Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Een kritische blik op internet, Opgave 2 Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?, Opgave 3 Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’, Opgave 4 Gelijk loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten?, Opgave 5 Uitbreiding van de Rotterdamwet, Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2 loopt tot vraag 32. Van 30 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (24), vorming (5) en verhouding (1). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1-4, 6-7, 9-10, 13-19, 21-28, 32 | 24 |
| Vorming | 5, 11-12, 20, 29 | 5 |
| Verhouding | 8 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over macht en gezag (80% van de vragen, gemiddeld 37%). Minder over binding (0% van de vragen, gemiddeld 14%) en verhouding (3% van de vragen, gemiddeld 16%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Een kritische blik op internet
Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Mediadeskundigen en verschillende journalisten wijzen regelmatig op de gevaren van het gebruik van sociale media als Twitter en Facebook. In tekst 1 noemt schrijfster en journaliste Franca Treur een aantal van deze gevaren. Een van die gevaren is volgens haar het ontstaan van de filter- bubbel. Figuur 1 is een spotprent over het verschijnsel bubbel.
Lees de regels 1 tot en met 51 van tekst 1. Het mediabeleid van de overheid kent een aantal uitgangspunten waaronder:
1 zorgen voor een goede, kwalitatieve en betrouwbare informatievoorziening;
2 zorgen voor pluriformiteit van informatie;
3 zorgen voor uitingsvrijheid.
Vraag 1 3 punten
− Welke twee van de bovenstaande uitgangspunten van het mediabeleid komen volgens het tekstfragment door de mogelijkheden van de sociale media onder druk te staan?
- Leg uit waarom elk gekozen uitgangspunt volgens de schrijfster onder druk komt te staan.
Tekst 1
Internet maakt je bekrompen
De digitale revolutie bracht geen kritiekpunt 2 vrijheid, maar bekrompenheid, schrijft Een groot bijkomend probleem is dat Franca Treur. feiten niet langer feiten zijn. Je zou De hartstochten die mensen 35 kunnen zeggen dat democratisering
5 uiteendrijven, lijken tegenwoordig het de weg vrijmaakt voor de tirannie van licht te zien op het sociale platform de meerderheid. Iedereen is gelijk, Twitter. Heel direct kunnen gewone dus kennis afkomstig van traditionele mensen hier hun persoonlijke mening autoriteiten (wetenschappers, kwijt, en het moet verleidelijk zijn 40 journalisten) staat op dezelfde voet
10 voor politici om die te zien als een als de particuliere mening van barometer van het land. iemand die er niet al te lang over Ruim tachtig procent van de heeft nagedacht. Nederlanders zit bijvoorbeeld op kritiekpunt 3 Facebook, en bekijkt de wereld vanaf 45 Meningen tellen steeds vaker als
15 hier. feiten en de technologie faciliteert kritiekpunt 1 supersnelle verspreiding van dit soort De diversiteit die het internet ‘feitelijkheden’, en politici krijgen aanvankelijk voorstond, heeft hierdoor ineens een grote kans om plaatsgemaakt voor de centralisering 50 met onjuiste informatie verkiezingen
20 van informatie. Hier doet zich het te winnen. fenomeen voor van de filter-bubbel. Facebook maakt gebruik van Internet had de plek moeten zijn persoonlijke newsfeeds. Facebook waar mensen uit verschillende filtert nieuwsberichten die het beste sociale groepen wat betreft afkomst,
25 bij de gebruiker passen. Dat betekent 55 opleidingsniveau en opvattingen dat ons dagelijks nieuwsoverzicht elkaar nog kunnen ontmoeten, maar onzichtbaar is gecensureerd, om de dat gebeurt juist niet. ideeën die we al hadden te Wie geen andersdenkenden ontmoet, versterken. Zo verbreden we onze vertrouwt ze ook niet, en wie geen
30 ontwikkeling niet en zien we geen 60 mensen vertrouwt, ziet ook het nut tegenovergestelde meningen meer. van de publieke zaak niet in.
naar: Franca Treur, NRC Handelsblad, 20 september 2016
figuur 1
bron: de Volkskrant, 23 januari 2017
Opgave 2 Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- de volgende twee uitgangspunten: (1) Uitgangspunt 1: ‘zorgen voor een goede, kwalitatieve en betrouwbare informatievoorziening’ Uitgangspunt 2: ‘zorgen voor pluriformiteit van informatie’
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide uitgangspunten juist zijn.
Gebruik de regels 1 tot en met 51 van tekst 1. De drie in de tekst genoemde kritiekpunten op de nieuwsproductie van sociale media gelden minder voor redacties van dagbladen. Dit komt omdat journalisten van dagbladen zich in het algemeen houden aan journalistieke normen. Deze normen zorgen ervoor dat het nieuws zo objectief mogelijk is.
Vraag 2 3 punten
Noem voor elk genoemd kritiekpunt uit het tekstfragment een journalistieke norm die ervoor moet zorgen dat nieuws in dagbladen zo objectief mogelijk is. Ga per kritiekpunt uit van een andere journalistieke norm en leg uit waarom deze norm een antwoord is op het kritiekpunt.
Tekst 1
Internet maakt je bekrompen
De digitale revolutie bracht geen kritiekpunt 2 vrijheid, maar bekrompenheid, schrijft Een groot bijkomend probleem is dat Franca Treur. feiten niet langer feiten zijn. Je zou De hartstochten die mensen 35 kunnen zeggen dat democratisering
5 uiteendrijven, lijken tegenwoordig het de weg vrijmaakt voor de tirannie van licht te zien op het sociale platform de meerderheid. Iedereen is gelijk, Twitter. Heel direct kunnen gewone dus kennis afkomstig van traditionele mensen hier hun persoonlijke mening autoriteiten (wetenschappers, kwijt, en het moet verleidelijk zijn 40 journalisten) staat op dezelfde voet
10 voor politici om die te zien als een als de particuliere mening van barometer van het land. iemand die er niet al te lang over Ruim tachtig procent van de heeft nagedacht. Nederlanders zit bijvoorbeeld op kritiekpunt 3 Facebook, en bekijkt de wereld vanaf 45 Meningen tellen steeds vaker als
15 hier. feiten en de technologie faciliteert kritiekpunt 1 supersnelle verspreiding van dit soort De diversiteit die het internet ‘feitelijkheden’, en politici krijgen aanvankelijk voorstond, heeft hierdoor ineens een grote kans om plaatsgemaakt voor de centralisering 50 met onjuiste informatie verkiezingen
20 van informatie. Hier doet zich het te winnen. fenomeen voor van de filter-bubbel. Facebook maakt gebruik van Internet had de plek moeten zijn persoonlijke newsfeeds. Facebook waar mensen uit verschillende filtert nieuwsberichten die het beste sociale groepen wat betreft afkomst,
25 bij de gebruiker passen. Dat betekent 55 opleidingsniveau en opvattingen dat ons dagelijks nieuwsoverzicht elkaar nog kunnen ontmoeten, maar onzichtbaar is gecensureerd, om de dat gebeurt juist niet. ideeën die we al hadden te Wie geen andersdenkenden ontmoet, versterken. Zo verbreden we onze vertrouwt ze ook niet, en wie geen
30 ontwikkeling niet en zien we geen 60 mensen vertrouwt, ziet ook het nut tegenovergestelde meningen meer. van de publieke zaak niet in.
naar: Franca Treur, NRC Handelsblad, 20 september 2016
figuur 1
bron: de Volkskrant, 23 januari 2017
Opgave 2 Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen 1 scorepunt toekennen per juist genoemde journalistieke norm bij elke kritiekpunt met uitleg.
Lees de regels 52 tot en met 61 van tekst 1. Internet vervult een aantal maatschappelijke functies van de media zoals de communicatiefunctie, de socialisatiefunctie en de verschillende informatiefuncties.
Vraag 3 2 punten
Leg uit welke andere maatschappelijke functie van de media door internet minder goed wordt vervuld volgens dit tekstfragment.
Tekst 1
Internet maakt je bekrompen
De digitale revolutie bracht geen kritiekpunt 2 vrijheid, maar bekrompenheid, schrijft Een groot bijkomend probleem is dat Franca Treur. feiten niet langer feiten zijn. Je zou De hartstochten die mensen 35 kunnen zeggen dat democratisering
5 uiteendrijven, lijken tegenwoordig het de weg vrijmaakt voor de tirannie van licht te zien op het sociale platform de meerderheid. Iedereen is gelijk, Twitter. Heel direct kunnen gewone dus kennis afkomstig van traditionele mensen hier hun persoonlijke mening autoriteiten (wetenschappers, kwijt, en het moet verleidelijk zijn 40 journalisten) staat op dezelfde voet
10 voor politici om die te zien als een als de particuliere mening van barometer van het land. iemand die er niet al te lang over Ruim tachtig procent van de heeft nagedacht. Nederlanders zit bijvoorbeeld op kritiekpunt 3 Facebook, en bekijkt de wereld vanaf 45 Meningen tellen steeds vaker als
15 hier. feiten en de technologie faciliteert kritiekpunt 1 supersnelle verspreiding van dit soort De diversiteit die het internet ‘feitelijkheden’, en politici krijgen aanvankelijk voorstond, heeft hierdoor ineens een grote kans om plaatsgemaakt voor de centralisering 50 met onjuiste informatie verkiezingen
20 van informatie. Hier doet zich het te winnen. fenomeen voor van de filter-bubbel. Facebook maakt gebruik van Internet had de plek moeten zijn persoonlijke newsfeeds. Facebook waar mensen uit verschillende filtert nieuwsberichten die het beste sociale groepen wat betreft afkomst,
25 bij de gebruiker passen. Dat betekent 55 opleidingsniveau en opvattingen dat ons dagelijks nieuwsoverzicht elkaar nog kunnen ontmoeten, maar onzichtbaar is gecensureerd, om de dat gebeurt juist niet. ideeën die we al hadden te Wie geen andersdenkenden ontmoet, versterken. Zo verbreden we onze vertrouwt ze ook niet, en wie geen
30 ontwikkeling niet en zien we geen 60 mensen vertrouwt, ziet ook het nut tegenovergestelde meningen meer. van de publieke zaak niet in.
naar: Franca Treur, NRC Handelsblad, 20 september 2016
figuur 1
bron: de Volkskrant, 23 januari 2017
Opgave 2 Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- • de verbindende functie van de media (1) voorbeeld van een juiste uitleg: • In het tekstfragment staat dat internet niet de plek is geworden waar mensen andersdenkenden ontmoeten. Dan ontstaat er ook geen vertrouwen tussen mensen en zien mensen niet het nut in van de publieke zaak. Deze gegevens duiden op een gebrek aan sociale cohesie / verbinding tussen mensen (1) Ook juist: • de sociale functie van de media (1) voorbeeld van een juiste uitleg: • In het tekstfragment staat dat internet niet de plek is geworden waar mensen andersdenkenden ontmoeten. Dus mensen communiceren alleen nog met de eigen sociale groep en niet met andersdenkenden (1) (2)
Bekijk figuur 1. Media vervullen naast functies voor de maatschappij als geheel ook verschillende functies voor het individu, de gebruiker van de media (de lezer of kijker). Voorbeelden van functies voor het individu zijn: de educatiefunctie en de socialisatiefunctie. Figuur 1 is een spotprent.
Vraag 4 2 punten
Leg uit welke twee andere mediafuncties deze spotprent voor de lezer zou kunnen vervullen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste antwoorden (twee van de volgende): − de amusementsfunctie: de spotprent is grappig of komisch bedoeld. / De spotprent is een voorbeeld van humor: de spotprent drijft de spot met een actueel verschijnsel, in dit geval de ‘bubbel’. − de opiniërende functie: de spotprent levert commentaar of geeft kritiek op een actueel verschijnsel – het optreden van ‘bubbels’ – waardoor de lezer/kijker zich een mening over dit verschijnsel kan vormen. − de sociale functie: naar aanleiding van deze spotprent praten lezers van de krant over deze spotprent. − de informatiefunctie: in de spotprent kun je lezen wat bedoeld wordt met ‘een bubbel’. per juiste functie met juiste uitleg (1) (2)
Niet elke lezer zal de betekenis van deze spotprent of de bedoeling van de tekenaar begrijpen.
Vraag 5 1 punt
Met welk begrip uit de communicatiewetenschappen kun je verklaren dat niet alle lezers de bedoeling van de tekenaar zien of begrijpen?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Opgave 2 Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?
Bij deze opgave horen de teksten 2 tot en met 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding Op 12 december 2015 werd, tijdens de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties, het Klimaatakkoord van Parijs gesloten (zie tekst 2). Eind 2015 schreven partijleiders Diederik Samsom (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) een wetsvoorstel om de ambities van het Klimaatakkoord om te zetten in een nationale Klimaatwet. Dit wetsvoorstel stuurden zij op 28 januari 2017 naar de Tweede Kamer (zie tekst 3). De behandeling in de Tweede Kamer is uitgesteld omdat op 15 maart 2017 de Tweede Kamerverkiezingen plaatsvonden. De verwachting is dat in het regeerakkoord van een nieuw kabinet bouwstenen voor een nieuw milieu- en klimaatbeleid zullen staan. In de aanloop naar de verkiezingen van de Tweede Kamer op 15 maart
2017 riepen vijf hoogleraren van de Universiteit Utrecht andere politieke partijen op de voorgestelde Klimaatwet te steunen (zie tekst 4).
tijdbalk
12 december 2015: 28 januari 2017: Klimaatakkoord Parijs Klimaatwet naar Kamer kabinet-Rutte II kabinetsformatie
15 maart 2017: Tweede Kamerverkiezingen
Lees tekst 2. Op de klimaatconferentie van de Verenigde Naties (VN) was sprake van intergouvernementele besluitvorming.
Vraag 6 1 punt
Wat houdt deze manier van besluitvorming in?
Tekst 4
Utrechtse hoogleraren willen Klimaatwet
Vijf hoogleraren van de Universiteit existentiële bedreiging voor Utrecht verklaren zich voorstander Nederland.” van de invoering van een nationale Klimaatwet. Deze wet moet de De wetenschappers hebben het stuk
5 klimaatdoelen die op de VN 20 geschreven in aanloop naar de klimaatconferentie in Parijs zijn verkiezingen. Ze vinden het gesteld, ook daadwerkelijk tot klimaatvraagstuk geen zaak van links uitvoering brengen [zie tekst 2]. of rechts, maar voor iedereen.
In het NRC Handelsblad schreven de Alleen de linkse partijen zetten zich 1)
10 hoogleraren een open brief. 25 momenteel in voor de Klimaatwet, “Wetenschappers hebben geen vinden de hoogleraren. “Het is andere verklaring voor de huidige betreurenswaardig dat politiek rechts snelle opwarming van de aarde dan (CDA, VVD, SGP) er geen de menselijke productie van enthousiasme voor weet op te
15 broeikasgassen, met name CO₂. 30 brengen.” Klimaatverandering is een
naar: nu.nl, 8 maart 2017
noot 1 Het zijn de hoogleraren prof. dr. Gert Jan Kramer, hoogleraar duurzame energievoorziening, prof. dr. Herman Philipse, hoogleraar filosofie, prof. dr. Marko Hekkert, hoogleraar dynamiek van innovatiesystemen, prof. dr. Maarten Hajer, hoogleraar urban futures, prof. dr. Chris Backes LLM, hoogleraar omgevingsrecht.
Opgave 3 Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’
Tekst 2
Klimaatakkoord Parijs
Van 30 november tot en met 15 streven om daarmee de risico’s van
11 december 2015 vond in Parijs de klimaatverandering te voorkomen. eenentwintigste jaarlijkse klimaat- In het klimaatverdrag is afgesproken conferentie van de Verenigde Naties dat landen hun inspanningen elke vijf
5 plaats. jaar gezamenlijk evalueren.
20 Daarnaast moeten landen elke vijf Op 12 december werd een historisch jaar aangeven welke nieuwe klimaatakkoord gesloten: 195 partijen inspanning zij zullen gaan plegen; (193 landen, de EU en Palestina) deze (nieuwe) inspanningen moeten spraken af de opwarming van de steeds ambitieuzer worden en samen
10 aarde actief tegen te gaan. Het 25 leiden tot de afgesproken akkoord is juridisch bindend en heeft doelstelling. een concreet doel: de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Het Parijs-akkoord gaat in 2020 in, Celsius houden, met 1,5 graad als wanneer het huidige klimaatverdrag (het Kyoto-protocol) afloopt.
naar: www.klimaattop2016.nl, december 2015
Bekijk het antwoord
- De besluiten worden genomen bij unanimiteit. / Alle lidstaten van de VN moeten instemmen met het besluit. (1)
Gebruik tekst 3. De Klimaatwet is een wetsvoorstel van regeringspartij PvdA en oppositiepartij GroenLinks. Meestal komt het kabinet met een wetsvoorstel.
Vraag 7 2 punten
a Van welk recht hebben de Kamerleden van de PvdA en GroenLinks gebruikgemaakt? b Geef een reden waarom de PvdA in dit geval van dit recht gebruik heeft gemaakt. Betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 3.
Tekst 2
Klimaatakkoord Parijs
Van 30 november tot en met 15 streven om daarmee de risico’s van
11 december 2015 vond in Parijs de klimaatverandering te voorkomen. eenentwintigste jaarlijkse klimaat- In het klimaatverdrag is afgesproken conferentie van de Verenigde Naties dat landen hun inspanningen elke vijf
5 plaats. jaar gezamenlijk evalueren.
20 Daarnaast moeten landen elke vijf Op 12 december werd een historisch jaar aangeven welke nieuwe klimaatakkoord gesloten: 195 partijen inspanning zij zullen gaan plegen; (193 landen, de EU en Palestina) deze (nieuwe) inspanningen moeten spraken af de opwarming van de steeds ambitieuzer worden en samen
10 aarde actief tegen te gaan. Het 25 leiden tot de afgesproken akkoord is juridisch bindend en heeft doelstelling. een concreet doel: de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Het Parijs-akkoord gaat in 2020 in, Celsius houden, met 1,5 graad als wanneer het huidige klimaatverdrag (het Kyoto-protocol) afloopt.
naar: www.klimaattop2016.nl, december 2015
Tekst 3
Brede steun voor Klimaatwet: SP, D66 en CU sluiten aan
De Klimaatwet van PvdA en voor de verkiezingen door de GroenLinks krijgt veel bredere Tweede Kamer te loodsen. Dat ondersteuning. Ook D66, SP en de scenario kan naar alle waarschijnlijk- ChristenUnie zetten hun hand- heid de prullenbak in. Het parlement
5 tekening onder het wetsvoorstel dat 20 vergadert nog vier weken. Daarna moet zorgen voor harde, afrekenbare begint de echte verkiezings- milieudoelen. De vijf partijen hebben campagne. Die periode is te kort voor het wetsvoorstel vrijdagavond naar een volledige behandeling van het de Tweede Kamer gestuurd. wetsvoorstel in de Tweede Kamer.
10 CDA, VVD en PVV reageerden 25 Na de verkiezingen van de Tweede afwijzend op het wetsvoorstel. Kamer wordt het kabinet-Rutte II (VVD, PvdA) demissionair. De initiatiefnemers, Jesse Klaver In de Klimaatwet staat onder andere namens GroenLinks en de inmiddels dat in 2030 de CO₂-reductie vertrokken Diederik Samsom van de 30 55 procent moet zijn ten opzichte van
15 PvdA, hoopten de klimaatwet nog 1990. In 2050 dient alle energie in
Nederland schoon te worden verder dan wat er nu binnen de opgewekt. Deze afspraken gaan veel 35 Europese Unie is afgesproken.
naar: Trouw, 28 januari 2017
Bekijk het antwoord
- het recht van initiatief (1)
- De PvdA maakt samen met de VVD deel uit van het kabinet-Rutte II en de coalitiepartner VVD is geen voorstander van een nationale klimaatwet zoals de PvdA die wil (zie regels 10-11). In dit geval moest de PvdA wel samenwerking zoeken met een oppositiepartij in de Tweede Kamer (1)
Lees tekst 4. De hoogleraren zijn van mening dat het klimaatvraagstuk geen zaak is van links of rechts, maar van iedereen (regels 21-23). Een duurzaam klimaat kan beschouwd worden als een collectief goed. Dit betekent onder andere dat een duurzaam klimaat van algemeen belang is of voor iedereen van belang is.
Vraag 8 2 punten
Noem twee andere kenmerken van collectieve goederen die van toepassing zijn op een duurzaam klimaat.
Bekijk het antwoord
- twee van de volgende: − Burgers betalen via de belasting mee aan het in stand houden van een duurzaam klimaat / het tegengaan van klimaatverandering. − De overheid is nodig voor het in stand houden van een duurzaam klimaat. / De aanpak van klimaatverandering kan moeilijk alleen via de markt worden gerealiseerd. − Een duurzaam klimaat / gezond milieu moet in principe voor iedereen beschikbaar zijn. per juist antwoord (1) (2)
Gebruik tekst 4. De mate van invloed van actoren op het proces van politieke besluitvorming wordt onder andere bepaald door de machtsbronnen waarover zij beschikken.
Vraag 9 2 punten
Leg uit over welke machtsbronnen de hoogleraren van tekst 4 beschikken. Ga uit van twee machtsbronnen.
Tekst 4
Utrechtse hoogleraren willen Klimaatwet
Vijf hoogleraren van de Universiteit existentiële bedreiging voor Utrecht verklaren zich voorstander Nederland.” van de invoering van een nationale Klimaatwet. Deze wet moet de De wetenschappers hebben het stuk
5 klimaatdoelen die op de VN 20 geschreven in aanloop naar de klimaatconferentie in Parijs zijn verkiezingen. Ze vinden het gesteld, ook daadwerkelijk tot klimaatvraagstuk geen zaak van links uitvoering brengen [zie tekst 2]. of rechts, maar voor iedereen.
In het NRC Handelsblad schreven de Alleen de linkse partijen zetten zich 1)
10 hoogleraren een open brief. 25 momenteel in voor de Klimaatwet, “Wetenschappers hebben geen vinden de hoogleraren. “Het is andere verklaring voor de huidige betreurenswaardig dat politiek rechts snelle opwarming van de aarde dan (CDA, VVD, SGP) er geen de menselijke productie van enthousiasme voor weet op te
15 broeikasgassen, met name CO₂. 30 brengen.” Klimaatverandering is een
naar: nu.nl, 8 maart 2017
noot 1 Het zijn de hoogleraren prof. dr. Gert Jan Kramer, hoogleraar duurzame energievoorziening, prof. dr. Herman Philipse, hoogleraar filosofie, prof. dr. Marko Hekkert, hoogleraar dynamiek van innovatiesystemen, prof. dr. Maarten Hajer, hoogleraar urban futures, prof. dr. Chris Backes LLM, hoogleraar omgevingsrecht.
Opgave 3 Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): − kennis/deskundigheid Hoogleraren zijn deskundig op bepaalde terreinen zoals duurzame energievoorziening. − status Hoogleraren hebben een hoge (sociale) status. Opvattingen van mensen met hoge status worden eerder serieus genomen. − gezag Hoogleraren hebben veel gezag. Opvattingen van mensen met veel gezag worden eerder serieus genomen. − vermogen om de media te gebruiken De hoogleraren hebben een open brief in NRC Handelsblad geschreven waarmee ze hopen de publieke opinie / de politiek te beïnvloeden. per juist antwoord (1) (2)
Gebruik tekst 2 en tekst 4. De omgeving van het politieke systeem heeft invloed op processen van politieke besluitvorming in Nederland, bijvoorbeeld over de Klimaatwet.
Vraag 10 4 punten
− Geef twee voorbeelden van omgevingsfactoren die van invloed zijn op het besluitvormingsproces in Nederland over de Klimaatwet: één uit tekst 2 en één uit tekst 4.
- Beschrijf per voorbeeld van een omgevingsfactor wat het gevolg daarvan is voor het besluitvormingsproces in Nederland over de Klimaatwet.
Tekst 2
Klimaatakkoord Parijs
Van 30 november tot en met 15 streven om daarmee de risico’s van
11 december 2015 vond in Parijs de klimaatverandering te voorkomen. eenentwintigste jaarlijkse klimaat- In het klimaatverdrag is afgesproken conferentie van de Verenigde Naties dat landen hun inspanningen elke vijf
5 plaats. jaar gezamenlijk evalueren.
20 Daarnaast moeten landen elke vijf Op 12 december werd een historisch jaar aangeven welke nieuwe klimaatakkoord gesloten: 195 partijen inspanning zij zullen gaan plegen; (193 landen, de EU en Palestina) deze (nieuwe) inspanningen moeten spraken af de opwarming van de steeds ambitieuzer worden en samen
10 aarde actief tegen te gaan. Het 25 leiden tot de afgesproken akkoord is juridisch bindend en heeft doelstelling. een concreet doel: de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Het Parijs-akkoord gaat in 2020 in, Celsius houden, met 1,5 graad als wanneer het huidige klimaatverdrag (het Kyoto-protocol) afloopt.
naar: www.klimaattop2016.nl, december 2015
Tekst 4
Utrechtse hoogleraren willen Klimaatwet
Vijf hoogleraren van de Universiteit existentiële bedreiging voor Utrecht verklaren zich voorstander Nederland.” van de invoering van een nationale Klimaatwet. Deze wet moet de De wetenschappers hebben het stuk
5 klimaatdoelen die op de VN 20 geschreven in aanloop naar de klimaatconferentie in Parijs zijn verkiezingen. Ze vinden het gesteld, ook daadwerkelijk tot klimaatvraagstuk geen zaak van links uitvoering brengen [zie tekst 2]. of rechts, maar voor iedereen.
In het NRC Handelsblad schreven de Alleen de linkse partijen zetten zich 1)
10 hoogleraren een open brief. 25 momenteel in voor de Klimaatwet, “Wetenschappers hebben geen vinden de hoogleraren. “Het is andere verklaring voor de huidige betreurenswaardig dat politiek rechts snelle opwarming van de aarde dan (CDA, VVD, SGP) er geen de menselijke productie van enthousiasme voor weet op te
15 broeikasgassen, met name CO₂. 30 brengen.” Klimaatverandering is een
naar: nu.nl, 8 maart 2017
noot 1 Het zijn de hoogleraren prof. dr. Gert Jan Kramer, hoogleraar duurzame energievoorziening, prof. dr. Herman Philipse, hoogleraar filosofie, prof. dr. Marko Hekkert, hoogleraar dynamiek van innovatiesystemen, prof. dr. Maarten Hajer, hoogleraar urban futures, prof. dr. Chris Backes LLM, hoogleraar omgevingsrecht.
Opgave 3 Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
omgevingsfactor uit tekst 2:
Opgave 3 Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’
Bij deze opgave hoort tekst 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding Eind 2016 zond RTL5 de realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ uit. Het programma volgt acht jongeren uit Den Haag die vakantie vieren op het Spaanse eiland Mallorca. Het overmatig alcoholgebruik in de serie leidde tot kritiek, onder andere van de Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie (STIVA) (zie tekst 5). Grote drankmerken als Heineken en Grolsch gaven aan niet meer te willen adverteren rondom het programma (www.nu.nl, 10 november 2016).
Lees tekst 5. STIVA is negatief over de realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’. Deze serie vervult een rol in het socialisatieproces van kijkers.
Vraag 11 2 punten
Leg uit waarom STIVA negatief is over de invloed van deze realityserie op met name jongeren. Betrek in je uitleg een kenmerk van het socialisatieproces.
Tekst 5
STIVA wil ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ van tv
Zuipen, feesten en nog meer zuipen: STIVA is bang dat met name jonge in ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’, de kijkers worden beïnvloed door de opvolger van de populaire realityserie 20 serie. De stichting stelt dat RTL ‘Oh Oh Cherso’, wordt er weer zoals overmatig alcoholgebruik
5 vanouds gedronken. STIVA (Stichting aanmoedigt. Verantwoorde Alcoholconsumptie) is daar niet zo blij mee en doet haar STIVA-directeur De Wolf: “Er zijn beklag bij RTL5. natuurlijk meer programma’s over
25 jongerenvakanties, maar dit is De zender zendt sinds een aantal anders. De makers betalen de reis en
10 weken de serie uit, over een groep zetten een koelkast stampvol drank van acht Hagenezen die een feest- voor ze klaar. De voice-over heeft het vakantie vieren op het Spaanse over ‘nog wittere stranden en nog eiland Mallorca. De spierbundels en 30 grotere katers’, alsof dat iets goeds blondines zijn niet vies van drank is.”
15 noch van camera’s, met als resultaat veel beelden van vallende, kotsende en stomdronken twintigers.
naar: Metro, 10 november 2016 en nu.nl, 13 november 2016
Opgave 4 Gelijk loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten?
figuur 2
Aantal immigranten per jaar uit Oost-Europese EU-landen naar Nederland
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0 Bulgarije Hongarije Polen Roemenië Slowakije Tsjechië Legenda:
1995 2005 2015
2000 2010
bron: de Volkskrant, 16 november 2016
Bekijk het antwoord
- STIVA is negatief over deze serie omdat deze niet de juiste waarde(n) en/of normen overdraagt (1)
- bijvoorbeeld de waarde dat veel drinken tijdens vakanties niet verkeerd is of dat veel drinken en dronkenschap tijdens vakanties de norm is (1)
Er bestaan verschillende theorieën over de invloed van de media. De vraag of het kijken naar een programma als ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ invloed heeft op het alcoholgebruik van jongeren, kan verschillend beantwoord worden:
1 Ja, maar alleen als jongeren vaak naar dit soort programma’s kijken.
2 Nee, het zorgt er hooguit voor dat overmatig alcoholgebruik onderwerp van gesprek wordt.
3 Ja, maar alleen als het beeld dat geschetst wordt aansluit bij de opvattingen die jongeren al hebben over (overmatig) alcoholgebruik.
Vraag 12 1 punt
Koppel de nummers 1, 2 en 3 aan de juiste beïnvloedingstheorie. Ga uit van de volgende theorieën:
- de agendasettingtheorie;
- de cultivatietheorie;
- de selectieve perceptietheorie.
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als alle drie de antwoorden juist zijn.
Verschillende drankfabrikanten willen niet meer adverteren rondom het programma ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’. Meerdere merken laten weten dat de realityserie niet de context is waarin zij hun producten willen zien (www.nu.nl, 10 november 2016). De drankfabrikanten dreigen met een reclameboycot.
Vraag 13 2 punten
Leg uit waarom een reclameboycot een effectief middel is om een commerciële zender als RTL5 onder druk te zetten. Betrek in je antwoord een belangrijke doelstelling van commerciële zenders.
Bekijk het antwoord
- Een belangrijke doelstelling van commerciële zenders is het maken/vergroten van winst (1)
- Advertentie-inkomsten vormen de voornaamste inkomstenbron van commerciële zenders. Als adverteerders overgaan tot een reclameboycot, komt deze doelstelling – winst maken – in gevaar (1)
Opgave 4 Gelijk loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten?
Bij deze opgave horen figuur 2 en de teksten 6 en 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding De laatste jaren is het aantal migranten uit Oost-Europese EU-lidstaten flink gestegen (zie figuur 2). Een deel van deze tijdelijke migranten komt naar Nederland voor uitzendwerk. Zij verrichten deze werkzaamheden vaak voor lagere lonen dan hun Nederlandse collega’s. In april 2016 kwam er binnen de Europese Unie een voorstel om deze werknemers te laten werken tegen hetzelfde loon als de werknemers in het land waar ze werkzaam zijn (zie tekst 6). PvdA-leider en minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher wilde graag dat dit voorstel doorgaat, ook als niet alle EU-lidstaten vóór zijn (zie tekst 7).
Bekijk figuur 2. Maatschappelijke verschijnselen, zoals de toename van het aantal migranten uit Oost-Europese EU-lidstaten, kunnen onderzocht worden vanuit de vier benaderingswijzen van het vak maatschappij- wetenschappen.
Vraag 14 2 punten
− Formuleer op basis van figuur 2 een beschrijvende vraag vanuit de vergelijkende benaderingswijze, waarop het antwoord is af te lezen in figuur 2.
- Formuleer op basis van figuur 2 een verklarende vraag vanuit de sociaaleconomische benaderingswijze.
Tekst 7
Asscher roept op tot beteugelen arbeidsmigratie
Lodewijk Asscher (minister van goedkopere werknemers straks Sociale Zaken en PvdA-leider) roept 15 moeilijker aan de slag komen in zijn Europese collega’s op de andere EU-landen. arbeidsmigratie in de Europese Unie
5 aan banden te leggen. Hij wil dat de Asscher wil het voorstel doorduwen. Poolse loodgieter en Bulgaarse “Het liefst door de Oost-Europese truckchauffeur betaald worden landen ervan te overtuigen dat ook zij volgens de normen van het land waar 20 niet gebaat zijn bij uitbuiting van hun ze werken. mensen”, zegt de PvdA’er in zijn toelichting. “Als dat niet lukt, mogen
10 Een voorstel daartoe wordt al bijna de tien landen overstemd worden. Ik een jaar tegengehouden door tien, ben er ten diepste van overtuigd dat voornamelijk Oost-Europese 25 dit moet gebeuren.” lidstaten. Die willen niet dat hun
naar: de Volkskrant, 10 januari 2017
Opgave 5 Uitbreiding van de Rotterdamwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Hoe heeft de immigratie van burgers uit Oost-Europese EU-lidstaten naar Nederland zich ontwikkeld tussen 1995 en 2015? (1)
- Welke sociaaleconomische oorzaken liggen ten grondslag aan de toename van migranten uit Oost-Europese EU-lidstaten (in de periode 2005 en 2015)? (1)
Economische integratie is één van de doelstellingen van de Europese Unie. Een manier om deze doelstelling te realiseren is het tot stand brengen van een gemeenschappelijke/interne markt.
Vraag 15 1 punt
Noem het kenmerk van de Europese interne markt waardoor veel Polen naar Nederland konden komen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- vrij verkeer van personen (goederen, diensten en kapitaal) binnen de EU (1)
Lees de regels 1 tot en met 17 van tekst 6. Bij het proces van politieke besluitvorming binnen de Europese Unie om tot regelgeving te komen over de lonen van arbeidsmigranten zijn drie Europese organen betrokken.
Vraag 16 3 punten
− Welk EU-orgaan moet worden ingevuld op de puntjes bij (a)?
- Welk EU-orgaan had overleg in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum? (regels 7-12)
- Welk ander EU-orgaan zal ook een beslissing moeten nemen over het voorstel?
Tekst 6
Werknemer ‘van buiten’ krijgt het moeilijk
… (a) … is met een voorstel nog beginnen. En dan moeten de gekomen waardoor tijdelijk EU-landen erover stemmen. uitgezonden werknemers hetzelfde Er zijn nog wel Europese landen die loon moeten krijgen voor hetzelfde ‘spijkers strooien’ op de weg naar de
5 werk als hun collega’s uit het land 20 ‘eerlijke arbeidsmarkt’ die minister waar ze zijn. Asscher (PvdA) voor ogen heeft: In het Amsterdamse Scheepvaart- waarin Nederlandse bouwvakkers museum praatten de 28 EU-ministers niet worden weggeconcurreerd door van sociale zaken er dinsdag voor lager betaalde Poolse collega’s.
10 het eerst over, onder leiding van 25 Maar het verzet tegen zijn ideeën Lodewijk Asscher omdat Nederland daarover is bij lange na niet meer zo nu EU-voorzitter is. heftig als drie jaar geleden. Het overleg van dinsdagmiddag in Amsterdam was informeel. De echte In de Tweede Kamer is, zoals het er
15 discussies erover in Brussel moeten nu naar uitziet, alleen de VVD tegen
30 het voorstel.
naar: NRC Handelsblad, 20 april 2016
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Europese Commissie / de Commissie (1)
- de Raad van de Europese Unie / de Raad / de Raad van Ministers (niet juist: de Europese Raad) (1)
- het Europees Parlement (1)
Lees de regels 18 tot en met 30 van tekst 6. PvdA en VVD staan tegenover elkaar in de discussie over gelijk loon voor de Oost-Europese werknemers. Dit kan verklaard worden vanuit de verschillende ideologische stromingen waartoe de PvdA en VVD behoren.
Vraag 17 3 punten
− Noem van zowel PvdA als VVD de ideologische stroming.
- Verklaar met behulp van een kenmerk van de stroming van elke partij de positie die de beide partijen in deze discussie innemen.
Tekst 6
Werknemer ‘van buiten’ krijgt het moeilijk
… (a) … is met een voorstel nog beginnen. En dan moeten de gekomen waardoor tijdelijk EU-landen erover stemmen. uitgezonden werknemers hetzelfde Er zijn nog wel Europese landen die loon moeten krijgen voor hetzelfde ‘spijkers strooien’ op de weg naar de
5 werk als hun collega’s uit het land 20 ‘eerlijke arbeidsmarkt’ die minister waar ze zijn. Asscher (PvdA) voor ogen heeft: In het Amsterdamse Scheepvaart- waarin Nederlandse bouwvakkers museum praatten de 28 EU-ministers niet worden weggeconcurreerd door van sociale zaken er dinsdag voor lager betaalde Poolse collega’s.
10 het eerst over, onder leiding van 25 Maar het verzet tegen zijn ideeën Lodewijk Asscher omdat Nederland daarover is bij lange na niet meer zo nu EU-voorzitter is. heftig als drie jaar geleden. Het overleg van dinsdagmiddag in Amsterdam was informeel. De echte In de Tweede Kamer is, zoals het er
15 discussies erover in Brussel moeten nu naar uitziet, alleen de VVD tegen
30 het voorstel.
naar: NRC Handelsblad, 20 april 2016
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De PvdA behoort tot de sociaaldemocratische stroming en de VVD tot de liberale stroming (1)
- Sociaaldemocraten zijn voorstander van gelijke kansen / komen op voor de positie van zwakke groepen (op de arbeidsmarkt). Nederlandse bouwvakkers hebben geen gelijke kans op werk wanneer zij worden weggeconcurreerd door hun ‘goedkope’ Poolse collega’s (1)
- Liberalen zijn voorstander van vrije marktwerking / weinig overheidsbemoeienis op economisch terrein. Niet de (Europese) overheid, maar de marktwerking moet de prijs van arbeid bepalen. / Liberalen zijn voorstander van economische vrijheid. Een (Europese) overheid die zich op deze wijze met de lonen bemoeit, past daar niet bij (1)
Tweede Kamerleden hebben verschillende formele rechten om de taken van de Tweede Kamer te vervullen. Door gebruik van deze rechten kunnen Kamerleden invloed uitoefenen op het Europese besluitvormingsproces over gelijk loon in de EU.
Vraag 18 2 punten
Beschrijf hoe Kamerleden door gebruik van de formele rechten van de Tweede Kamer invloed kunnen uitoefenen op de inbreng van de Nederlandse regering in het Europese besluitvormingsproces over gelijk loon in de EU. Ga uit van twee rechten van Tweede Kamerleden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): − Een Tweede Kamerlid kan gebruikmaken van het interpellatierecht om een debat aan te gaan met de minister over wat het Nederlandse standpunt in de Raad van de Europese Unie zou moeten zijn. − Een Tweede Kamerlid kan via een motie de minister (van SZW) oproepen een bepaald standpunt in te nemen in de Raad van de Europese Unie. − Een Tweede Kamerlid kan ter controle vragen stellen (schriftelijk of mondeling) aan de minister over de kwestie van gelijk loon in EU- landen / over het beleid van de minister betreffende gelijk loon van arbeidsmigranten. per juist antwoord (1) (2)
Gebruik tekst 7. Het politieke besluitvormingsproces binnen de Europese Unie over het gelijke loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten kan geanalyseerd worden met behulp van het barrièremodel.
Vraag 19 1 punt
Bij welke barrière blijft het besluitvormingsproces over het gelijke loon voor de Oost-Europese arbeidsmigranten steken op het moment dat tekst 7 geschreven werd? Illustreer je antwoord met een citaat uit tekst 7.
Tekst 7
Asscher roept op tot beteugelen arbeidsmigratie
Lodewijk Asscher (minister van goedkopere werknemers straks Sociale Zaken en PvdA-leider) roept 15 moeilijker aan de slag komen in zijn Europese collega’s op de andere EU-landen. arbeidsmigratie in de Europese Unie
5 aan banden te leggen. Hij wil dat de Asscher wil het voorstel doorduwen. Poolse loodgieter en Bulgaarse “Het liefst door de Oost-Europese truckchauffeur betaald worden landen ervan te overtuigen dat ook zij volgens de normen van het land waar 20 niet gebaat zijn bij uitbuiting van hun ze werken. mensen”, zegt de PvdA’er in zijn toelichting. “Als dat niet lukt, mogen
10 Een voorstel daartoe wordt al bijna de tien landen overstemd worden. Ik een jaar tegengehouden door tien, ben er ten diepste van overtuigd dat voornamelijk Oost-Europese 25 dit moet gebeuren.” lidstaten. Die willen niet dat hun
naar: de Volkskrant, 10 januari 2017
Opgave 5 Uitbreiding van de Rotterdamwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als barrière 3 en het citaat juist zijn.
Gebruik de teksten 6 en 7. De media in landen als Polen en Nederland kunnen over de Oost-Europese werknemers op verschillende manieren berichten. In de berichtgeving in de media van de verschillende landen kunnen de lezers framing / een mediaframe herkennen.
Vraag 20 3 punten
− Geef eerst de definitie van framing.
- Geef een voorbeeld van een mediaframe dat regeringsgezinde kranten in Polen kunnen hanteren. Leg je antwoord uit.
- Geef een voorbeeld van een mediaframe dat kranten in Nederland kunnen hanteren die het eens zijn met het beleid van minister Asscher. Leg je antwoord uit
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- (mediaframe van kranten in Nederland die het eens zijn met Asscher) voorbeelden van een juiste antwoorden: (1p)
- Journalisten kunnen het probleem rond de Oost-Europese werknemers benaderen vanuit het verdringingsperspectief. Hiermee benadrukken journalisten het onrecht dat de eigen werknemers wordt aangedaan doordat zij minder makkelijk aan het werk komen door de aanwezigheid van goedkopere Oost-Europese werknemers.
- Journalisten kunnen het probleem rond de Oost-Europese werknemers benaderen vanuit het gelijkheidsperspectief/ rechtvaardigheidsperspectief. Journalisten kunnen de ongelijke behandeling van de Oost-Europese werknemers benadrukken. Voor ‘gelijk werk, dienen zij gelijk loon’ te krijgen. Dat zal centraal staan in de berichtgeving.
Opgave 5 Uitbreiding van de Rotterdamwet
Bij deze opgave horen de teksten 8 en 9, figuur 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Eind 2005 werd de zogenaamde Rotterdamwet ingevoerd. Officieel heet deze wet de ‘Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek’. Deze wet maakt het de gemeente mogelijk om mensen zonder eigen inkomsten te verbieden om zich in bepaalde achterstandsbuurten te vestigen. Het doel van de wet is het vergroten van de leefbaarheid (bestrijden vandalisme, overlast, mate waarin de wijk ‘schoon en heel’ is) en veiligheid (bestrijden van diefstal, geweld, inbraak, drugsoverlast). In de loop der jaren zijn verschillende voorstellen gedaan tot uitbreiding van de Rotterdamwet. Zo stelde de Rotterdamse wethouder Schneider in september 2015 voor om ‘opleidingsniveau’ aan de selectiecriteria van de Rotterdamwet toe te voegen (zie tekst 8). Dit voorstel leidde tot veel kritiek (zie tekst 8 en figuur 3). Ook de uitbreiding van de wet per 1 januari 2017, bedoeld om asociale en criminele bewoners uit probleemwijken te weren, leidde tot discussie (zie tekst 9 en tabel 1).
Lees tekst 8. De SP is tegen het plan van wethouder Schneider om het opleidingscriterium toe te voegen aan de selectiecriteria voor nieuwkomers.
Vraag 21 3 punten
Leg uit waarom dit standpunt goed past bij de politieke stroming waartoe de SP behoort. Betrek in je antwoord de naam en een belangrijk uitgangspunt van deze politieke stroming.
Tekst 9
Rotterdam weert asociale en criminele bewoners uit achterstandswijk
Rotterdam wil asociale, criminele of besluiten bewoners te verbieden in geradicaliseerde bewoners weren uit 20 bepaalde straten te gaan wonen. De achterstandswijken. maatregel geldt voor een klein deel van de stad. In veel andere delen zijn De Wet bijzondere maatregelen de lastige bewoners wel welkom.
5 grootstedelijke problematiek
- de zogenaamde Rotterdamwet
- is deze Kritiek zomer verruimd, omdat een aantal Op de verruiming van de wet is ook steden graag nieuwe bewoners in 25 kritiek. … (b) … sprak eerder van probleemwijken vooraf wil screenen. een ‘ernstige inbreuk op het recht
10 In bepaalde probleemgebieden mag van de vrijheid van vestiging en de de burgemeester vanaf komend jaar eerbiediging van de persoonlijke de politiegegevens inzien van de levenssfeer’. Het gaat volgens het laatste vier jaar over onder meer 30 belangrijkste adviesorgaan van de (geluids)overlast, geweld, intimidatie overheid te ver om op basis van niet-
15 van buren, openbare dronkenschap geverifieerde politiemeldingen en geradicaliseerd gedrag. Op grond iemand te verbieden ergens te gaan hiervan kan het college van wonen. burgemeester en wethouders
naar: de Volkskrant, 1 september 2016
tabel 1
Peiling website Volkskrant
“De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.”
percentage stemmen eens 87% 3360 oneens 13% 488
bron: de Volkskrant, 1 september 2016
Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
Tekst 8
Laaggeschoolde mag probleemwijk niet in
Laag- of ongeschoolde nieuwkomers gebruiken volgens de Rotterdamwet. moeten worden geweerd uit bepaalde Daarin staat letterlijk dat de wijken in Rotterdam. Dat vindt 20 gemeenteraad criteria kan wethouder Ronald Schneider. Hij wil vastleggen waarin voorrang kan
5 de Rotterdamwet daarvoor worden gegeven aan woning- gebruiken. Het voorstel stuit op grote zoekenden met bepaalde sociaal- weerstand. economische kenmerken.
25 Eind dit jaar wil Schneider het Bij welk opleidingsniveau de voorstel voorleggen aan de raad. wethouder de grens wil trekken, is
10 nog niet bekend. “We willen dat de Zowel SP als CU/SGP riepen stad in balans is. Nu nog zien we een Schneider gisteren op direct te clustering van mensen met een lage stoppen met de voorbereidingen voor sociaal- economische status. Dat 30 het toevoegen van het opleidings- zorgt voor problemen’’, zegt criterium. De SP kondigt aan een
15 Schneider. motie in te dienen om te voorkomen dat opleidingsniveau een onderdeel Volgens de wethouder is het mogelijk wordt van de selectiecriteria voor om het criterium opleidingsniveau te 35 nieuwkomers.
naar: AD, 17 september 2015
figuur 3
bron: versbeton.nl, 19 februari 2016
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De SP behoort tot de socialistische/sociaaldemocratische stroming (1)
- Een belangrijk uitgangspunt van deze stroming is bevorderen van gelijkheid / gelijke kansen / opkomen voor de zwakkere groepen in de samenleving (1)
- Het hanteren van het opleidingscriterium kan in strijd zijn met dit uitgangspunt, omdat het ervoor zorgt dat mensen met een laag opleidingsniveau minder kans hebben op een woning / negatieve gevolgen heeft voor een zwakkere groep in de samenleving, namelijk de mensen met een laag opleidingsniveau (1)
Bekijk figuur 3. Het voorstel van wethouder Schneider leidde tot veel kritiek. De tekenaar van figuur 3 brengt in zijn spotprent één van de kritiekpunten naar voren: de voorgestelde uitbreiding van de Rotterdamwet zou in strijd zijn met een grondrecht.
Vraag 22 1 punt
Met welk grondrecht staat de Rotterdamwet op gespannen voet?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- gelijkheid van alle burgers voor de wet / het gelijkheidsbeginsel / discriminatieverbod uit de Grondwet (art. 1) (1)
Lees tekst 9.
Vraag 23 3 punten
Leg uit dat het dilemma van de rechtsstaat een rol speelt in de discussie over de uitbreiding van de Rotterdamwet. Begin je antwoord met een omschrijving van dit dilemma.
Tekst 9
Rotterdam weert asociale en criminele bewoners uit achterstandswijk
Rotterdam wil asociale, criminele of besluiten bewoners te verbieden in geradicaliseerde bewoners weren uit 20 bepaalde straten te gaan wonen. De achterstandswijken. maatregel geldt voor een klein deel van de stad. In veel andere delen zijn De Wet bijzondere maatregelen de lastige bewoners wel welkom.
5 grootstedelijke problematiek
- de zogenaamde Rotterdamwet
- is deze Kritiek zomer verruimd, omdat een aantal Op de verruiming van de wet is ook steden graag nieuwe bewoners in 25 kritiek. … (b) … sprak eerder van probleemwijken vooraf wil screenen. een ‘ernstige inbreuk op het recht
10 In bepaalde probleemgebieden mag van de vrijheid van vestiging en de de burgemeester vanaf komend jaar eerbiediging van de persoonlijke de politiegegevens inzien van de levenssfeer’. Het gaat volgens het laatste vier jaar over onder meer 30 belangrijkste adviesorgaan van de (geluids)overlast, geweld, intimidatie overheid te ver om op basis van niet-
15 van buren, openbare dronkenschap geverifieerde politiemeldingen en geradicaliseerd gedrag. Op grond iemand te verbieden ergens te gaan hiervan kan het college van wonen. burgemeester en wethouders
naar: de Volkskrant, 1 september 2016
tabel 1
Peiling website Volkskrant
“De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.”
percentage stemmen eens 87% 3360 oneens 13% 488
bron: de Volkskrant, 1 september 2016
Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het dilemma van de rechtsstaat verwijst naar de botsende belangen van handhaving van de rechtsorde en rechtsbescherming van de burger (1)
- Dankzij de uitbreiding van de Rotterdamwet kan de gemeente asociale, criminele of geradicaliseerde bewoners weren uit bepaalde probleemwijken, zodat de rechtsorde in deze wijken beter gehandhaafd kan worden (1)
- Toepassing van de wet gaat echter ten koste van de rechtsbescherming, omdat de gemeente inbreuk maakt op de grondrechten van burgers zoals ‘het recht van vrijheid van vestiging’ of ‘de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer' (regels 25-29) (1)
Lees de regels 24 tot en met 34 van tekst 9.
Vraag 24 1 punt
Welk orgaan moet bij (b) staan in regel 25 van tekst 9?
Tekst 9
Rotterdam weert asociale en criminele bewoners uit achterstandswijk
Rotterdam wil asociale, criminele of besluiten bewoners te verbieden in geradicaliseerde bewoners weren uit 20 bepaalde straten te gaan wonen. De achterstandswijken. maatregel geldt voor een klein deel van de stad. In veel andere delen zijn De Wet bijzondere maatregelen de lastige bewoners wel welkom.
5 grootstedelijke problematiek
- de zogenaamde Rotterdamwet
- is deze Kritiek zomer verruimd, omdat een aantal Op de verruiming van de wet is ook steden graag nieuwe bewoners in 25 kritiek. … (b) … sprak eerder van probleemwijken vooraf wil screenen. een ‘ernstige inbreuk op het recht
10 In bepaalde probleemgebieden mag van de vrijheid van vestiging en de de burgemeester vanaf komend jaar eerbiediging van de persoonlijke de politiegegevens inzien van de levenssfeer’. Het gaat volgens het laatste vier jaar over onder meer 30 belangrijkste adviesorgaan van de (geluids)overlast, geweld, intimidatie overheid te ver om op basis van niet-
15 van buren, openbare dronkenschap geverifieerde politiemeldingen en geradicaliseerd gedrag. Op grond iemand te verbieden ergens te gaan hiervan kan het college van wonen. burgemeester en wethouders
naar: de Volkskrant, 1 september 2016
tabel 1
Peiling website Volkskrant
“De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.”
percentage stemmen eens 87% 3360 oneens 13% 488
bron: de Volkskrant, 1 september 2016
Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De Raad van State (1)
Bekijk tabel 1. De Volkskrant peilde op haar website de mening van de Nederlandse burgers over de volgende stelling: “De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.” Tabel 1 toont de uitslag van de peiling.
Vraag 25 2 punten
Leg uit welke kanttekening je kunt plaatsen bij de representativiteit van de uitslag van de peiling in tabel 1. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip representativiteit.
Tekst 9
Rotterdam weert asociale en criminele bewoners uit achterstandswijk
Rotterdam wil asociale, criminele of besluiten bewoners te verbieden in geradicaliseerde bewoners weren uit 20 bepaalde straten te gaan wonen. De achterstandswijken. maatregel geldt voor een klein deel van de stad. In veel andere delen zijn De Wet bijzondere maatregelen de lastige bewoners wel welkom.
5 grootstedelijke problematiek
- de zogenaamde Rotterdamwet
- is deze Kritiek zomer verruimd, omdat een aantal Op de verruiming van de wet is ook steden graag nieuwe bewoners in 25 kritiek. … (b) … sprak eerder van probleemwijken vooraf wil screenen. een ‘ernstige inbreuk op het recht
10 In bepaalde probleemgebieden mag van de vrijheid van vestiging en de de burgemeester vanaf komend jaar eerbiediging van de persoonlijke de politiegegevens inzien van de levenssfeer’. Het gaat volgens het laatste vier jaar over onder meer 30 belangrijkste adviesorgaan van de (geluids)overlast, geweld, intimidatie overheid te ver om op basis van niet-
15 van buren, openbare dronkenschap geverifieerde politiemeldingen en geradicaliseerd gedrag. Op grond iemand te verbieden ergens te gaan hiervan kan het college van wonen. burgemeester en wethouders
naar: de Volkskrant, 1 september 2016
tabel 1
Peiling website Volkskrant
“De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.”
percentage stemmen eens 87% 3360 oneens 13% 488
bron: de Volkskrant, 1 september 2016
Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het begrip representativiteit verwijst naar de mate waarin de uitkomsten van de peiling een juist beeld geven / een afspiegeling vormen van de mening van een bepaalde groep mensen (in dit geval de Nederlandse bevolking) (1)
- Deze peiling is gehouden onder lezers van de Volkskrant / bezoekers van de website van de Volkskrant. Deze Volkskrantlezers / bezoekers van de website zijn geen afspiegeling van de Nederlandse bevolking en deze peiling is dus mogelijk niet representatief voor de mening van de totale Nederlandse bevolking (1)
Opgave 6 “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
Bij deze opgave horen tekst 10 en figuur 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding “Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”, kopte dagblad Trouw in januari 2017. Trouw baseerde deze conclusie op een vertrouwelijk rapport van politie en Openbaar Ministerie (OM) (zie tekst 10). In het artikel meldt Trouw dat deze bevindingen berusten op uitslagen van de jaarlijkse grote slachtofferenquête waaraan 65.000 mensen boven de
15 jaar meededen. In figuur 4 zie je een voorbeeld van een dergelijke slachtofferenquête uit de Veiligheidsmonitor van 2015.
Lees de regels 1 tot en met 27 van tekst 10. “De criminaliteit in Nederland is groter dan uit de officiële cijfers blijkt” (regels 1-2). En “De kloof tussen de door de burger ervaren misdaad en de geregistreerde criminaliteit is liefst 3,5 miljoen delicten groot” (regels 19-22).
Vraag 26 1 punt
Met welk begrip wordt het verschil aangeduid tussen de werkelijke criminaliteit en de geregistreerde criminaliteit?
Tekst 10
“Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
De criminaliteit in Nederland is groter 960.000 misdrijven, de bulk daarvan dan uit de officiële cijfers blijkt, zo op basis van een aangifte. concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk In de jaarlijkse slachtofferenquête
5 rapport. Criminelen dreigen daardoor onder 65.000 burgers ouder dan 15 beide overheidsinstanties op 30 jaar, meldde in 2015 echter 18 ‘onoverbrugbare achterstand’ te procent van de ondervraagden zetten. slachtoffer te zijn geweest, vaak Door capaciteitsgebrek bij de meer dan eens. In totaal gaat het om
10 opsporingsdiensten geven de cijfers 34 misdrijven per 100 inwoners. niet weer wat de werkelijke omvang 35 Doorrekening van dat aantal naar de is van de misdaad. De capaciteit bij totale bevolking ouder dan 15 jaar politie en OM is inmiddels op een levert ongeveer 4,5 miljoen dusdanig laag niveau gekomen dat misdrijven op, variërend van
15 de burger het vertrouwen in de fietsendiefstal tot bedreiging. rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet 40 Van de uiteindelijke 412.000 dossiers meer gepakt kunnen worden. die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder De kloof tussen de door de burger verdachte. Het OM kreeg 225.000
20 ervaren misdaad en de dossiers doorgestuurd. 37.000 geregistreerde criminaliteit is liefst 45 daarvan eindigden met een sepot. 3,5 miljoen delicten groot, becijferen Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 de opstellers, teneinde aan te tonen dossiers het vervolgingsproces in. hoe nijpend het opsporingstekort is. Dat is 18 procent van de
25 De politie registreerde in 2015 geregistreerde criminaliteit.
naar: Trouw, 13 januari 2017
figuur 4
De Veiligheidsmonitor 2015
4 SLACHTOFFERSCHAP
14 | CYBERPESTEN
14a Heeft u ZELF in de afgelopen 12 MAANDEN via internet wel eens te maken gehad met roddel, getreiter, pesten, stalken, chantage of bedreiging? Let op: het gaat hierbij alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!
Ja Nee ............................................................................................... ga verder naar blok 5 pagina 33
14b Hoe vaak gebeurde dit in totaal in de afgelopen 12 maanden?
1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer of vaker
De volgende vragen gaan alleen over de LAATSTE keer dat dit gebeurde.
14c Wat is er de laatste keer gebeurd? MEER DAN 1 ANTWOORD MOGELIJK.
Iemand heeft een genante of kwetsende website of profiel over u gemaakt Iemand heeft onder uw naam berichten gepost op een internetforum of profielsite (bijv. Hyves, Facebook, Twitter) Iemand heeft foto's of filmpjes van u verspreid of verhalen of roddels over u verteld Iemand heeft u afgeperst of gechanteerd Iemand heeft u gestalkt door u bewust herhaaldelijk lastig te vallen Iemand heeft u bedreigd met geweld Iets anders
bron: De Veiligheidsmonitor 2015, CBS, 1 maart 2016
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- verborgen criminaliteit / dark figure / dark number / niet-geregistreerde criminaliteit (1)
Er kunnen gemakkelijk meningsverschillen ontstaan tussen de leiding van de politie en de burgemeester van een gemeente over de inzet van agenten en prioriteiten van de politie.
Vraag 27 3 punten
− Over welke hoofdtaak van de politie kan er verschil van mening ontstaan tussen de leiding van de politie en de burgemeester van een gemeente?
- Geef daarvoor een reden.
- Hoe heet het overleg waarin meningsverschillen over de inzet van agenten en prioriteiten van de politie worden opgelost? En wie maakt daarvan
- naast de korpschef en de burgemeester
- ook deel uit?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- handhaving van de openbare orde (1)
- (juiste reden) In de gemeente is de burgemeester verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde, maar handhaving van de openbare orde is ook een hoofdtaak van de politie (1)
- in het zogenaamde driehoeksoverleg De officier van justitie maakt ook deel uit van dit overleg (1)
Een gevolg van het capaciteitsgebrek bij politie en OM is “dat de burger het vertrouwen in de rechtshandhaving dreigt te verliezen.” (regels 14-16 van tekst 10)
Vraag 28 2 punten
Beschrijf twee andere mogelijke gevolgen van het capaciteitsgebrek bij politie en OM waardoor de criminaliteit niet adequaat bestreden kan worden. Ga in je antwoord uit van gevolgen van criminaliteit op materieel en/of immaterieel vlak.
Tekst 10
“Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
De criminaliteit in Nederland is groter 960.000 misdrijven, de bulk daarvan dan uit de officiële cijfers blijkt, zo op basis van een aangifte. concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk In de jaarlijkse slachtofferenquête
5 rapport. Criminelen dreigen daardoor onder 65.000 burgers ouder dan 15 beide overheidsinstanties op 30 jaar, meldde in 2015 echter 18 ‘onoverbrugbare achterstand’ te procent van de ondervraagden zetten. slachtoffer te zijn geweest, vaak Door capaciteitsgebrek bij de meer dan eens. In totaal gaat het om
10 opsporingsdiensten geven de cijfers 34 misdrijven per 100 inwoners. niet weer wat de werkelijke omvang 35 Doorrekening van dat aantal naar de is van de misdaad. De capaciteit bij totale bevolking ouder dan 15 jaar politie en OM is inmiddels op een levert ongeveer 4,5 miljoen dusdanig laag niveau gekomen dat misdrijven op, variërend van
15 de burger het vertrouwen in de fietsendiefstal tot bedreiging. rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet 40 Van de uiteindelijke 412.000 dossiers meer gepakt kunnen worden. die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder De kloof tussen de door de burger verdachte. Het OM kreeg 225.000
20 ervaren misdaad en de dossiers doorgestuurd. 37.000 geregistreerde criminaliteit is liefst 45 daarvan eindigden met een sepot. 3,5 miljoen delicten groot, becijferen Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 de opstellers, teneinde aan te tonen dossiers het vervolgingsproces in. hoe nijpend het opsporingstekort is. Dat is 18 procent van de
25 De politie registreerde in 2015 geregistreerde criminaliteit.
naar: Trouw, 13 januari 2017
figuur 4
De Veiligheidsmonitor 2015
4 SLACHTOFFERSCHAP
14 | CYBERPESTEN
14a Heeft u ZELF in de afgelopen 12 MAANDEN via internet wel eens te maken gehad met roddel, getreiter, pesten, stalken, chantage of bedreiging? Let op: het gaat hierbij alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!
Ja Nee ............................................................................................... ga verder naar blok 5 pagina 33
14b Hoe vaak gebeurde dit in totaal in de afgelopen 12 maanden?
1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer of vaker
De volgende vragen gaan alleen over de LAATSTE keer dat dit gebeurde.
14c Wat is er de laatste keer gebeurd? MEER DAN 1 ANTWOORD MOGELIJK.
Iemand heeft een genante of kwetsende website of profiel over u gemaakt Iemand heeft onder uw naam berichten gepost op een internetforum of profielsite (bijv. Hyves, Facebook, Twitter) Iemand heeft foto's of filmpjes van u verspreid of verhalen of roddels over u verteld Iemand heeft u afgeperst of gechanteerd Iemand heeft u gestalkt door u bewust herhaaldelijk lastig te vallen Iemand heeft u bedreigd met geweld Iets anders
bron: De Veiligheidsmonitor 2015, CBS, 1 maart 2016
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): − Gevolg is dat criminaliteit kan stijgen en de burgers meer schade lijden aan diefstal en andere delicten. − Door de mogelijke stijging van criminaliteit gaan burgers meer betalen aan beveiliging of verzekeringspremies tegen diefstal of schade. − Als gevolg van mogelijke stijging van de criminaliteit kunnen gevoelens van angst en onveiligheid toenemen onder burgers. − Er kan morele verontwaardiging ontstaan wanneer criminaliteit niet wordt aangepakt vanwege capaciteitsgebrek bij politie en justitie. − Er kan gevaar voor eigenrichting ontstaan (wat een bedreiging is voor de rechtsstaat) wanneer criminaliteit niet wordt aangepakt vanwege capaciteitsgebrek bij politie en justitie. per juist antwoord (1) (2)
Door capaciteitsgebrek bij politie en OM handelen criminelen alsof ze niet meer gepakt kunnen worden (regels 12-18 van tekst 10). Over de oorzaken van criminaliteit bestaan verschillende theorieën.
Vraag 29 3 punten
− Noem de naam van een theorie die kan verklaren dat de criminaliteit toeneemt wanneer er sprake is van capaciteitsgebrek bij politie en OM.
- Leg uit waarom deze theorie van toepassing is.
Tekst 10
“Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
De criminaliteit in Nederland is groter 960.000 misdrijven, de bulk daarvan dan uit de officiële cijfers blijkt, zo op basis van een aangifte. concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk In de jaarlijkse slachtofferenquête
5 rapport. Criminelen dreigen daardoor onder 65.000 burgers ouder dan 15 beide overheidsinstanties op 30 jaar, meldde in 2015 echter 18 ‘onoverbrugbare achterstand’ te procent van de ondervraagden zetten. slachtoffer te zijn geweest, vaak Door capaciteitsgebrek bij de meer dan eens. In totaal gaat het om
10 opsporingsdiensten geven de cijfers 34 misdrijven per 100 inwoners. niet weer wat de werkelijke omvang 35 Doorrekening van dat aantal naar de is van de misdaad. De capaciteit bij totale bevolking ouder dan 15 jaar politie en OM is inmiddels op een levert ongeveer 4,5 miljoen dusdanig laag niveau gekomen dat misdrijven op, variërend van
15 de burger het vertrouwen in de fietsendiefstal tot bedreiging. rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet 40 Van de uiteindelijke 412.000 dossiers meer gepakt kunnen worden. die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder De kloof tussen de door de burger verdachte. Het OM kreeg 225.000
20 ervaren misdaad en de dossiers doorgestuurd. 37.000 geregistreerde criminaliteit is liefst 45 daarvan eindigden met een sepot. 3,5 miljoen delicten groot, becijferen Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 de opstellers, teneinde aan te tonen dossiers het vervolgingsproces in. hoe nijpend het opsporingstekort is. Dat is 18 procent van de
25 De politie registreerde in 2015 geregistreerde criminaliteit.
naar: Trouw, 13 januari 2017
figuur 4
De Veiligheidsmonitor 2015
4 SLACHTOFFERSCHAP
14 | CYBERPESTEN
14a Heeft u ZELF in de afgelopen 12 MAANDEN via internet wel eens te maken gehad met roddel, getreiter, pesten, stalken, chantage of bedreiging? Let op: het gaat hierbij alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!
Ja Nee ............................................................................................... ga verder naar blok 5 pagina 33
14b Hoe vaak gebeurde dit in totaal in de afgelopen 12 maanden?
1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer of vaker
De volgende vragen gaan alleen over de LAATSTE keer dat dit gebeurde.
14c Wat is er de laatste keer gebeurd? MEER DAN 1 ANTWOORD MOGELIJK.
Iemand heeft een genante of kwetsende website of profiel over u gemaakt Iemand heeft onder uw naam berichten gepost op een internetforum of profielsite (bijv. Hyves, Facebook, Twitter) Iemand heeft foto's of filmpjes van u verspreid of verhalen of roddels over u verteld Iemand heeft u afgeperst of gechanteerd Iemand heeft u gestalkt door u bewust herhaaldelijk lastig te vallen Iemand heeft u bedreigd met geweld Iets anders
bron: De Veiligheidsmonitor 2015, CBS, 1 maart 2016
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- de rationele-keuzetheorie (1p)
- Misdadigers plegen hun daden vanuit een kostenbatenanalyse. Deze bepaalt of iemand over zal gaan tot het plegen van criminaliteit (1p)
- Als de pakkans laag is (de kosten) dan loont het om bijvoorbeeld een diefstal te begaan (de baten zijn dan hoger) (1p)
Lees de regels 28 tot en met 39 van tekst 10. In dit tekstfragment staan cijfers die voortkomen uit een jaarlijkse slachtofferenquête.
Vraag 30 1 punt
Noem een voordeel van het verzamelen van informatie over criminaliteit door middel van een slachtofferenquête.
Tekst 10
“Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
De criminaliteit in Nederland is groter 960.000 misdrijven, de bulk daarvan dan uit de officiële cijfers blijkt, zo op basis van een aangifte. concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk In de jaarlijkse slachtofferenquête
5 rapport. Criminelen dreigen daardoor onder 65.000 burgers ouder dan 15 beide overheidsinstanties op 30 jaar, meldde in 2015 echter 18 ‘onoverbrugbare achterstand’ te procent van de ondervraagden zetten. slachtoffer te zijn geweest, vaak Door capaciteitsgebrek bij de meer dan eens. In totaal gaat het om
10 opsporingsdiensten geven de cijfers 34 misdrijven per 100 inwoners. niet weer wat de werkelijke omvang 35 Doorrekening van dat aantal naar de is van de misdaad. De capaciteit bij totale bevolking ouder dan 15 jaar politie en OM is inmiddels op een levert ongeveer 4,5 miljoen dusdanig laag niveau gekomen dat misdrijven op, variërend van
15 de burger het vertrouwen in de fietsendiefstal tot bedreiging. rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet 40 Van de uiteindelijke 412.000 dossiers meer gepakt kunnen worden. die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder De kloof tussen de door de burger verdachte. Het OM kreeg 225.000
20 ervaren misdaad en de dossiers doorgestuurd. 37.000 geregistreerde criminaliteit is liefst 45 daarvan eindigden met een sepot. 3,5 miljoen delicten groot, becijferen Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 de opstellers, teneinde aan te tonen dossiers het vervolgingsproces in. hoe nijpend het opsporingstekort is. Dat is 18 procent van de
25 De politie registreerde in 2015 geregistreerde criminaliteit.
naar: Trouw, 13 januari 2017
figuur 4
De Veiligheidsmonitor 2015
4 SLACHTOFFERSCHAP
14 | CYBERPESTEN
14a Heeft u ZELF in de afgelopen 12 MAANDEN via internet wel eens te maken gehad met roddel, getreiter, pesten, stalken, chantage of bedreiging? Let op: het gaat hierbij alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!
Ja Nee ............................................................................................... ga verder naar blok 5 pagina 33
14b Hoe vaak gebeurde dit in totaal in de afgelopen 12 maanden?
1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer of vaker
De volgende vragen gaan alleen over de LAATSTE keer dat dit gebeurde.
14c Wat is er de laatste keer gebeurd? MEER DAN 1 ANTWOORD MOGELIJK.
Iemand heeft een genante of kwetsende website of profiel over u gemaakt Iemand heeft onder uw naam berichten gepost op een internetforum of profielsite (bijv. Hyves, Facebook, Twitter) Iemand heeft foto's of filmpjes van u verspreid of verhalen of roddels over u verteld Iemand heeft u afgeperst of gechanteerd Iemand heeft u gestalkt door u bewust herhaaldelijk lastig te vallen Iemand heeft u bedreigd met geweld Iets anders
bron: De Veiligheidsmonitor 2015, CBS, 1 maart 2016
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juist antwoord: Veel (kleine) zaken (zoals fietsendiefstal) waarvoor men niet de moeite neemt om aangifte te doen, komen nu wel aan het licht. (1)
Bekijk figuur 4. In figuur 4 zie je een fragment uit een in totaal 39 pagina’s tellende vragenlijst in het kader van de Veiligheidsmonitor. Een nadeel van slachtofferenquêtes is dat niet alle delicten zichtbaar worden door deze onderzoeksmethode.
Vraag 31 3 punten
− Welke delicten kunnen niet of moeilijk gemeten worden door slachtofferenquêtes? Noem er twee.
- Welke andere onderzoeksmethode kan de hoeveelheid van die delicten beter vaststellen?
- Leg uit waarom de tweede methode geschikter is voor het meten van deze delicten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste delicten (twee van de volgende): verkeersdelicten, milieudelicten, vernielingen in de openbare ruimte, fraude, seksuele delicten (1)
- Een onderzoeksmethode om bijvoorbeeld verkeersdelicten / milieudelicten / vernielingen in de openbare ruimte / fraude / seksuele delicten vast te stellen is een daderenquête / self-report onderzoek (1)
- Verkeersdelicten / milieudelicten / vernielingen in de openbare ruimte / fraude hebben geen/niet altijd een (direct) slachtoffer die er melding van kan maken in een enquête / seksuele delicten worden soms verzwegen door slachtoffers vanwege schaamte. De kans is groot/groter dat deze delicten wel naar voren komen in een (anonieme) daderenquête (1)
Lees de regels 40 tot en met 49 van tekst 10. 37.000 zaken die de politie doorstuurt naar het Openbaar Ministerie eindigen met een sepot.
Vraag 32 3 punten
− Wat betekent een sepot?
- Geef twee redenen voor het OM om te kiezen voor seponeren.
Tekst 10
“Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet”
De criminaliteit in Nederland is groter 960.000 misdrijven, de bulk daarvan dan uit de officiële cijfers blijkt, zo op basis van een aangifte. concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk In de jaarlijkse slachtofferenquête
5 rapport. Criminelen dreigen daardoor onder 65.000 burgers ouder dan 15 beide overheidsinstanties op 30 jaar, meldde in 2015 echter 18 ‘onoverbrugbare achterstand’ te procent van de ondervraagden zetten. slachtoffer te zijn geweest, vaak Door capaciteitsgebrek bij de meer dan eens. In totaal gaat het om
10 opsporingsdiensten geven de cijfers 34 misdrijven per 100 inwoners. niet weer wat de werkelijke omvang 35 Doorrekening van dat aantal naar de is van de misdaad. De capaciteit bij totale bevolking ouder dan 15 jaar politie en OM is inmiddels op een levert ongeveer 4,5 miljoen dusdanig laag niveau gekomen dat misdrijven op, variërend van
15 de burger het vertrouwen in de fietsendiefstal tot bedreiging. rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet 40 Van de uiteindelijke 412.000 dossiers meer gepakt kunnen worden. die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder De kloof tussen de door de burger verdachte. Het OM kreeg 225.000
20 ervaren misdaad en de dossiers doorgestuurd. 37.000 geregistreerde criminaliteit is liefst 45 daarvan eindigden met een sepot. 3,5 miljoen delicten groot, becijferen Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 de opstellers, teneinde aan te tonen dossiers het vervolgingsproces in. hoe nijpend het opsporingstekort is. Dat is 18 procent van de
25 De politie registreerde in 2015 geregistreerde criminaliteit.
naar: Trouw, 13 januari 2017
figuur 4
De Veiligheidsmonitor 2015
4 SLACHTOFFERSCHAP
14 | CYBERPESTEN
14a Heeft u ZELF in de afgelopen 12 MAANDEN via internet wel eens te maken gehad met roddel, getreiter, pesten, stalken, chantage of bedreiging? Let op: het gaat hierbij alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!
Ja Nee ............................................................................................... ga verder naar blok 5 pagina 33
14b Hoe vaak gebeurde dit in totaal in de afgelopen 12 maanden?
1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer of vaker
De volgende vragen gaan alleen over de LAATSTE keer dat dit gebeurde.
14c Wat is er de laatste keer gebeurd? MEER DAN 1 ANTWOORD MOGELIJK.
Iemand heeft een genante of kwetsende website of profiel over u gemaakt Iemand heeft onder uw naam berichten gepost op een internetforum of profielsite (bijv. Hyves, Facebook, Twitter) Iemand heeft foto's of filmpjes van u verspreid of verhalen of roddels over u verteld Iemand heeft u afgeperst of gechanteerd Iemand heeft u gestalkt door u bewust herhaaldelijk lastig te vallen Iemand heeft u bedreigd met geweld Iets anders
bron: De Veiligheidsmonitor 2015, CBS, 1 maart 2016
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- voorbeelden van mogelijke redenen (twee van de volgende): (2p)
- Er is onvoldoende bewijs.
- Vervolging is niet in het algemeen belang (opportuniteitsbeginsel).
- De schade die de verdachte kan ondervinden van een rechtszaak en veroordeling weegt niet op tegen de noodzaak tot straffen.
per juiste reden (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2018, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2018/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-18-2-o
Andere examens maatschappijwetenschappen havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2 loopt tot vraag 32. Van 30 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (24), vorming (5) en verhouding (1).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2018/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-18-2-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2018, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.