Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Tweede Kamerverkiezingen 2017, Opgave 2 Chronisch ziek of gehandicapt, Opgave 3 ‘Het failliet van het gedogen’.

Kort antwoord

Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3 loopt tot vraag 23. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), vorming (6) en verhouding (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Macht en gezag1-2, 6, 8-9, 13-14, 16-17, 2310
Vorming3-4, 7, 19, 21-226
Verhouding10-11, 15, 184
Verandering51
Binding201

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over macht en gezag (45% van de vragen, gemiddeld 39%). Minder over binding (5% van de vragen, gemiddeld 14%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Opgave 1 Tweede Kamerverkiezingen 2017

Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en afbeelding 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding Deze opgave gaat over de verkiezingen voor de Tweede Kamer van

15 maart 2017. In totaal namen 28 politieke partijen deel aan deze verkiezingen. Voorafgaand aan de verkiezingen voerden de politieke partijen campagne om de stem van zoveel mogelijk kiezers voor zich te winnen. Meer dan bij eerdere verkiezingen maakten zij daarbij gebruik van sociale media. De uiteindelijke verkiezingsuitslag maakte het moeilijk om een kabinet te vormen. Er waren minstens vier partijen nodig voor een meerderheid in de Tweede Kamer.

Gebruik tekst 1. Tekst 1 is een bericht van de Facebookpagina van de ChristenUnie tijdens de verkiezingscampagne. Politieke partijen vervullen een aantal functies, zoals de articulatiefunctie en de communicatiefunctie. Uit tekst 1 blijkt dat de ChristenUnie ook andere functies van politieke partijen vervult.

Vraag 1 2 punten

Noem twee van deze functies en geef aan waaruit blijkt dat de ChristenUnie deze functies vervult. Gebruik in je antwoord:

  • twee functies van politieke partijen;
  • bij elke functie informatie uit tekst 1.
Tekst 1

Facebookbericht van de ChristenUnie

Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?

Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.

Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie ϑ

bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • De ChristenUnie vervult de functie rekrutering en selectie. In tekst 1 wordt gesproken van een kandidatenlijst. Op deze lijst staan kandidaten die worden voorgedragen voor het Tweede Kamerlidmaatschap (1)
  • De ChristenUnie vervult de functie participatie. De ChristenUnie spreekt in het Facebookbericht mensen aan op hun mogelijkheid hun stem uit te brengen bij de Tweede Kamerverkiezingen en stelt dat er iets op het spel staat. Burgers worden geïnteresseerd om te stemmen (op de ChristenUnie) op 15 maart (1)

Verkiezingen kunnen opgevat worden als een strijd om de macht.

Vraag 2 2 punten

Leg dit uit met het kernconcept macht. Gebruik in je uitleg de woorden ‘hulpbronnen’, ‘doelstellingen’ en ‘handelingsmogelijkheden’.

Tekst 1

Facebookbericht van de ChristenUnie

Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?

Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.

Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie ϑ

bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een juist antwoord bevat een uitleg dat verkiezingen opgevat kunnen worden als een strijd om de macht, door:

- een toepassing van ‘hulpbronnen’ uit het kernconcept macht (1)

Gebruik tekst 2. Uit tekst 2 blijkt dat politieke partijen bij het online campagnevoeren rekening houden met het referentiekader van mensen.

Vraag 3 2 punten

Leg uit waaruit dit blijkt. Gebruik in je uitleg:

  • het begrip referentiekader;
  • informatie uit de regels 1 tot en met 53 van tekst 2.
Tekst 1

Facebookbericht van de ChristenUnie

Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?

Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.

Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie ϑ

bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017

Tekst 2

Sociale media voor politieke partijen: géén journalisten, da’s wel lekker

(…) Het is bijna ondenkbaar anno 35 doet, honderdduizenden mensen. 2017: een politieke partij zonder Met jouw boodschap, zoals jij hem Facebookpagina, eigen videodienst bedoeld hebt. Ongefilterd, zonder dat en webcare-afdeling. In de digitale er een journalist tussenzit. En dat is

5 ‘war room’ van D66 zitten snelle wel lekker hoor, als je campagne twintigers achter laptops, tablets en 40 voert.” smartphones. Ze houden continu in de gaten wat er over D66 verschijnt (...) Van Dalen bevestigt dat partijen op sociale media. aanzienlijk meer aan online communicatie uitgeven dan een paar

10 Op een groot scherm in het midden jaar geleden. (...) van de ruimte verschijnen grafiekjes en tabellen. Daaruit valt af te lezen 45 “Het is naïef om te denken dat een hoe het sentiment is in de berichten filmpje vanzelf wel viral gaat. Maar je over D66 en lijsttrekker Alexander kunt Facebook wel betalen om

15 Pechtold, waar de berichten vandaan mensen te bereiken met een speciale komen en hoe dat alles zich verhoudt interesse. ‘Micro-targeting’ heet dat. tot andere partijen. 50 Daardoor krijgen alleen de mensen van wie je verwacht dat ze open (…) Sjoerd Sjoerdsma is campagne- staan voor je boodschap, het bericht leider van D66: “We zijn hier dag en te zien.”

20 nacht bezig om te reageren op (…) iedereen die een vraag of opmerking Volgens [campagneleider] Sjoerdsma heeft over D66. Normaal gesproken 55 van D66 schuilt er ook een gevaar in kunnen mensen nooit iets terug- deze vorm van campagnevoeren: “Je zeggen en dat kan op Twitter en moet voorkomen dat je de privacy-

25 Facebook wel. Het is veel makkelijker regels overtreedt. En daarnaast kun geworden om met heel grote groepen je in een soort filterbubbel terecht- kiezers te spreken. Met een goed 60 komen. Een bubbel waarin alleen filmpje bereiken we via Facebook maar sympathisanten van jouw partij soms wel 1,7 miljoen mensen, bijna jouw boodschap nog horen. Dat is de

30 net zoveel als het Journaal.” reden dat je als lijsttrekker ook in gesprek moet blijven gaan met “Het werkt ongelooflijk goed”, zegt 65 kiezers op straat. Je moet altijd het Frank van Dalen. Hij adviseert gesprek blijven aangaan met kiezers politieke partijen bij hun online die jou misschien in eerste instantie strategie. “Je bereikt, als je het goed niet zo geweldig vinden.”

bron: nos.nl, 25 februari 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • informatie uit de regels 46-53 van tekst 2 (1) • een uitleg dat uit deze informatie blijkt dat politieke partijen bij het online campagnevoeren rekening houden met het referentiekader van mensen, met het begrip referentiekader (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 2 staat dat met micro-targeting mensen bereikt worden met een speciale interesse, waardoor alleen de mensen van wie je verwacht dat ze openstaan voor je boodschap, het bericht zien (r. 46-53) (1) • Die speciale interesse vormt mede het referentiekader van die mensen. Als bij het online campagnevoeren berichten bewust verstuurd worden naar mensen die openstaan voor je boodschap, wordt er dus rekening gehouden met het referentiekader van de mensen aan wie je de boodschap verstuurt (1) (2)

Toen de samenleving verzuild was, waren er niet veel zwevende kiezers.

Vraag 4 3 punten

a Leg uit hoe socialisatoren in de verzuilde samenleving hieraan bijdroegen. Gebruik in je uitleg:

  • twee socialisatoren;
  • de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie. b Geef een verklaring voor het feit dat er tegenwoordig meer zwevende kiezers zijn dan in de verzuilde samenleving. Gebruik in je verklaring de omschrijving van het kernconcept individualisering.
Tekst 2

Sociale media voor politieke partijen: géén journalisten, da’s wel lekker

(…) Het is bijna ondenkbaar anno 35 doet, honderdduizenden mensen. 2017: een politieke partij zonder Met jouw boodschap, zoals jij hem Facebookpagina, eigen videodienst bedoeld hebt. Ongefilterd, zonder dat en webcare-afdeling. In de digitale er een journalist tussenzit. En dat is

5 ‘war room’ van D66 zitten snelle wel lekker hoor, als je campagne twintigers achter laptops, tablets en 40 voert.” smartphones. Ze houden continu in de gaten wat er over D66 verschijnt (...) Van Dalen bevestigt dat partijen op sociale media. aanzienlijk meer aan online communicatie uitgeven dan een paar

10 Op een groot scherm in het midden jaar geleden. (...) van de ruimte verschijnen grafiekjes en tabellen. Daaruit valt af te lezen 45 “Het is naïef om te denken dat een hoe het sentiment is in de berichten filmpje vanzelf wel viral gaat. Maar je over D66 en lijsttrekker Alexander kunt Facebook wel betalen om

15 Pechtold, waar de berichten vandaan mensen te bereiken met een speciale komen en hoe dat alles zich verhoudt interesse. ‘Micro-targeting’ heet dat. tot andere partijen. 50 Daardoor krijgen alleen de mensen van wie je verwacht dat ze open (…) Sjoerd Sjoerdsma is campagne- staan voor je boodschap, het bericht leider van D66: “We zijn hier dag en te zien.”

20 nacht bezig om te reageren op (…) iedereen die een vraag of opmerking Volgens [campagneleider] Sjoerdsma heeft over D66. Normaal gesproken 55 van D66 schuilt er ook een gevaar in kunnen mensen nooit iets terug- deze vorm van campagnevoeren: “Je zeggen en dat kan op Twitter en moet voorkomen dat je de privacy-

25 Facebook wel. Het is veel makkelijker regels overtreedt. En daarnaast kun geworden om met heel grote groepen je in een soort filterbubbel terecht- kiezers te spreken. Met een goed 60 komen. Een bubbel waarin alleen filmpje bereiken we via Facebook maar sympathisanten van jouw partij soms wel 1,7 miljoen mensen, bijna jouw boodschap nog horen. Dat is de

30 net zoveel als het Journaal.” reden dat je als lijsttrekker ook in gesprek moet blijven gaan met “Het werkt ongelooflijk goed”, zegt 65 kiezers op straat. Je moet altijd het Frank van Dalen. Hij adviseert gesprek blijven aangaan met kiezers politieke partijen bij hun online die jou misschien in eerste instantie strategie. “Je bereikt, als je het goed niet zo geweldig vinden.”

bron: nos.nl, 25 februari 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: a • twee socialisatoren die in de verzuilde samenleving bijdroegen aan het feit dat er niet veel zwevende kiezers waren (1) • een uitleg hoe de politieke socialisatie door socialisatoren in de verzuilde samenleving bijdroeg aan het feit dat er niet veel zwevende kiezers waren, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (1) b • een verklaring voor het feit dat er tegenwoordig meer zwevende kiezers zijn dan in de verzuilde samenleving, met een toepassing van het kernconcept individualisering (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • In de verzuilde samenleving kwamen mensen vooral in contact met mensen en socialisatoren van hun eigen zuil. De media en het onderwijs zijn voorbeelden van socialisatoren die een rol spelen in de politieke socialisatie van mensen (1) • De politieke cultuur en dus de politieke opvattingen, waarden en normen die mensen overgedragen kregen en overnamen, werden door de media en het onderwijs behorend bij die zuil uitgedragen. Mensen kwamen minder in aanraking met andere ideeën. Als sociaaldemocraat kwam iemand bijvoorbeeld vooral in aanraking met de sociaaldemocratische ideeën, via het bij de zuil behorende onderwijs, de media en andere socialisatoren. Dit droeg eraan bij dat mensen niet snel van politiek standpunt en politieke partij veranderden (1) b • Het proces van individualisering heeft ertoe bijgedragen dat meer burgers hun politieke zelfstandigheid hebben vergroot waardoor burgers over het algemeen zelfstandiger een keuze maken voor een politieke partij, minder afhankelijk van de keuze van de ouders of de groep of zuil waartoe zij behoren of behoorden. Mensen veranderen daardoor bij verkiezingen makkelijker dan vroeger van partij (1) (3)

Gebruik tekst 2. Er kan gesteld worden dat bij het online campagnevoeren van D66 sprake is van rationalisering.

Vraag 5 3 punten

− Geef de omschrijving van het kernconcept rationalisering. Gebruik in je omschrijving de woorden ‘ordenen’, ‘voorspelbaar’, ‘doelgericht’, ‘efficiënt’ en ‘resultaten’.

  • Leg vervolgens met behulp van deze omschrijving uit dat er bij het online campagnevoeren van D66 sprake is van rationalisering. Gebruik in je uitleg:
  • de woorden ‘ordenen’, ‘voorspelbaar’, ‘doelgericht’, ‘efficiënt’ en ‘resultaten’;
  • informatie uit tekst 2 waarin rationalisering te herkennen is.
Tekst 2

Sociale media voor politieke partijen: géén journalisten, da’s wel lekker

(…) Het is bijna ondenkbaar anno 35 doet, honderdduizenden mensen. 2017: een politieke partij zonder Met jouw boodschap, zoals jij hem Facebookpagina, eigen videodienst bedoeld hebt. Ongefilterd, zonder dat en webcare-afdeling. In de digitale er een journalist tussenzit. En dat is

5 ‘war room’ van D66 zitten snelle wel lekker hoor, als je campagne twintigers achter laptops, tablets en 40 voert.” smartphones. Ze houden continu in de gaten wat er over D66 verschijnt (...) Van Dalen bevestigt dat partijen op sociale media. aanzienlijk meer aan online communicatie uitgeven dan een paar

10 Op een groot scherm in het midden jaar geleden. (...) van de ruimte verschijnen grafiekjes en tabellen. Daaruit valt af te lezen 45 “Het is naïef om te denken dat een hoe het sentiment is in de berichten filmpje vanzelf wel viral gaat. Maar je over D66 en lijsttrekker Alexander kunt Facebook wel betalen om

15 Pechtold, waar de berichten vandaan mensen te bereiken met een speciale komen en hoe dat alles zich verhoudt interesse. ‘Micro-targeting’ heet dat. tot andere partijen. 50 Daardoor krijgen alleen de mensen van wie je verwacht dat ze open (…) Sjoerd Sjoerdsma is campagne- staan voor je boodschap, het bericht leider van D66: “We zijn hier dag en te zien.”

20 nacht bezig om te reageren op (…) iedereen die een vraag of opmerking Volgens [campagneleider] Sjoerdsma heeft over D66. Normaal gesproken 55 van D66 schuilt er ook een gevaar in kunnen mensen nooit iets terug- deze vorm van campagnevoeren: “Je zeggen en dat kan op Twitter en moet voorkomen dat je de privacy-

25 Facebook wel. Het is veel makkelijker regels overtreedt. En daarnaast kun geworden om met heel grote groepen je in een soort filterbubbel terecht- kiezers te spreken. Met een goed 60 komen. Een bubbel waarin alleen filmpje bereiken we via Facebook maar sympathisanten van jouw partij soms wel 1,7 miljoen mensen, bijna jouw boodschap nog horen. Dat is de

30 net zoveel als het Journaal.” reden dat je als lijsttrekker ook in gesprek moet blijven gaan met “Het werkt ongelooflijk goed”, zegt 65 kiezers op straat. Je moet altijd het Frank van Dalen. Hij adviseert gesprek blijven aangaan met kiezers politieke partijen bij hun online die jou misschien in eerste instantie strategie. “Je bereikt, als je het goed niet zo geweldig vinden.”

bron: nos.nl, 25 februari 2017

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • de omschrijving van het kernconcept rationalisering met daarin de woorden ‘ordenen’, ‘voorspelbaar’, ‘doelgericht’, ‘efficiënt’ en ‘resultaten’ (1) een uitleg dat er bij het online campagnevoeren van D66 sprake is van rationalisering, door: • een toepassing van de woorden ‘ordenen’ en ‘voorspelbaar’ uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 2 (1) • een toepassing van de woorden ‘doelgericht’, ‘efficiënt’ en ‘resultaten’ uit het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Rationalisering is het proces van het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid met de bedoeling haar voorspelbaar en beheersbaar te maken en van het doelgericht inzetten van middelen om zo efficiënt en effectief mogelijke resultaten te bereiken (1) • Bij het online campagnevoeren van D66 is sprake van rationalisering, want uit tekst 2 blijkt dat er sprake is van het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid omdat het (kiezers)sentiment over D66 wordt weergegeven en uitgedrukt in allerlei grafiekjes en tabellen (r. 10-17). Aan de hand van deze gegevens kan D66 voorspelbaar maken welke acties op sociale media tijdens de verkiezingscampagne positief kunnen zijn voor de partij (1) • Zo kan D66 bijvoorbeeld doelgericht micro-targeting via Facebook als middel inzetten (r. 46-49) om zo efficiënt mogelijk resultaten te behalen, namelijk het winnen van D66-stemmen (1) (3)

Gebruik tekst 3. In een verkiezingscampagne proberen politieke partijen kiezers voor zich te winnen met een boodschap die bij de partij past. Tekst 3 is afkomstig van de Twitterpagina van Gert-Jan Segers, lijsttrekker van de ChristenUnie. Kenmerkend voor de verkiezingscampagne van de ChristenUnie is de aandacht voor het gezin en voor Bijbelse waarden en normen. De ChristenUnie behoort tot de confessionele stroming.

Vraag 6 2 punten

Leg uit bij welk ander kenmerk van de confessionele stroming de campagneboodschap uit tekst 3 past. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van de confessionele stroming;
  • een voorbeeld uit tekst 3.
Tekst 3

Enkele retweets1) van Gert-Jan Segers van de ChristenUnie

Gert-Jan Segers heeft Eppo Bruins geretweet:

Gert-Jan Segers heeft geretweet Eppo Bruins @eppobruins ● 28 jan. “Geef openbare scholen dezelfde vrijheid als bijzondere scholen. Geef school terug aan de ouder”, zegt @gertjansegers op @NPORadio1

Gert-Jan Segers heeft ChristenUnie geretweet:

Gert-Jan Segers heeft geretweet ChristenUnie @christenunie ● 28 jan. Nieuws in @kamerbreed: “Geef ouders zeggenschap over alle scholen; overheidsbestuurd onderwijs niet van deze tijd.”

Geef zeggenschap over álle scholen aan de ouders Het door de overheid bestuurde openbaar onderwijs moet veranderen. Scholen moeten teruggegeven worden aan de ouders, aan de leraren, aan de samenleving, … christenunie.nl

naar: Twitteraccount van Gert-Jan Segers, 28 januari 2017

noot 1 retweeten = een Twitterbericht van iemand anders doorsturen aan de eigen volgers

afbeelding 1

D66 wil dat iedereen zichtbaar zichzelf kan zijn.

D66 heeft gezorgd voor:

  • Meer voorlichting op scholen over seksualiteit en seksuele diversiteit.
  • Het stoppen van discriminatie van homoseksuele leraren.
  • Vergemakkelijking van de geslachtswijziging voor transgenders.
  • Verankering van lesbische ouderschap in de wet

D66 strijdt voor:

  • Gelijke kansen voor iedereen, ongeacht geaardheid of geslacht.
  • Invoering van het homohuwelijk in heel Europa.
  • Wettelijke bescherming van transgenders en intersekse personen.

Word lid van D66

bron: nrc.nl, 24 januari 2017

Opgave 2 Chronisch ziek of gehandicapt

tabel 1

Gemiddelde levensverwachting, inclusief jaren zonder chronische ziekten,

1983 en 2013

geboren levensverwachting verwachte aantal jaren zonder bij geboorte chronische ziekte

1983 vrouw 79,6 jaar 51,5 jaar man 72,9 jaar 52,7 jaar

2013 vrouw 83 jaar (+3,4) 42 jaar (-9,5) man 79,4 jaar (+6,5) 48,7 jaar (-4)

naar: Sociaal-Economische Raad, 2016

Toelichting Ter illustratie: De gemiddelde leeftijd van overlijden van een vrouw die in 1983 geboren is, is 79,6 jaar. Hiervan zal zij naar verwachting gemiddeld 51,5 jaar doorbrengen zonder chronische ziekte.

figuur 1

Het percentage mensen van 25 jaar en ouder met een of meer chronische aandoeningen (ziekte of handicap) in 2012 naar opleidingsniveau

naar: Sociaal-Economische Raad, 2016

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een kenmerk van de confessionele stroming waarbij de campagneboodschap uit tekst 3 past (1) • een uitleg dat de campagneboodschap bij het gekozen kenmerk past, met een toepassing van dit kenmerk en een voorbeeld uit tekst 3 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De campagneboodschap past bij het kenmerk gespreide verantwoordelijkheid van de confessionele stroming, (1) • want uit tekst 3 blijkt dat de leider van de ChristenUnie overheidsbestuurd onderwijs niet van deze tijd vindt en vindt dat de scholen moeten worden teruggegeven aan de ouders, leraren en de samenleving. Dit past bij het kenmerk gespreide verantwoordelijkheid dat niet de overheid alle zorg op zich moet nemen maar dat mensen en organisaties zelf taken en verantwoordelijkheden op zich kunnen nemen. (De overheid moet hiervoor de randvoorwaarden scheppen.) (1) (2)

Gebruik afbeelding 1. Sociale media bieden de mogelijkheid om specifieke groepen te bereiken en hen te overtuigen een partij te steunen. Afbeelding 1 is een gesponsord bericht van D66 op Facebook. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende typen gezinnen.

Vraag 7 2 punten

Leg uit waarom de boodschap van afbeelding 1 past bij het moderne gezin. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het moderne gezin;
  • informatie uit afbeelding 1.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat een uitleg waarom de boodschap van afbeelding 1 past bij het moderne gezin, met: • een kenmerk van het moderne gezin dat te herkennen is in afbeelding 1 (1) • een toepassing van informatie uit afbeelding 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De boodschap past bij het moderne gezin, want een kenmerk van het moderne gezin is een opvoedingsideaal waarin de ontplooiing van het kind en de ontwikkeling van een eigen identiteit centraal staan (1) • In afbeelding 1 staat dat D66 strijdt voor of heeft gezorgd voor gelijke kansen / voorlichting over seksuele diversiteit / wettelijke bescherming van minderheidsgroepen. Dit sluit aan bij dit ideaal omdat het kinderen kan stimuleren om / (juridische) belemmeringen kan wegnemen om een eigen identiteit te ontwikkelen (1) (2)

In afbeelding 1 noemt D66 welke resultaten de partij heeft gehaald en wat concrete doelen van de partij zijn. Stel dat je als campagneleider van een nieuwe politieke partij een soortgelijk Facebookbericht wilt maken dat als doel heeft om leden van een kostwinnersgezin ervan te overtuigen op jouw partij te stemmen. Daarvoor moet je nog een concreet doel formuleren waarvoor jouw partij strijdt.

Vraag 8 2 punten

− Formuleer een concreet doel waarvoor jouw partij strijdt en waarmee je leden van een kostwinnersgezin wilt overhalen op jouw partij te stemmen. Doe dit door het volgende aan te vullen: Stem op … (verzin naam partij)! … (naam partij) strijdt voor: … .

  • Geef aan bij welk kenmerk van een kostwinnersgezin dit doel past.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een doel om leden van een kostwinnersgezin te overtuigen op de nieuwe politieke partij te stemmen (1) • een bijpassend kenmerk van een kostwinnersgezin (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Stem op …! … strijdt voor: vermindering van de belasting voor éénverdieners (1) • kenmerk: een taakverdeling waarbij de man het inkomen verdient en de vrouw het huishouden en de kinderen verzorgt (1) (2)

Soms stemmen kiezers strategisch bij verkiezingen. Dit kan verschillende redenen hebben. Zo kunnen mensen bijvoorbeeld strategisch kiezen als ze twijfelen of de partij van hun eerste voorkeur kans maakt op regeringsdeelname en ze hun stem graag geven aan een partij die deel uit gaat maken van de regering. Zij stemmen dan niet op de partij waar zij de meeste affiniteit mee hebben, maar bijvoorbeeld op een partij van hun tweede of derde keuze die meer kans maakt op regeringsdeelname. Deze kiezers twijfelen tussen ‘een stem met het hart’ of ‘een stem met het hoofd’.

Vraag 9 2 punten

Leg het dilemma van deze kiezers uit. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept representativiteit.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: een uitleg van het dilemma met: • het verband tussen ‘stemmen met het hart’ en de omschrijving van het kernconcept representativiteit (1) • het verband tussen ‘stemmen met het hoofd’ / strategisch stemmen en de omschrijving van het kernconcept representativiteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Kiezers moeten een keus maken tussen enerzijds partijen die met hun standpunten en achtergrondkenmerken het meest overeenkomen met die van henzelf, maar die waarschijnlijk geen kans maken om in de regering te komen (‘stemmen met het hart’) (1) • en anderzijds partijen waar mensen wat betreft standpunten en achtergrondkenmerken minder affiniteit mee hebben maar die een grotere kans maken om daadwerkelijk enkele politieke besluiten te nemen in een regering die overeenkomen met de wensen van de betreffende kiezer (‘stemmen met het hoofd’) (1) (2)

Na de verkiezingen van 2017 had geen partij een meerderheid in de Tweede Kamer. In de formatie probeert men een regeringscoalitie te vormen.

Vraag 10 1 punt

Welke afweging moeten alle politieke partijen maken als zij regeringsdeelname overwegen? Gebruik in je antwoord de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding. Noem ook de naam van het kernconcept. Je mag het kernconcept ‘macht’ niet gebruiken.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat de afweging die politieke partijen moeten maken als zij regeringsdeelname overwegen, met een toepassing van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding, anders dan het kernconcept macht. voorbeeld van een juist antwoord: Politieke partijen moeten afwegen in hoeverre zij hun handelen willen afstemmen op de andere partijen in de formatie met als doel om een regeerakkoord te vormen. Als zij dit willen is er sprake van samenwerking. Zij moeten dus afwegen of ze willen samenwerken of dat ze geen compromissen willen sluiten. (1)

Opgave 2 Chronisch ziek of gehandicapt

Bij deze opgave horen tabel 1, figuur 1 en de teksten 4 en 5 uit het bronnenboekje.

Inleiding Nederlanders worden steeds ouder én tegelijkertijd zijn ze steeds meer jaren ziek. Hoogleraar gezondheidseconomie Johan Polder spreekt van een gezondheidsparadox, een ogenschijnlijk tegenstrijdige situatie. Met name het aandeel chronische zieken groeit hard. Het percentage van de Nederlandse bevolking met chronische ziekte groeit naar verwachting van

32 procent in 2011 naar 40 procent in 2030. Een chronische ziekte is een aandoening zonder uitzicht op volledig herstel en met een relatief lange ziekteduur. Voorbeelden zijn astma, epilepsie, diabetes mellitus en bepaalde hartziekten.

Gebruik tabel 1. Dat Nederlanders alsmaar ouder worden én tegelijkertijd steeds meer jaren (chronisch) ziek zijn, is een paradox. In tabel 1 is deze ontwikkeling van het ‘ouder worden’ en ‘zieker worden’ af te lezen.

Vraag 11 1 punt

Hoeveel levensjaren meer zullen vrouwen die geboren zijn in 2013 volgens de verwachting doorbrengen mét een chronische ziekte vergeleken met vrouwen die geboren zijn in 1983?

  1. A 3,4 meer
  2. B 9,5 meer
  3. C 12,9 meer
  4. D 42,0 meer

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Gebruik figuur 1. In figuur 1 wordt het percentage mensen met een chronische ziekte of handicap in 2012 van 25 jaar en ouder onderverdeeld naar opleidingsniveau.

Vraag 12 6 punten

a Noem de onafhankelijke en de afhankelijke variabele in figuur 1. b Beschrijf de richting van het verband tussen de variabelen in figuur 1. Doe dit door de volgende zin aan te vullen: Hoe … , hoe vaker/minder vaak … Cultureel en economisch kapitaal kunnen interveniërende variabelen zijn die invloed hebben op het verband in figuur 1. c Geef een verklaring voor het verband in figuur 1 met behulp van het begrip cultureel kapitaal als interveniërende variabele. Gebruik in je verklaring een voorbeeld van cultureel kapitaal. d Geef een verklaring voor het verband in figuur 1 met behulp van het begrip economisch kapitaal als interveniërende variabele. Gebruik in je verklaring een voorbeeld van economisch kapitaal.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Bij a het scorepunt alleen toekennen als zowel de onafhankelijk als de afhankelijke variabele juist zijn.

Gebruik tekst 4. De overheid heeft verschillende instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden. Een voorbeeld van een instrument dat de overheid heeft, is dat zij via belastingen de ongelijke inkomensverdeling kan verminderen.

Vraag 13 3 punten

a Geef aan van welk overheidsinstrument sprake is bij de arbeidsongeschiktheidsregeling. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 4. b Leg vervolgens uit dat de arbeidsongeschiktheidsregeling de sociale ongelijkheid in Nederland beïnvloedt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.

Tekst 4

Een korte geschiedenis van de arbeidsongeschiktheidsregeling

In Nederland kunnen mensen met eeuwwisseling beleidswijzigingen een chronische ziekte of handicap doorgevoerd. die arbeidsongeschikt raken een uitkering krijgen, een door de Zo zijn er hogere toetredings-

5 overheid maandelijks toegekend 30 drempels ingevoerd om de regeling inkomen. De arbeids- financieel betaalbaar te houden. ongeschiktheidsregeling die dit Voorwaarden en keuringen voor het regelt, staat al tientallen jaren hoog krijgen van een uitkering werden veel op de politieke agenda. In de jaren strenger. Ook de gedachte dat werk

10 zestig van de vorige eeuw was de 35 uiteindelijk het beste is voor de verwachting dat het aantal uitkerings- mensen zelf, lag aan de beleids- gerechtigden niet verder op zou wijzigingen ten grondslag. Betaald lopen dan tweehonderdduizend, werk brengt immers niet alleen maar eind vorige eeuw liep het aantal inkomen, maar bijvoorbeeld ook

15 tegen een miljoen. 40 sociale contacten en zelfontplooiing met zich mee. Uitgangspunt van het In politieke debatten over de beleid is dat alle mensen, zowel met explosieve groei is de vrees als zonder een chronische ziekte of uitgesproken dat ook mensen die het handicap, een kans moeten krijgen niet nodig hebben de uitkering 45 om deel te nemen aan de arbeids-

20 kregen. De overheid zou werknemers markt. De nadruk wordt daarbij en werkgevers te weinig hebben gelegd op wat mensen nog wel gestimuleerd om arbeidsongeschikt- kunnen, in plaats van wat zij niet heid te voorkomen en voor kunnen door hun ziekte of handicap. re-integratie op de arbeidsmarkt te 50 Van iedereen wordt verwacht bij te

25 zorgen. Om het aantal te dragen naar eigen kunnen. verminderen zijn er vanaf de

naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2016; www.hr-kiosk.nl, 2017 en fd.nl, 2015

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: a • het overheidsinstrument mensen verzekeren tegen (bepaalde vormen van) inkomensverlies (1) • informatie uit tekst 4 waaruit dit overheidsinstrument blijkt (1) b • een uitleg dat de arbeidsongeschiktheidsregeling de sociale ongelijkheid in Nederland vermindert, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Bij de arbeidsongeschiktheidsregeling is sprake van het overheidsinstrument het verzekeren van mensen tegen inkomensverlies (1) • In tekst 4 staat dat de arbeidsongeschiktheidsregeling regelt dat mensen met een chronische ziekte of handicap die arbeidsongeschikt raken, en daarmee hun inkomen verliezen, een maandelijks inkomen kunnen krijgen (1) b • Door arbeidsongeschikten van een inkomen te verzekeren zorgt de overheid voor een situatie waarin een verschil tussen mensen in al dan niet aangeboren kenmerken, namelijk arbeidsongeschiktheid, minder leidt tot een ongelijke verdeling van een schaars goed, namelijk inkomen (1) (3)

Uit tekst 4 blijkt dat de vrees heerste dat ook mensen die het niet of niet meer nodig hebben een uitkering kregen. Deze mensen zouden gebruikmaken of gebruik blijven maken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl zij ook zouden kunnen werken. Dat mensen gebruikmaken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl dit niet nodig is, kan verklaard worden met behulp van de rationele- keuzetheorie.

Vraag 14 3 punten

a Geef een omschrijving van de rationele-keuzetheorie. b Geef vervolgens met behulp van de rationele-keuzetheorie een verklaring voor de situatie dat mensen gebruik blijven maken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl dit niet nodig is. c Beredeneer met behulp van de rationele-keuzetheorie een beleidsoplossing om het aantal mensen met een uitkering te verminderen. Baseer de beleidsoplossing op de verklaring die je gegeven hebt bij b.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: a • een omschrijving van de rationele-keuzetheorie als een theorie die stelt dat mensen hun keuze in acties en gedrag maken op basis van een kosten-batenanalyse (1) b • een verklaring voor de situatie dat mensen gebruik blijven maken van de arbeidsongeschiktheidsregeling, met een toepassing van de rationele-keuzetheorie (1) c • een beleidsoplossing met een toepassing van de rationele-keuzetheorie, gebaseerd op de gegeven verklaring bij b (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Volgens de rationele-keuzetheorie is de keuze voor bepaald gedrag het gevolg van een afweging van kosten en baten (1) b • Als een uitkering voor een inkomen zorgt dat vergelijkbaar is met het inkomen uit werk, dan zullen mensen volgens deze theorie eerder gebruikmaken van de arbeidsongeschiktheidsregeling, omdat de baten, bijvoorbeeld meer vrije tijd, bij een arbeidsongeschiktheidsregeling relatief groter zijn dan bij een baan (1) c • Een beleidsoplossing volgens deze theorie is het verlagen van de arbeidsongeschiktheidsuitkering. Want als een uitkering voor veel minder inkomen zorgt dan inkomen uit werk, dan zullen mensen volgens deze theorie eerder op zoek gaan naar passend werk omdat een baan dan meer baten oplevert dan een uitkering (1) (3)

Gebruik tekst 4. Deelname aan de arbeidsmarkt voor mensen met een chronische ziekte of een handicap, is van belang om sociale uitsluiting tegen te gaan. Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een van deze componenten is beperkte normatieve integratie.

Vraag 15 2 punten

Geef aan dat een andere component van sociale uitsluiting te herkennen is in de argumentatie voor de beleidswijzigingen. Gebruik in je antwoord:

  • een component van sociale uitsluiting;
  • informatie uit tekst 4.
Tekst 4

Een korte geschiedenis van de arbeidsongeschiktheidsregeling

In Nederland kunnen mensen met eeuwwisseling beleidswijzigingen een chronische ziekte of handicap doorgevoerd. die arbeidsongeschikt raken een uitkering krijgen, een door de Zo zijn er hogere toetredings-

5 overheid maandelijks toegekend 30 drempels ingevoerd om de regeling inkomen. De arbeids- financieel betaalbaar te houden. ongeschiktheidsregeling die dit Voorwaarden en keuringen voor het regelt, staat al tientallen jaren hoog krijgen van een uitkering werden veel op de politieke agenda. In de jaren strenger. Ook de gedachte dat werk

10 zestig van de vorige eeuw was de 35 uiteindelijk het beste is voor de verwachting dat het aantal uitkerings- mensen zelf, lag aan de beleids- gerechtigden niet verder op zou wijzigingen ten grondslag. Betaald lopen dan tweehonderdduizend, werk brengt immers niet alleen maar eind vorige eeuw liep het aantal inkomen, maar bijvoorbeeld ook

15 tegen een miljoen. 40 sociale contacten en zelfontplooiing met zich mee. Uitgangspunt van het In politieke debatten over de beleid is dat alle mensen, zowel met explosieve groei is de vrees als zonder een chronische ziekte of uitgesproken dat ook mensen die het handicap, een kans moeten krijgen niet nodig hebben de uitkering 45 om deel te nemen aan de arbeids-

20 kregen. De overheid zou werknemers markt. De nadruk wordt daarbij en werkgevers te weinig hebben gelegd op wat mensen nog wel gestimuleerd om arbeidsongeschikt- kunnen, in plaats van wat zij niet heid te voorkomen en voor kunnen door hun ziekte of handicap. re-integratie op de arbeidsmarkt te 50 Van iedereen wordt verwacht bij te

25 zorgen. Om het aantal te dragen naar eigen kunnen. verminderen zijn er vanaf de

naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2016; www.hr-kiosk.nl, 2017 en fd.nl, 2015

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een component van sociale uitsluiting, anders dan beperkte normatieve integratie (1) • informatie uit tekst 4 waaruit blijkt dat deze component te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een component van sociale uitsluiting is beperkte sociale participatie / sociaal isolement (1) • In tekst 4 wordt aangegeven dat werk voor sociale contacten zorgt. Daarmee kan werk deze component van sociale uitsluiting van mensen met een chronische ziekte of handicap tegengaan (1) (2)

Gebruik tekst 4. In de beleidswijzigingen in tekst 4 zijn verschillende ideologieën te herkennen.

Vraag 16 2 punten

Leg uit dat in de beleidswijzigingen de liberale ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van de liberale ideologie;
  • informatie uit tekst 4 waaruit dit kenmerk blijkt.
Tekst 4

Een korte geschiedenis van de arbeidsongeschiktheidsregeling

In Nederland kunnen mensen met eeuwwisseling beleidswijzigingen een chronische ziekte of handicap doorgevoerd. die arbeidsongeschikt raken een uitkering krijgen, een door de Zo zijn er hogere toetredings-

5 overheid maandelijks toegekend 30 drempels ingevoerd om de regeling inkomen. De arbeids- financieel betaalbaar te houden. ongeschiktheidsregeling die dit Voorwaarden en keuringen voor het regelt, staat al tientallen jaren hoog krijgen van een uitkering werden veel op de politieke agenda. In de jaren strenger. Ook de gedachte dat werk

10 zestig van de vorige eeuw was de 35 uiteindelijk het beste is voor de verwachting dat het aantal uitkerings- mensen zelf, lag aan de beleids- gerechtigden niet verder op zou wijzigingen ten grondslag. Betaald lopen dan tweehonderdduizend, werk brengt immers niet alleen maar eind vorige eeuw liep het aantal inkomen, maar bijvoorbeeld ook

15 tegen een miljoen. 40 sociale contacten en zelfontplooiing met zich mee. Uitgangspunt van het In politieke debatten over de beleid is dat alle mensen, zowel met explosieve groei is de vrees als zonder een chronische ziekte of uitgesproken dat ook mensen die het handicap, een kans moeten krijgen niet nodig hebben de uitkering 45 om deel te nemen aan de arbeids-

20 kregen. De overheid zou werknemers markt. De nadruk wordt daarbij en werkgevers te weinig hebben gelegd op wat mensen nog wel gestimuleerd om arbeidsongeschikt- kunnen, in plaats van wat zij niet heid te voorkomen en voor kunnen door hun ziekte of handicap. re-integratie op de arbeidsmarkt te 50 Van iedereen wordt verwacht bij te

25 zorgen. Om het aantal te dragen naar eigen kunnen. verminderen zijn er vanaf de

naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2016; www.hr-kiosk.nl, 2017 en fd.nl, 2015

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de beleidswijzigingen de liberale ideologie te herkennen is door het noemen van een kenmerk van de liberale ideologie dat in tekst 4 te herkennen is (1) • informatie uit tekst 4 waaruit dit kenmerk blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de beleidswijzigingen in tekst 4 is de liberale ideologie te herkennen, want het kenmerk van de liberale ideologie dat deze ideologie de nadruk legt op eigen verantwoordelijkheid en initiatief van de burgers is te herkennen (1) • In tekst 4 staat namelijk dat uitgangspunt van het huidige beleid is dat van iedereen verwacht wordt dat hij bijdraagt naar eigen kunnen (1) (2)

In 2006 hebben de Verenigde Naties (VN) een verdrag aangenomen dat als doel heeft de rechten van mensen met een chronische ziekte of handicap te verbeteren. In het verdrag staat wat de overheden moeten doen om ervoor te zorgen dat de positie van deze mensen verbetert. In Nederland waren wetswijzigingen nodig om het verdrag in werking te kunnen laten treden. Deze moesten worden getoetst met onderzoek, zoals naar de mogelijkheden voor de invoering in Caribisch Nederland. In het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming worden verschillende fasen onderscheiden. Een van deze fasen is de conversiefase. Binnen deze fase worden weer sub-fasen onderscheiden.

Vraag 17 1 punt

Binnen welke sub-fase valt het onderzoek naar mogelijkheden voor de invoering in Caribisch Nederland? Noem alleen de naam van deze sub-fase.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • sub-fase: beleidsvoorbereiding (1)

Gebruik tekst 5. In tekst 5 staat een zaak beschreven over de sollicitatie van een man met de chronische ziekte diabetes. Bij deze sollicitatie is er sprake van een conflict.

Vraag 18 2 punten

Leg uit dat er bij deze sollicitatie sprake is van een conflict tussen sollicitant en werkgever. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept conflict;
  • informatie uit tekst 5 waaruit het kernconcept conflict blijkt.
Tekst 5

De trombonist

[Een man] wordt sinds 2003 door het vanwege zijn aandoening alsnog ministerie van Defensie bij diverse ongeschikt bevonden. In de ogen van defensie-orkesten op zzp 1)-basis defensie kan de man, vanwege zijn ingehuurd als bastrombonist. In 2007 20 diabetes, niet voldoen aan de

5 blijkt dat hij diabetes heeft. In 2014 militaire basiseisen. Bepaalde solliciteert hij naar een aanstelling. onderdelen van de functie kunnen, zo Vanwege zijn aandoening neemt is de veronderstelling, op termijn

  • defensie de sollicitatie niet in wanneer er lichamelijk complicaties behandeling. Wanneer [de man] 25 optreden
  • niet meer door hem

10 meldt dat hij de zaak bij het College worden uitgevoerd. Het College voor voor de Rechten van de Mens2) heeft de Rechten van de Mens oordeelt dat voorgedragen, wordt hij alsnog de minister van Defensie hiermee uitgenodigd om deel te nemen aan verboden onderscheid maakt op de sollicitatieprocedure. Hoewel uit 30 grond van handicap of chronische

15 de procedure blijkt dat hij de meest ziekte. geschikte kandidaat is, wordt hij

bron: Sociaal-Economische Raad, 2016

noot 1 zzp = zelfstandig ondernemer zonder personeel. Een zzp’er is niet verplicht verzekerd voor inkomensverlies door ziekte, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. noot 2 Het College voor de Rechten van de Mens heeft als wettelijke taak mogelijke schendingen van mensenrechten te onderzoeken. Uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens zijn niet bindend, maar wel gezaghebbend.

Opgave 3 ‘Het failliet van het gedogen’

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: een uitleg dat er bij de sollicitatie sprake is van een conflict tussen sollicitant en werkgever, door: • een toepassing van een situatie waarin actoren, in dit geval sollicitant en werkgever, elkaar tegenwerken uit de omschrijving van het kernconcept conflict, met informatie uit tekst 5 waaruit deze (1) tegenwerking blijkt • een toepassing van het bereiken van de eigen doelen uit de omschrijving van het kernconcept conflict, met informatie uit tekst 5 (1) waaruit deze eigen doelen blijken voorbeeld van een juist antwoord: • Bij de sollicitatie van de man met diabetes bij het ministerie van Defensie is sprake van een conflict, want de sollicitant en de werkgever/het ministerie van Defensie werken elkaar tegen. De werkgever wijst de sollicitant af en de sollicitant gaat daartegen in beroep (1) • Zij werken elkaar tegen om hun eigen doelen te bereiken. De werkgever wil een werknemer zonder chronische ziekte. De sollicitant met chronische ziekte wil, als meest geschikte kandidaat, aangenomen worden (1) (2)

Uit onderzoek naar kansen op het werk blijkt dat mensen met een zichtbare chronische ziekte of handicap minder promotiekansen krijgen dan andere mensen. Dit verschil kan worden verklaard met het begrip ‘opgelegde identiteit’. Hiervan is sprake wanneer iemand een identiteit krijgt toebedeeld door anderen. Een opgelegde identiteit is bijvoorbeeld het beeld dat iemand met een chronische ziekte of handicap niet in staat is om op hetzelfde niveau te functioneren als verwacht wordt van andere medewerkers. Aan de hand van de etiketteringstheorie kan beredeneerd worden dat een dergelijke opgelegde identiteit kan leiden tot minder promotiekansen.

Vraag 19 2 punten

Geef deze redenering aan de hand van de etiketteringstheorie. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept identiteit;
  • een omschrijving van het begrip selffulfilling prophecy.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: een redenering aan de hand van de etiketteringstheorie dat een opgelegde identiteit kan leiden tot minder promotiekansen, door: • een toepassing van het kernconcept identiteit (1) • een toepassing van het begrip selffulfilling prophecy (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De opgelegde identiteit van een werknemer met een zichtbare chronische ziekte of handicap is een negatief beeld, bijvoorbeeld het beeld dat iemand met een chronische ziekte of handicap niet in staat is om op hetzelfde niveau te functioneren als verwacht wordt van andere medewerkers, dat anderen als kenmerkend en blijvend beschouwen en dat is afgeleid van de groep waarvan hij deel uitmaakt (1) • Als de werkomgeving een werknemer met een zichtbare chronische ziekte of handicap zo’n identiteit (etiket) oplegt, kan deze werknemer zich daadwerkelijk naar dat negatieve beeld gaan gedragen en daarmee minder promotiekansen krijgen. Er is dan sprake van selffulfilling prophecy (1) (2)

Opgave 3 ‘Het failliet van het gedogen’

Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 uit het bronnenboekje.

Inleiding In 2015 is het rapport ‘Het failliet van het gedogen - Op weg naar de cannabiswet’ gepresenteerd. Dit rapport is opgesteld door een werkgroep van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. De werkgroep is opgericht omdat de gemeenten grote problemen ervoeren van het cannabisbeleid, met name problemen op het gebied van gezondheid en criminaliteit en veiligheid. Het doel van de werkgroep was om de problemen, oplossingsrichtingen en de mogelijke consequenties van die oplossingsrichtingen in kaart te brengen. Tekst 6 komt uit het rapport en geeft een beeld van de overlast in een gemeente. Ook tekst 7 is afkomstig uit het rapport.

Gebruik tekst 6.

Vraag 20 2 punten

Leg uit dat integraal veiligheidsbeleid om drugsoverlast tegen te gaan de sociale cohesie in een wijk kan versterken. Gebruik in je uitleg:

  • een voorbeeld van integraal veiligheidsbeleid uit tekst 6;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
Tekst 6

Een wijk in een gemeente in het sterk geprofessionaliseerd. Er zijn zuiden van het land laat de 20 spotters die potentiële klanten problematiek [van de overlast] zien. aanspreken, lopers die de potentiële In die wijk zitten twee coffeeshops koper meenemen naar een plek uit

5 dicht bij elkaar. Deze coffeeshops het zicht van de camera’s in de wijk trekken (…) veel klanten aan, onder en mobiele runners die de drugs naar wie veel drugstoeristen uit Duitsland. 25 de koper toebrengen. Hierdoor De omgeving van de coffeeshops is kunnen ze goed uit het zicht van de ook een vindplaats van klanten voor camera’s en de politie blijven.

10 straatdealers, die proberen hun waar De gemeente werkt samen met de te verkopen aan de klanten van de coffeeshops, bewoners, studenten- coffeeshops. De route van de 30 huisvesting, instellingen en politie en parkeerplaats tot de coffeeshop is handhavers hard aan het aanpakken het domein van de straatdealers. En van de problematiek. En met succes:

15 dat trekt weer personen aan die niet de overlast in de wijk en onveilig- in de coffeeshops terecht kunnen, heidsgevoelens onder bewoners zijn zoals jongeren of drugstoeristen. De 35 sterk afgenomen. straatdealers zijn de laatste jaren

naar: vng.nl, 2015

Tekst 7

Georganiseerde criminaliteit

[Een] perspectief is dat van de 15 kwetsbare, mensen is het huisvesten georganiseerde criminaliteit die van een kwekerijtje een makkelijke betrokken is bij de cannabisproductie manier om geld te verdienen. En min en -handel. We zien dat er een sterk of meer gelegitimeerd door het feit

5 gediversifieerde en gespecialiseerde dat cannabisgebruik wel gedoogd cannabisindustrie is ontstaan. Er zijn 20 wordt. Deze toch al kwetsbare netwerken waarin grote en kleine mensen komen zo in netwerken criminelen, handelaren, telers, terecht waarin criminele normen, facilitatoren én coffeeshops met waarden en omgangsvormen gelden

10 elkaar verbonden zijn. (...) (denk aan intimidatie en geweld) en We zien een democratisering van de 25 waar ze maar moeilijk weer uit cannabisproductie en -handel kunnen komen. Ook in de illegale ontstaan. Steeds meer mensen raken (straat)handel komen we veel betrokken. Voor veel, vooral kwetsbare personen tegen.

bron: vng.nl, 2015

HA-1034-a-b 10 / 10 lees verdereinde ►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • het voorbeeld van integraal veiligheidsbeleid uit tekst 6: dat de gemeente in samenwerking met de coffeeshops, bewoners, studentenhuisvesting, instellingen en politie en handhavers werkt aan het aanpakken van de overlast (1) • een uitleg dat integraal veiligheidsbeleid om drugsoverlast tegen te gaan de sociale cohesie in een wijk kan versterken, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Bij de aanpak van de overlast speelt niet alleen de politie een rol maar is er sprake van samenwerking tussen politie en gemeente en coffeeshops, bewoners en andere instellingen (r. 28-32). Dat is een voorbeeld van integraal veiligheidsbeleid (1) • Als bewoners uit de wijk gezamenlijk en in samenwerking met andere instanties de overlast aanpakken, kan dit het saamhorigheidsgevoel en de mate van verantwoordelijkheid in de wijk voor elkaars welzijn (en veiligheid) versterken. Dat is een kenmerk van sociale cohesie (1) (2)

Gebruik tekst 6. In de omgeving van coffeeshops zijn vaak straatdealers actief. Straathandel van cannabis is strafbaar. Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag verklaren, zoals de gelegenheidstheorie. Deze theorie omvat drie factoren die het niveau van de criminaliteit bepalen. Eén van deze factoren is de aanwezigheid van potentiële daders.

Vraag 21 2 punten

Geef met behulp van de twee andere factoren uit de gelegenheidstheorie een verklaring voor het niveau van criminaliteit in de omgeving van coffeeshops. Gebruik in je antwoord bij elke factor een voorbeeld uit tekst 6.

Tekst 6

Een wijk in een gemeente in het sterk geprofessionaliseerd. Er zijn zuiden van het land laat de 20 spotters die potentiële klanten problematiek [van de overlast] zien. aanspreken, lopers die de potentiële In die wijk zitten twee coffeeshops koper meenemen naar een plek uit

5 dicht bij elkaar. Deze coffeeshops het zicht van de camera’s in de wijk trekken (…) veel klanten aan, onder en mobiele runners die de drugs naar wie veel drugstoeristen uit Duitsland. 25 de koper toebrengen. Hierdoor De omgeving van de coffeeshops is kunnen ze goed uit het zicht van de ook een vindplaats van klanten voor camera’s en de politie blijven.

10 straatdealers, die proberen hun waar De gemeente werkt samen met de te verkopen aan de klanten van de coffeeshops, bewoners, studenten- coffeeshops. De route van de 30 huisvesting, instellingen en politie en parkeerplaats tot de coffeeshop is handhavers hard aan het aanpakken het domein van de straatdealers. En van de problematiek. En met succes:

15 dat trekt weer personen aan die niet de overlast in de wijk en onveilig- in de coffeeshops terecht kunnen, heidsgevoelens onder bewoners zijn zoals jongeren of drugstoeristen. De 35 sterk afgenomen. straatdealers zijn de laatste jaren

naar: vng.nl, 2015

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: een verklaring voor het niveau van criminaliteit in de omgeving van coffeeshops, door: • de toepassing van de factor aanwezigheid van geschikte doelwitten, met een voorbeeld uit tekst 6 (1) • de toepassing van de factor afwezigheid van voldoende sociale bewaking, met een voorbeeld uit tekst 6 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • factor aanwezigheid van geschikte doelwitten: de klanten van de coffeeshop. Zij zijn op de route van de parkeerplaats tot de coffeeshop een geschikt doelwit voor de straatdealers (r. 8-10) (1) • factor de afwezigheid van voldoende sociale bewaking. Lopers nemen de potentiële kopers mee naar een plek uit het zicht van de camera’s in de wijk en de politie (r. 21-23). De controle kan dus ontweken worden. Omdat beide factoren van toepassing zijn kunnen ze een verklaring geven voor het niveau van criminaliteit in de omgeving van coffeeshops (1) (2)

Gebruik tekst 7. In tekst 7 wordt gesteld dat veel, vooral kwetsbare, mensen betrokken raken bij de cannabisproductie en -handel.

Vraag 22 3 punten

Leg uit dat in het betrokken raken van deze mensen bij de cannabisproductie en -handel twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijvingen van twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming;
  • één voorbeeld uit tekst 7 dat past bij beide kernconcepten. Noem telkens ook de naam van het kernconcept. Je mag het kernconcept ‘socialisatie’ niet gebruiken.
Tekst 7

Georganiseerde criminaliteit

[Een] perspectief is dat van de 15 kwetsbare, mensen is het huisvesten georganiseerde criminaliteit die van een kwekerijtje een makkelijke betrokken is bij de cannabisproductie manier om geld te verdienen. En min en -handel. We zien dat er een sterk of meer gelegitimeerd door het feit

5 gediversifieerde en gespecialiseerde dat cannabisgebruik wel gedoogd cannabisindustrie is ontstaan. Er zijn 20 wordt. Deze toch al kwetsbare netwerken waarin grote en kleine mensen komen zo in netwerken criminelen, handelaren, telers, terecht waarin criminele normen, facilitatoren én coffeeshops met waarden en omgangsvormen gelden

10 elkaar verbonden zijn. (...) (denk aan intimidatie en geweld) en We zien een democratisering van de 25 waar ze maar moeilijk weer uit cannabisproductie en -handel kunnen komen. Ook in de illegale ontstaan. Steeds meer mensen raken (straat)handel komen we veel betrokken. Voor veel, vooral kwetsbare personen tegen.

bron: vng.nl, 2015

HA-1034-a-b 10 / 10 lees verdereinde ►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • een uitleg dat in het betrokken raken van deze mensen bij de cannabisproductie en -handel twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming te herkennen zijn, met een toepassing van twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming, anders dan het kernconcept socialisatie (per kernconcept 1 scorepunt) (2p)

Aan de hand van fasen in het systeemmodel van politieke besluitvorming kan worden uitgelegd dat beleidsvorming een doorgaand proces is. Een van de fasen in het systeemmodel is de uitvoer-fase. De conclusie in het rapport ‘Het failliet van het gedogen’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten was dat het gedoogbeleid voor cannabis onhoudbaar is en een effectieve aanpak van gezondheidsproblematiek, criminaliteit en overlast in de weg staat. In het rapport wordt de oproep gedaan om na 40 jaar gedogen een einde te maken aan het gedoogbeleid en wordt de overheid (wetgever) opgeroepen om met een landelijk programma van experimenten met een geregelde cannabisketen te komen.

Vraag 23 2 punten

Leg uit dat uit bovenstaande informatie over het rapport blijkt dat beleidsvorming een doorgaand proces is. Gebruik in je uitleg twee andere fasen (dan de uitvoer-fase) in het systeemmodel van politieke besluitvorming. Noem ook de naam van de fasen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: een uitleg dat uit de inleiding op de vraag blijkt dat beleidsvorming een doorgaand proces is, door: • een toepassing van de fase terugkoppeling (feedback) uit het systeemmodel (1) • een toepassing van de fase invoer uit het systeemmodel (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De conclusie in het rapport ‘Het failliet van het gedogen’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten was dat het gedoogbeleid voor cannabis onhoudbaar is en een effectieve aanpak van gezondheidsproblematiek, criminaliteit en overlast in de weg staat. Dit is een evaluatie van het bestaande (gedoog)beleid en past binnen de fase van terugkoppeling (1) • De Vereniging van Nederlandse Gemeenten roept in het rapport op om een einde te maken aan het gedoogbeleid en doet een oproep aan de wetgever om met een landelijk programma van experimenten met een geregelde cannabisketen te komen. Dit is nieuwe invoer: een wens die naar aanleiding van de evaluatie van het beleid wordt ingebracht. Hieruit blijkt dat beleidsvorming een doorgaand proces is waarin uitvoer en invoer door middel van terugkoppeling voortdurend op elkaar worden afgestemd (1) (2)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2021, tijdvak 3. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-3/ha-1034-a-21-3-o

Andere examens maatschappijwetenschappen havo

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3?

Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3 loopt tot vraag 23. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), vorming (6) en verhouding (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-3/ha-1034-a-21-3-c).

Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2021, tijdvak 3 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.