Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Kudos laten je rennen, Opgave 2 Vaders onmisbare gezag, Opgave 3 Gezondheidsverschillen, Opgave 4 Heerlens Heitje.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2 loopt tot vraag 25. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over binding (9), vorming (5) en verhouding (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Binding | 2, 6, 8-9, 19, 22-25 | 9 |
| Vorming | 3-4, 7, 10-11 | 5 |
| Verhouding | 12-13, 15, 18 | 4 |
| Verandering | 1, 14 | 2 |
| Macht en gezag | 16-17 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over binding (41% van de vragen, gemiddeld 12%). Minder over macht en gezag (9% van de vragen, gemiddeld 41%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Kudos laten je rennen
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding In het dagelijks leven van veel Nederlanders is het gebruik van sociale media niet meer weg te denken. Ook voor sportbeoefenaars bestaan er specifieke apps, zoals de app Strava die vooral populair is bij duursporters. Beoefenaars van sporten zoals fietsen en hardlopen kunnen met die app bijhouden hoe vaak en hoelang ze sporten. Via Strava kunnen sporters ook een trainingsplan opstellen om hun sportieve doelen te behalen. Ook details over de gevolgde routes en welke prestaties sporters hebben geleverd, kunnen met de app worden bijgehouden. Deze informatie kan vervolgens gedeeld worden met anderen die de betreffende sporter volgen. Gebruikers kunnen zelf ook anderen volgen en kunnen op activiteiten reageren met aanmoedigingen, vragen of zogenaamde kudos. Kudos zijn virtuele complimentjes. De onderzoekers in tekst 1 vroegen zich af of en hoe sporters binnen een Strava-netwerk elkaar beïnvloeden en onderzochten of apps gebruikt zouden kunnen worden voor het ontwikkelen van beleid dat gericht is op het stimuleren van sportdeelname.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Vraag 1 2 punten
Leg uit dat in het gebruik van de sportapp Strava een gerationaliseerde samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept rationalisering, met de woorden ‘systematiseren’, ‘doel(stelling)’ en ‘efficiënt’;
- informatie uit de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Tekst 1
Duurzame1) sportdeelname door online sportnetwerken
- werkt dat?
(…) We [onderzoekers van de lopers die van meer clubgenoten Radboud Universiteit] onderzochten kudos ontvingen, minder geneigd invloedsprocessen binnen Strava, het 30 waren om hun wekelijkse grootste en bekendste wereldwijde loopfrequentie en loopduur te
5 online sportnetwerk. Meer specifiek verminderen. Dit is een vorm van richtten wij ons op de online ‘positieve invloed’. We zagen ook dat Strava-netwerken van vijf het loopgedrag van clubleden (…) op Nederlandse hardloopverenigingen. 35 elkaar ging lijken. Maar helaas, en in Wij verzamelden longitudinale 2) data tegenstelling tot onze verwachting,
10 over kudos-netwerken (wie geeft aan bleek dat lopers vooral gingen lijken wie kudos?) en loopactiviteiten (hoe op clubgenoten die minder (vaak) vaak en hoe lang lopen leden per liepen. Minder actieve loopmaatjes week?). 40 laten dus zien dat het oké is om zelf ook minder te doen. Een vorm van We verwachtten dat het krijgen van ‘negatieve invloed’.
15 kudos (…) lopers motiveert om actief (…) te blijven. Daarnaast verwachtten we Ons onderzoek toont aan dat een dat de activiteiten van clubgenoten focus op online sociale netwerken dienen als inspiratie. Lopers zouden 45 voor beleid dat duurzame daarom de neiging hebben om het sportdeelname wil bevorderen en
20 loopgedrag van deze clubgenoten na inactiviteit wil tegengaan kansen te gaan bootsen. En dan vooral het biedt, maar ook gevaren kent. Het loopgedrag van clubgenoten die krijgen van sociale steun, al is het vaker en langer lopen dan zijzelf. 50 maar via een virtuele duim omhoog, werkt motiverend. Het gevaar is Positieve en negatieve sociale echter dat online vrienden elkaar
25 invloed eerder naar beneden zullen trekken In overeenstemming met onze (…) dan omhoog zullen tillen. verwachtingen constateerden we dat
bron: R. Franken, H. Bekhuis, J. Tolsma, 2023
noot 1 duurzame = van lange duur, blijvende noot 2 longitudinaal = over een langere tijd met verschillende meetmomenten
Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat in het gebruik van de sportapp Strava een gerationaliseerde samenleving te herkennen is, met: • een toepassing van ‘systematiseren’ uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit de inleiding waaruit dit blijkt (1) • een toepassing van ‘doel(stelling)’ en ‘efficiënt’ uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit de inleiding waaruit dit blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In het gebruik van de sportapp Strava is een gerationaliseerde samenleving te herkennen, want uit de inleiding blijkt dat er sprake is van systematiseren van de werkelijkheid, omdat gebruikers met de Strava-app systematisch hun sportprestaties kunnen bijhouden (1) • om zo efficiënt mogelijk hun sportieve doelen te behalen (bijvoorbeeld via een trainingsplan). Dus is in het gebruik van de sportapp Strava een gerationaliseerde samenleving te herkennen. (1) (2)
Gebruik de inleiding van deze opgave. Sociale media en sportapps zoals Strava zorgen voor sociale bindingen tussen gebruikers die elkaar buiten de app soms helemaal niet kennen. Er kunnen verschillende vormen van sociale bindingen worden onderscheiden, bijvoorbeeld cognitieve bindingen.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer aan de hand van de inleiding welke andere vorm van sociale bindingen kan ontstaan tussen sporters door de sportapp Strava. Gebruik in je redenering:
- de naam en een omschrijving van een andere vorm van sociale bindingen;
- informatie uit de inleiding om deze vorm van bindingen te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit de inleiding die affectieve bindingen tussen sporters illustreert (1) • een redenering aan de hand van de inleiding dat er affectieve bindingen kunnen ontstaan tussen sporters door de sportapp Strava, met een toepassing van een omschrijving van affectieve bindingen (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit de inleiding blijkt dat gebruikers elkaar kunnen aanmoedigen en kudos, virtuele complimentjes, kunnen geven voor activiteiten/prestaties. (1) • Deze kudos zijn een vorm van emotionele steun en positieve feedback van de gebruikers aan elkaar. De sportapp Strava kan dus zorgen voor affectieve bindingen tussen de sporters. (1) (2)
Zie de inleiding van deze opgave. Er zijn gebruikers die hun loop- of fietsprestaties niet met anderen delen als deze tegenvallen en niet zo goed gaan als zij normaal gesproken gewend zijn.
Vraag 3 1 punt
Geef met het kernconcept identiteit een verklaring voor het feit dat deze gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een verklaring voor het feit dat sommige gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava, met een toepassing van het kernconcept identiteit. voorbeeld van een juist antwoord: Sommige gebruikers hebben wat betreft het fietsen of hardlopen een beeld van zichzelf dat ze ook willen uitdragen naar anderen, bijvoorbeeld dat ze (redelijk) snel of lang kunnen hardlopen. Een tegenvallende prestatie past niet bij dat beeld dat die gebruiker van zichzelf heeft en wil uitdragen. Dit is een verklaring voor het feit dat deze/sommige gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava. (1)
Gebruik tekst 1. Socialisatie kan verschillende functies hebben, zoals verandering van een cultuur of identiteitsontwikkeling van het individu.
Vraag 4 2 punten
Leg met een andere functie van socialisatie uit, dat online sportnetwerken ingezet kunnen worden als men wil bevorderen dat mensen actief blijven. Gebruik in je uitleg:
- de naam van een functie van socialisatie;
- informatie uit tekst 1 om deze functie van socialisatie te illustreren.
Tekst 1
Duurzame1) sportdeelname door online sportnetwerken
- werkt dat?
(…) We [onderzoekers van de lopers die van meer clubgenoten Radboud Universiteit] onderzochten kudos ontvingen, minder geneigd invloedsprocessen binnen Strava, het 30 waren om hun wekelijkse grootste en bekendste wereldwijde loopfrequentie en loopduur te
5 online sportnetwerk. Meer specifiek verminderen. Dit is een vorm van richtten wij ons op de online ‘positieve invloed’. We zagen ook dat Strava-netwerken van vijf het loopgedrag van clubleden (…) op Nederlandse hardloopverenigingen. 35 elkaar ging lijken. Maar helaas, en in Wij verzamelden longitudinale 2) data tegenstelling tot onze verwachting,
10 over kudos-netwerken (wie geeft aan bleek dat lopers vooral gingen lijken wie kudos?) en loopactiviteiten (hoe op clubgenoten die minder (vaak) vaak en hoe lang lopen leden per liepen. Minder actieve loopmaatjes week?). 40 laten dus zien dat het oké is om zelf ook minder te doen. Een vorm van We verwachtten dat het krijgen van ‘negatieve invloed’.
15 kudos (…) lopers motiveert om actief (…) te blijven. Daarnaast verwachtten we Ons onderzoek toont aan dat een dat de activiteiten van clubgenoten focus op online sociale netwerken dienen als inspiratie. Lopers zouden 45 voor beleid dat duurzame daarom de neiging hebben om het sportdeelname wil bevorderen en
20 loopgedrag van deze clubgenoten na inactiviteit wil tegengaan kansen te gaan bootsen. En dan vooral het biedt, maar ook gevaren kent. Het loopgedrag van clubgenoten die krijgen van sociale steun, al is het vaker en langer lopen dan zijzelf. 50 maar via een virtuele duim omhoog, werkt motiverend. Het gevaar is Positieve en negatieve sociale echter dat online vrienden elkaar
25 invloed eerder naar beneden zullen trekken In overeenstemming met onze (…) dan omhoog zullen tillen. verwachtingen constateerden we dat
bron: R. Franken, H. Bekhuis, J. Tolsma, 2023
noot 1 duurzame = van lange duur, blijvende noot 2 longitudinaal = over een langere tijd met verschillende meetmomenten
Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bekijk het antwoord
Opmerking Als de naam van de functie van socialisatie niet aansluit bij de uitleg die gegeven is, mag geen scorepunt voor de naam van de functie van socialisatie worden toegekend.
Gebruik tekst 1. Een sociaalwetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan verschillende eisen, zoals de eis van validiteit. Stel dat iemand op basis van het onderzoek in tekst 1 de conclusie trekt, dat sporters die ervaringen en activiteiten via een online sportnetwerk met elkaar delen, in sportgedrag op elkaar gaan lijken.
Vraag 5 2 punten
Leg uit dat je deze conclusie niet kan trekken op basis van het onderzoek in tekst 1. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van een andere eis die aan wetenschappelijk onderzoek gesteld wordt;
- informatie uit tekst 1 die je uitleg ondersteunt.
Tekst 1
Duurzame1) sportdeelname door online sportnetwerken
- werkt dat?
(…) We [onderzoekers van de lopers die van meer clubgenoten Radboud Universiteit] onderzochten kudos ontvingen, minder geneigd invloedsprocessen binnen Strava, het 30 waren om hun wekelijkse grootste en bekendste wereldwijde loopfrequentie en loopduur te
5 online sportnetwerk. Meer specifiek verminderen. Dit is een vorm van richtten wij ons op de online ‘positieve invloed’. We zagen ook dat Strava-netwerken van vijf het loopgedrag van clubleden (…) op Nederlandse hardloopverenigingen. 35 elkaar ging lijken. Maar helaas, en in Wij verzamelden longitudinale 2) data tegenstelling tot onze verwachting,
10 over kudos-netwerken (wie geeft aan bleek dat lopers vooral gingen lijken wie kudos?) en loopactiviteiten (hoe op clubgenoten die minder (vaak) vaak en hoe lang lopen leden per liepen. Minder actieve loopmaatjes week?). 40 laten dus zien dat het oké is om zelf ook minder te doen. Een vorm van We verwachtten dat het krijgen van ‘negatieve invloed’.
15 kudos (…) lopers motiveert om actief (…) te blijven. Daarnaast verwachtten we Ons onderzoek toont aan dat een dat de activiteiten van clubgenoten focus op online sociale netwerken dienen als inspiratie. Lopers zouden 45 voor beleid dat duurzame daarom de neiging hebben om het sportdeelname wil bevorderen en
20 loopgedrag van deze clubgenoten na inactiviteit wil tegengaan kansen te gaan bootsen. En dan vooral het biedt, maar ook gevaren kent. Het loopgedrag van clubgenoten die krijgen van sociale steun, al is het vaker en langer lopen dan zijzelf. 50 maar via een virtuele duim omhoog, werkt motiverend. Het gevaar is Positieve en negatieve sociale echter dat online vrienden elkaar
25 invloed eerder naar beneden zullen trekken In overeenstemming met onze (…) dan omhoog zullen tillen. verwachtingen constateerden we dat
bron: R. Franken, H. Bekhuis, J. Tolsma, 2023
noot 1 duurzame = van lange duur, blijvende noot 2 longitudinaal = over een langere tijd met verschillende meetmomenten
Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 1 waaruit blijkt dat de steekproef niet representatief is voor alle sporters die ervaringen en activiteiten met elkaar delen via een online sportnetwerk (1) • een uitleg dat je de conclusie niet kan trekken op basis van het onderzoek in tekst 1, met de naam en de toepassing van de eis van representativiteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De onderzoekers hebben zich voor hun onderzoek gericht op de online Strava-netwerken van vijf Nederlandse hardloopverenigingen (r. 5-8). (1) • De steekproef (hardlopers binnen het Strava-netwerk van vijf hardloopverenigingen) hoeft geen dwarsdoorsnede/weerspiegeling te zijn van alle sporters die ervaringen en activiteiten met elkaar delen via een online sportnetwerk, zoals andere sporters dan hardlopers / hardlopers die niet lid zijn van een (van de vijf) hardloopclub(s) / hardlopers buiten Nederland. Je kunt de conclusie dus niet trekken, omdat de representativiteit van de resultaten (voor andere groepen sporters / soorten sport) niet gegarandeerd is. (1) (2)
Gebruik tekst 1.
Vraag 6 2 punten
Leg uit dat de onderzoekers in het geven van kudos een vorm van informele sociale controle zien. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van informele sociale controle;
- informatie uit tekst 1 die je uitleg ondersteunt.
Tekst 1
Duurzame1) sportdeelname door online sportnetwerken
- werkt dat?
(…) We [onderzoekers van de lopers die van meer clubgenoten Radboud Universiteit] onderzochten kudos ontvingen, minder geneigd invloedsprocessen binnen Strava, het 30 waren om hun wekelijkse grootste en bekendste wereldwijde loopfrequentie en loopduur te
5 online sportnetwerk. Meer specifiek verminderen. Dit is een vorm van richtten wij ons op de online ‘positieve invloed’. We zagen ook dat Strava-netwerken van vijf het loopgedrag van clubleden (…) op Nederlandse hardloopverenigingen. 35 elkaar ging lijken. Maar helaas, en in Wij verzamelden longitudinale 2) data tegenstelling tot onze verwachting,
10 over kudos-netwerken (wie geeft aan bleek dat lopers vooral gingen lijken wie kudos?) en loopactiviteiten (hoe op clubgenoten die minder (vaak) vaak en hoe lang lopen leden per liepen. Minder actieve loopmaatjes week?). 40 laten dus zien dat het oké is om zelf ook minder te doen. Een vorm van We verwachtten dat het krijgen van ‘negatieve invloed’.
15 kudos (…) lopers motiveert om actief (…) te blijven. Daarnaast verwachtten we Ons onderzoek toont aan dat een dat de activiteiten van clubgenoten focus op online sociale netwerken dienen als inspiratie. Lopers zouden 45 voor beleid dat duurzame daarom de neiging hebben om het sportdeelname wil bevorderen en
20 loopgedrag van deze clubgenoten na inactiviteit wil tegengaan kansen te gaan bootsen. En dan vooral het biedt, maar ook gevaren kent. Het loopgedrag van clubgenoten die krijgen van sociale steun, al is het vaker en langer lopen dan zijzelf. 50 maar via een virtuele duim omhoog, werkt motiverend. Het gevaar is Positieve en negatieve sociale echter dat online vrienden elkaar
25 invloed eerder naar beneden zullen trekken In overeenstemming met onze (…) dan omhoog zullen tillen. verwachtingen constateerden we dat
bron: R. Franken, H. Bekhuis, J. Tolsma, 2023
noot 1 duurzame = van lange duur, blijvende noot 2 longitudinaal = over een langere tijd met verschillende meetmomenten
Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat de onderzoekers in het geven van kudos een vorm van informele sociale controle zien, met een toepassing van een omschrijving van informele sociale controle (1) • informatie uit tekst 1 die de uitleg ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De onderzoekers zien in het geven van kudos een vorm van informele sociale controle, omdat het geven van kudos volgens hen een activiteit is die de mensen/hardlopers die de kudos ontvangen ertoe brengt om actief/sportief te blijven. Deze activiteit is spontaan/informeel (en niet op grond van formele regels). (1) • De onderzoekers verwachtten namelijk dat het krijgen van kudos lopers motiveert om actief te blijven (r. 14-16; r. 26-32) / dat het krijgen van kudos lopers aanzet tot vaker en langer lopen (r. 18-23). / De onderzoekers concludeerden na hun onderzoek namelijk dat kudos motiverend werken (r. 48-51). (1) (2)
Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding Tekst 2 is een artikel uit 1948 dat destijds in het vrouwentijdschrift Libelle stond. De schrijfster van het artikel houdt een betoog over hoe het gezinsleven en de rol van de man en vrouw er idealiter uit zouden moeten zien. De opvattingen van de schrijfster waren in die tijd veelvoorkomend. Deze opgave gaat over het artikel.
Gebruik tekst 2. In tekst 2 beschrijft de schrijfster haar specifieke opvattingen over wie de baas in huis zou moeten zijn en welke rol vader en moeder binnen het gezin zouden moeten hebben.
Vraag 7 3 punten
Leg uit dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het meest voorkomende gezinstype in de jaren ’40 van de vorige eeuw. Gebruik in je uitleg:
- de naam van dit gezinstype;
- een kenmerk van dit type gezin;
- informatie uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt.
Tekst 2
Wie is de baas in huis?
(…) Laat ons van het standpunt het gezag verdeeld moet worden uitgaan, dat een gezinshoofd in elk 40 tussen de man en de vrouw. (…) Het gezin noodzakelijk is en dat bij dat gezag in het gezin komt geheel en hoofd het onmisbare gezag, oftewel onverdeeld toe aan de man, die er de
5 de nodige autoriteit, moet berusten. grondlegger van is en er de volle Net zoals een staat niet zonder verantwoordelijkheid over draagt regering en een gemeente niet 45 tegenover God en de mensen. En die zonder bestuur kan, zal een gezin verantwoordelijkheid bestaat er niet het niet zonder gezinshoofd kunnen alleen in, dat hij moet werken voor
10 stellen. Wanneer ieder z’n eigen het levensonderhoud, en de gang zou willen gaan en doen of materiële welstand van zijn gezin, laten wat hij verkiest, dan móét het 50 maar méér nog, dat hij te zorgen immers scheef gaan. We zien het heeft, dat zijn gezin een gezond en rondom ons: de gezinnen, waar geen krachtig deel van de samenleving is.
15 autoriteit heerst, zijn broeinesten van Om dit laatste te bereiken, dient het chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen gezag van hém uit te gaan. en de kinderen, die uit zo’n gezin 55 Het komt vaak voor dat een vrouw komen, zullen het met hun zich om bijzondere redenen gebrekkige of slechte opvoeding gerechtigd acht, van de man die
20 heus niet ver brengen in de leiding over te nemen of er niet maatschappij. voldoende rekening mee te houden. Wie de tucht1) niet in het gezin 60 Erger nog, tegenover of ten opzichte hebben leren kennen, kunnen die van de kinderen dit gezag in twijfel te ook in de samenleving niet trekken en belachelijk te maken. Wat
25 waarderen en beschouwen de vader verbiedt, wordt weleens door wetten, verordeningen en moeder oogluikend toegestaan; wat omgangsvormen als lastige dingen, 65 vader gebiedt, wordt soms met een waarmee men zo weinig mogelijk schouderophalen genegeerd. rekening moet houden. Bij zulke Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg
30 mensen komt steeds de ik-zucht, de benadrukt worden. (…) zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, Hiermee hebben wij dus betoogd, dat onverschillig of zij hun medemensen 70 de man de baas in huis moet zijn en daarmee een plezier doen of dat de vrouw zijn gezag niet slechts afstoten. (…) heeft te erkennen, doch het ook hoog
35 Vooropgesteld dus, dat er gezag in heeft te houden en desnoods te het gezin moet heersen, moet ook steunen tegenover de kinderen, en vaststaan bij wie dit gezag zal 75 eventueel andere leden van een berusten. Het is onzin te beweren dat gezin. bron: Libelle, 1948 noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het kostwinnersgezin (1) • het noemen van het kenmerk bevelshuishouding/gehoorzaamheid naar ouders/vader/man staat voorop / tussen ouders/vader en kinderen is een grote gezags-/machtsafstand of het noemen van het kenmerk dat er een duidelijke taakverdeling is tussen huwelijkspartners / dat de man voor het inkomen zorgde en de vrouw het huishouden en de kinderen verzorgde (1) • een uitleg dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het genoemde kenmerk van het kostwinnersgezin, met een toepassing van informatie uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De opvattingen van de schrijfster passen bij het kostwinnersgezin. (1) • Een kenmerk van het kostwinnersgezin is namelijk de bevelshuishouding. (1) • De opvattingen van de schrijfster passen bij dit kenmerk van het kostwinnersgezin, omdat uit tekst 2 blijkt dat het gezag in een gezin volledig bij de man moet liggen en de man de baas in huis moet zijn (r. 40-42; r. 53-54). De vrouw moet hem hierin ook steunen tegenover de kinderen en de kinderen dienen volgzaam te zijn(r. 62-68; r. 69-76). (1) (3)
Gebruik tekst 2. Het gezin is een sociale institutie.
Vraag 8 2 punten
Leg uit dat het gezinstype in tekst 2 een sociale institutie is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
- een voorbeeld uit tekst 2 om het kernconcept sociale institutie te illustreren.
Tekst 2
Wie is de baas in huis?
(…) Laat ons van het standpunt het gezag verdeeld moet worden uitgaan, dat een gezinshoofd in elk 40 tussen de man en de vrouw. (…) Het gezin noodzakelijk is en dat bij dat gezag in het gezin komt geheel en hoofd het onmisbare gezag, oftewel onverdeeld toe aan de man, die er de
5 de nodige autoriteit, moet berusten. grondlegger van is en er de volle Net zoals een staat niet zonder verantwoordelijkheid over draagt regering en een gemeente niet 45 tegenover God en de mensen. En die zonder bestuur kan, zal een gezin verantwoordelijkheid bestaat er niet het niet zonder gezinshoofd kunnen alleen in, dat hij moet werken voor
10 stellen. Wanneer ieder z’n eigen het levensonderhoud, en de gang zou willen gaan en doen of materiële welstand van zijn gezin, laten wat hij verkiest, dan móét het 50 maar méér nog, dat hij te zorgen immers scheef gaan. We zien het heeft, dat zijn gezin een gezond en rondom ons: de gezinnen, waar geen krachtig deel van de samenleving is.
15 autoriteit heerst, zijn broeinesten van Om dit laatste te bereiken, dient het chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen gezag van hém uit te gaan. en de kinderen, die uit zo’n gezin 55 Het komt vaak voor dat een vrouw komen, zullen het met hun zich om bijzondere redenen gebrekkige of slechte opvoeding gerechtigd acht, van de man die
20 heus niet ver brengen in de leiding over te nemen of er niet maatschappij. voldoende rekening mee te houden. Wie de tucht1) niet in het gezin 60 Erger nog, tegenover of ten opzichte hebben leren kennen, kunnen die van de kinderen dit gezag in twijfel te ook in de samenleving niet trekken en belachelijk te maken. Wat
25 waarderen en beschouwen de vader verbiedt, wordt weleens door wetten, verordeningen en moeder oogluikend toegestaan; wat omgangsvormen als lastige dingen, 65 vader gebiedt, wordt soms met een waarmee men zo weinig mogelijk schouderophalen genegeerd. rekening moet houden. Bij zulke Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg
30 mensen komt steeds de ik-zucht, de benadrukt worden. (…) zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, Hiermee hebben wij dus betoogd, dat onverschillig of zij hun medemensen 70 de man de baas in huis moet zijn en daarmee een plezier doen of dat de vrouw zijn gezag niet slechts afstoten. (…) heeft te erkennen, doch het ook hoog
35 Vooropgesteld dus, dat er gezag in heeft te houden en desnoods te het gezin moet heersen, moet ook steunen tegenover de kinderen, en vaststaan bij wie dit gezag zal 75 eventueel andere leden van een berusten. Het is onzin te beweren dat gezin. bron: Libelle, 1948 noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het gezinstype in tekst 2 een sociale institutie is, met een toepassing van het kernconcept sociale institutie (1) • een voorbeeld uit tekst 2 om het kernconcept sociale institutie te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het gezinstype in tekst 2 is een sociale institutie, omdat er in dat gezinstype allerlei regels zijn die het gedrag en de onderlinge relaties van de gezinsleden reguleren. (1) • Een voorbeeld van zo’n regel uit tekst 2 is dat (volgens de schrijfster) de man moet zorgen voor het levensonderhoud van het gezin (r. 45- 49). (1) (2)
Sociale instituties hebben verschillende kenmerken. Een kenmerk is dat ze vaak niet alleen op dwingende macht, maar ook op gezag berusten.
Vraag 9 2 punten
Leg voor twee andere kenmerken van sociale instituties uit dat deze kenmerken voor de institutie gezin gelden. Gebruik in je uitleg telkens de omschrijving van het genoemde kenmerk.
Tekst 2
Wie is de baas in huis?
(…) Laat ons van het standpunt het gezag verdeeld moet worden uitgaan, dat een gezinshoofd in elk 40 tussen de man en de vrouw. (…) Het gezin noodzakelijk is en dat bij dat gezag in het gezin komt geheel en hoofd het onmisbare gezag, oftewel onverdeeld toe aan de man, die er de
5 de nodige autoriteit, moet berusten. grondlegger van is en er de volle Net zoals een staat niet zonder verantwoordelijkheid over draagt regering en een gemeente niet 45 tegenover God en de mensen. En die zonder bestuur kan, zal een gezin verantwoordelijkheid bestaat er niet het niet zonder gezinshoofd kunnen alleen in, dat hij moet werken voor
10 stellen. Wanneer ieder z’n eigen het levensonderhoud, en de gang zou willen gaan en doen of materiële welstand van zijn gezin, laten wat hij verkiest, dan móét het 50 maar méér nog, dat hij te zorgen immers scheef gaan. We zien het heeft, dat zijn gezin een gezond en rondom ons: de gezinnen, waar geen krachtig deel van de samenleving is.
15 autoriteit heerst, zijn broeinesten van Om dit laatste te bereiken, dient het chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen gezag van hém uit te gaan. en de kinderen, die uit zo’n gezin 55 Het komt vaak voor dat een vrouw komen, zullen het met hun zich om bijzondere redenen gebrekkige of slechte opvoeding gerechtigd acht, van de man die
20 heus niet ver brengen in de leiding over te nemen of er niet maatschappij. voldoende rekening mee te houden. Wie de tucht1) niet in het gezin 60 Erger nog, tegenover of ten opzichte hebben leren kennen, kunnen die van de kinderen dit gezag in twijfel te ook in de samenleving niet trekken en belachelijk te maken. Wat
25 waarderen en beschouwen de vader verbiedt, wordt weleens door wetten, verordeningen en moeder oogluikend toegestaan; wat omgangsvormen als lastige dingen, 65 vader gebiedt, wordt soms met een waarmee men zo weinig mogelijk schouderophalen genegeerd. rekening moet houden. Bij zulke Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg
30 mensen komt steeds de ik-zucht, de benadrukt worden. (…) zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, Hiermee hebben wij dus betoogd, dat onverschillig of zij hun medemensen 70 de man de baas in huis moet zijn en daarmee een plezier doen of dat de vrouw zijn gezag niet slechts afstoten. (…) heeft te erkennen, doch het ook hoog
35 Vooropgesteld dus, dat er gezag in heeft te houden en desnoods te het gezin moet heersen, moet ook steunen tegenover de kinderen, en vaststaan bij wie dit gezag zal 75 eventueel andere leden van een berusten. Het is onzin te beweren dat gezin. bron: Libelle, 1948 noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat twee van de volgende kenmerken van sociale instituties voor de institutie gezin gelden, met een toepassing van een omschrijving van het kenmerk:
- ze bestaan buiten het individu om
- ze hebben vaak een lange traditie
- ze zijn enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief veranderlijk door de tijd heen
- ze zijn dwingend (per kenmerk met een juiste toepassing van een omschrijving van het kenmerk 1 scorepunt)
voorbeeld van een juist antwoord:
Gebruik tekst 2. In tekst 2 worden de verhoudingen tussen gezinsleden in het meest voorkomende gezinstype in 1948 beschreven. In de 21ste eeuw liggen de verhoudingen tussen gezinsleden in de meeste gezinnen anders. Hofstede noemt zes dimensies waarop je culturen van elkaar kan onderscheiden. Vier hiervan zijn:
- individualistisch versus collectivistisch;
- lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding;
- langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid;
- hedonisme versus soberheid. De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie individualistisch versus collectivistisch de pool individualistisch en de pool collectivistisch.
Vraag 10 2 punten
a Benoem de pool van een andere, niet genoemde dimensie van Hofstede die het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende gezin in 1948. Geef ook informatie uit tekst 2 waaruit deze pool blijkt. b Leg uit welke pool van de in vraag 10a gekozen dimensie het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende (type) gezin in de 21e eeuw.
Tekst 2
Wie is de baas in huis?
(…) Laat ons van het standpunt het gezag verdeeld moet worden uitgaan, dat een gezinshoofd in elk 40 tussen de man en de vrouw. (…) Het gezin noodzakelijk is en dat bij dat gezag in het gezin komt geheel en hoofd het onmisbare gezag, oftewel onverdeeld toe aan de man, die er de
5 de nodige autoriteit, moet berusten. grondlegger van is en er de volle Net zoals een staat niet zonder verantwoordelijkheid over draagt regering en een gemeente niet 45 tegenover God en de mensen. En die zonder bestuur kan, zal een gezin verantwoordelijkheid bestaat er niet het niet zonder gezinshoofd kunnen alleen in, dat hij moet werken voor
10 stellen. Wanneer ieder z’n eigen het levensonderhoud, en de gang zou willen gaan en doen of materiële welstand van zijn gezin, laten wat hij verkiest, dan móét het 50 maar méér nog, dat hij te zorgen immers scheef gaan. We zien het heeft, dat zijn gezin een gezond en rondom ons: de gezinnen, waar geen krachtig deel van de samenleving is.
15 autoriteit heerst, zijn broeinesten van Om dit laatste te bereiken, dient het chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen gezag van hém uit te gaan. en de kinderen, die uit zo’n gezin 55 Het komt vaak voor dat een vrouw komen, zullen het met hun zich om bijzondere redenen gebrekkige of slechte opvoeding gerechtigd acht, van de man die
20 heus niet ver brengen in de leiding over te nemen of er niet maatschappij. voldoende rekening mee te houden. Wie de tucht1) niet in het gezin 60 Erger nog, tegenover of ten opzichte hebben leren kennen, kunnen die van de kinderen dit gezag in twijfel te ook in de samenleving niet trekken en belachelijk te maken. Wat
25 waarderen en beschouwen de vader verbiedt, wordt weleens door wetten, verordeningen en moeder oogluikend toegestaan; wat omgangsvormen als lastige dingen, 65 vader gebiedt, wordt soms met een waarmee men zo weinig mogelijk schouderophalen genegeerd. rekening moet houden. Bij zulke Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg
30 mensen komt steeds de ik-zucht, de benadrukt worden. (…) zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, Hiermee hebben wij dus betoogd, dat onverschillig of zij hun medemensen 70 de man de baas in huis moet zijn en daarmee een plezier doen of dat de vrouw zijn gezag niet slechts afstoten. (…) heeft te erkennen, doch het ook hoog
35 Vooropgesteld dus, dat er gezag in heeft te houden en desnoods te het gezin moet heersen, moet ook steunen tegenover de kinderen, en vaststaan bij wie dit gezag zal 75 eventueel andere leden van een berusten. Het is onzin te beweren dat gezin. bron: Libelle, 1948 noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • het noemen van de pool grote machtsafstand / de pool masculien met informatie uit tekst 2 waaruit grote machtsafstand / masculien blijkt (1) b • een uitleg dat de pool kleine machtsafstand / de pool feminien het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende type gezin in de 21e eeuw (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • (de pool) grote machtsafstand / masculien. Dit blijkt uit tekst 2 want daarin staat dat de man de baas in huis is en de vrouw zijn gezag niet alleen moet erkennen, maar het ook hoog heeft te houden en desnoods moet steunen tegenover de kinderen (r. 69-76). (1) b • In de 21e eeuw is er (in het moderne gezin) meer ruimte voor onderhandeling tussen de gezinsleden en is er dus sprake van kleine machtsafstand / zijn de (gender)rollen van mannen en vrouwen minder gescheiden en overlappen ze meer en is er dus sprake van een meer feminiene samenleving. (1) (2)
Gebruik regel 55 tot en met 76 van tekst 2.
Vraag 11 2 punten
Beredeneer dat de schrijfster de lezeressen van het tijdschrift Libelle wilde socialiseren met haar betoog. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- een voorbeeld uit regel 55 tot en met 76 van tekst 2 waaruit cultuur blijkt.
Tekst 2
Wie is de baas in huis?
(…) Laat ons van het standpunt het gezag verdeeld moet worden uitgaan, dat een gezinshoofd in elk 40 tussen de man en de vrouw. (…) Het gezin noodzakelijk is en dat bij dat gezag in het gezin komt geheel en hoofd het onmisbare gezag, oftewel onverdeeld toe aan de man, die er de
5 de nodige autoriteit, moet berusten. grondlegger van is en er de volle Net zoals een staat niet zonder verantwoordelijkheid over draagt regering en een gemeente niet 45 tegenover God en de mensen. En die zonder bestuur kan, zal een gezin verantwoordelijkheid bestaat er niet het niet zonder gezinshoofd kunnen alleen in, dat hij moet werken voor
10 stellen. Wanneer ieder z’n eigen het levensonderhoud, en de gang zou willen gaan en doen of materiële welstand van zijn gezin, laten wat hij verkiest, dan móét het 50 maar méér nog, dat hij te zorgen immers scheef gaan. We zien het heeft, dat zijn gezin een gezond en rondom ons: de gezinnen, waar geen krachtig deel van de samenleving is.
15 autoriteit heerst, zijn broeinesten van Om dit laatste te bereiken, dient het chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen gezag van hém uit te gaan. en de kinderen, die uit zo’n gezin 55 Het komt vaak voor dat een vrouw komen, zullen het met hun zich om bijzondere redenen gebrekkige of slechte opvoeding gerechtigd acht, van de man die
20 heus niet ver brengen in de leiding over te nemen of er niet maatschappij. voldoende rekening mee te houden. Wie de tucht1) niet in het gezin 60 Erger nog, tegenover of ten opzichte hebben leren kennen, kunnen die van de kinderen dit gezag in twijfel te ook in de samenleving niet trekken en belachelijk te maken. Wat
25 waarderen en beschouwen de vader verbiedt, wordt weleens door wetten, verordeningen en moeder oogluikend toegestaan; wat omgangsvormen als lastige dingen, 65 vader gebiedt, wordt soms met een waarmee men zo weinig mogelijk schouderophalen genegeerd. rekening moet houden. Bij zulke Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg
30 mensen komt steeds de ik-zucht, de benadrukt worden. (…) zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, Hiermee hebben wij dus betoogd, dat onverschillig of zij hun medemensen 70 de man de baas in huis moet zijn en daarmee een plezier doen of dat de vrouw zijn gezag niet slechts afstoten. (…) heeft te erkennen, doch het ook hoog
35 Vooropgesteld dus, dat er gezag in heeft te houden en desnoods te het gezin moet heersen, moet ook steunen tegenover de kinderen, en vaststaan bij wie dit gezag zal 75 eventueel andere leden van een berusten. Het is onzin te beweren dat gezin. bron: Libelle, 1948 noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van het kernconcept cultuur en een voorbeeld uit regel 55-76 van tekst 2 waaruit cultuur blijkt (1) • een redenering dat de schrijfster de lezeressen wilde socialiseren, met een toepassing van het kernconcept socialisatie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In haar betoog beargumenteert de schrijfster dat de vrouw het gezag van de man moet erkennen en hooghouden en steunen ten opzichte van de kinderen (r. 69-76) en dat het heel verkeerd is als de vrouw dit niet doet (r. 55-68). Dit is een norm of opvatting. Normen/opvattingen maken deel uit van een cultuur. (1) • In haar betoog wilde ze deze norm overdragen aan de lezeressen (opdat de lezeressen deze ook zouden verwerven). Zij wilde de lezeressen dus socialiseren. (1) (2)
Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding In augustus 2020 verscheen een essay van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) met daarin een oproep aan de overheid de gezondheidsverschillen in Nederland terug te dringen. Tot nu toe heeft de overheid zich met haar beleid vooral gericht op leefstijl en persoonlijk gedrag van burgers. Maatregelen van de overheid waren vooral gericht op het geven van voorlichting aan burgers. De RVS stelt in het essay dat de huidige individuele aanpak eraan voorbijgaat dat gezondheidsachterstanden en -verschillen een combinatie van meer maatschappelijke oorzaken hebben en er daarom een maatschappelijke aanpak nodig is. De RVS pleit voor een nieuwe aanpak van gezondheidsverschillen. In 2021 kwam de RVS met een vervolgadvies waarin de RVS aanbevelingen geeft, gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Tekst 3 gaat over dit advies.
Zie de inleiding van deze opgave. In het essay van de RVS staat dat gezondheidsverschillen een combinatie van oorzaken hebben. Mensen met een hogere maatschappelijke positie hebben minder aandoeningen en ziekten en leven gemiddeld langer dan mensen met een lagere maatschappelijke positie. Een verschil in cultureel kapitaal kan hier een rol in spelen.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat een verschil in cultureel kapitaal een oorzaak kan zijn van de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hogere maatschappelijke positie en mensen met een lagere maatschappelijke positie. Gebruik in je uitleg een voorbeeld van cultureel kapitaal.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een voorbeeld van cultureel kapitaal en de constatering dat mensen met een hogere maatschappelijke positie dit cultureel kapitaal meer kunnen bezitten dan mensen met een lagere maatschappelijke positie (1) • een uitleg dat dit verschil in cultureel kapitaal een oorzaak kan zijn van de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hogere maatschappelijke positie en mensen met een lagere maatschappelijke positie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Mensen met een hogere maatschappelijke positie hebben vaak meer cultureel kapitaal, bijvoorbeeld meer kennis over ziektesymptomen/ziekten en hoe ziekten te voorkomen zijn, dan mensen met een lagere maatschappelijke positie. (1) • Hierdoor kunnen zij eerder maatregelen nemen om de gezondheid te verbeteren en kunnen zij bewuster kiezen voor een gezonde(re) levensstijl. (1) of • Mensen met een hogere maatschappelijke positie hebben vaak meer cultureel kapitaal; zij kunnen bijvoorbeeld vaardiger zijn in het communiceren met (hoogopgeleide) artsen. (1) • Hierdoor kunnen zij bijvoorbeeld wellicht beter aangeven wat hun problemen zijn of begrijpen wat de mogelijkheden/voorwaarden/consequenties van een behandeling zijn. Dit kan bijvoorbeeld gevolgen kan hebben voor de medische besluiten die genomen worden en hun gezondheid. (1) (2)
Gebruik de inleiding van deze opgave en regel 1 tot en met 34 van tekst 3. Bij het verkrijgen van een maatschappelijke positie spelen twee processen een rol. Dit zijn positietoewijzing en positieverwerving.
Vraag 13 2 punten
a Leg uit dat de huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het proces van positieverwerving;
- informatie uit de inleiding om het proces van positieverwerving te illustreren. b Leg uit dat de voorgestelde maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positietoewijzing. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het proces van positietoewijzing;
- informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 3 om het proces van positietoewijzing te illustreren.
Tekst 3
Advies aan overheid
(…) De gezondheidsverschillen zijn of nieuw bouwen van woningen en zeker niet alleen het gevolg van buitenruimte, meer sportfaciliteiten, slechte eetgewoonten of een maar ook het invoeren van een ongezonde leefstijl, maar van een 30 suikertaks 1) , een verbod op reclame
5 complexe brij aan ellende: slechte voor ongezonde voeding en meer woningen met schimmel op de mogelijkheden voor gemeenten om muren, eenzaamheid, fijnstof in bijvoorbeeld snackbars in de buurt achterstandswijken naast de van scholen te verbieden. snelweg, onzekerheid in flexbanen 35 Bussemaker 2) : “(…) Een suikertaks of
10 aan de onderkant van de een snackbar weren, kon de arbeidsmarkt, schulden en veel afgelopen jaren niet, omdat (…) stress door bestaansonzekerheid. keuzevrijheid heilig was. Maar als de Het zijn problemen die vaak van maatschappelijke schade zo enorm generatie op generatie worden 40 is, kun je dan nog wel van echte
15 overgedragen. keuzen spreken?”
Daarom is een langjarige aanpak
- De RVS (…) wil de aanpak van de van minstens vijftien jaar
- nodig, gezondheidsverschillen wettelijk waarin ministeries, gemeenten, vastleggen. (…) Het geld voor de zorgverzekeraars, maatschappelijk 45 beleidsomslag moet grotendeels uit
20 werkers en zorgverleners de VWS3)-begroting komen, vindt de samenwerken om de dieperliggende RVS, te beginnen met 2 procent per oorzaken aan te pakken. Begin jaar, dat komt neer op 1,7 miljard daarbij bij de ongezondste (en vaak euro. Een reuzensprong: nu is er armste) wijken, adviseert de RVS. 50 ongeveer 30 miljoen euro per jaar
25 Concreet betekent dat meer beschikbaar voor het verkleinen van schuldhulpverlening, het opknappen de gezondheidsverschillen.
bron: Nederlands Dagblad, 2021
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opgave 4 Heerlens Heitje
figuur 1
Vrijwilligerswerk Heerlen-noord naar opleidingsniveau, 2020
naar: CBS, 2021
Voorbeeld In de groep laagopgeleiden in Heerlen-noord doet 19 procent vrijwilligerswerk.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat de huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positieverwerving, met een toepassing van een omschrijving van het proces van positieverwerving en informatie uit de inleiding om positieverwerving te illustreren (1) b • een uitleg dat de voorgestelde maatschappelijk aanpak van gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positietoewijzing, met een toepassing van een omschrijving van het proces van positietoewijzing en informatie uit regel 1-34 van tekst 3 om positietoewijzing te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • De huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen sluit aan bij het proces van positieverwerving, want in de inleiding staat dat de overheid zich met haar beleid vooral heeft gericht op leefstijl en persoonlijk gedrag van burgers. Hierin is de eigen bijdrage van een persoon aan gezondheid(sverschillen), en dus het proces van positieverwerving, te herkennen. (1) b • De voorgestelde maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen sluit aan bij het proces van positietoewijzing, want in tekst 3 staat bijvoorbeeld als concreet beleidsadvies ‘meer schuldhulpverlening, het opknappen of nieuw bouwen van woningen en buitenruimte en meer sportfaciliteiten’ (r. 25-28). Dit sluit aan bij het proces van positietoewijzing, omdat het maatschappelijke oorzaken (zoals slechte woningen) aanpakt als oorzaak van gezondheidsverschillen. (1) (2)
Gebruik regel 16 tot en met 41 van tekst 3. Uit tekst 3 blijkt dat de snackbars anders benaderd worden vanuit de individuele aanpak van gezondheidsverschillen dan vanuit de maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen.
Vraag 14 2 punten
Leg uit dat de benadering van snackbars vanuit de individuele aanpak past bij de geïndividualiseerde samenleving. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept individualisering;
- informatie uit regel 16 tot en met 41 van tekst 3 om individualisering te illustreren.
Tekst 3
Advies aan overheid
(…) De gezondheidsverschillen zijn of nieuw bouwen van woningen en zeker niet alleen het gevolg van buitenruimte, meer sportfaciliteiten, slechte eetgewoonten of een maar ook het invoeren van een ongezonde leefstijl, maar van een 30 suikertaks 1) , een verbod op reclame
5 complexe brij aan ellende: slechte voor ongezonde voeding en meer woningen met schimmel op de mogelijkheden voor gemeenten om muren, eenzaamheid, fijnstof in bijvoorbeeld snackbars in de buurt achterstandswijken naast de van scholen te verbieden. snelweg, onzekerheid in flexbanen 35 Bussemaker 2) : “(…) Een suikertaks of
10 aan de onderkant van de een snackbar weren, kon de arbeidsmarkt, schulden en veel afgelopen jaren niet, omdat (…) stress door bestaansonzekerheid. keuzevrijheid heilig was. Maar als de Het zijn problemen die vaak van maatschappelijke schade zo enorm generatie op generatie worden 40 is, kun je dan nog wel van echte
15 overgedragen. keuzen spreken?”
Daarom is een langjarige aanpak
- De RVS (…) wil de aanpak van de van minstens vijftien jaar
- nodig, gezondheidsverschillen wettelijk waarin ministeries, gemeenten, vastleggen. (…) Het geld voor de zorgverzekeraars, maatschappelijk 45 beleidsomslag moet grotendeels uit
20 werkers en zorgverleners de VWS3)-begroting komen, vindt de samenwerken om de dieperliggende RVS, te beginnen met 2 procent per oorzaken aan te pakken. Begin jaar, dat komt neer op 1,7 miljard daarbij bij de ongezondste (en vaak euro. Een reuzensprong: nu is er armste) wijken, adviseert de RVS. 50 ongeveer 30 miljoen euro per jaar
25 Concreet betekent dat meer beschikbaar voor het verkleinen van schuldhulpverlening, het opknappen de gezondheidsverschillen.
bron: Nederlands Dagblad, 2021
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opgave 4 Heerlens Heitje
figuur 1
Vrijwilligerswerk Heerlen-noord naar opleidingsniveau, 2020
naar: CBS, 2021
Voorbeeld In de groep laagopgeleiden in Heerlen-noord doet 19 procent vrijwilligerswerk.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit regel 16-41 van tekst 3 om individualisering te illustreren (1) • een uitleg dat de benadering van snackbars vanuit de individuele aanpak past bij de geïndividualiseerde samenleving, met een toepassing van het kernconcept individualisering (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 3 staat dat volgens de RVS ergens een snackbar weren de afgelopen jaren niet kon, omdat keuzevrijheid heilig was (r. 35-38). (1) • Dat wil zeggen dat van burgers een grote mate van zelfstandigheid op het gebied van gezondheid verwacht werd, bijvoorbeeld wat betreft wel of niet naar de snackbar gaan, wat bij een geïndividualiseerde samenleving past. (1) (2)
Gebruik tekst 3. Gezondheidsverschillen hebben volgens de RVS verschillende oorzaken en gevolgen. Een opeenstapeling van deze oorzaken en gevolgen kan wijzen op sociale uitsluiting. Sociale uitsluiting kent vier componenten, zoals beperkte normatieve integratie.
Vraag 15 2 punten
Geef aan welke andere component van sociale uitsluiting te herkennen is in een van de oorzaken van de gezondheidsverschillen in Nederland, volgens tekst 3. Gebruik in je antwoord:
- een component van sociale uitsluiting;
- informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen component blijkt.
Tekst 3
Advies aan overheid
(…) De gezondheidsverschillen zijn of nieuw bouwen van woningen en zeker niet alleen het gevolg van buitenruimte, meer sportfaciliteiten, slechte eetgewoonten of een maar ook het invoeren van een ongezonde leefstijl, maar van een 30 suikertaks 1) , een verbod op reclame
5 complexe brij aan ellende: slechte voor ongezonde voeding en meer woningen met schimmel op de mogelijkheden voor gemeenten om muren, eenzaamheid, fijnstof in bijvoorbeeld snackbars in de buurt achterstandswijken naast de van scholen te verbieden. snelweg, onzekerheid in flexbanen 35 Bussemaker 2) : “(…) Een suikertaks of
10 aan de onderkant van de een snackbar weren, kon de arbeidsmarkt, schulden en veel afgelopen jaren niet, omdat (…) stress door bestaansonzekerheid. keuzevrijheid heilig was. Maar als de Het zijn problemen die vaak van maatschappelijke schade zo enorm generatie op generatie worden 40 is, kun je dan nog wel van echte
15 overgedragen. keuzen spreken?”
Daarom is een langjarige aanpak
- De RVS (…) wil de aanpak van de van minstens vijftien jaar
- nodig, gezondheidsverschillen wettelijk waarin ministeries, gemeenten, vastleggen. (…) Het geld voor de zorgverzekeraars, maatschappelijk 45 beleidsomslag moet grotendeels uit
20 werkers en zorgverleners de VWS3)-begroting komen, vindt de samenwerken om de dieperliggende RVS, te beginnen met 2 procent per oorzaken aan te pakken. Begin jaar, dat komt neer op 1,7 miljard daarbij bij de ongezondste (en vaak euro. Een reuzensprong: nu is er armste) wijken, adviseert de RVS. 50 ongeveer 30 miljoen euro per jaar
25 Concreet betekent dat meer beschikbaar voor het verkleinen van schuldhulpverlening, het opknappen de gezondheidsverschillen.
bron: Nederlands Dagblad, 2021
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opgave 4 Heerlens Heitje
figuur 1
Vrijwilligerswerk Heerlen-noord naar opleidingsniveau, 2020
naar: CBS, 2021
Voorbeeld In de groep laagopgeleiden in Heerlen-noord doet 19 procent vrijwilligerswerk.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften/tekort aan materiële goederen of geringe toegang tot sociale grondrechten als component van sociale uitsluiting (1) • informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen component blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een component van sociale uitsluiting die te herkennen is, is het niet goed kunnen voorzien in een elementaire levensbehoefte (namelijk goede huisvesting). (1) • In tekst 3 staat namelijk dat gezondheidsverschillen het gevolg kunnen zijn van onder meer slechte woningen met schimmel op de muren (r. 1-7). (1) (2)
Gebruik tekst 3. De RVS is een adviesorgaan in het politiek systeem. Er zijn drie politieke hoofdstromingen, die elk hun uitgangspunten hebben, zoals naastenliefde en gelijkheid.
Vraag 16 2 punten
− Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de confessionele stroming het advies van de RVS aansluit. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen confessionele uitgangspunt blijkt.
- Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid het advies van de RVS aansluit. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen sociaaldemocratische uitgangspunt over de rol van de overheid blijkt.
Tekst 3
Advies aan overheid
(…) De gezondheidsverschillen zijn of nieuw bouwen van woningen en zeker niet alleen het gevolg van buitenruimte, meer sportfaciliteiten, slechte eetgewoonten of een maar ook het invoeren van een ongezonde leefstijl, maar van een 30 suikertaks 1) , een verbod op reclame
5 complexe brij aan ellende: slechte voor ongezonde voeding en meer woningen met schimmel op de mogelijkheden voor gemeenten om muren, eenzaamheid, fijnstof in bijvoorbeeld snackbars in de buurt achterstandswijken naast de van scholen te verbieden. snelweg, onzekerheid in flexbanen 35 Bussemaker 2) : “(…) Een suikertaks of
10 aan de onderkant van de een snackbar weren, kon de arbeidsmarkt, schulden en veel afgelopen jaren niet, omdat (…) stress door bestaansonzekerheid. keuzevrijheid heilig was. Maar als de Het zijn problemen die vaak van maatschappelijke schade zo enorm generatie op generatie worden 40 is, kun je dan nog wel van echte
15 overgedragen. keuzen spreken?”
Daarom is een langjarige aanpak
- De RVS (…) wil de aanpak van de van minstens vijftien jaar
- nodig, gezondheidsverschillen wettelijk waarin ministeries, gemeenten, vastleggen. (…) Het geld voor de zorgverzekeraars, maatschappelijk 45 beleidsomslag moet grotendeels uit
20 werkers en zorgverleners de VWS3)-begroting komen, vindt de samenwerken om de dieperliggende RVS, te beginnen met 2 procent per oorzaken aan te pakken. Begin jaar, dat komt neer op 1,7 miljard daarbij bij de ongezondste (en vaak euro. Een reuzensprong: nu is er armste) wijken, adviseert de RVS. 50 ongeveer 30 miljoen euro per jaar
25 Concreet betekent dat meer beschikbaar voor het verkleinen van schuldhulpverlening, het opknappen de gezondheidsverschillen.
bron: Nederlands Dagblad, 2021
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opgave 4 Heerlens Heitje
figuur 1
Vrijwilligerswerk Heerlen-noord naar opleidingsniveau, 2020
naar: CBS, 2021
Voorbeeld In de groep laagopgeleiden in Heerlen-noord doet 19 procent vrijwilligerswerk.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitgangspunt van de confessionele stroming dat aansluit bij het advies van de RVS en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen uitgangspunt blijkt (1) • een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid dat aansluit bij het advies van de RVS en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen uitgangspunt blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 3 blijkt dat de RVS een langjarige aanpak adviseert waarbij ministeries, gemeenten, zorgverzekeraars, maatschappelijk werkers en zorgverleners samenwerken om de dieperliggende oorzaken aan te pakken (r. 16-22). Hierin is het uitgangspunt gespreide verantwoordelijkheid van de confessionele stroming te herkennen. (1) • Uit tekst 3 blijkt dat de RVS de overheid adviseert om een verbod op reclame voor ongezonde voeding in te voeren (r. 29-31). Hierin is het uitgangspunt van een sturende overheid van de sociaaldemocratische stroming te herkennen. (1) (2)
Gebruik tekst 3. Uit tekst 3 blijkt dat de RVS wil dat de overheid de gezondheidsverschillen anders gaat aanpakken. Het systeemmodel van politieke besluitvorming bestaat uit vier fasen, waaronder de fase invoer.
Vraag 17 2 punten
Beredeneer in welke andere fase van het systeemmodel het zinvol is om het advies over gezondheidsverschillen in te brengen om een beleidsverandering voor elkaar te krijgen. Gebruik in je redenering:
- de naam en een omschrijving van een fase van het systeemmodel;
- informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Tekst 3
Advies aan overheid
(…) De gezondheidsverschillen zijn of nieuw bouwen van woningen en zeker niet alleen het gevolg van buitenruimte, meer sportfaciliteiten, slechte eetgewoonten of een maar ook het invoeren van een ongezonde leefstijl, maar van een 30 suikertaks 1) , een verbod op reclame
5 complexe brij aan ellende: slechte voor ongezonde voeding en meer woningen met schimmel op de mogelijkheden voor gemeenten om muren, eenzaamheid, fijnstof in bijvoorbeeld snackbars in de buurt achterstandswijken naast de van scholen te verbieden. snelweg, onzekerheid in flexbanen 35 Bussemaker 2) : “(…) Een suikertaks of
10 aan de onderkant van de een snackbar weren, kon de arbeidsmarkt, schulden en veel afgelopen jaren niet, omdat (…) stress door bestaansonzekerheid. keuzevrijheid heilig was. Maar als de Het zijn problemen die vaak van maatschappelijke schade zo enorm generatie op generatie worden 40 is, kun je dan nog wel van echte
15 overgedragen. keuzen spreken?”
Daarom is een langjarige aanpak
- De RVS (…) wil de aanpak van de van minstens vijftien jaar
- nodig, gezondheidsverschillen wettelijk waarin ministeries, gemeenten, vastleggen. (…) Het geld voor de zorgverzekeraars, maatschappelijk 45 beleidsomslag moet grotendeels uit
20 werkers en zorgverleners de VWS3)-begroting komen, vindt de samenwerken om de dieperliggende RVS, te beginnen met 2 procent per oorzaken aan te pakken. Begin jaar, dat komt neer op 1,7 miljard daarbij bij de ongezondste (en vaak euro. Een reuzensprong: nu is er armste) wijken, adviseert de RVS. 50 ongeveer 30 miljoen euro per jaar
25 Concreet betekent dat meer beschikbaar voor het verkleinen van schuldhulpverlening, het opknappen de gezondheidsverschillen.
bron: Nederlands Dagblad, 2021
noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opgave 4 Heerlens Heitje
figuur 1
Vrijwilligerswerk Heerlen-noord naar opleidingsniveau, 2020
naar: CBS, 2021
Voorbeeld In de groep laagopgeleiden in Heerlen-noord doet 19 procent vrijwilligerswerk.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een redenering dat om een beleidsverandering voor elkaar te krijgen, het zinvol is om het advies over gezondheidsverschillen in te brengen in de fase van omzetting/conversie / de fase van feedback/terugkoppeling van politieke besluitvorming, met een toepassing van een omschrijving van de fase van omzetting/conversie / de fase van feedback/terugkoppeling (1) • informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 3 staat dat volgens de RVS voor het verkleinen van gezondheidsverschillen veel meer geld uit de begroting van het ministerie van VWS moet komen (r. 44-52). (1) • Om dat te bereiken kan de RVS het advies over gezondheidsverschillen inbrengen in de fase van omzetting van politieke besluitvorming, wanneer beleidsmakers informatie verzamelen over het te voeren beleid. (1) of • In tekst 3 staat dat volgens de RVS een beleidsomslag moet plaatsvinden, oftewel een verandering van het beleid om gezondheidsverschillen te verkleinen (r. 42-49). (1) • Om dat te bereiken kan de RVS het advies over gezondheidsverschillen inbrengen in de fase van terugkoppeling van politieke besluitvorming, wanneer het lopende beleid wordt geëvalueerd. (1) (2)
Slechte eetgewoonten en ongezonde voeding kunnen bijdragen aan gezondheidsverschillen. Er zijn in Nederland kinderen die bijvoorbeeld met een lege maag naar school komen. In 2023 heeft de overheid geld beschikbaar gesteld voor gratis (gezonde) schoolmaaltijden op scholen met veel kinderen uit gezinnen met een laag inkomen.
Vraag 18 2 punten
Beredeneer dat deze maatregel de sociale ongelijkheid op het gebied van gezondheid kan verkleinen. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat de maatregel (het beschikbaar stellen van geld voor gratis (gezonde) schoolmaaltijden op scholen met veel kinderen uit gezinnen met een laag inkomen) de sociale ongelijkheid op het gebied van gezondheid kan verkleinen, met: • een toepassing van ‘verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren kenmerken’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) • een toepassing van ‘leiden tot ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken / waardering / behandeling’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Leerlingen uit gezinnen met een laag inkomen hebben minder/niet voldoende geld voor (gezond) eten, in vergelijking met leerlingen uit gezinnen die geen laag inkomen hebben. (1) • Onvoldoende (gezond) eten kan tot een slechte(re) gezondheid leiden. Het verstrekken van gratis (gezonde) maaltijden aan leerlingen die uit een gezin komen met een laag inkomen, kan bijdragen aan de (verbetering van de) gezondheid (een hooggewaardeerd goed) van deze leerlingen en kan zodoende de sociale ongelijkheid op het gebied van gezondheid verkleinen. (1) (2)
Opgave 4 Heerlens Heitje
Bij deze opgave horen figuur 1 en tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding Nederland is Europees kampioen vrijwilligerswerk. Bijna de helft van de Nederlanders verricht ten minste één keer per jaar onverplicht en onbetaald werk voor anderen of de samenleving. De gemeente Heerlen bungelt echter in vergelijking met 50 andere grote gemeenten in Nederland onderaan. Ook op andere terreinen is de maatschappelijke betrokkenheid gering. Zo heeft Heerlen ook het laagste percentage burgers dat actief is in verenigingen. Hoewel nader onderzoek naar de oorzaken hiervan nog nodig is, is al wel gevonden dat de gemeente Heerlen ook behoort tot de gemeenten met het laagste vertrouwen van burgers in elkaar. Om de betrokkenheid van burgers te vergroten en vrijwilligerswerk te stimuleren, is de gemeente Heerlen in 2019 gestart met het Heerlens Heitje, een eigen digitale munt. Hierover gaat tekst 4.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Vraag 19 1 punt
Beredeneer dat de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen een indicator kan zijn voor de mate van sociale cohesie in Heerlen. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
- informatie uit de inleiding die je redenering ondersteunt.
Tekst 4
Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten
Heerlen heeft sinds dit voorjaar als Als we nu eens inwoners vragen om eerste stad in de Europese Unie een die klusjes te doen, dan worden de eigen digitale munt: het Heitje. 40 wijken en buurten leefbaarder, Inwoners kunnen Heitjes verdienen ontstaat er meer (…) betrokkenheid
5 door klusjes te doen voor de en de mensen kunnen iets gemeente en die vervolgens bijverdienen om leuke dingen mee te besteden bij winkels in hun eigen doen. En we ondersteunen de stad. Het betaalplatform en de 45 winkeliers van Heerlen, want de bijbehorende app is ontwikkeld op beloningen zijn alleen in eigen stad
10 Brightlands Smart Services Campus te verzilveren. Zo snijdt het mes aan door startup CoTown, met steun van vier kanten.” (…) de VNG1), CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de Ruim drie maanden na de lancering gemeente zelf. “Met het Heitje 50 begint het Heitje echt te landen in
15 verbinden we inwoners, ondernemers Heerlen. Verschillende wijken en overheid met elkaar”, zegt hebben zich gemeld, de eerste projectleider Pieter Bonnema. projecten waaronder het aanbrengen (…) van wegmarkeringen en het verven De dagelijkse praktijk bracht Pieter 55 van bankjes zijn uitgevoerd, de Bonnema op het idee voor de digitale eerste duizend Heitjes zijn betaald.
20 munt. “De relatie tussen het (…) stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de Op zich is het systeem heel gemeenteraadsverkiezingen in 2018 eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. toen Heerlen de op één na laagste “De gemeente wijst meerdere
25 opkomst van Nederland noteerde. In 60 klussen aan binnen de buurt. Nadat Heerlen is ook de participatie laag. een burger zich heeft aangemeld, Te veel mensen komen meer en kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en meer buiten een betrokken aan de slag gaan. Wanneer de klus maatschappij te staan. erop zit, volgt een kwaliteitscontrole
30 En dan is er nog de permanente 65 van de gemeente. Als alles conform kritiek op de kwaliteit van de voorwaarden is, worden de Heitjes in openbare ruimte. Veel kleine klusjes de app uitbetaald. Met de app blijven liggen. Scheve stoeptegels, kunnen de deelnemers weer spullen onvoldoende onderhoud van kopen bij verschillende winkels in
35 openbaar meubilair, te hoog 70 Heerlen. Die winkels krijgen voor de opschietend groen, onkruid tussen de Heitjes die ze inleveren bij de stoeptegels, enzovoort. gemeente euro’s uitbetaald. (…)”
bron: brightlands.com, 2021
noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen in Heerlen een indicator kan zijn voor de mate van sociale cohesie in Heerlen, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit de inleiding die de redenering ondersteunt. voorbeeld van een juist antwoord: Uit de inleiding blijkt dat vrijwilligerswerk iets is dat je voor anderen of de samenleving doet. De mate van vrijwilligerswerk kan dus een indicator zijn voor de mate van sociale cohesie, omdat de bereidheid onbetaald werk voor anderen of de samenleving te doen iets zegt over de mate van verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn. (1)
Zie de inleiding en gebruik figuur 1. Voorafgaand aan de invoering van het Heerlens Heitje heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onderzoek gedaan naar de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen in Heerlen. In figuur 1 staan uitkomsten van dit onderzoek. Bij aanvang van een onderzoek kun je meerdere hypothesen formuleren.
Vraag 20 2 punten
− Formuleer een hypothese die bevestigd wordt door de gegevens in figuur 1.
- Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in de hypothese.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Aan een hypothese waarin de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen de onafhankelijke variabele is en het opleidingsniveau de afhankelijke variabele is, mag geen scorepunt toegekend worden.
Gebruik figuur 1.
Vraag 21 1 punt
Leg uit dat er in figuur 1 sprake is van een correlatie tussen de variabelen. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip correlatie;
- gegevens uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat er in figuur 1 sprake is van een correlatie tussen de variabelen, met een toepassing van een omschrijving van het begrip correlatie en gegevens uit figuur 1. voorbeeld van een juist antwoord: Er is sprake van een correlatie want er is een samenhang tussen het opleidingsniveau van mensen en de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen in Heerlen-noord. Naarmate het opleidingsniveau toeneemt, neemt het percentage vrijwilligers ook toe. (1)
Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 4.
Vraag 22 2 punten
Leg uit dat er bij het Heerlens Heitje-project sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 4 waarin het kernconcept samenwerking te herkennen is.
Tekst 4
Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten
Heerlen heeft sinds dit voorjaar als Als we nu eens inwoners vragen om eerste stad in de Europese Unie een die klusjes te doen, dan worden de eigen digitale munt: het Heitje. 40 wijken en buurten leefbaarder, Inwoners kunnen Heitjes verdienen ontstaat er meer (…) betrokkenheid
5 door klusjes te doen voor de en de mensen kunnen iets gemeente en die vervolgens bijverdienen om leuke dingen mee te besteden bij winkels in hun eigen doen. En we ondersteunen de stad. Het betaalplatform en de 45 winkeliers van Heerlen, want de bijbehorende app is ontwikkeld op beloningen zijn alleen in eigen stad
10 Brightlands Smart Services Campus te verzilveren. Zo snijdt het mes aan door startup CoTown, met steun van vier kanten.” (…) de VNG1), CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de Ruim drie maanden na de lancering gemeente zelf. “Met het Heitje 50 begint het Heitje echt te landen in
15 verbinden we inwoners, ondernemers Heerlen. Verschillende wijken en overheid met elkaar”, zegt hebben zich gemeld, de eerste projectleider Pieter Bonnema. projecten waaronder het aanbrengen (…) van wegmarkeringen en het verven De dagelijkse praktijk bracht Pieter 55 van bankjes zijn uitgevoerd, de Bonnema op het idee voor de digitale eerste duizend Heitjes zijn betaald.
20 munt. “De relatie tussen het (…) stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de Op zich is het systeem heel gemeenteraadsverkiezingen in 2018 eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. toen Heerlen de op één na laagste “De gemeente wijst meerdere
25 opkomst van Nederland noteerde. In 60 klussen aan binnen de buurt. Nadat Heerlen is ook de participatie laag. een burger zich heeft aangemeld, Te veel mensen komen meer en kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en meer buiten een betrokken aan de slag gaan. Wanneer de klus maatschappij te staan. erop zit, volgt een kwaliteitscontrole
30 En dan is er nog de permanente 65 van de gemeente. Als alles conform kritiek op de kwaliteit van de voorwaarden is, worden de Heitjes in openbare ruimte. Veel kleine klusjes de app uitbetaald. Met de app blijven liggen. Scheve stoeptegels, kunnen de deelnemers weer spullen onvoldoende onderhoud van kopen bij verschillende winkels in
35 openbaar meubilair, te hoog 70 Heerlen. Die winkels krijgen voor de opschietend groen, onkruid tussen de Heitjes die ze inleveren bij de stoeptegels, enzovoort. gemeente euro’s uitbetaald. (…)”
bron: brightlands.com, 2021
noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat er bij het Heerlens Heitje-project sprake is van samenwerking, met: • een toepassing van het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit regel 1-17 van tekst 4 waaruit het vormen van relaties / afstemmen van handelen blijkt (1) • een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit regel 1-17 van tekst 4 waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het Heitje is ontwikkeld door startup CoTown, met steun van de VNG, CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de gemeente zelf (r. 8-14). Hieruit blijkt dat er relaties zijn gevormd / dat er sprake is van handelen op elkaar afstemmen. (1) • Zij hebben deze relaties gevormd / stemmen dit handelen met elkaar af met als gemeenschappelijk doel het verbinden van inwoners, ondernemers en de overheid (r. 14-16). (1) (2)
Gebruik tekst 4. Het Heerlens Heitje is ingevoerd om de sociale cohesie onder burgers te vergroten. Er zijn verschillende factoren die de sociale cohesie kunnen bevorderen, zoals gedeelde normen en waarden.
Vraag 23 2 punten
Leg uit welke andere factor die sociale cohesie kan bevorderen, wordt ingezet met de invoering van het Heerlens Heitje. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 4 waarin deze factor te herkennen is.
Tekst 4
Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten
Heerlen heeft sinds dit voorjaar als Als we nu eens inwoners vragen om eerste stad in de Europese Unie een die klusjes te doen, dan worden de eigen digitale munt: het Heitje. 40 wijken en buurten leefbaarder, Inwoners kunnen Heitjes verdienen ontstaat er meer (…) betrokkenheid
5 door klusjes te doen voor de en de mensen kunnen iets gemeente en die vervolgens bijverdienen om leuke dingen mee te besteden bij winkels in hun eigen doen. En we ondersteunen de stad. Het betaalplatform en de 45 winkeliers van Heerlen, want de bijbehorende app is ontwikkeld op beloningen zijn alleen in eigen stad
10 Brightlands Smart Services Campus te verzilveren. Zo snijdt het mes aan door startup CoTown, met steun van vier kanten.” (…) de VNG1), CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de Ruim drie maanden na de lancering gemeente zelf. “Met het Heitje 50 begint het Heitje echt te landen in
15 verbinden we inwoners, ondernemers Heerlen. Verschillende wijken en overheid met elkaar”, zegt hebben zich gemeld, de eerste projectleider Pieter Bonnema. projecten waaronder het aanbrengen (…) van wegmarkeringen en het verven De dagelijkse praktijk bracht Pieter 55 van bankjes zijn uitgevoerd, de Bonnema op het idee voor de digitale eerste duizend Heitjes zijn betaald.
20 munt. “De relatie tussen het (…) stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de Op zich is het systeem heel gemeenteraadsverkiezingen in 2018 eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. toen Heerlen de op één na laagste “De gemeente wijst meerdere
25 opkomst van Nederland noteerde. In 60 klussen aan binnen de buurt. Nadat Heerlen is ook de participatie laag. een burger zich heeft aangemeld, Te veel mensen komen meer en kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en meer buiten een betrokken aan de slag gaan. Wanneer de klus maatschappij te staan. erop zit, volgt een kwaliteitscontrole
30 En dan is er nog de permanente 65 van de gemeente. Als alles conform kritiek op de kwaliteit van de voorwaarden is, worden de Heitjes in openbare ruimte. Veel kleine klusjes de app uitbetaald. Met de app blijven liggen. Scheve stoeptegels, kunnen de deelnemers weer spullen onvoldoende onderhoud van kopen bij verschillende winkels in
35 openbaar meubilair, te hoog 70 Heerlen. Die winkels krijgen voor de opschietend groen, onkruid tussen de Heitjes die ze inleveren bij de stoeptegels, enzovoort. gemeente euro’s uitbetaald. (…)”
bron: brightlands.com, 2021
noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van de factor eigenbelang / wederzijdse afhankelijkheid (1) • een uitleg dat deze factor wordt ingezet om de sociale cohesie in Heerlen te bevorderen, met informatie uit tekst 4 waarin de factor eigenbelang/wederzijdse afhankelijkheid te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De factor eigenbelang wordt met de invoering van het Heerlens Heitje ingezet om de sociale cohesie te bevorderen. (1) • Uit tekst 4 blijkt dat men door de burgers klusjes te laten uitvoeren in de openbare ruimte, de betrokkenheid van de burgers wil vergroten door ze er ook iets mee te laten verdienen (waar ze iets leuks mee kunnen doen) (r. 38-44). Dat mensen iets kunnen verdienen met het doen van klusjes is in hun eigenbelang. Het eigenbelang van de burgers wordt dus als factor ingezet om de sociale cohesie in Heerlen te vergroten. (1) (2)
Gebruik tekst 4. Met de rationele keuzetheorie kan behalve crimineel gedrag ook ander gedrag verklaard worden. Ondanks het feit dat de maatschappelijke betrokkenheid in Heerlen gering lijkt te zijn, lijkt het Heerlens Heitje aan te slaan onder de bewoners.
Vraag 24 2 punten
Geef hiervoor een verklaring met behulp van de rationele keuzetheorie. Gebruik in je verklaring:
- een omschrijving van de rationele keuzetheorie;
- informatie uit tekst 4 die je verklaring ondersteunt.
Tekst 4
Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten
Heerlen heeft sinds dit voorjaar als Als we nu eens inwoners vragen om eerste stad in de Europese Unie een die klusjes te doen, dan worden de eigen digitale munt: het Heitje. 40 wijken en buurten leefbaarder, Inwoners kunnen Heitjes verdienen ontstaat er meer (…) betrokkenheid
5 door klusjes te doen voor de en de mensen kunnen iets gemeente en die vervolgens bijverdienen om leuke dingen mee te besteden bij winkels in hun eigen doen. En we ondersteunen de stad. Het betaalplatform en de 45 winkeliers van Heerlen, want de bijbehorende app is ontwikkeld op beloningen zijn alleen in eigen stad
10 Brightlands Smart Services Campus te verzilveren. Zo snijdt het mes aan door startup CoTown, met steun van vier kanten.” (…) de VNG1), CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de Ruim drie maanden na de lancering gemeente zelf. “Met het Heitje 50 begint het Heitje echt te landen in
15 verbinden we inwoners, ondernemers Heerlen. Verschillende wijken en overheid met elkaar”, zegt hebben zich gemeld, de eerste projectleider Pieter Bonnema. projecten waaronder het aanbrengen (…) van wegmarkeringen en het verven De dagelijkse praktijk bracht Pieter 55 van bankjes zijn uitgevoerd, de Bonnema op het idee voor de digitale eerste duizend Heitjes zijn betaald.
20 munt. “De relatie tussen het (…) stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de Op zich is het systeem heel gemeenteraadsverkiezingen in 2018 eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. toen Heerlen de op één na laagste “De gemeente wijst meerdere
25 opkomst van Nederland noteerde. In 60 klussen aan binnen de buurt. Nadat Heerlen is ook de participatie laag. een burger zich heeft aangemeld, Te veel mensen komen meer en kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en meer buiten een betrokken aan de slag gaan. Wanneer de klus maatschappij te staan. erop zit, volgt een kwaliteitscontrole
30 En dan is er nog de permanente 65 van de gemeente. Als alles conform kritiek op de kwaliteit van de voorwaarden is, worden de Heitjes in openbare ruimte. Veel kleine klusjes de app uitbetaald. Met de app blijven liggen. Scheve stoeptegels, kunnen de deelnemers weer spullen onvoldoende onderhoud van kopen bij verschillende winkels in
35 openbaar meubilair, te hoog 70 Heerlen. Die winkels krijgen voor de opschietend groen, onkruid tussen de Heitjes die ze inleveren bij de stoeptegels, enzovoort. gemeente euro’s uitbetaald. (…)”
bron: brightlands.com, 2021
noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een verklaring voor het feit dat het Heerlens Heitje lijkt aan te slaan onder de bewoners, met een toepassing van de rationele keuzetheorie (1) • uit tekst 4 een voorbeeld van kosten van het deelnemen aan het Heerlens Heitje en een voorbeeld van baten van het deelnemen aan het Heerlens Heitje (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens de rationele keuzetheorie zullen de bewoners een afweging maken tussen de kosten en de baten. Als zij de baten van het meedoen aan het Heerlens Heitje relatief hoger inschatten dan de kosten van het meedoen, zullen zij volgens deze theorie meedoen met het Heerlens Heitje. (1) • Het Heerlens Heitje lijkt aan te slaan onder bewoners, dus kennelijk vinden (veel) mensen de baten, zoals dat men Heitjes krijgt uitbetaald (r. 55-56), hoger dan de kosten, namelijk de klusjes die men daarvoor moet uitvoeren, zoals het aanbrengen van wegmarkeringen/het verven van bankjes (r. 53-55). (1) (2)
Gebruik tekst 4. Het Heerlens Heitje is door de gemeente en haar partners ingevoerd om bindingen tussen burgers te bevorderen.
Vraag 25 2 punten
Leg uit dat er tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje bindingen kunnen ontstaan. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het hoofdconcept binding;
- informatie uit tekst 4 waaruit binding blijkt.
Tekst 4
Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten
Heerlen heeft sinds dit voorjaar als Als we nu eens inwoners vragen om eerste stad in de Europese Unie een die klusjes te doen, dan worden de eigen digitale munt: het Heitje. 40 wijken en buurten leefbaarder, Inwoners kunnen Heitjes verdienen ontstaat er meer (…) betrokkenheid
5 door klusjes te doen voor de en de mensen kunnen iets gemeente en die vervolgens bijverdienen om leuke dingen mee te besteden bij winkels in hun eigen doen. En we ondersteunen de stad. Het betaalplatform en de 45 winkeliers van Heerlen, want de bijbehorende app is ontwikkeld op beloningen zijn alleen in eigen stad
10 Brightlands Smart Services Campus te verzilveren. Zo snijdt het mes aan door startup CoTown, met steun van vier kanten.” (…) de VNG1), CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de Ruim drie maanden na de lancering gemeente zelf. “Met het Heitje 50 begint het Heitje echt te landen in
15 verbinden we inwoners, ondernemers Heerlen. Verschillende wijken en overheid met elkaar”, zegt hebben zich gemeld, de eerste projectleider Pieter Bonnema. projecten waaronder het aanbrengen (…) van wegmarkeringen en het verven De dagelijkse praktijk bracht Pieter 55 van bankjes zijn uitgevoerd, de Bonnema op het idee voor de digitale eerste duizend Heitjes zijn betaald.
20 munt. “De relatie tussen het (…) stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de Op zich is het systeem heel gemeenteraadsverkiezingen in 2018 eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. toen Heerlen de op één na laagste “De gemeente wijst meerdere
25 opkomst van Nederland noteerde. In 60 klussen aan binnen de buurt. Nadat Heerlen is ook de participatie laag. een burger zich heeft aangemeld, Te veel mensen komen meer en kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en meer buiten een betrokken aan de slag gaan. Wanneer de klus maatschappij te staan. erop zit, volgt een kwaliteitscontrole
30 En dan is er nog de permanente 65 van de gemeente. Als alles conform kritiek op de kwaliteit van de voorwaarden is, worden de Heitjes in openbare ruimte. Veel kleine klusjes de app uitbetaald. Met de app blijven liggen. Scheve stoeptegels, kunnen de deelnemers weer spullen onvoldoende onderhoud van kopen bij verschillende winkels in
35 openbaar meubilair, te hoog 70 Heerlen. Die winkels krijgen voor de opschietend groen, onkruid tussen de Heitjes die ze inleveren bij de stoeptegels, enzovoort. gemeente euro’s uitbetaald. (…)”
bron: brightlands.com, 2021
noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 4 waaruit onderlinge afhankelijkheden blijken (1) • een uitleg dat er tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje bindingen kunnen ontstaan, met een toepassing van het hoofdconcept binding (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 4 blijkt dat inwoners (van Heerlen) klusjes doen (r. 38-39) om Heitjes te verdienen die ze alleen kunnen uitgeven bij ondernemers in de eigen stad (r. 45-47). (1) • Hieruit blijkt dat er onderlinge afhankelijkheden zijn tussen de inwoners die Heitjes verdienen en de ondernemers in Heerlen waar de Heitjes uitgegeven moeten worden. Er kunnen dus bindingen ontstaan tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje. (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2024, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-24-2-o
Andere examens maatschappijwetenschappen havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2 loopt tot vraag 25. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over binding (9), vorming (5) en verhouding (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-24-2-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2024, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.