Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Buurtpreventie-apps, Opgave 2 Roken, Opgave 3 Catalonië, Opgave 4 Skateboarden.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2 loopt tot vraag 27. Van 25 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), vorming (8) en verhouding (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1, 13, 15-22 | 10 |
| Vorming | 4-5, 10-12, 24-26 | 8 |
| Verhouding | 8, 14, 27 | 3 |
| Binding | 2, 6 | 2 |
| Verandering | 3, 23 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over vorming (32% van de vragen, gemiddeld 23%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Buurtpreventie-apps
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding In buurten werken bewoners steeds vaker digitaal samen om de veiligheid in hun buurt te vergroten. Een veelgebruikt middel daarvoor zijn buurtpreventie-apps. Door het gebruik van buurtpreventie-apps kunnen buurtbewoners elkaar en in sommige gevallen ook de wijkagent of een vertegenwoordiger van de gemeente informeren over verdachte situaties. In deze opgave vallen onder buurtpreventie-apps de WhatsApp-buurtpreventiegroepen en apps die speciaal voor buurtpreventie zijn ontwikkeld.
Gebruik de inleiding van de opgave. Het gebruik van buurtpreventie-apps door buurtbewoners past bij opvattingen van verschillende politieke stromingen, zoals de confessionele stroming.
Vraag 1 1 punt
Leg uit dat het gebruik van buurtpreventie-apps past bij de confessionele stroming. Gebruik in je uitleg:
- een uitgangspunt van de confessionele stroming;
- informatie uit de inleiding van de opgave waarin dit uitgangspunt van de confessionele stroming te herkennen is.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat het gebruik van buurtpreventie- apps past bij de confessionele stroming, met een toepassing van een confessioneel uitgangspunt en gebruik van informatie uit de inleiding van de opgave waarin dit uitgangspunt te herkennen is. voorbeeld van een juist antwoord: Het gebruik van buurtpreventie-apps past bij het confessionele uitgangspunt dat onveiligheidsvraagstukken zo veel mogelijk worden opgelost door samenwerking tussen burgers, zoals gebeurt als burgers elkaar informeren over verdachte situaties in de buurt. (1)
Gebruik tekst 1.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer dat door het gebruik van buurtpreventie-apps burgers kunnen samenwerken. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit tekst 1 die je redenering ondersteunt.
Tekst 1
Alerte burgers, meer veiligheid?
(…) Whatsapp- (minimaal 18 jaar, woonachtig in het buurtpreventiegroepen [ontstaan] 25 werkgebied van de groep), de meestal vanuit buurtbewoners zelf. omgangsvormen (correct taalgebruik, (…) De groep bepaalt zelf waarvoor niet vloeken, schelden et cetera,
5 de appgroep wel en niet gebruikt geen eigen rechter spelen), de wordt. Vaak is het hoofddoel echter inhoud (geen privé-berichten) en de buurtpreventie: de meeste groepen 30 wijze van melden (alleen foto’s indien richten zich (…) op het vergroten van noodzakelijk, zoveel mogelijk de sociale veiligheid, leefbaarheid en informatie). Voor de bij de stichting
10 de veiligheidsgevoelens in de buurt. WABP aangesloten groepen geldt de Dat geldt zeker voor de groepen die zogenaamde SAAR-methode als zich hebben geregistreerd bij de 35 richtlijn voor het melden (…). Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van De SAAR-methode:
15 een WABP-groep is elkaar te S: Signaleer attenderen op ‘verdachte en A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via alarmerende situaties in de buurt’. de app weten dat 112 gebeld is) (…) Hoewel groepen in principe hun 40 A: App om de waarneming bekend te eigen (omgangs)regels kunnen maken aan anderen
20 vaststellen, wordt in de praktijk vaak R: Reageer, door bijvoorbeeld
- mits aangehaakt bij de richtlijnen van de het veilig is
- naar buiten te gaan en WABP. Deze hebben betrekking op contact te maken met de persoon1). de deelnemerssamenstelling
bron: hetccv.nl, 2019
noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat door het gebruik van buurtpreventie-apps burgers kunnen samenwerken, met: • een toepassing van het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (1) • een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Als een lid van een buurtpreventie-appgroep anderen in de groep informeert dat hij of zij 112 heeft gebeld (r. 38-39), hoeven de anderen dit niet meer te doen. Het handelen van de leden van de buurtpreventie-appgroep wordt dan op elkaar afgestemd (1) • Dit handelen op elkaar afstemmen kan buurtpreventie als een gemeenschappelijk doel hebben (r. 6-7). Er is dan dus sprake van samenwerking (1) (2)
Gebruik tekst 1.
Vraag 3 2 punten
Beredeneer dat het gebruik van buurtpreventie-apps kan bijdragen aan de institutionalisering van buurtpreventie. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
- informatie uit tekst 1 die je redenering ondersteunt.
Tekst 1
Alerte burgers, meer veiligheid?
(…) Whatsapp- (minimaal 18 jaar, woonachtig in het buurtpreventiegroepen [ontstaan] 25 werkgebied van de groep), de meestal vanuit buurtbewoners zelf. omgangsvormen (correct taalgebruik, (…) De groep bepaalt zelf waarvoor niet vloeken, schelden et cetera,
5 de appgroep wel en niet gebruikt geen eigen rechter spelen), de wordt. Vaak is het hoofddoel echter inhoud (geen privé-berichten) en de buurtpreventie: de meeste groepen 30 wijze van melden (alleen foto’s indien richten zich (…) op het vergroten van noodzakelijk, zoveel mogelijk de sociale veiligheid, leefbaarheid en informatie). Voor de bij de stichting
10 de veiligheidsgevoelens in de buurt. WABP aangesloten groepen geldt de Dat geldt zeker voor de groepen die zogenaamde SAAR-methode als zich hebben geregistreerd bij de 35 richtlijn voor het melden (…). Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van De SAAR-methode:
15 een WABP-groep is elkaar te S: Signaleer attenderen op ‘verdachte en A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via alarmerende situaties in de buurt’. de app weten dat 112 gebeld is) (…) Hoewel groepen in principe hun 40 A: App om de waarneming bekend te eigen (omgangs)regels kunnen maken aan anderen
20 vaststellen, wordt in de praktijk vaak R: Reageer, door bijvoorbeeld
- mits aangehaakt bij de richtlijnen van de het veilig is
- naar buiten te gaan en WABP. Deze hebben betrekking op contact te maken met de persoon1). de deelnemerssamenstelling
bron: hetccv.nl, 2019
noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat het gebruik van buurtpreventie-apps kan bijdragen aan de institutionalisering van buurtpreventie, met: • een toepassing van een complex van waarden / meer of minder geformaliseerde regels uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (1) • een toepassing van standaardgedragspatronen uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het gebruik van buurtpreventie-apps kan gebaseerd zijn op meer of minder geformaliseerde regels, zoals regels over omgangsvormen (r. 26) (1) • Deze regels kunnen leiden tot standaardgedragspatronen die het gedrag bij buurtpreventie van buurtbewoners en hun onderlinge relaties reguleren, bijvoorbeeld dat je een verdachte en alarmerende situatie meldt aan 112 en de anderen hierover informeert (r. 38-39). Dus kan het gebruik van buurtpreventie-apps bijdragen aan de institutionalisering van buurtpreventie (1) (2)
Gebruik tekst 1. Stel dat in een buurt het aantal inbraken afneemt sinds het gebruik van een buurtpreventie-app.
Vraag 4 2 punten
Geef een verklaring voor een afname van het aantal inbraken in een wijk door het gebruik van een buurtpreventie-app. Gebruik in je verklaring:
- de naam en een omschrijving van een theorie die crimineel gedrag verklaart;
- informatie uit tekst 1 die je verklaring ondersteunt.
Tekst 1
Alerte burgers, meer veiligheid?
(…) Whatsapp- (minimaal 18 jaar, woonachtig in het buurtpreventiegroepen [ontstaan] 25 werkgebied van de groep), de meestal vanuit buurtbewoners zelf. omgangsvormen (correct taalgebruik, (…) De groep bepaalt zelf waarvoor niet vloeken, schelden et cetera,
5 de appgroep wel en niet gebruikt geen eigen rechter spelen), de wordt. Vaak is het hoofddoel echter inhoud (geen privé-berichten) en de buurtpreventie: de meeste groepen 30 wijze van melden (alleen foto’s indien richten zich (…) op het vergroten van noodzakelijk, zoveel mogelijk de sociale veiligheid, leefbaarheid en informatie). Voor de bij de stichting
10 de veiligheidsgevoelens in de buurt. WABP aangesloten groepen geldt de Dat geldt zeker voor de groepen die zogenaamde SAAR-methode als zich hebben geregistreerd bij de 35 richtlijn voor het melden (…). Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van De SAAR-methode:
15 een WABP-groep is elkaar te S: Signaleer attenderen op ‘verdachte en A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via alarmerende situaties in de buurt’. de app weten dat 112 gebeld is) (…) Hoewel groepen in principe hun 40 A: App om de waarneming bekend te eigen (omgangs)regels kunnen maken aan anderen
20 vaststellen, wordt in de praktijk vaak R: Reageer, door bijvoorbeeld
- mits aangehaakt bij de richtlijnen van de het veilig is
- naar buiten te gaan en WABP. Deze hebben betrekking op contact te maken met de persoon1). de deelnemerssamenstelling
bron: hetccv.nl, 2019
noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een verklaring voor een afname van het aantal inbraken in een wijk door het gebruik van een buurtpreventie-app, met de naam en een toepassing van een theorie die crimineel gedrag verklaart (1) • informatie uit tekst 1 die de verklaring ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens de gelegenheidstheorie kan het aantal inbraken in de buurt verminderen als de sociale bewaking toeneemt ten opzichte van de aanwezigheid van potentiële daders en geschikte doelwitten. Door het gebruik van een buurtpreventie-app kan de sociale bewaking in de buurt toenemen. Hiermee is een afname van het aantal inbraken door het gebruik van een buurtpreventie-app te verklaren (1) • Uit tekst 1 blijkt namelijk dat de hoofdfunctie van een WABP-groep is elkaar te attenderen op verdachte en alarmerende situaties in de buurt (r. 14-17) (1) (2)
Gebruik tekst 2. Uit het onderzoek van de Hogeschool Inholland kwam onder andere naar voren dat bij sommige buurtbewoners het gebruik van buurtpreventie-apps invloed kan hebben op de subjectieve onveiligheid.
Vraag 5 2 punten
Leg uit dat het gebruik van buurtpreventie-apps invloed kan hebben op de subjectieve onveiligheid. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip subjectieve onveiligheid;
- informatie uit tekst 2 waarin subjectieve onveiligheid te herkennen is;
- een omschrijving van het begrip objectieve onveiligheid;
- informatie uit tekst 2 waarin objectieve onveiligheid te herkennen is.
Tekst 2
Buurtpreventie-apps zijn prettig maar verder nutteloos
(…) Marnix Eysink Smeets, lector ene buurman is de fiets gestolen, bij publiek vertrouwen in veiligheid en 30 de ander het slot van het schuurtje zijn onderzoeksgroep (Hogeschool geforceerd. Dat willen ze eigenlijk Inholland) onderzochten het effect liever niet weten.”
5 van tien appgroepen in Rotterdam en kwamen erachter dat het effect nihil Waarom verbetert de veiligheid is. De veiligheid nam niet toe en het eigenlijk niet? (…) veiligheidsgevoel ging in slechts twee 35 “Inbraken komen gewoon niet zo van de tien buurten omhoog, meldt vaak voor. Dan moet een van de
10 het onderzoeksrapport Alerte bewoners het ook nog zíen. En dan burgers, meer veiligheid? (…) moeten ze het aan de politie melden en die moet dan ook nog snel Opheffen die appgroepen? 40 komen.” (…) “Zeker niet. We hebben namelijk wel ándere relevante effecten gevonden. Waarom hadden beleidsmakers
15 Mensen vinden het prettig om te zulke hoge verwachtingen van de weten wat er speelt in hun buurt. Ze buurtpreventie-apps? hebben het gevoel contact te hebben “Uit een Tilburgs onderzoek (…) met de overheid. Zo kennen ze de 45 bleek dat het aantal woninginbraken wijkagent en weten ze bij wie ze met veertig procent afnam door de
20 moeten zijn met een melding. (…) buurtapps. Naderhand zijn er meer onderzoeken gedaan waaruit dat U vond een ‘duaal effect’ op het grote effect op de veiligheid niet veiligheidsgevoel. Wat is dat? 50 bleek. Overigens moet ik zeggen, wij “De ene persoon voelt zich door de hebben onderzoek gedaan in buurtapp veiliger en heeft het gevoel Rotterdam, in een stad. Het is goed
25 meer grip te hebben op wat in de wijk mogelijk dat in een landelijke gebeurt. Andere bewoners voelen omgeving een buurtapp wel effect zich juist onveiliger als ze doorkrijgen 55 heeft op de veiligheid.” wat er zich allemaal afspeelt. Bij de
bron: www.nrc.nl, 2019
Opgave 2 Roken
figuur 1
Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau
bron: CBS, RIVM en Trimbos-instituut, 2017
Voorbeeld Tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat het gebruik van buurtpreventie-apps invloed kan hebben op de subjectieve onveiligheid, met: • een toepassing van het begrip subjectieve onveiligheid en informatie uit tekst 2 waarin subjectieve onveiligheid te herkennen is (1) • een toepassing van het begrip objectieve onveiligheid en informatie uit tekst 2 waarin objectieve onveiligheid te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Meer bewustzijn van de objectieve onveiligheid (zonder toename van feitelijke misdrijven) kan bij buurtbewoners ertoe leiden dat ze zich onveiliger voelen (r. 26-28). Je onveilig voelen is de subjectieve onveiligheid (1) • Volgens het onderzoek kunnen door het gebruik van buurtpreventie- apps namelijk sommige buurtbewoners zich meer bewust worden van feitelijke misdrijven, zoals diefstal van een fiets (r. 28-29). Feitelijke misdrijven zijn de objectieve onveiligheid (1) (2)
Gebruik tekst 2.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer dat het gebruik van buurtpreventie-apps de politieke bindingen in de buurt kan versterken. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip politieke bindingen;
- een voorbeeld uit tekst 2 bij het begrip politieke bindingen.
Tekst 2
Buurtpreventie-apps zijn prettig maar verder nutteloos
(…) Marnix Eysink Smeets, lector ene buurman is de fiets gestolen, bij publiek vertrouwen in veiligheid en 30 de ander het slot van het schuurtje zijn onderzoeksgroep (Hogeschool geforceerd. Dat willen ze eigenlijk Inholland) onderzochten het effect liever niet weten.”
5 van tien appgroepen in Rotterdam en kwamen erachter dat het effect nihil Waarom verbetert de veiligheid is. De veiligheid nam niet toe en het eigenlijk niet? (…) veiligheidsgevoel ging in slechts twee 35 “Inbraken komen gewoon niet zo van de tien buurten omhoog, meldt vaak voor. Dan moet een van de
10 het onderzoeksrapport Alerte bewoners het ook nog zíen. En dan burgers, meer veiligheid? (…) moeten ze het aan de politie melden en die moet dan ook nog snel Opheffen die appgroepen? 40 komen.” (…) “Zeker niet. We hebben namelijk wel ándere relevante effecten gevonden. Waarom hadden beleidsmakers
15 Mensen vinden het prettig om te zulke hoge verwachtingen van de weten wat er speelt in hun buurt. Ze buurtpreventie-apps? hebben het gevoel contact te hebben “Uit een Tilburgs onderzoek (…) met de overheid. Zo kennen ze de 45 bleek dat het aantal woninginbraken wijkagent en weten ze bij wie ze met veertig procent afnam door de
20 moeten zijn met een melding. (…) buurtapps. Naderhand zijn er meer onderzoeken gedaan waaruit dat U vond een ‘duaal effect’ op het grote effect op de veiligheid niet veiligheidsgevoel. Wat is dat? 50 bleek. Overigens moet ik zeggen, wij “De ene persoon voelt zich door de hebben onderzoek gedaan in buurtapp veiliger en heeft het gevoel Rotterdam, in een stad. Het is goed
25 meer grip te hebben op wat in de wijk mogelijk dat in een landelijke gebeurt. Andere bewoners voelen omgeving een buurtapp wel effect zich juist onveiliger als ze doorkrijgen 55 heeft op de veiligheid.” wat er zich allemaal afspeelt. Bij de
bron: www.nrc.nl, 2019
Opgave 2 Roken
figuur 1
Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau
bron: CBS, RIVM en Trimbos-instituut, 2017
Voorbeeld Tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een voorbeeld uit tekst 2 bij het begrip politieke bindingen (1) • een redenering dat het gebruik van buurtpreventie-apps de politieke bindingen in de buurt kan versterken, met een toepassing van het begrip politieke bindingen (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 2 blijkt dat buurtbewoners door het gebruik van buurtpreventie-apps het gevoel hebben contact te hebben met de overheid, bijvoorbeeld omdat ze de wijkagent kennen (r. 16-19) (1) • Als je door gebruik van buurtpreventie-apps de wijkagent leert kennen, kan dit betekenen dat de politieke binding van burgers met de overheid is versterkt. Het gaat hier om politieke bindingen omdat er sprake is van een afhankelijkheid tussen burgers en overheid voor het regelen van collectieve zaken in de buurt (1) (2)
Gebruik regel 41 tot en met 55 van tekst 2. Een sociaalwetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan verschillende eisen, zoals de eis van validiteit. Stel dat iemand op basis van het onderzoek van Inholland de conclusie trekt dat gebruik van buurtpreventie-apps in Nederland geen effect heeft op de veiligheid.
Vraag 7 2 punten
Leg uit dat je deze conclusie niet kan trekken op basis van het onderzoek van Inholland. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van een andere eis die aan wetenschappelijk onderzoek gesteld wordt;
- informatie uit regel 41 tot en met 55 van tekst 2 om deze eis te illustreren.
Tekst 2
Buurtpreventie-apps zijn prettig maar verder nutteloos
(…) Marnix Eysink Smeets, lector ene buurman is de fiets gestolen, bij publiek vertrouwen in veiligheid en 30 de ander het slot van het schuurtje zijn onderzoeksgroep (Hogeschool geforceerd. Dat willen ze eigenlijk Inholland) onderzochten het effect liever niet weten.”
5 van tien appgroepen in Rotterdam en kwamen erachter dat het effect nihil Waarom verbetert de veiligheid is. De veiligheid nam niet toe en het eigenlijk niet? (…) veiligheidsgevoel ging in slechts twee 35 “Inbraken komen gewoon niet zo van de tien buurten omhoog, meldt vaak voor. Dan moet een van de
10 het onderzoeksrapport Alerte bewoners het ook nog zíen. En dan burgers, meer veiligheid? (…) moeten ze het aan de politie melden en die moet dan ook nog snel Opheffen die appgroepen? 40 komen.” (…) “Zeker niet. We hebben namelijk wel ándere relevante effecten gevonden. Waarom hadden beleidsmakers
15 Mensen vinden het prettig om te zulke hoge verwachtingen van de weten wat er speelt in hun buurt. Ze buurtpreventie-apps? hebben het gevoel contact te hebben “Uit een Tilburgs onderzoek (…) met de overheid. Zo kennen ze de 45 bleek dat het aantal woninginbraken wijkagent en weten ze bij wie ze met veertig procent afnam door de
20 moeten zijn met een melding. (…) buurtapps. Naderhand zijn er meer onderzoeken gedaan waaruit dat U vond een ‘duaal effect’ op het grote effect op de veiligheid niet veiligheidsgevoel. Wat is dat? 50 bleek. Overigens moet ik zeggen, wij “De ene persoon voelt zich door de hebben onderzoek gedaan in buurtapp veiliger en heeft het gevoel Rotterdam, in een stad. Het is goed
25 meer grip te hebben op wat in de wijk mogelijk dat in een landelijke gebeurt. Andere bewoners voelen omgeving een buurtapp wel effect zich juist onveiliger als ze doorkrijgen 55 heeft op de veiligheid.” wat er zich allemaal afspeelt. Bij de
bron: www.nrc.nl, 2019
Opgave 2 Roken
figuur 1
Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau
bron: CBS, RIVM en Trimbos-instituut, 2017
Voorbeeld Tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • gebruik van informatie uit regel 41 tot en met 55 van tekst 2 om de eis van representativiteit te illustreren (1) • een uitleg dat je de conclusie niet kan trekken op basis van het onderzoek van Inholland, met de naam en de toepassing van de eis van representativiteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het onderzoek van Inholland is uitgevoerd in de stad Rotterdam en niet ook in een landelijke omgeving (r. 50-55) (1) • De onderzoekspopulatie hoeft daarmee geen dwarsdoorsnede van de onderzoekspopulatie van heel Nederland te zijn. Je kunt de conclusie dus niet trekken omdat het onderzoek niet representatief hoeft te zijn voor heel Nederland. De representativiteit van de resultaten is niet gegarandeerd (1) (2)
Opgave 2 Roken
Bij deze opgave horen figuur 1 en tekst 3 uit het bronnenboekje.
Gebruik figuur 1. In figuur 1 staat het percentage rokers naar opleidingsniveau.
Vraag 8 3 punten
Leg op basis van figuur 1 uit of de sociale ongelijkheid tussen laag- en hoogopgeleiden tussen 1989 en 2015 is toegenomen of afgenomen. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit figuur 1.
Tekst 3
Fragmenten uit onderzoek naar roken onder jongeren in een wijk in Montreal, Canada
(…) jongvolwassenen legden uit dat “echt” roken, zoals het soms werd roken heel gewoon was onder hun omschreven, was de enige juiste leeftijdsgenoten. Het was gebruikelijk manier om te roken. (…) om samen met vrienden te roken en
5 tijdens sociale gelegenheden als “Het voelt vreemd om een sigaret te feestjes. Roken in sociale situaties 15 roken waar zij [de volwassenen] bij was een manier om het ijs te breken zijn, dus dat probeer je te vermijden en het hielp om nieuwe mensen te en dat is een vorm van respect denk leren kennen. “Roken voor de ik (…), we roken niet in het
10 gezelligheid” in plaats van altijd of openbaar.”
naar: Glenn e.a., 2017
Opgave 3 Catalonië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • de toename in figuur 1 van het verschil tussen laag- en hoogopgeleiden in het percentage rokers van 25 jaar en ouder tussen 1989 en 2015 (1) • een uitleg van het verband tussen het verschil in roken en het verschil in gezondheid (1) • een uitleg dat een toename van het verschil in gezondheid betekent dat de sociale ongelijkheid tussen laag- en hoogopgeleiden is toegenomen, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In figuur 1 staat dat tussen 1989 en 2015 het verschil tussen laag- en hoogopgeleiden in het percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder van hetzelfde opleidingsniveau is toegenomen (1) • Roken is gedrag dat de gezondheid schaadt. Een toename van een verschil in roken tussen laag- en hoogopgeleiden leidt dus tot een toename van het verschil in gezondheid tussen laag- en hoogopgeleiden (1) • Een toename van het verschil in gezondheid naar opleidingsniveau is een indicatie van de toename van sociale ongelijkheid tussen laag- en hoogopgeleiden. Het verschil in opleidingsniveau gaat namelijk gepaard met een ongelijkere verdeling van gezondheid (een schaars en hooggewaardeerd goed) (1) (3)
Gebruik figuur 1. Stel dat je onderzoek doet naar de samenhang tussen opleidingsniveau en roken. Aan het begin van het onderzoek formuleer je een hypothese over deze mogelijke samenhang in de periode 1989-1991.
Vraag 9 3 punten
− Formuleer een hypothese over de relatie tussen opleidingsniveau en roken in de periode 1989-1991, die op grond van figuur 1 verworpen moet worden.
- Benoem de onafhankelijke en de afhankelijke variabele in de hypothese.
- Geef een reden waarom de hypothese verworpen moet worden. Gebruik in je antwoord informatie uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen een scorepunt toekennen als de formulering van de variabelen past bij de hypothese.
Gebruik tekst 3. Tekst 3 gaat over een onderzoek naar roken in een wijk in een stad in Canada. In de wijk is een bepaalde cultuur met betrekking tot roken te herkennen.
Vraag 10 2 punten
Leg uit dat in de wijk een cultuur met betrekking tot roken te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- een voorbeeld van een cultuur met betrekking tot roken uit tekst 3.
Tekst 3
Fragmenten uit onderzoek naar roken onder jongeren in een wijk in Montreal, Canada
(…) jongvolwassenen legden uit dat “echt” roken, zoals het soms werd roken heel gewoon was onder hun omschreven, was de enige juiste leeftijdsgenoten. Het was gebruikelijk manier om te roken. (…) om samen met vrienden te roken en
5 tijdens sociale gelegenheden als “Het voelt vreemd om een sigaret te feestjes. Roken in sociale situaties 15 roken waar zij [de volwassenen] bij was een manier om het ijs te breken zijn, dus dat probeer je te vermijden en het hielp om nieuwe mensen te en dat is een vorm van respect denk leren kennen. “Roken voor de ik (…), we roken niet in het
10 gezelligheid” in plaats van altijd of openbaar.”
naar: Glenn e.a., 2017
Opgave 3 Catalonië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de wijk een cultuur met betrekking tot roken is te herkennen, met een toepassing van het kernconcept cultuur (1) • een voorbeeld van een cultuur met betrekking tot roken uit tekst 3 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de wijk heersen met betrekking tot roken opvattingen die de jongvolwassenen uit die wijk hebben verworven (1) • Een voorbeeld is dat roken voor de gezelligheid de enige juiste manier is om te roken (r. 9-13) (1) (2)
Vraag 11 1 punt
Beredeneer dat ouders door socialisatie het rookgedrag van hun kinderen kunnen beïnvloeden. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept socialisatie.
Tekst 3
Fragmenten uit onderzoek naar roken onder jongeren in een wijk in Montreal, Canada
(…) jongvolwassenen legden uit dat “echt” roken, zoals het soms werd roken heel gewoon was onder hun omschreven, was de enige juiste leeftijdsgenoten. Het was gebruikelijk manier om te roken. (…) om samen met vrienden te roken en
5 tijdens sociale gelegenheden als “Het voelt vreemd om een sigaret te feestjes. Roken in sociale situaties 15 roken waar zij [de volwassenen] bij was een manier om het ijs te breken zijn, dus dat probeer je te vermijden en het hielp om nieuwe mensen te en dat is een vorm van respect denk leren kennen. “Roken voor de ik (…), we roken niet in het
10 gezelligheid” in plaats van altijd of openbaar.”
naar: Glenn e.a., 2017
Opgave 3 Catalonië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat ouders door socialisatie het rookgedrag van hun kinderen kunnen beïnvloeden, met een toepassing van het kernconcept socialisatie. voorbeeld van een juist antwoord: Ouders kunnen in de omgang met hun kinderen een cultuur met betrekking tot roken op hun kinderen overdragen. Als kinderen van deze ouders later zelf gaan roken, kunnen ze deze cultuur hebben verworven en is hierdoor hun rookgedrag beïnvloed. Er is dan sprake van socialisatie. (1)
Overheidsbeleid kan gericht zijn op het verminderen van roken. Een bijbehorende mediacampagne kan bijvoorbeeld tot doel hebben dat mensen die roken als acceptabel gedrag zien, roken als afwijkend gedrag gaan zien. Socialisatie heeft een aantal functies. Twee functies zijn ‘identificatie met de eigen groep en cultuur’ en ‘het reguleren van gedrag’.
Vraag 12 2 punten
Leg uit welke andere functie van socialisatie in deze mediacampagne te herkennen is. Gebruik in je uitleg een functie van socialisatie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van de functie van ‘verandering van cultuur (van de samenleving en groepen binnen de samenleving)’ / ‘continuering van de cultuur (van de samenleving)’ (1) • een uitleg dat de genoemde functie van socialisatie in deze mediacampagne te herkennen is, omdat door de campagne de cultuur met betrekking tot roken van de samenleving of onder groepen binnen de samenleving kan veranderen / de cultuur van de samenleving met betrekking tot roken (waarin roken als onacceptabel gedrag wordt gezien) voortgezet kan worden (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In deze campagne is ‘verandering van de cultuur van de samenleving en van groepen binnen de samenleving’ te herkennen, (1) • omdat deze campagne erop gericht is om de cultuur met betrekking tot roken onder groepen die roken als acceptabel gedrag zien, te veranderen. (1) (2)
Op de website van een politieke partij staat het volgende standpunt over roken: “Verder zorgen we voor goede voorlichting, want natuurlijk willen we mensen stimuleren om gezond te leven. We gaan mensen alleen niet dwingen, dus willen we de regels voor volwassenen niet nog strenger maken dan ze al zijn.” Het standpunt over niet dwingen gaat over de rol van de overheid in de verzorgingsstaat. Het standpunt past goed bij een uitgangspunt van de politieke stroming waar deze partij bij hoort.
Vraag 13 1 punt
− Noem de bijbehorende politieke stroming.
- Noem een uitgangspunt van deze politieke stroming dat bij dit standpunt past.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen een scorepunt toekennen als beide antwoorden juist zijn.
Opgave 3 Catalonië
Bij deze opgave horen de teksten 4 en 5 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Deze opgave gaat over het streven van een deel van de inwoners van Catalonië naar zelfbestuur en onafhankelijkheid van Spanje. Catalonië is een regio in Spanje. Catalonië heeft een eigen regering en parlement. In het najaar van 2017 riep de toenmalige Catalaanse minister-president Puigdemont naar aanleiding van een omstreden Catalaans referendum de onafhankelijkheid van Catalonië uit. De regering in Madrid greep in en herstelde de Spaanse orde.
Gebruik tekst 4.
Vraag 14 3 punten
a Leg uit dat in tekst 4 een conflict te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept conflict;
- informatie uit tekst 4 waarin een conflict te herkennen is. b Leg uit dat dit conflict een politiek conflict is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip politiek conflict.
Tekst 4
Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw organiseren van het de straat op om onafhankelijkheid onafhankelijkheidsreferendum. Ook van hun regio te eisen. In Barcelona 25 verbood het Spaanse constitutioneel worden honderdduizenden mensen hof2) de stemming. De afgelopen
5 verwacht tijdens de zogenaamde jaren zijn verzoeken voor een ‘Diada’1). Vandaag wordt een volksraadpleging steeds verworpen. ‘historisch’ protest verwacht, omdat Het voornaamste argument tegen Catalanen al op 1 oktober tijdens een 30 een referendum staat volgens eenzijdig uitgeroepen ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt
10 volksraadpleging kunnen stemmen van een ondeelbaar Spanje. voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle “De situatie is ernstig, maar ik weet Catalanen. Voor de mensen die een wat er van mij wordt verwacht. Ik zal zelfstandig Catalonië willen, net zo 35 niet toestaan dat onze samenleving
15 goed als voor diegenen die bij kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spanje willen blijven”, meende Spaanse premier Mariano Rajoy regiopresident Carles Puigdemont rechtstreeks tegen regiopresident tijdens een toespraak (…) Puigdemont. “De Spaanse
40 democratie weet hoe ze zich moet Ondeelbaar verdedigen. Er komt geen enkele
20 Tegen Puigdemont en andere lokale stemming over onafhankelijkheid.” bestuursleden is inmiddels een (…) strafproces gestart voor het
bron: nos.nl, 2017
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a Een juist antwoord bevat een uitleg dat in tekst 4 een conflict te herkennen is, met: • een toepassing van tegenwerking door actoren uit de omschrijving van het kernconcept conflict, met informatie uit tekst 4 waarin deze tegenwerking te herkennen is (1) • een toepassing van het bereiken van de eigen doelen uit de omschrijving van het kernconcept conflict, met informatie uit tekst 4 waarin deze eigen doelen te herkennen zijn (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Er is sprake van een conflict omdat de Catalaanse regering aan de ene kant en de Spaanse regering aan de andere kant elkaar tegenwerken. De twee actoren werken elkaar tegen door aan de ene kant eenzijdig een volksraadpleging uit te roepen (r. 8-10) en aan de andere kant er alles aan te doen om de stemming te laten verbieden / voorkomen (r. 20-26; r.41-42) (1) • De actoren werken elkaar tegen om hun eigen doelen te bereiken. De Catalaanse regering heeft namelijk als doel om de Catalanen hun mening over wel of geen onafhankelijk Catalonië te laten uitspreken (r. 12-16), terwijl de Spaanse regering deze stemming niet wil omdat de regering stelt dat Catalonië volgens de grondwet bij Spanje hoort (r. 29-32) (en er dus volgens de Grondwet geen onafhankelijkheid mogelijk is) (1) b Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat dit conflict een politiek conflict is, met een toepassing van het begrip politiek conflict (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het conflict gaat over de wenselijke/huidige inrichting van Catalonië/Spanje als samenleving. Dit maakt het een politiek conflict (1) (3)
Gebruik tekst 4. Bij het omgaan met conflicten zijn twee modellen te onderscheiden.
Vraag 15 2 punten
Leg uit welk model in tekst 4 te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het genoemde model;
- een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4.
Tekst 4
Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw organiseren van het de straat op om onafhankelijkheid onafhankelijkheidsreferendum. Ook van hun regio te eisen. In Barcelona 25 verbood het Spaanse constitutioneel worden honderdduizenden mensen hof2) de stemming. De afgelopen
5 verwacht tijdens de zogenaamde jaren zijn verzoeken voor een ‘Diada’1). Vandaag wordt een volksraadpleging steeds verworpen. ‘historisch’ protest verwacht, omdat Het voornaamste argument tegen Catalanen al op 1 oktober tijdens een 30 een referendum staat volgens eenzijdig uitgeroepen ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt
10 volksraadpleging kunnen stemmen van een ondeelbaar Spanje. voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle “De situatie is ernstig, maar ik weet Catalanen. Voor de mensen die een wat er van mij wordt verwacht. Ik zal zelfstandig Catalonië willen, net zo 35 niet toestaan dat onze samenleving
15 goed als voor diegenen die bij kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spanje willen blijven”, meende Spaanse premier Mariano Rajoy regiopresident Carles Puigdemont rechtstreeks tegen regiopresident tijdens een toespraak (…) Puigdemont. “De Spaanse
40 democratie weet hoe ze zich moet Ondeelbaar verdedigen. Er komt geen enkele
20 Tegen Puigdemont en andere lokale stemming over onafhankelijkheid.” bestuursleden is inmiddels een (…) strafproces gestart voor het
bron: nos.nl, 2017
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het conflictmodel in tekst 4 te herkennen is, met een toepassing van een kenmerk van het conflictmodel (1) • een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het conflictmodel is in tekst 4 te herkennen, omdat de betrokken actoren ieder hun strijdmiddelen inzetten (1) • Zo blijkt uit tekst 4 dat een deel van de Catalanen zich mobiliseert als strijdmiddel (r. 1-3) (1) (2)
Gebruik tekst 4. Met het systeemmodel kun je de politieke besluitvorming rondom de onafhankelijkheid van Catalonië analyseren. Er zijn verschillende actoren in het politieke systeem die volgens het systeemmodel bij politieke besluitvorming een rol spelen. Een voorbeeld van zo´n actor in tekst 4 is het openbaar bestuur.
Vraag 16 1 punt
Noem uit tekst 4 twee andere actoren uit het politieke systeem die in het proces van politieke besluitvorming over onafhankelijkheid van Catalonië een rol spelen.
Tekst 4
Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw organiseren van het de straat op om onafhankelijkheid onafhankelijkheidsreferendum. Ook van hun regio te eisen. In Barcelona 25 verbood het Spaanse constitutioneel worden honderdduizenden mensen hof2) de stemming. De afgelopen
5 verwacht tijdens de zogenaamde jaren zijn verzoeken voor een ‘Diada’1). Vandaag wordt een volksraadpleging steeds verworpen. ‘historisch’ protest verwacht, omdat Het voornaamste argument tegen Catalanen al op 1 oktober tijdens een 30 een referendum staat volgens eenzijdig uitgeroepen ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt
10 volksraadpleging kunnen stemmen van een ondeelbaar Spanje. voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle “De situatie is ernstig, maar ik weet Catalanen. Voor de mensen die een wat er van mij wordt verwacht. Ik zal zelfstandig Catalonië willen, net zo 35 niet toestaan dat onze samenleving
15 goed als voor diegenen die bij kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spanje willen blijven”, meende Spaanse premier Mariano Rajoy regiopresident Carles Puigdemont rechtstreeks tegen regiopresident tijdens een toespraak (…) Puigdemont. “De Spaanse
40 democratie weet hoe ze zich moet Ondeelbaar verdedigen. Er komt geen enkele
20 Tegen Puigdemont en andere lokale stemming over onafhankelijkheid.” bestuursleden is inmiddels een (…) strafproces gestart voor het
bron: nos.nl, 2017
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Het scorepunt alleen toekennen als beide actoren genoemd zijn.
- Geen scorepunt toekennen voor andere actoren (zoals de premier of regio-president).
Gebruik tekst 4. In het systeemmodel worden in het politieke proces vier fases onderscheiden. Een daarvan is feedback.
Vraag 17 2 punten
− Noem de drie andere fases.
- Beredeneer bij welke fase de protesten in tekst 4 passen. Kies uit één van de drie genoemde fases.
Tekst 4
Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw organiseren van het de straat op om onafhankelijkheid onafhankelijkheidsreferendum. Ook van hun regio te eisen. In Barcelona 25 verbood het Spaanse constitutioneel worden honderdduizenden mensen hof2) de stemming. De afgelopen
5 verwacht tijdens de zogenaamde jaren zijn verzoeken voor een ‘Diada’1). Vandaag wordt een volksraadpleging steeds verworpen. ‘historisch’ protest verwacht, omdat Het voornaamste argument tegen Catalanen al op 1 oktober tijdens een 30 een referendum staat volgens eenzijdig uitgeroepen ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt
10 volksraadpleging kunnen stemmen van een ondeelbaar Spanje. voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle “De situatie is ernstig, maar ik weet Catalanen. Voor de mensen die een wat er van mij wordt verwacht. Ik zal zelfstandig Catalonië willen, net zo 35 niet toestaan dat onze samenleving
15 goed als voor diegenen die bij kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spanje willen blijven”, meende Spaanse premier Mariano Rajoy regiopresident Carles Puigdemont rechtstreeks tegen regiopresident tijdens een toespraak (…) Puigdemont. “De Spaanse
40 democratie weet hoe ze zich moet Ondeelbaar verdedigen. Er komt geen enkele
20 Tegen Puigdemont en andere lokale stemming over onafhankelijkheid.” bestuursleden is inmiddels een (…) strafproces gestart voor het
bron: nos.nl, 2017
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van invoer/input, omzetting/conversie en uitvoer/output (1) • een redenering dat de protesten passen bij invoer/input (1) voorbeeld van een juist antwoord: • invoer, omzetting en uitvoer (1) • De protesten in tekst 4 passen bij de fase van invoer/input omdat burgers hier eisen/wensen naar voren brengen voor een verandering van het Spaanse politieke systeem (1) (2)
Gebruik tekst 5. In tekst 5 staat dat de Spaanse premier zich mogelijk gaat beroepen op de grondwet.
Vraag 18 2 punten
Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de grondwet een politieke institutie is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept politieke institutie;
- een voorbeeld uit tekst 5 bij het kernconcept politieke institutie.
Tekst 4
Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest
Catalanen gaan vanmiddag opnieuw organiseren van het de straat op om onafhankelijkheid onafhankelijkheidsreferendum. Ook van hun regio te eisen. In Barcelona 25 verbood het Spaanse constitutioneel worden honderdduizenden mensen hof2) de stemming. De afgelopen
5 verwacht tijdens de zogenaamde jaren zijn verzoeken voor een ‘Diada’1). Vandaag wordt een volksraadpleging steeds verworpen. ‘historisch’ protest verwacht, omdat Het voornaamste argument tegen Catalanen al op 1 oktober tijdens een 30 een referendum staat volgens eenzijdig uitgeroepen ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt
10 volksraadpleging kunnen stemmen van een ondeelbaar Spanje. voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle “De situatie is ernstig, maar ik weet Catalanen. Voor de mensen die een wat er van mij wordt verwacht. Ik zal zelfstandig Catalonië willen, net zo 35 niet toestaan dat onze samenleving
15 goed als voor diegenen die bij kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spanje willen blijven”, meende Spaanse premier Mariano Rajoy regiopresident Carles Puigdemont rechtstreeks tegen regiopresident tijdens een toespraak (…) Puigdemont. “De Spaanse
40 democratie weet hoe ze zich moet Ondeelbaar verdedigen. Er komt geen enkele
20 Tegen Puigdemont en andere lokale stemming over onafhankelijkheid.” bestuursleden is inmiddels een (…) strafproces gestart voor het
bron: nos.nl, 2017
noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet
Tekst 5
Wat wordt het? De-escaleren of Catalaanse roulette?
(…) Drie dagen na het Mariano Rajoy dreigt ermee om in onafhankelijkheidsreferendum hangt 10 dat geval artikel 155 van de grondwet er nog steeds een doemscenario te ontgrendelen; het beruchte artikel boven Catalonië. De Catalaanse dat de Spaanse overheid de macht
5 minister-president Carles geeft om tijdelijk de bevoegdheden Puigdemont staat op het punt om de van een autonome gemeenschap af eenzijdige onafhankelijkheid uit te 15 te nemen en de orde met alle roepen en de Spaanse premier mogelijke middelen te herstellen. (…)
bron: www.demorgen.be, 2017
tabel 1
Resultaten referendum (1 oktober 2017) onafhankelijkheid Catalonië
antwoord op vraag: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt in de vorm van een republiek?” aantal ja 2.044.038 nee 177.547 stemmen ten opzichte van geregistreerde stemmers totaal uitgebrachte stemmen (inclusief ongeldige en blanco stemmen) 2.286.217 geregistreerde stemmers (alle mensen die mochten stemmen) 5.313.564
naar: Wikipedia & Overheid van Catalonië, 2017
Opgave 4 Skateboarden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat uit tekst 5 blijkt dat de grondwet een politieke institutie is, met een toepassing van het kernconcept politieke institutie (1) • een voorbeeld uit tekst 5 bij het kernconcept politieke institutie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De grondwet is een politieke institutie omdat er sprake is van wettelijke en dus geformaliseerde regels die de politieke machtsuitoefening van de Spaanse overheid ten opzichte van Catalonië reguleren (1) • Een van deze wettelijk vastgestelde regels is artikel 155 die de Spaanse overheid de macht geeft om tijdelijk de bevoegdheden van een autonome gemeenschap af te nemen (r. 10-15) (1) (2)
Gebruik tekst 5. Machtsbronnen kunnen worden gebruikt voor het uitoefenen van macht. Er zijn verschillende soorten machtsbronnen, zoals cognitieve machtsbronnen.
Vraag 19 2 punten
Leg uit welke andere soort machtsbron de grondwet is. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van deze soort machtsbron;
- informatie uit tekst 5 waaruit blijkt dat de grondwet deze soort machtsbron is.
Tekst 5
Wat wordt het? De-escaleren of Catalaanse roulette?
(…) Drie dagen na het Mariano Rajoy dreigt ermee om in onafhankelijkheidsreferendum hangt 10 dat geval artikel 155 van de grondwet er nog steeds een doemscenario te ontgrendelen; het beruchte artikel boven Catalonië. De Catalaanse dat de Spaanse overheid de macht
5 minister-president Carles geeft om tijdelijk de bevoegdheden Puigdemont staat op het punt om de van een autonome gemeenschap af eenzijdige onafhankelijkheid uit te 15 te nemen en de orde met alle roepen en de Spaanse premier mogelijke middelen te herstellen. (…)
bron: www.demorgen.be, 2017
tabel 1
Resultaten referendum (1 oktober 2017) onafhankelijkheid Catalonië
antwoord op vraag: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt in de vorm van een republiek?” aantal ja 2.044.038 nee 177.547 stemmen ten opzichte van geregistreerde stemmers totaal uitgebrachte stemmen (inclusief ongeldige en blanco stemmen) 2.286.217 geregistreerde stemmers (alle mensen die mochten stemmen) 5.313.564
naar: Wikipedia & Overheid van Catalonië, 2017
Opgave 4 Skateboarden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat de grondwet een politieke machtsbron is, met de naam en een toepassing van het begrip politieke machtsbron (1) • informatie uit tekst 5 waaruit blijkt dat de grondwet deze soort machtsbron is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De grondwet is een politieke machtsbron omdat het een (legitiem) middel is voor de Spaanse overheid om dwang uit te oefenen (1) • Het uitoefenen van dwang blijkt in tekst 5, omdat de overheid tijdelijk de bevoegdheden van Catalonië kan afnemen (r. 12-15) (1) (2)
Gebruik tekst 5. De grondwet is een machtsbron.
Vraag 20 2 punten
Leg uit dat er sprake is van machtsgebruik als de Spaanse overheid de grondwet als machtsbron gebruikt. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept macht;
- een voorbeeld uit tekst 5 waaruit blijkt dat er sprake is van dit machtsgebruik.
Tekst 5
Wat wordt het? De-escaleren of Catalaanse roulette?
(…) Drie dagen na het Mariano Rajoy dreigt ermee om in onafhankelijkheidsreferendum hangt 10 dat geval artikel 155 van de grondwet er nog steeds een doemscenario te ontgrendelen; het beruchte artikel boven Catalonië. De Catalaanse dat de Spaanse overheid de macht
5 minister-president Carles geeft om tijdelijk de bevoegdheden Puigdemont staat op het punt om de van een autonome gemeenschap af eenzijdige onafhankelijkheid uit te 15 te nemen en de orde met alle roepen en de Spaanse premier mogelijke middelen te herstellen. (…)
bron: www.demorgen.be, 2017
tabel 1
Resultaten referendum (1 oktober 2017) onafhankelijkheid Catalonië
antwoord op vraag: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt in de vorm van een republiek?” aantal ja 2.044.038 nee 177.547 stemmen ten opzichte van geregistreerde stemmers totaal uitgebrachte stemmen (inclusief ongeldige en blanco stemmen) 2.286.217 geregistreerde stemmers (alle mensen die mochten stemmen) 5.313.564
naar: Wikipedia & Overheid van Catalonië, 2017
Opgave 4 Skateboarden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat er sprake is van machtsgebruik als de Spaanse overheid de grondwet als machtsbron gebruikt, met een toepassing van het kernconcept macht, waarbij het beperken/vergroten van de handelingsmogelijkheden / het bereiken van de eigen doelstellingen wordt genoemd (1) • een voorbeeld uit tekst 5 van het beperken/vergroten van deze handelingsmogelijkheden / het bereiken van deze eigen doelstellingen (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Door gebruik van de grondwet als machtsbron kan de Spaanse overheid de mogelijkheden van de Catalaanse regering om Catalonië te besturen, beperken. Er is daarmee sprake van machtsgebruik (1) • Een voorbeeld van het beperken van deze handelingsmogelijkheden is het tijdelijk afnemen van de bevoegdheden van een autonome gemeenschap (zoals Catalonië) (r. 12-15) (1) (2)
Een kenmerk van een staat is dat er sprake is van interne en externe soevereiniteit.
Vraag 21 2 punten
a Geef een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit. b Leg uit dat Catalonië geen externe soevereiniteit heeft. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit;
- informatie uit tekst 5 waarin het ontbreken van externe soevereiniteit te herkennen is.
Tekst 5
Wat wordt het? De-escaleren of Catalaanse roulette?
(…) Drie dagen na het Mariano Rajoy dreigt ermee om in onafhankelijkheidsreferendum hangt 10 dat geval artikel 155 van de grondwet er nog steeds een doemscenario te ontgrendelen; het beruchte artikel boven Catalonië. De Catalaanse dat de Spaanse overheid de macht
5 minister-president Carles geeft om tijdelijk de bevoegdheden Puigdemont staat op het punt om de van een autonome gemeenschap af eenzijdige onafhankelijkheid uit te 15 te nemen en de orde met alle roepen en de Spaanse premier mogelijke middelen te herstellen. (…)
bron: www.demorgen.be, 2017
tabel 1
Resultaten referendum (1 oktober 2017) onafhankelijkheid Catalonië
antwoord op vraag: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt in de vorm van een republiek?” aantal ja 2.044.038 nee 177.547 stemmen ten opzichte van geregistreerde stemmers totaal uitgebrachte stemmen (inclusief ongeldige en blanco stemmen) 2.286.217 geregistreerde stemmers (alle mensen die mochten stemmen) 5.313.564
naar: Wikipedia & Overheid van Catalonië, 2017
Opgave 4 Skateboarden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a Een juist antwoord bevat: • een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit waaruit blijkt dat staatsgezag niet ondergeschikt is aan het gezag van andere staten (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Er is sprake van externe soevereiniteit als het gezag van een staat niet ondergeschikt is aan het gezag van andere staten (1) b Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat Catalonië geen externe soevereiniteit heeft, met een toepassing van het begrip externe soevereiniteit en informatie uit tekst 5 waarin het ontbreken van externe soevereiniteit te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 5 blijkt dat de Spaanse overheid de macht heeft om van een autonome gemeenschap zoals Catalonië tijdelijk bevoegdheden af te nemen (r. 12-15). Catalonië heeft dus geen externe soevereiniteit omdat uit tekst 5 blijkt dat het gezag van de Spaanse overheid boven het gezag van de Catalaanse overheid staat (1) (2)
Gebruik tabel 1. Regio-president Puigdemont riep na het referendum de onafhankelijkheid van Catalonië uit. De uitslag van het referendum staat in tabel 1. Met de informatie in tabel 1 is niet te bepalen of het uitroepen van de onafhankelijkheid een representatief besluit was.
Vraag 22 2 punten
Leg uit welke informatie in tabel 1 ontbreekt om te bepalen of het uitroepen van de onafhankelijkheid een representatief besluit was. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
- informatie uit tabel 1 die je uitleg ondersteunt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat informatie ontbreekt over de steun voor het referendum onder de gehele stemgerechtigde bevolking / over het standpunt van de Catalanen die niet hebben gestemd, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (1) • informatie uit tabel 1 die deze uitleg ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tabel 1 ontbreekt informatie over in hoeverre de stemgerechtigde bevolking die niet is gaan stemmen, ook voor onafhankelijkheid is. Zonder deze informatie kun je niet bepalen in hoeverre het besluit ook overeenkomt met het standpunt van alle Catalanen die vertegenwoordigd worden (1) • Uit tabel 1 blijkt namelijk dat minder dan de helft van de geregistreerde stemmers zijn of haar stem heeft uitgebracht (1) (2)
Opgave 4 Skateboarden
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding Deze opgave gaat over de skateboard-cultuur en skateboarden als nieuwe olympische sport. Skateboarden is in de twintigste eeuw ontstaan in de Verenigde Staten. In 2021 was skateboarden voor het eerst een sport op de Olympische Spelen in Tokyo. Een van de eisen om als skateboarder mee te doen is dat elk van de vijf wereldcontinenten vertegenwoordigd is op dit sportevenement.
Gebruik de inleiding van de opgave.
Vraag 23 1 punt
Leg uit dat skateboarden te zien is als een geglobaliseerde sport. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept globalisering;
- informatie uit de inleiding van de opgave waarin globalisering te herkennen is.
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen een scorepunt toekennen als de Olympische Spelen als indicatie van een geglobaliseerde sport wordt gebruikt.
Gebruik tekst 6.
Vraag 24 3 punten
a Beredeneer dat de skateboard-cultuur een subcultuur is. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip subcultuur;
- informatie uit tekst 6 waarin een subcultuur te herkennen is. b Beredeneer dat deze subcultuur kan zorgen voor sociale cohesie tussen skaters. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
- een factor die de sociale cohesie kan bevorderen uit tekst 6.
Tekst 6
(…) Als je skater bent, dan betekent die tot op zekere hoogte dat meer dan zomaar iemand die op tegenovergesteld zijn aan, of op zijn een houten plankje door de stad rolt. minst anders zijn dan die van de Een goede skater zijn en weten waar mainstream-volwassenen-
5 en wanneer je kunt skaten, dat hoort 20 maatschappij. erbij; evenals het dragen van bepaalde kleding en accessoires, het Skater worden betekent een proces hebben van een bepaald kapsel, het van zelfidentificatie: het gaat om het luisteren naar bepaalde uitdragen van een houding en het
10 muzieksoorten en het kiezen van aannemen van een identiteit die bepaalde producten of merken. Maar 25 letterlijk belichaamd wordt door een goede toepassing van deze bepaalde uiterlijke externe merktekens helpt ook om jou verschijningsvormen en een fysieke te definiëren als lid van een groep die stijl. (…) Het is in feite niets minder
15 bepaalde waarden deelt
- waarden dan een complete ‘lifestyle’ (…).
naar: David Buckingham, 2009
►►► ν
Bekijk het antwoord
- a Een juist antwoord bevat: • een redenering dat de skateboard-cultuur een subcultuur is, omdat de levensstijl deels overeenkomt met de dominante cultuur én deels afwijkt van de dominante cultuur (1) • informatie uit tekst 6 waarin een subcultuur te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De skateboard-cultuur is een subcultuur, omdat het een levensstijl is die deels overeenkomt met de dominante cultuur én deels afwijkt van de dominante cultuur (1) • In tekst 6 staat namelijk dat skaters waarden delen die tot op zekere hoogte tegenovergesteld zijn of anders zijn dan waarden uit de mainstream-volwassenenmaatschappij (r. 14-20) (1) b Een juist antwoord bevat: • een redenering dat de gedeelde waarden uit tekst 6 de sociale cohesie kunnen bevorderen, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Gedeelde waarden (r. 15) kunnen ervoor zorgen dat skaters het gevoel hebben een groep te zijn. Het gevoel een groep te zijn is een indicatie van sociale cohesie (1) (3)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik tekst 6.
Vraag 25 1 punt
Noem een materieel aspect van de skateboard-cultuur uit tekst 6.
Tekst 6
(…) Als je skater bent, dan betekent die tot op zekere hoogte dat meer dan zomaar iemand die op tegenovergesteld zijn aan, of op zijn een houten plankje door de stad rolt. minst anders zijn dan die van de Een goede skater zijn en weten waar mainstream-volwassenen-
5 en wanneer je kunt skaten, dat hoort 20 maatschappij. erbij; evenals het dragen van bepaalde kleding en accessoires, het Skater worden betekent een proces hebben van een bepaald kapsel, het van zelfidentificatie: het gaat om het luisteren naar bepaalde uitdragen van een houding en het
10 muzieksoorten en het kiezen van aannemen van een identiteit die bepaalde producten of merken. Maar 25 letterlijk belichaamd wordt door een goede toepassing van deze bepaalde uiterlijke externe merktekens helpt ook om jou verschijningsvormen en een fysieke te definiëren als lid van een groep die stijl. (…) Het is in feite niets minder
15 bepaalde waarden deelt
- waarden dan een complete ‘lifestyle’ (…).
naar: David Buckingham, 2009
►►► ν
Bekijk het antwoord
- Juiste antwoorden zijn (een van de volgende): een houten plankje (r. 3) / bepaalde kleding (r. 7) / bepaalde accessoires (r. 7) / bepaald kapsel (r. 8) / bepaalde muzieksoorten (r. 9-10) / bepaalde producten (r. 11) / bepaalde merken (r. 11) / bepaalde uiterlijke verschijningsvormen (r. 26-27) / een fysieke stijl (r. 27-28) (1)
In onderzoek naar de skateboard-cultuur wordt het onderscheid gemaakt tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’. Dit onderscheid werd belangrijker doordat de ‘skatestijl’ populairder werd binnen de ‘mainstream’-jongerencultuur. Een nepskater is bijvoorbeeld iemand die wel kleding draagt die skaters dragen, maar zelf niet op een skateboard rijdt en de technieken niet beheerst.
Vraag 26 2 punten
Beredeneer dat als je je een ‘echte skater’ noemt, dit iets zegt over je sociale identiteit. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip sociale identiteit;
- het onderscheid tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’;
- informatie uit de inleiding van deze vraag om sociale identiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat als je je een ‘echte skater’ noemt, dit iets zegt over je sociale identiteit, met: • een toepassing van het begrip sociale identiteit (1) • informatie uit de inleiding van de vraag om sociale identiteit te illustreren en het onderscheid tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’ (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Als je je een ‘echte skater’ noemt, zegt dit iets over het beeld dat je als skater over jezelf hebt, dat is afgeleid van de kennis die je hebt over skaters (1) • Je zelfbeeld is dan afgeleid van de kennis over een ‘echte skater’, namelijk kennis over de kenmerken zoals het beheersen van skateboard-technieken. Je onderscheidt je daarmee van ‘nepskaters’ die wel skate-kleding dragen, maar niet (kunnen) skaten (1) (2)
Gebruik de inleiding van vraag 26. Bij groepsvorming is er onder andere sprake van uitsluiting.
Vraag 27 1 punt
Beredeneer dat in de term ‘nepskaters’ uitsluiting te herkennen is. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip uitsluiting;
- informatie uit de inleiding van vraag 26 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat in het gebruik van de term ‘nepskaters’ uitsluiting te herkennen is, met een toepassing van het begrip uitsluiting en informatie uit de inleiding van vraag 26 die deze redenering ondersteunt. voorbeeld van een juist antwoord: Uit de inleiding blijkt dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’. Door te spreken over ‘nepskaters’, in tegenstelling tot ‘echte skaters’, wordt aangegeven dat deze ‘nepskaters’ niet tot de groep ‘echte skaters’ behoren. Als je niet tot de groep mag behoren, is er sprake van uitsluiting. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2022, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-22-2-o
Andere examens maatschappijwetenschappen havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2 loopt tot vraag 27. Van 25 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), vorming (8) en verhouding (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-2/ha-1034-a-22-2-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.