punten
Deelname aan de arbeidsmarkt voor mensen met een chronische ziekte of een handicap, is van belang om sociale uitsluiting tegen te gaan. Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een van deze componenten is beperkte normatieve integratie.
Geef aan dat een andere component van sociale uitsluiting te herkennen is in de argumentatie voor de beleidswijzigingen. Gebruik in je antwoord: een component van sociale uitsluiting; informatie uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Noemt een component van sociale uitsluiting, anders dan beperkte normatieve integratie: beperkte sociale participatie of sociaal isolement (1p)
- Noemt informatie uit tekst 4 waaruit blijkt dat deze component te herkennen is: in tekst 4 wordt aangegeven dat betaald werk zorgt voor sociale contacten (1p)
tekst 5 De trombonist
[Een man] wordt sinds 2003 door het ministerie van Defensie bij diverse defensie-orkesten op zzp1)-basis ingehuurd als bastrombonist. In 2007 blijkt dat hij diabetes heeft. In 2014 solliciteert hij naar een aanstelling. Vanwege zijn aandoening neemt defensie de sollicitatie niet in behandeling. Wanneer [de man] meldt dat hij de zaak bij het College voor de Rechten van de Mens2) heeft voorgedragen, wordt hij alsnog uitgenodigd om deel te nemen aan de sollicitatieprocedure. Hoewel uit de procedure blijkt dat hij de meest geschikte kandidaat is, wordt hij vanwege zijn aandoening alsnog ongeschikt bevonden. In de ogen van defensie kan de man, vanwege zijn diabetes, niet voldoen aan de militaire basiseisen. Bepaalde onderdelen van de functie kunnen, zo is de veronderstelling, op termijn – wanneer er lichamelijk complicaties optreden – niet meer door hem worden uitgevoerd. Het College voor de Rechten van de Mens oordeelt dat de minister van Defensie hiermee verboden onderscheid maakt op grond van handicap of chronische ziekte.
noot 1 zzp = zelfstandig ondernemer zonder personeel. Een zzp’er is niet verplicht verzekerd voor inkomensverlies door ziekte, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid.
noot 2 Het College voor de Rechten van de Mens heeft als wettelijke taak mogelijke schendingen van mensenrechten te onderzoeken. Uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens zijn niet bindend, maar wel gezaghebbend.
bron: Sociaal-Economische Raad, 2016
Vraag 18 2 punten
In tekst 5 staat een zaak beschreven over de sollicitatie van een man met de chronische ziekte diabetes. Bij deze sollicitatie is er sprake van een conflict.
Leg uit dat er bij deze sollicitatie sprake is van een conflict tussen sollicitant en werkgever. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept conflict; informatie uit tekst 5 waaruit het kernconcept conflict blijkt.
Bekijk het antwoord
- Past de omschrijving van conflict toe: sollicitant en werkgever werken elkaar tegen, met informatie uit tekst 5 waaruit die tegenwerking blijkt (het ministerie wijst de sollicitant af en de sollicitant gaat daartegen in beroep) (1p)
- Past de omschrijving van conflict toe: partijen werken elkaar tegen om hun eigen doelen te bereiken, met informatie uit tekst 5 waaruit deze doelen blijken (de werkgever wil een werknemer zonder chronische ziekte, de sollicitant wil als meest geschikte kandidaat worden aangenomen) (1p)
2019, tijdvak 1: Tatoeages
Opgavetekst
tekst 1 Van stratenmaker tot geleerde
“Een tattoo wordt steeds gewoner, ook voor vrouwen”, zegt [tatoeëerder Rob] Boerman, terwijl hij de naald van zijn tatoeëermachine in een potje [5] inkt doopt. “Vroeger was een tatoeage asociaal. Bedoeld voor criminelen. Maar dat stigma is weg. Ik tatoeëer mensen uit alle lagen van de bevolking. Van stratenmaker tot [10] geleerde. Zaterdag zet ik een tattoo bij een professor uit Rotterdam. Die wil een dolk met roos. Bij een vrouw die een domineesopleiding1) volgt, heb ik een lantaarn op haar [15] bovenarm gezet. Voor haar is die tattoo een symbool van het licht van God.” (…)
Het tattoovirus grijpt om zich heen. Wat vindt socioloog (…) dr. Bas van [20] Stokkom daarvan? “Ik bespeer een opvallende paradox”, zegt Van Stokkom, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Aan de ene kant duidt de populariteit [25] van tatoeages op … (1) … (…). “Zo van: Ik bepaal zelf of ik een plakkaat op mijn lijf laat zetten. Het uiterlijk wordt belangrijker. (…) [Nogal] wat burgers hebben een opgeblazen [30] zelfbeeld. Dat heeft te maken met de verwende samenleving. Veel jongens en meisjes worden thuis behandeld als prinsjes en prinsesjes. Ze worden op de troon gezet en aan al hun [35] verlangens moet worden voldaan.”
Aan de andere kant verraadt de tattoocultus echter dat de moderne mens helemaal niet zo zelfstandig is, analyseert Van Stokkom. “Burgers [40] volgen toch vaak gedwee de mode. Wanneer een popster of een sporter een tattoo zet, ontlokt dat navolgingsgedrag. Mensen willen zich identificeren met hun idolen.”
noot 1 dominee = persoon die in de protestantse kerk de kerkdienst leidt
naar: www.rd.nl, 16 september 2017
Vraag 1 2 punten
Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.
In de eerste alinea van tekst 1 wordt de tatoeëerder Rob Boerman geciteerd. Er zijn drie soorten sociale ongelijkheid, waaronder ongelijke verdeling van bezit.
Gebruik regel 5 tot en met 17 van tekst 1.
Leg uit welke andere soort sociale ongelijkheid te herkennen is in de uitspraak van Boerman in regel 5 tot en met 17 van tekst 1. Gebruik in je uitleg:
- een soort sociale ongelijkheid;
- een voorbeeld van de gekozen soort sociale ongelijkheid uit regel 5 tot en met 17 van tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Noemt de ongelijke verdeling van status als andere soort sociale ongelijkheid (1p)
- Legt uit dat een ongelijke verdeling van status in de uitspraak van Boerman in regel 5 tot en met 17 van tekst 1 te herkennen is, met een voorbeeld uit die regels (1p)
Het voorbeeld moet uit regel 5 tot en met 17 van tekst 1 komen, bijvoorbeeld de stratenmaker tegenover de geleerde, professor of dominee.
2019, tijdvak 1: Wijken mengen
Opgavetekst
tekst 3 Opgroeien in een achterstandswijk
Jongeren in achterstandswijken staan er beroerd voor, zo stellen onderzoekers Suzanne Tan en Maarten Davelaar in hun boek De jeugd maar geen toekomst? (…) Een vraag aan de twee onderzoekers. Hoe werkt het opgroeien in een achterstandswijk door in de kansen van jongeren?
“Dat zet hen vaak op een flinke achterstand. De omgeving waarin deze jongeren opgroeien is weinig stimulerend. Er is ondanks alle investeringen nog steeds sprake van verloedering en overlast en de criminaliteit is meestal niet ver weg. De bewoners in deze wijken zijn gemiddeld armer en minder gezond, hun opleidingsniveau is lager en een deel spreekt maar weinig Nederlands. De huizen zijn vaak klein en de gezinnen groot waardoor veel kinderen op straat te vinden zijn, al dan niet onder toezicht van oudere broers of zussen. De sociale vaardigheden die jongeren in deze wijken verwerven, sluiten vaak niet goed aan bij de cultuur op scholen en bij (…) werkgevers. Veel jongeren hebben makkelijker toegang tot illegale activiteiten dan tot regulier werk.”
naar: www.kis.nl, 10 januari 2017
Vraag 9 2 punten
In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.
In tekst 3 wordt twee onderzoekers, die een onderzoek hebben gedaan naar jongeren in achterstandswijken, gevraagd hoe het opgroeien in een achterstandswijk doorwerkt in de kansen van jongeren.
Gebruik tekst 3.
Leg uit dat in het in tekst 3 gegeven antwoord het kernconcept sociale ongelijkheid te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Noemt informatie uit tekst 3 waarin het kernconcept sociale ongelijkheid te herkennen is, bijvoorbeeld dat jongeren uit achterstandswijken makkelijker toegang hebben tot illegale activiteiten dan tot regulier werk (1p)
- Legt uit, met de omschrijving van sociale ongelijkheid, dat het soort wijk waarin jongeren opgroeien leidt tot een ongelijke verdeling van een schaarse en hooggewaardeerde zaak, namelijk regulier werk (1p)
Vraag 11 2 punten
In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.
Op basis van tekst 3 is te beredeneren dat jongeren in achterstandswijken een verhoogd risico lopen op sociale uitsluiting in de Nederlandse samenleving. Er zijn vier componenten met behulp waarvan de mate van sociale uitsluiting kan worden vastgesteld, zoals het niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften en geringe toegang tot sociale grondrechten.
Gebruik tekst 3.
Leg uit welke andere component van sociale uitsluiting te herkennen is in tekst 3. Gebruik in je uitleg:
- de naam en omschrijving van de component van sociale uitsluiting;
- informatie uit tekst 3 waarin deze component van sociale uitsluiting te herkennen is.
Bekijk het antwoord
- Noemt de component beperkte normatieve integratie en omschrijft die (1p)
- Legt met informatie uit tekst 3 uit dat deze component te herkennen is, bijvoorbeeld dat er overlast is en dat criminaliteit meestal niet ver weg is, waardoor mensen de gangbare normen niet goed naleven (1p)
Vraag 12 4 punten
In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.
In tekst 3 staat dat opgroeien in een achterstandswijk de kansen voor jongeren verkleint. Dit verband is op basis van tekst 3 te verklaren met het begrip cultureel kapitaal.
Gebruik tekst 3.
Geef deze verklaring. Gebruik in je verklaring een voorbeeld uit tekst 3 van cultureel kapitaal.
Noem een andere vorm van kapitaal dan sociaal en cultureel kapitaal en verklaar met behulp van deze vorm van kapitaal dat opgroeien in een achterstandswijk de kansen voor jongeren kan verkleinen. Gebruik in je antwoord een eigen voorbeeld van deze vorm van kapitaal.
Bekijk het antwoord
- Geeft een voorbeeld uit tekst 3 van cultureel kapitaal, bijvoorbeeld sociale vaardigheden (1p)
- Verklaart dat dit voorbeeld van cultureel kapitaal de kansen van jongeren uit een achterstandswijk verkleint, bijvoorbeeld doordat zij minder kans maken op regulier werk (1p)
- Noemt economisch kapitaal als andere vorm van kapitaal dan sociaal en cultureel kapitaal (1p)
- Verklaart met een eigen voorbeeld van economisch kapitaal dat opgroeien in een achterstandswijk de kansen voor jongeren kan verkleinen, bijvoorbeeld doordat er geen geld is voor bijles (1p)
Het voorbeeld van cultureel kapitaal moet uit tekst 3 komen. De andere vorm van kapitaal is economisch kapitaal, met een eigen voorbeeld van de leerling.
Vraag 13 2 punten
In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.
In tekst 3 noemen de onderzoekers verschillende factoren die kunnen bijdragen aan de verminderde kansen van jongeren uit achterstandswijken om een goede maatschappelijke positie te bereiken.
Gebruik tekst 3.
- Noem een factor uit tekst 3 waarbij er sprake zou kunnen zijn van het proces van positietoewijzing en leg uit dat er dan sprake is van positietoewijzing. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het proces van positietoewijzing.
- Noem een factor uit tekst 3 waarbij er sprake zou kunnen zijn van het proces van positieverwerving en leg uit dat er dan sprake is van positieverwerving. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het proces van positieverwerving.
Bekijk het antwoord
- Noemt een factor uit tekst 3 waarbij er sprake zou kunnen zijn van positietoewijzing (bijvoorbeeld de relatief criminele woonomgeving van de jongeren), en legt met een omschrijving van positietoewijzing uit dat er dan sprake is van positietoewijzing (1p)
- Noemt een factor uit tekst 3 waarbij er sprake zou kunnen zijn van positieverwerving (bijvoorbeeld het gemiddeld lagere opleidingsniveau van de bewoners), en legt met een omschrijving van positieverwerving uit dat er dan sprake is van positieverwerving (1p)
Een scorepunt wordt alleen toegekend als zowel de factor als de bijbehorende uitleg juist is.
tekst 4 Verhuizen naar rijkere buurt (…)
Problemen in achterstandswijken worden vaak aangepakt door de buurt sociaaleconomisch te mengen. Het idee hierachter is dat de [5] buurtbewoners met lagere inkomens en opleidingen zich kunnen optrekken aan hun buren die het sociaaleconomisch beter doen.
Maar jongeren die naar een rijkere [10] buurt verhuizen, vertonen daarna juist meer probleemgedrag. Dit is een van de belangrijkste conclusies uit (…) onderzoek van (…) [de] Faculteit Bouwkunde van de TU Delft. (…) Het [15] grotere contrast tussen hun eigen sociaaleconomische situatie en die van de rest van de buurt lijkt te leiden tot meer problemen. Een verklaring hiervoor is dat jongeren hun eigen [20] situatie vergelijken met die van hun meer welvarende buren, waardoor hun relatief benadeelde sociaaleconomische positie wordt bevestigd. Wanneer zij dit als oneerlijk [25] beschouwen, kan het zich uiten in probleemgedrag. (…)
Deze studie toont aan dat het mengen van wijken niet per definitie tot positieve resultaten leidt. (…) Beleid zou zich vooral moeten richten [30] op het vergroten van kansen op opleiding en werk van jongeren, niet door te mengen, maar door te investeren in onderwijs.
naar: www.tudelft.nl, 10 april 2017
Vraag 16 2 punten
In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.
Een van de beleidsmaatregelen tegen problemen in achterstandswijken is het sociaaleconomisch mengen van wijken. In tekst 4 staat het idee achter dit beleid beschreven.
Gebruik regel 1 tot en met 8 van tekst 4.
Leg uit wat het doel is van dit beleid als het gaat om jongeren in achterstandswijken. Gebruik in je uitleg:
- het begrip maatschappelijke ladder;
- informatie uit regel 1 tot en met 8 van tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Legt het doel van het beleid uit met het begrip maatschappelijke ladder, namelijk dat jongeren door te verhuizen naar een rijkere wijk een betere maatschappelijke positie krijgen en stijgen op de maatschappelijke ladder (1p)
- Baseert de uitleg op informatie uit regel 1 tot en met 8 van tekst 4, namelijk dat buurtbewoners met lagere inkomens en opleidingen zich zullen optrekken aan hun buren die het sociaaleconomisch beter doen (1p)
2019, tijdvak 2: Nederland fietsland
Opgavetekst
tekst 1 ‘Nederlanders zijn een onafhankelijk fietsvolkje’
Op 18 mei 2017 is het Fiets-naar-je-werk-dag. Nederlanders grijpen al bovengemiddeld vaak naar de fiets. Hoe komt dat eigenlijk? (…) NEMO Kennislink vraagt het fietsexpert Adri Albert de la Bruheze van de Universiteit Twente. (…)
Zowel Denemarken als Nederland zijn vlakke landen met relatief veel fietspaden. Hangt de populariteit van fietsen daarmee samen met het fysieke landschap? “Dat speelt wel een rol, maar is zeker niet allesbepalend. (…). Het hangt af van heel veel factoren (…). In Nederland is het heel gewoon dat ook mensen met een hoge positie, zoals de minister-president en de koning, de tweewieler pakken. Op fietsen wordt niet neergekeken als een vervoermiddel dat slechts goed is voor de armen en kanslozen zoals in sommige landen wel het geval is. (…) Maar ook politiek speelt een rol en, daarmee samenhangend, verkeersbeleid.”
Kun je daar iets meer over vertellen? “Waar de fiets nu niet meer weg te denken is uit het Nederlandse landschap, leek dit vervoermiddel aan het begin van de jaren zestig juist zijn langste tijd te hebben gehad. In (…) Nederland [werd], net als in andere Europese landen, een beleid in gang gezet dat was gericht op de auto. (…)
Pas met de acties van de hervormingsbeweging in de jaren zestig en zeventig kenterde die ontwikkeling langzaam. Een groeiend aantal mensen begon te protesteren tegen auto’s die hun woonwijken overnamen, en die de leefbaarheid en veiligheid aantastten. (...) Soms gingen ze zelfs letterlijk op de vuist met automobilisten die hun straat binnenreden of hielden die aan terwijl ze schreeuwden: ‘Hé, mijn kinderen moeten veilig buiten kunnen spelen!’ Beleidsmakers begonnen naar deze eisen te luisteren. Ze legden meer fietspaden aan in de stad, in een poging het autogebruik terug te dringen.”
Hoe kwam het dat fietspaden in steden nog relatief zeldzaam waren? “Tot die tijd legde de overheid de meeste fietspaden aan langs snelwegen of anderszins langs wegen buiten de stad. Dit had deels de prioriteit omdat het veel gevaarlijker is om langs wegen te fietsen waar auto’s hard mogen rijden. Een andere reden was dat het beleid zich vooral richtte op fietsen als vrijetijdsbesteding – wat doorgaans buiten de steden, in de natuur, plaatsvond. Toen de infrastructuur voor fietsers binnen de bebouwde kom geleidelijk aan verbeterd werd, werd de fiets snel populairder in de stad.” (...)
bron: www.nemokennislink.nl, 18 mei 2017
Vraag 1 2 punten
Leg uit dat uit tekst 1 blijkt dat in het gebruik van de fiets door Nederlanders een verhoudingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het hoofdconcept verhouding; het woord ‘statusverschillen’.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat in het gebruik van de fiets door Nederlanders een verhoudingsvraagstuk te herkennen is, met gebruik van de omschrijving van het hoofdconcept verhouding (voorbeeld: ook mensen met een hoge positie fietsen, zoals de minister-president en de koning; zo geeft men in Nederland vorm aan sociale verschillen) (1p)
- Constateert dat er in Nederland, wat het gebruik van de fiets betreft, relatief weinig/minder vorm wordt gegeven aan statusverschillen, met gebruik van tekst 1 (voorbeeld: door alle klassen wordt de fiets gebruikt, terwijl in sommige andere landen op fietsen wordt neergekeken als vervoermiddel voor armen en kanslozen, r. 19-23) (1p)
tekst 3 Last van andere fietsers
Bepaalde gedragingen van andere fietsers dragen bij aan de drukte-beleving. Storende factor is als meer mensen (…) naast elkaar fietsen. Scholieren (…) vinden dat de lagere snelheid van andere fietsers veel bijdraagt aan de drukte op het fietspad. Ook racefietsers hebben moeite met naast elkaar rijdende fietsers en met fietsers die niet aan de kant gaan. Recreatieve fietsers klagen aan de andere kant over schreeuwende wielrenners en het snelheidsverschil met racefietsers en elektrische fietsers bij het inhalen. Allemaal gedragingen die het drukte-gevoel versterken.
bron: www.fietsberaad.nl, 22 september 2017
Vraag 6 2 punten
De laatste jaren is het fietsgebruik in Nederland flink toegenomen. Dat kan voor drukte op de fietspaden zorgen. In sommige grotere steden wordt al gesproken van files op het fietspad. CROW-fietsberaad heeft een onderzoek gedaan naar de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen ten aanzien van de drukte op fietspaden. Tekst 3 komt uit het rapport over het onderzoek en gaat in op gedragingen van bepaalde soorten fietsers die door andere soorten fietsers storend worden bevonden.
Beredeneer aan de hand van tekst 3 dat er tussen mensen die behoren tot verschillende soorten fietsers sprake kan zijn van een conflict. Gebruik in je redenering: de omschrijving van het kernconcept conflict; twee soorten fietsers uit tekst 3; de doelen die deze twee soorten fietsers uit tekst 3 hebben. Let op: deze doelen staan niet in de tekst maar moet je zelf bedenken. De doelen moeten passen bij de soort fietser.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee soorten fietsers uit tekst 3 die met elkaar strijdige fietsdoelen hebben, met een omschrijving van hun fietsdoelen (voorbeeld: recreatieve fietsers willen gezellig naast elkaar fietsen of praten; racefietsers willen snel fietsen) (1p)
- Legt uit dat die twee soorten fietsers elkaar tegenwerken omdat zij om hun doelen te bereiken elkaar hinderen, en dat er daarom sprake is van een conflict (1p)
tekst 4 Ongelooflijk, maar er gaat niks mis in Shared Space

Het was gedoemd te mislukken: fietsers en voetgangers het zelf laten uitzoeken. En dan ook nog achter Amsterdam Centraal Station. Waar ponten aanlanden, mensen haast hebben en lichtgeraakt zijn. Waar bovendien duizenden fietsers onderweg zijn van de ene kant van de stad naar de andere. Shared Space, dat hippe, enge concept waar voorrang en regeltjes ontbreken, hier, op deze plek? Het kón niet goed gaan.
Maar het blijkt dus wel te kunnen. Precies drie maanden nadat zo ongeveer alle verkeersborden werden weggehaald, drie maanden waarin fietsers het voor ongeveer honderd meter zonder fietspad moeten doen, hebben geen noemenswaardige ongelukken opgeleverd. Eén botsing weet de gemeente op te diepen op basis van de camerabeelden: een fietser en een snorfietser, waarbij de fietser ten val kwam. Eén! (...)
Allemaal alerte mensen, dat is eigenlijk waar het op neerkomt. Passanten, of ze nu lopend zijn of op de fiets of de snorfiets zitten: ze letten op. Ze doen niet zomaar wat, ze kijken en handelen pas daarna. Het gevolg is, het klinkt tuttig, voorzichtigheid. (...)
Ook Ruwan Aluvihare is uitgesproken positief. De grote gemeentelijke voortrekker van het beginsel van Shared Space noemt de eerste ervaringen achter CS zelfs ‘boven verwachting’. “Het gaat zoals ik hoopte, beter zelfs. Mensen maken contact, kijken naar de mensen met wie zij de ruimte delen. Het maakt dat mensen weer mensen worden.” Alleen een enkele brommer of snorfiets scheurt er nog weleens doorheen. Voor de rest: heel erg goed.”
Foto: een plein achter Amsterdam CS waar veel voetgangers en fietsers door elkaar lopen en rijden. Onderschrift: Shared Space achter Amsterdam CS, waar veel soorten verkeer elkaar kruisen.
Vraag 7 2 punten
Shared Space is een manier waarop men onveilige situaties in het verkeer probeert te voorkomen. Door scheidingen tussen weggebruikers, verkeerslichten en verkeersborden weg te nemen, moet Shared Space de eigen verantwoordelijkheid en sociaal gedrag bij mensen in het verkeer stimuleren.
Leg uit welk kernconcept bij het hoofdconcept verhouding te herkennen is in het idee van Shared Space in tekst 4. Gebruik in je uitleg: de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding; informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt het kernconcept samenwerking en de omschrijving ervan (1p)
- Legt uit dat in de informatie uit tekst 4 samenwerking te herkennen is, met toepassing van het kernconcept samenwerking (voorbeeld: mensen maken contact en letten op elkaar; verkeersgebruikers stemmen hun handelen op elkaar af met veiligheid als gemeenschappelijk doel) (1p)
2019, tijdvak 2: Opleiding, afkomst en de kans op succes
Opgavetekst
tekst 7 Het geheim van migrantensucces: familie
Onderzoeker Sara Rezai onderzocht hoe kinderen van laagopgeleide immigranten tóch maatschappelijk succes boeken.
[5] (…) “Om mij heen zag ik migrantenkinderen die analfabete ouders hebben en goed scoren op een hbo-opleiding of op de universiteit. Ik dacht: Hoe doen ze dat?” (…)
[10] Rezai keek naar de studieprestaties en de (goede) banen van kinderen van migranten uit Turkije en Marokko. Ze zag onder meer dat laagopgeleide ouders tóch een [15] belangrijke rol kunnen spelen in het succes van hun kinderen.
Ouders, ook als ze analfabeet zijn, kunnen hun kinderen steun geven. Die bestaat uit verschillende [20] boodschappen die zij hun bewust of onbewust geven. Rezai noemt dat ‘familieboodschappen’.
Ze vond drie soorten familieboodschappen. De eerste is het ‘gezamenlijke mobiliteitsproject’. [25] Ouders zijn naar Nederland gekomen om het hier beter te krijgen. Dat is niet altijd gelukt. Dat doel wordt dan doorgegeven aan de kinderen. Rezai: [30] “Ze zeggen: ‘Zorg ervoor dat jij het in elk geval wel beter krijgt.’”
De tweede familieboodschap is het negatieve rolmodel dat ouders voor hun kinderen zijn. Ouders wijzen [35] daar vaak zelf op. Rezai: “Ze zeggen: ‘Kijk, ik doe fysiek zwaar werk en krijg weinig geld en weinig waardering. Jij kan dat anders doen door je best te doen op school, door [40] te studeren, door te zorgen voor een diploma.’” Dezelfde ouders wijzen ook vaak op een positief rolmodel binnen de familie. Dat kan bijvoorbeeld een oom of een nicht zijn die heeft gestudeerd en een [45] mooie baan heeft. Rezai: “Ze zeggen: ‘Kijk, het is je oom. Jij kan dit ook! Het zit ook in jouw genen.’”
De derde familieboodschap is de vergelijking tussen het land van herkomst en Nederland. Ze wijzen [50] erop dat in Nederland het onderwijs toegankelijk is voor iedereen. In Turkije en Marokko hadden ze niet die kansen gehad. Rezai: “Ouders maken hun kinderen ervan bewust dat ze de kans om te leren moeten [55] grijpen om verder te komen.”
(...)
Naast de steun van de ouders viel [60] iets anders op. Alle geslaagde kinderen van migranten kregen tijdens hun schoolloopbaan hulp van ‘belangrijke anderen’. Dat kunnen leraren of docenten zijn, zegt Rezai. [65] Maar ook vrienden of hoogopgeleide familieleden. Zij onderkennen het talent van de scholier of student. Ze geven advies, zijn een soort coach, gunnen hun een stage of eerste baan [70] via hun netwerk.
Deze betrokken buitenstaanders leren hun ook de nodige subtiele etiquette en gewoonten: welk pak draag je, hoe gedraag je je in een [75] chic restaurant, wanneer ben je zakelijk afstandelijk, wanneer joviaal vriendelijk.
(...)
En de geslaagde migrantenkinderen zelf? Hadden die ook nog bepaalde [80] kenmerken? Ja, zegt Rezai. Behalve competent en deskundig zijn ze meestal optimistisch. Én ze bleken zeer goed ontwikkelde sociale vaardigheden te hebben. Rezai: “Ze [85] zijn in staat om mensen te lezen. Ze weten feilloos in welke situatie ze welk grapje moeten maken, of juist niks zeggen. Ze hebben hulp altijd zelf moeten organiseren. Dan [90] ontwikkel je dat.”
bron: www.nrc.nl, 8 november 2017
Vraag 17 4 punten
Onderzoeker Sara Rezai onderzocht welke bijdrage de familie levert aan het succes van studenten met een niet-westerse migratieachtergrond. Haar onderzoek wijst ook naar de toegevoegde waarde van ‘belangrijke anderen’ die beschikken over een hoger opgeleid netwerk in het leven van deze studenten.
Gebruik regel 1 tot en met 58 van tekst 7. Rezai sprak met migrantenkinderen die analfabete of laagopgeleide ouders hebben en toch maatschappelijk succes boeken.
Leg uit dat bij de succesvolle migrantenkinderen uit het onderzoek van Rezai zowel sprake is van positieverwerving als van positietoewijzing. Gebruik in je uitleg: een citaat uit regel 1 tot en met 58 van tekst 7 waaruit blijkt dat er sprake is van positieverwerving; een omschrijving van het begrip positieverwerving; een citaat uit regel 1 tot en met 58 van tekst 7 waaruit blijkt dat er sprake is van positietoewijzing; een omschrijving van het begrip positietoewijzing.
Bekijk het antwoord
- Citeert uit regel 1 tot en met 58 een zin waaruit positieverwerving blijkt (voorbeeld: “Om mij heen zag ik migrantenkinderen die analfabete ouders hebben en goed scoren op een hbo-opleiding of op de universiteit.”, r. 5-8) (1p)
- Legt uit dat bij de succesvolle migrantenkinderen sprake is van positieverwerving, met een omschrijving van het begrip positieverwerving (het verkrijgen van een maatschappelijke positie door de eigen bijdrage van een persoon) (1p)
- Citeert uit regel 1 tot en met 58 een zin waaruit positietoewijzing blijkt (voorbeeld: “Ze wijzen erop dat in Nederland het onderwijs toegankelijk is voor iedereen.”, r. 51-53) (1p)
- Legt uit dat bij de succesvolle migrantenkinderen sprake is van positietoewijzing, met een omschrijving van het begrip positietoewijzing (maatschappelijke oorzaken die van buitenaf inwerken, waardoor een persoon of groep op een bepaalde positie terechtkomt) (1p)
Vraag 18 2 punten
Onderzoeker Sara Rezai onderzocht welke bijdrage de familie levert aan het succes van studenten met een niet-westerse migratieachtergrond. Haar onderzoek wijst ook naar de toegevoegde waarde van ‘belangrijke anderen’ die beschikken over een hoger opgeleid netwerk in het leven van deze studenten.
Gebruik regel 59 tot en met 90 van tekst 7. In tekst 7 worden factoren beschreven die van invloed zijn op het maatschappelijk succes van kinderen van laagopgeleide immigranten. In tekst 7 wordt beschreven dat succesvolle migrantenkinderen over zowel sociaal kapitaal als cultureel kapitaal beschikken.
Leg uit dat uit tekst 7 blijkt dat de succesvolle migrantenkinderen uit het onderzoek beschikken over sociaal kapitaal en over cultureel kapitaal. Gebruik in je uitleg: een voorbeeld van sociaal kapitaal uit regel 59 tot en met 90 van tekst 7; een voorbeeld van cultureel kapitaal uit regel 59 tot en met 90 van tekst 7.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de migrantenkinderen over sociaal kapitaal beschikken, met een voorbeeld uit regel 59 tot en met 90 (via het netwerk van ‘belangrijke anderen’ krijgen zij een stage of eerste baan, r. 60-70) (1p)
- Legt uit dat de migrantenkinderen over cultureel kapitaal beschikken, met een voorbeeld uit regel 59 tot en met 90 (zij zijn competent, deskundig en hebben goed ontwikkelde sociale vaardigheden, r. 80-84) (1p)
2018, tijdvak 2: Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?
Opgavetekst
tekst 2 Klimaatakkoord Parijs
Van 30 november tot en met 11 december 2015 vond in Parijs de eenentwintigste jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties [5] plaats.
Op 12 december werd een historisch klimaatakkoord gesloten: 195 partijen (193 landen, de EU en Palestina) spraken af de opwarming van de [10] aarde actief tegen te gaan. Het akkoord is juridisch bindend en heeft een concreet doel: de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Celsius houden, met 1,5 graad als [15] streven om daarmee de risico’s van klimaatverandering te voorkomen. In het klimaatverdrag is afgesproken dat landen hun inspanningen elke vijf jaar gezamenlijk evalueren. [20] Daarnaast moeten landen elke vijf jaar aangeven welke nieuwe inspanning zij zullen gaan plegen; deze (nieuwe) inspanningen moeten steeds ambitieuzer worden en samen [25] leiden tot de afgesproken doelstelling.
Het Parijs-akkoord gaat in 2020 in, wanneer het huidige klimaatverdrag (het Kyoto-protocol) afloopt.
naar: www.klimaattop2016.nl, december 2015
tekst 4 Utrechtse hoogleraren willen Klimaatwet
Vijf hoogleraren van de Universiteit Utrecht verklaren zich voorstander van de invoering van een nationale Klimaatwet. Deze wet moet de [5] klimaatdoelen die op de VN klimaatconferentie in Parijs zijn gesteld, ook daadwerkelijk tot uitvoering brengen [zie tekst 2].
In het NRC Handelsblad schreven de [10] hoogleraren1) een open brief. “Wetenschappers hebben geen andere verklaring voor de huidige snelle opwarming van de aarde dan de menselijke productie van [15] broeikasgassen, met name CO₂. Klimaatverandering is een existentiële bedreiging voor Nederland.”
De wetenschappers hebben het stuk [20] geschreven in aanloop naar de verkiezingen. Ze vinden het klimaatvraagstuk geen zaak van links of rechts, maar voor iedereen. Alleen de linkse partijen zetten zich [25] momenteel in voor de Klimaatwet, vinden de hoogleraren. “Het is betreurenswaardig dat politiek rechts (CDA, VVD, SGP) er geen enthousiasme voor weet op te brengen.”
noot 1 Het zijn de hoogleraren prof. dr. Gert Jan Kramer, hoogleraar duurzame energievoorziening, prof. dr. Herman Philipse, hoogleraar filosofie, prof. dr. Marko Hekkert, hoogleraar dynamiek van innovatiesystemen, prof. dr. Maarten Hajer, hoogleraar urban futures, prof. dr. Chris Backes LLM, hoogleraar omgevingsrecht.
naar: nu.nl, 8 maart 2017
Vraag 8 2 punten
Lees tekst 4. De hoogleraren zijn van mening dat het klimaatvraagstuk geen zaak is van links of rechts, maar van iedereen (regels 21-23). Een duurzaam klimaat kan beschouwd worden als een collectief goed. Dit betekent onder andere dat een duurzaam klimaat van algemeen belang is of voor iedereen van belang is. Noem twee andere kenmerken van collectieve goederen die van toepassing zijn op een duurzaam klimaat. Gebruik tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende kenmerken, per juist antwoord 1 punt: burgers betalen via de belasting mee aan het in stand houden van een duurzaam klimaat (het tegengaan van klimaatverandering); de overheid is nodig voor het in stand houden van een duurzaam klimaat, want de aanpak van klimaatverandering kan moeilijk alleen via de markt worden gerealiseerd; een duurzaam klimaat (gezond milieu) moet in principe voor iedereen beschikbaar zijn. (2p)
Hoe vaak verhouding in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 2, 17-19 | 4 | 17% |
| 2026, tijdvak 2 | 9, 20 | 2 | 9% |
| 2025, tijdvak 1 | 1, 6-8, 12, 18 | 6 | 25% |
| 2025, tijdvak 2 | 1, 17, 22 | 3 | 13% |
| 2024, tijdvak 1 | 7, 23-24 | 3 | 14% |
| 2024, tijdvak 2 | 12-13, 15, 18 | 4 | 18% |
| 2023, tijdvak 1 | 3, 6, 12 | 3 | 15% |
| 2023, tijdvak 2 | 7-10, 13 | 5 | 22% |
| 2022, tijdvak 1 | 13, 18, 25-26 | 4 | 17% |
| 2022, tijdvak 2 | 8, 14, 27 | 3 | 12% |
| 2022, tijdvak 3 | 17, 19-20 | 3 | 15% |
| 2021, tijdvak 1 | 20-23 | 4 | 17% |
| 2021, tijdvak 2 | 2, 27 | 2 | 8% |
| 2021, tijdvak 3 | 10-11, 15, 18 | 4 | 18% |
| 2019, tijdvak 1 | 1, 9, 11-13, 16 | 6 | 29% |
| 2019, tijdvak 2 | 1, 6-7, 17-18 | 5 | 23% |
| 2018, tijdvak 2 | 8 | 1 | 3% |
In 17 van de 18 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen havo staat een vraag over verhouding, samen 62 vragen (15% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 16% van de vragen over verhouding, daarvoor 14%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met verhouding
Maak de 15 nieuwste examenvragen over verhouding online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over verhouding
Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen havo
Verhouding op andere niveaus
- Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen vwo
- Examenvragen verhouding maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt verhouding voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 62 vragen over verhouding, 15% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen maatschappijwetenschappen havo stonden de meeste vragen over verhouding?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 6 vragen: 1, 6-8, 12, 18.
Hoe oefen ik examenvragen over verhouding?
Op deze pagina staan alle vragen over verhouding met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.