Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Alcoholgebruik bij studentenverenigingen, Opgave 2 Jong geleerd, oud gedaan, Opgave 3 Actie op het erf, Opgave 4 Kansen en belemmeringen voor jongeren.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1 loopt tot vraag 26. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), binding (5) en vorming (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 4-7, 9-10, 16-17, 23-24 | 10 |
| Binding | 2-3, 14-15, 21 | 5 |
| Vorming | 1, 11, 19-20 | 4 |
| Verhouding | 13, 18, 25-26 | 4 |
| Verandering | 12 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over binding (21% van de vragen, gemiddeld 13%). Minder over vorming (17% van de vragen, gemiddeld 24%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Alcoholgebruik bij studentenverenigingen
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 1. In het project dat gestart is om het alcoholgebruik binnen bepaalde studentenverenigingen te verminderen, hebben de betrokkenen een aantal afspraken gemaakt. Een voorbeeld van een afspraak is dat elke vereniging ernaar streeft om de toegang tot de sociëteit te weigeren aan leden die te veel alcohol hebben gedronken. Socialisatie heeft een aantal functies.
Vraag 1 3 punten
Leg uit welke functie van socialisatie te herkennen is in de afspraken. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- informatie uit tekst 1 waarin cultuur te herkennen is;
- een functie van socialisatie.
Tekst 1
Den Oudsten: “Studenten kunnen ongebreideld drinken, dat moeten we voorkomen”
De gemeente Groningen heeft samen met acht studentenverenigingen een 25 (…) De burgemeester wil het project gestart om het alcoholgebruik alcoholgebruik binnen de muren van binnen de verenigingen te studentenverenigingen dus flink
5 verminderen 1) . Het gaat om de acht veranderen. (…) Toch stonden niet grootste verenigingen, waaronder alle aangesloten verenigingen te Vindicat. 30 springen om mee te doen aan het project. “We willen de excessen door toedoen “Men moest er wel even aan wennen. van alcohol tegengaan. Dat willen we Ik heb ze wel gezegd dat het
10 doen door strakke regels te maken”, namelijk niet voor de bühne3) is, het zegt burgemeester Peter den 35 gaat ergens een beetje pijn doen.” Oudsten. Den Oudsten benadrukt dat het niet (…) zijn bedoeling is om het Volgens het gemeentebestuur is er alcoholgebruik aan banden te leggen, binnen bepaalde verenigingen een te maar hij wil de excessen als gevolg
15 sterke ‘alcoholcultuur’. Door die 40 van het drinken van een borrel cultuur ontstaan er volgens Den tegengaan. Oudsten dingen die je niet moet “Op dit moment kan men willen. “Bijvoorbeeld dat er zóveel ongebreideld doordrinken, dat men gedronken wordt dat mensen in hun inderdaad volledig uit het lood en
20 eigen braaksel in de sociëteit 2) 45 dronken de deur uitloopt. Ik denk dat liggen. Die blijven daar liggen terwijl we moeten voorkomen dat het nog er mensen aan de bar staan. Of langer gebeurt.” (…) mensen die waggelend de sociëteit uitlopen.”
bron: www.rtvnoord.nl, 2019
noot 1 Behalve deze genoemde partijen namen ook de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen deel. noot 2 sociëteit = (gebouw van de) vereniging waar men voor de gezelligheid naartoe gaat noot 3 iets doen voor de bühne = iets alleen doen om de aandacht die je ermee trekt
Opgave 2 Jong geleerd, oud gedaan
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 1 waarin cultuur te herkennen is (1) • een uitleg dat er sprake is van een (alcohol)cultuur binnen studentenverenigingen, met een toepassing van het kernconcept cultuur (1) • een uitleg dat in de afspraken de functie van socialisatie ‘verandering van de cultuur (van de samenleving en van groepen daarbinnen)’ te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat men (binnen bepaalde studentenverenigingen) op dit moment ongebreideld kan doordrinken en volledig uit het lood en dronken de deur uit kan lopen (r. 42-45) (1) • Hieruit blijkt dat binnen bepaalde studentenverenigingen de opvatting heerst dat het normaal/acceptabel is veel alcohol te drinken. Deze opvatting maakt deel uit van de (alcohol)cultuur die de leden van deze studentenverenigingen verworven hebben (1) • Met de afspraken willen de studentenverenigingen en de andere betrokkenen bij het project de opvatting dat het normaal is te veel en ongebreideld te drinken veranderen / een verandering van deze (alcohol)cultuur binnen studentenverenigingen teweegbrengen. De functie van socialisatie ‘verandering van de cultuur (van de samenleving en groepen daarbinnen)’ is dus te herkennen (1) (3)
Gebruik tekst 1.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat er bij het project in tekst 1 om het alcoholgebruik te verminderen sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.
Tekst 1
Den Oudsten: “Studenten kunnen ongebreideld drinken, dat moeten we voorkomen”
De gemeente Groningen heeft samen met acht studentenverenigingen een 25 (…) De burgemeester wil het project gestart om het alcoholgebruik alcoholgebruik binnen de muren van binnen de verenigingen te studentenverenigingen dus flink
5 verminderen 1) . Het gaat om de acht veranderen. (…) Toch stonden niet grootste verenigingen, waaronder alle aangesloten verenigingen te Vindicat. 30 springen om mee te doen aan het project. “We willen de excessen door toedoen “Men moest er wel even aan wennen. van alcohol tegengaan. Dat willen we Ik heb ze wel gezegd dat het
10 doen door strakke regels te maken”, namelijk niet voor de bühne3) is, het zegt burgemeester Peter den 35 gaat ergens een beetje pijn doen.” Oudsten. Den Oudsten benadrukt dat het niet (…) zijn bedoeling is om het Volgens het gemeentebestuur is er alcoholgebruik aan banden te leggen, binnen bepaalde verenigingen een te maar hij wil de excessen als gevolg
15 sterke ‘alcoholcultuur’. Door die 40 van het drinken van een borrel cultuur ontstaan er volgens Den tegengaan. Oudsten dingen die je niet moet “Op dit moment kan men willen. “Bijvoorbeeld dat er zóveel ongebreideld doordrinken, dat men gedronken wordt dat mensen in hun inderdaad volledig uit het lood en
20 eigen braaksel in de sociëteit 2) 45 dronken de deur uitloopt. Ik denk dat liggen. Die blijven daar liggen terwijl we moeten voorkomen dat het nog er mensen aan de bar staan. Of langer gebeurt.” (…) mensen die waggelend de sociëteit uitlopen.”
bron: www.rtvnoord.nl, 2019
noot 1 Behalve deze genoemde partijen namen ook de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen deel. noot 2 sociëteit = (gebouw van de) vereniging waar men voor de gezelligheid naartoe gaat noot 3 iets doen voor de bühne = iets alleen doen om de aandacht die je ermee trekt
Opgave 2 Jong geleerd, oud gedaan
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat er bij het project in tekst 1 sprake is van samenwerking, met: • een toepassing van het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 1 waaruit het vormen van relaties / afstemmen van handelen blijkt (1) • een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 1 waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Acht studentenverenigingen willen samen met de gemeente Groningen (en de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen) strakke regels maken (r. 9-10). Het maken van strakke regels is een voorbeeld van het op elkaar afstemmen van het handelen van de studentenverenigingen en de gemeente (en de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen) (1) • Zij stemmen dit handelen op elkaar af voor een gemeenschappelijk doel, namelijk het tegengaan van de excessen (binnen de verenigingen) door toedoen van alcohol (r. 8-9). Er is dus sprake van samenwerking (1) (2)
De afspraken die de acht studentenverenigingen met de gemeente Groningen, de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen hebben gemaakt, zijn vastgelegd in een convenant dat door alle partijen is ondertekend. Het wel of niet naleven van de maatregelen in het convenant door de studentenverenigingen kan gevolgen hebben voor de studentenverenigingen. Een maatregel in het convenant is dat leden die zich misdragen hebben omdat ze te veel alcohol gedronken hebben, zullen worden aangesproken door iemand van het verenigingsbestuur en zullen worden geconfronteerd met hun gedrag.
Vraag 3 1 punt
Leg uit of er bij naleving van deze maatregel sprake is van informele of formele sociale controle. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen soort sociale controle.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat er bij de naleving van de maatregel sprake is van formele sociale controle, met een toepassing van formele sociale controle. voorbeeld van een juist antwoord: Er is sprake van formele sociale controle omdat de maatregel formeel is vastgelegd in het convenant en de bestuurder op grond van deze maatregel de taak/bevoegdheid heeft gekregen om op te treden. (1)
In september 2017 richtten een paar honderd dronken leden van een studentenvereniging in Groningen in een restaurant vernielingen aan. In reactie hierop stelde de Rijksuniversiteit Groningen per direct de betaling van de bestuursbeurzen van de bestuursleden uit. Als zich geen nieuwe incidenten zouden voordoen, zou het geld aan het eind van het studiejaar alsnog worden overgemaakt.
Vraag 4 1 punt
Leg uit dat de Rijksuniversiteit Groningen door deze maatregel macht uitoefent. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept macht;
- informatie uit de inleiding van deze vraag.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg van de machtsuitoefening van de Rijksuniversiteit Groningen waaruit blijkt dat het uitstellen van bestuursbeurzen een hulpbron is om de handelingsmogelijkheden van de bestuursleden te beperken / om doelstellingen op het gebied van het tegengaan van incidenten (als gevolg van alcoholgebruik) te bereiken. voorbeeld van een juist antwoord: De Rijksuniversiteit Groningen zet een hulpbron in, namelijk het bevriezen van de bestuursbeurzen van de bestuursleden. Door deze hulpbron in te zetten beperkt de universiteit de financiële mogelijkheden van de bestuursleden. De universiteit oefent zo macht uit. (1)
Opgave 2 Jong geleerd, oud gedaan
Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding De leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor een volksvertegenwoordiging is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet. In juni 2019 kwam de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) met het adviesrapport ‘Jong geleerd, oud gedaan’. In dit rapport adviseert de ROB om de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet te halen, zodat het mogelijk is om te experimenteren met stemrecht voor 16- en 17-jarigen op gemeentelijk en provinciaal niveau. De ROB stelt dat uit onderzoek blijkt dat “de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op onder andere politieke kennis en interesse van jongeren en op hun opkomst bij verkiezingen. Bovendien lijkt dit effect langdurig te zijn, in de zin dat wanneer jongeren ouder worden hun opkomst structureel hoger blijft.”
In het adviesrapport van de ROB staat dat de politieke betrokkenheid van jongeren in Nederland laag is, in vergelijking met oudere leeftijdsgroepen en in vergelijking met landen die enigszins lijken op ons land. Slechts 4 op de
10 jongeren in Nederland zijn tamelijk tot zeer geïnteresseerd in de politiek. Een van de duidelijkste signalen voor de lage betrokkenheid van jongeren is volgens de ROB hun lage opkomst bij verkiezingen. Volgens de ROB is de lage opkomst van jongeren problematisch. Jongeren maken zich zorgen over andere politieke vraagstukken dan ouderen of hebben andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen, zo staat er in het adviesrapport.
Gebruik de inleiding van de opgave. Volgens de ROB is verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een geschikte maatregel om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten, waaronder hun opkomst bij verkiezingen. Voorstanders van verlaging stellen bovendien dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan leiden tot een verhoging van de representativiteit van overheidsbesluiten.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit van overheidsbesluiten kan verhogen. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
- informatie uit de inleiding van de opgave die je redenering ondersteunt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit de inleiding die de redenering ondersteunt dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit van overheidsbesluiten kan verhogen, waarbij benoemd wordt dat jongeren zich zorgen maken over andere politieke vraagstukken dan ouderen / dat jongeren andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen hebben (1) • een redenering dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit van overheidsbesluiten kan verhogen, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de inleiding staat dat de opkomst van jongeren bij verkiezingen (relatief) laag is en dat jongeren zich zorgen maken over andere politieke vraagstukken dan ouderen / dat jongeren andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen hebben. In de inleiding staat ook dat het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op de opkomst van jongeren bij verkiezingen (1) • Door de kiesgerechtigde leeftijd te verlagen kunnen meer jongeren via hun stem hun standpunten en belangen kenbaar maken. Dit kan betekenen dat volksvertegenwoordigers in hun standpunten en afweging van belangen meer rekening houden met standpunten en belangen van jongeren. Als de standpunten en besluiten van de volksvertegenwoordigers meer overeenkomen met die van de jongeren is er sprake van meer representativiteit (1) (2)
Er is een verschil tussen actief kiesrecht en passief kiesrecht. Zowel een verlaging van de leeftijdsgrens voor het actief kiesrecht naar
16 jaar als een verlaging van de leeftijdsgrens voor het passief kiesrecht naar 16 jaar, kan leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad.
Vraag 6 2 punten
Leg uit wanneer een verlaging van de leeftijdsgrens voor passief kiesrecht naar 16 jaar zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept representatie;
- een omschrijving van het begrip passief kiesrecht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: een uitleg wanneer een verlaging van de leeftijdsgrens voor passief kiesrecht naar 16 jaar zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad, met: • een omschrijving van een situatie dat jongeren van 16 en 17 jaar zich verkiesbaar gaan stellen en verkozen worden (1) • een uitleg dat die situatie zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad, met een toepassing van het kernconcept representatie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Dat zal het geval zijn als ook jongeren van 16 en 17 jaar zich verkiesbaar gaan stellen (passief kiesrecht) en verkozen worden (doordat er voldoende op hen gestemd is) (1) • In dat geval zullen jongeren meer vertegenwoordigers in de gemeenteraad/een volksvertegenwoordiging krijgen. Er is dan sprake van een hogere representatie van jongeren in de gemeenteraad/een volksvertegenwoordiging (1) (2)
Gebruik de inleiding van de opgave.
Vraag 7 2 punten
Leg uit dat het kiesstelsel een politieke institutie is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept politieke institutie;
- een voorbeeld uit de inleiding van de opgave bij het kernconcept politieke institutie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het kiesstelsel een politieke institutie is, met een toepassing van het kernconcept politieke institutie (1) • een voorbeeld uit de inleiding van de opgave bij het kernconcept politieke institutie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het kiesstelsel is een politieke institutie omdat er sprake is van wettelijke en dus geformaliseerde regels die het (mogelijke) (stem)gedrag van burgers inzake verkiezingen reguleren (1) • Een van deze wettelijk vastgelegde regels is dat de leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor vertegenwoordigende organen 18 jaar is (1) (2)
Stel dat de kiesgerechtigde leeftijd in Nederland verlaagd wordt naar 16 jaar en jij het verband tussen het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd en de politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarigen wilt onderzoeken.
Vraag 8 3 punten
− Formuleer een hypothese over de gevolgen van het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd voor de politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarige jongeren.
- Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in de hypothese.
- Geef een operationalisering van politieke betrokkenheid bij de lokale politiek.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een hypothese over het verband tussen de kiesgerechtigde leeftijd en politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarige jongeren (1) • de mate van politieke betrokkenheid als afhankelijke variabele en het al dan niet mogen stemmen op 16- en 17-jarige leeftijd / het al dan niet verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd als onafhankelijke variabele (1) • een operationalisering van politieke betrokkenheid bij de lokale politiek (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Als jongeren op 16- en 17-jarige leeftijd mogen stemmen, dan is hun politieke betrokkenheid groter dan als ze niet mogen stemmen op 16- en 17-jarige leeftijd. / Als de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd wordt, dan neemt de politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarige jongeren toe (1) • de afhankelijke variabele: de mate van politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarigen; de onafhankelijke variabele: het al dan niet mogen stemmen op 16- en 17-jarige leeftijd / het al dan niet verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd (1) • Een operationalisering van politieke betrokkenheid bij de lokale politiek is het lidmaatschap van een lokale politieke partij (1) (3)
Gebruik tekst 2. Er zijn twee vormen van politieke participatie te onderscheiden. Stemmen tijdens verkiezingen is een voorbeeld van een van deze twee vormen. In tekst 2 komt ook de andere vorm van politieke participatie aan de orde.
Vraag 9 1 punt
Noem deze andere vorm van politieke participatie en geef daarvan een voorbeeld uit tekst 2.
Tekst 2
‘Puber moet kunnen stemmen bij lokale en provinciale verkiezingen’
(…) Begin dit jaar [2019] verzamel- stemmen in Nederland, van 18 tot 24 den ze [jongeren] zich nog met jaar, is relatief laag. Dat komt duizenden in Den Haag om strengere 40 volgens De Lange deels door de klimaatmaatregelen te eisen. (…) levensfase waarin ze voor het eerst
5 Maar stemmen mogen ze niet. mogen stemmen. “Daarin verandert Dat moet veranderen, vindt de Raad veel: ze wisselen van school naar voor het Openbaar Bestuur (ROB), werk of gaan doorstuderen, ze gaan een onafhankelijk adviesorgaan van 45 vaak uit huis. Dat is een ongunstig de regering en het parlement. Zijn moment om iets fundamenteels als
10 advies is de Kieswet aan te passen, voor het eerst stemmen in te zodat jongeren vanaf zestien jaar organiseren.” (…) kunnen stemmen tijdens lokale en Een van de voordelen die De Lange provinciale verkiezingen. 50 noemt van het verlagen van de Het was de wens van Sarah de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien
15 Lange, vertrekkend ROB-lid, om hier jaar, is dat de leerplicht dan nog onderzoek naar te doen. De Lange, geldt en jongeren thuis wonen. Dat is bijzonder hoogleraar Politicologie een gunstigere context: “Je kunt ze aan de Universiteit van Amsterdam, 55 dus goed begeleiden richting de benadrukt: “Dit is niet een maatregel eerste keer stemmen.” Maar het
20 waar je wonderen van moet burgerschapsonderwijs moet verwachten.” Maar: “Op langere daarvoor wel worden aangepast, is termijn is verlaging van de ook onderdeel van het advies. “Dat is kiesgerechtigde leeftijd naar zestien 60 nu vooral op kennis gericht, het zou jaar wel van invloed op de opkomst ook moeten gaan om vaardigheden.”
25 tijdens verkiezingen.” (…) (…) In Oostenrijk (…) mochten In het advies schrijft de ROB dat de zestienjarigen in 2005 voor het eerst verlaging van de kiesgerechtigde meestemmen in twee deelstaten. (…) leeftijd ook kan bijdragen aan het Tijdens de parlementsverkiezingen 65 voorkomen van “machtsmisbruik van
30 van 2008 stemden er voor het eerst een generatie ten opzichte van een ook zestienjarigen landelijk mee. “Dat andere” als er beleid wordt had invloed op het verwerven en ontwikkeld op thema’s als ontwikkelen van politieke kennis en pensioenen of klimaatverandering. interesse, en op de groei van politiek 70 De Lange: “Politieke partijen zijn
35 zelfvertrouwen onder jongeren.” electoraal gemotiveerd. Als (…) zestienjarigen mogen stemmen, wordt er ook beter naar ze De opkomst onder de groep geluisterd.” jongvolwassenen die al wel mag
naar: www.nrc.nl, 2019
figuur 1
Netto profijt van overheidsbeleid per persoon uit een geboortejaar over de rest van het leven (in euro’s)
Toelichting De lijn in figuur 1 geeft het gemiddelde netto profijt (financieel voordeel) over de rest van het leven per persoon uit een geboortejaar. Positieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer van de overheid ontvangt dan dat iemand aan de overheid betaalt. Negatieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer aan de overheid betaalt dan ontvangt. Uit de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat iemand die geboren is tussen 1920 en
1940 gemiddeld ongeveer 160.000 euro ontvangt van de overheid.
naar: Raad voor het Openbaar Bestuur, 2019
Opgave 3 Actie op het erf
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoordelementen juist zijn.
Zie regel 26 tot en met 35 van tekst 2. In tekst 2 staat over Oostenrijk, waar 16-jarigen in 2005 voor het eerst konden stemmen voor twee deelstaten en in 2008 konden stemmen voor het parlement: “Dat had invloed op het verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse, en op de groei van politiek zelfvertrouwen onder jongeren.” Er zijn twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie te onderscheiden.
Vraag 10 2 punten
a Welke visie op de wenselijkheid van politieke participatie ziet het verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse als doel op zichzelf van politieke participatie? b Noem de naam van de andere visie op de wenselijkheid van politieke participatie en geef aan wat het doel van politieke participatie volgens deze visie vooral is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt bij b alleen toekennen als naam en doel beide juist zijn.
Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2. In het adviesrapport van de ROB staat: “Jongeren tussen de 16 en 18 zitten in een levensfase waarin ze extra ontvankelijk zijn voor socialisatie tot democratisch burger. (…) Bovendien bevinden jongeren zich op deze leeftijd in een context die het makkelijker maakt hen politiek te socialiseren dan wanneer zij 18 zijn.” Stel dat jongeren vanaf 16 jaar mogen stemmen.
Vraag 11 3 punten
Beredeneer dat de kans dat jongeren gaan stemmen groter is als zij 16 of 17 jaar zijn, dan wanneer zij 18 jaar of ouder zijn. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
- informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin politieke socialisatie te herkennen is;
- twee socialisatoren die in tekst 2 aan de orde komen.
Tekst 2
‘Puber moet kunnen stemmen bij lokale en provinciale verkiezingen’
(…) Begin dit jaar [2019] verzamel- stemmen in Nederland, van 18 tot 24 den ze [jongeren] zich nog met jaar, is relatief laag. Dat komt duizenden in Den Haag om strengere 40 volgens De Lange deels door de klimaatmaatregelen te eisen. (…) levensfase waarin ze voor het eerst
5 Maar stemmen mogen ze niet. mogen stemmen. “Daarin verandert Dat moet veranderen, vindt de Raad veel: ze wisselen van school naar voor het Openbaar Bestuur (ROB), werk of gaan doorstuderen, ze gaan een onafhankelijk adviesorgaan van 45 vaak uit huis. Dat is een ongunstig de regering en het parlement. Zijn moment om iets fundamenteels als
10 advies is de Kieswet aan te passen, voor het eerst stemmen in te zodat jongeren vanaf zestien jaar organiseren.” (…) kunnen stemmen tijdens lokale en Een van de voordelen die De Lange provinciale verkiezingen. 50 noemt van het verlagen van de Het was de wens van Sarah de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien
15 Lange, vertrekkend ROB-lid, om hier jaar, is dat de leerplicht dan nog onderzoek naar te doen. De Lange, geldt en jongeren thuis wonen. Dat is bijzonder hoogleraar Politicologie een gunstigere context: “Je kunt ze aan de Universiteit van Amsterdam, 55 dus goed begeleiden richting de benadrukt: “Dit is niet een maatregel eerste keer stemmen.” Maar het
20 waar je wonderen van moet burgerschapsonderwijs moet verwachten.” Maar: “Op langere daarvoor wel worden aangepast, is termijn is verlaging van de ook onderdeel van het advies. “Dat is kiesgerechtigde leeftijd naar zestien 60 nu vooral op kennis gericht, het zou jaar wel van invloed op de opkomst ook moeten gaan om vaardigheden.”
25 tijdens verkiezingen.” (…) (…) In Oostenrijk (…) mochten In het advies schrijft de ROB dat de zestienjarigen in 2005 voor het eerst verlaging van de kiesgerechtigde meestemmen in twee deelstaten. (…) leeftijd ook kan bijdragen aan het Tijdens de parlementsverkiezingen 65 voorkomen van “machtsmisbruik van
30 van 2008 stemden er voor het eerst een generatie ten opzichte van een ook zestienjarigen landelijk mee. “Dat andere” als er beleid wordt had invloed op het verwerven en ontwikkeld op thema’s als ontwikkelen van politieke kennis en pensioenen of klimaatverandering. interesse, en op de groei van politiek 70 De Lange: “Politieke partijen zijn
35 zelfvertrouwen onder jongeren.” electoraal gemotiveerd. Als (…) zestienjarigen mogen stemmen, wordt er ook beter naar ze De opkomst onder de groep geluisterd.” jongvolwassenen die al wel mag
naar: www.nrc.nl, 2019
figuur 1
Netto profijt van overheidsbeleid per persoon uit een geboortejaar over de rest van het leven (in euro’s)
Toelichting De lijn in figuur 1 geeft het gemiddelde netto profijt (financieel voordeel) over de rest van het leven per persoon uit een geboortejaar. Positieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer van de overheid ontvangt dan dat iemand aan de overheid betaalt. Negatieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer aan de overheid betaalt dan ontvangt. Uit de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat iemand die geboren is tussen 1920 en
1940 gemiddeld ongeveer 160.000 euro ontvangt van de overheid.
naar: Raad voor het Openbaar Bestuur, 2019
Opgave 3 Actie op het erf
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin het kernconcept politieke socialisatie te herkennen is (1) • het noemen van twee socialisatoren die in tekst 2 aan de orde komen (1) • een redenering dat de kans dat jongeren gaan stemmen groter is als zij 16 of 17 jaar zijn, dan wanneer zij 18 jaar of ouder zijn, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie en de rol die de socialisatoren spelen (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Jongeren van 16 en 17 jaar zitten nog op school en wonen nog thuis. Als jongeren nog op school zitten en thuis wonen is dat (volgens De Lange) een gunstigere context (dan als jongeren al uit huis en van school zijn), waarin je jongeren goed kunt begeleiden richting de eerste keer stemmen (r. 53-56) (1) • Het onderwijs/de school en het gezin/ouders zijn twee socialisatoren waardoor jongeren politiek gesocialiseerd worden (1) • Als jongeren nog op school zitten en thuis wonen, is het makkelijker om aan hen kennis, vaardigheden en houdingen over te dragen die deel uitmaken van de (democratische) politieke cultuur in Nederland. Zij zijn in deze context makkelijker politiek te socialiseren. Ouders en docenten op school kunnen de jongeren in deze context makkelijker stimuleren om te gaan stemmen. Als jongeren al mogen stemmen als zij 16 of 17 jaar zijn, wordt de kans dat zij gaan stemmen dus groter (1) (3)
Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2. Stel dat de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd wordt naar 16 jaar.
Vraag 12 3 punten
Leg uit dat in het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een veranderingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het hoofdconcept verandering;
- de naam en omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verandering;
- informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin het gekozen kernconcept bij het hoofdconcept verandering te herkennen is. Let op: je mag de kernconcepten institutionalisering en individualisering niet gebruiken.
Tekst 2
‘Puber moet kunnen stemmen bij lokale en provinciale verkiezingen’
(…) Begin dit jaar [2019] verzamel- stemmen in Nederland, van 18 tot 24 den ze [jongeren] zich nog met jaar, is relatief laag. Dat komt duizenden in Den Haag om strengere 40 volgens De Lange deels door de klimaatmaatregelen te eisen. (…) levensfase waarin ze voor het eerst
5 Maar stemmen mogen ze niet. mogen stemmen. “Daarin verandert Dat moet veranderen, vindt de Raad veel: ze wisselen van school naar voor het Openbaar Bestuur (ROB), werk of gaan doorstuderen, ze gaan een onafhankelijk adviesorgaan van 45 vaak uit huis. Dat is een ongunstig de regering en het parlement. Zijn moment om iets fundamenteels als
10 advies is de Kieswet aan te passen, voor het eerst stemmen in te zodat jongeren vanaf zestien jaar organiseren.” (…) kunnen stemmen tijdens lokale en Een van de voordelen die De Lange provinciale verkiezingen. 50 noemt van het verlagen van de Het was de wens van Sarah de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien
15 Lange, vertrekkend ROB-lid, om hier jaar, is dat de leerplicht dan nog onderzoek naar te doen. De Lange, geldt en jongeren thuis wonen. Dat is bijzonder hoogleraar Politicologie een gunstigere context: “Je kunt ze aan de Universiteit van Amsterdam, 55 dus goed begeleiden richting de benadrukt: “Dit is niet een maatregel eerste keer stemmen.” Maar het
20 waar je wonderen van moet burgerschapsonderwijs moet verwachten.” Maar: “Op langere daarvoor wel worden aangepast, is termijn is verlaging van de ook onderdeel van het advies. “Dat is kiesgerechtigde leeftijd naar zestien 60 nu vooral op kennis gericht, het zou jaar wel van invloed op de opkomst ook moeten gaan om vaardigheden.”
25 tijdens verkiezingen.” (…) (…) In Oostenrijk (…) mochten In het advies schrijft de ROB dat de zestienjarigen in 2005 voor het eerst verlaging van de kiesgerechtigde meestemmen in twee deelstaten. (…) leeftijd ook kan bijdragen aan het Tijdens de parlementsverkiezingen 65 voorkomen van “machtsmisbruik van
30 van 2008 stemden er voor het eerst een generatie ten opzichte van een ook zestienjarigen landelijk mee. “Dat andere” als er beleid wordt had invloed op het verwerven en ontwikkeld op thema’s als ontwikkelen van politieke kennis en pensioenen of klimaatverandering. interesse, en op de groei van politiek 70 De Lange: “Politieke partijen zijn
35 zelfvertrouwen onder jongeren.” electoraal gemotiveerd. Als (…) zestienjarigen mogen stemmen, wordt er ook beter naar ze De opkomst onder de groep geluisterd.” jongvolwassenen die al wel mag
naar: www.nrc.nl, 2019
figuur 1
Netto profijt van overheidsbeleid per persoon uit een geboortejaar over de rest van het leven (in euro’s)
Toelichting De lijn in figuur 1 geeft het gemiddelde netto profijt (financieel voordeel) over de rest van het leven per persoon uit een geboortejaar. Positieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer van de overheid ontvangt dan dat iemand aan de overheid betaalt. Negatieve bedragen geven aan dat iemand uit het betreffende geboortejaar gedurende het leven meer aan de overheid betaalt dan ontvangt. Uit de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat iemand die geboren is tussen 1920 en
1940 gemiddeld ongeveer 160.000 euro ontvangt van de overheid.
naar: Raad voor het Openbaar Bestuur, 2019
Opgave 3 Actie op het erf
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een veranderingsvraagstuk te herkennen is, met een toepassing van het hoofdconcept verandering (1) • een uitleg dat in het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een veranderingsvraagstuk te herkennen is, met het noemen en de toepassing van het kernconcept democratisering (1) • informatie uit regel 36-74 van tekst 2 waarin democratisering te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd is een veranderingsvraagstuk te herkennen, omdat het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een ontwikkeling in de samenleving laat zien in de richting van meer gelijkheid tussen de generaties / tussen jongeren en ouderen (1) • Als de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd wordt van 18 naar 16 jaar en jongeren van 16 en 17 jaar dus mogen stemmen, dan vermindert de machtsongelijkheid tussen de generaties / tussen jongeren en ouderen, want dan krijgen jongeren relatief meer inspraak. Er is dan sprake van democratisering (1) • In tekst 2 staat dat als zestienjarigen mogen stemmen, er ook beter naar ze wordt geluisterd (r. 71-74) (1) (3)
Gebruik figuur 1. In het adviesrapport van de ROB wordt in verband met de politieke participatie van jongeren ook ingegaan op verschillen tussen generaties. Figuur 1 toont de mate waarin verschillende generaties netto profijt hebben van overheidsbeleid.
Vraag 13 2 punten
Leg uit dat uit figuur 1 blijkt dat er sprake is van sociale ongelijkheid. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- gegevens uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een vergelijking op basis van gegevens uit figuur 1 (1) • een uitleg dat uit figuur 1 blijkt dat er sprake is van sociale ongelijkheid, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit figuur 1 blijkt dat met name mensen die tussen 1915 en 1955 zijn geboren, relatief veel profijt / voordelen van de overheid hebben gehad dan wel zullen hebben, in vergelijking met andere generaties (1) • Figuur 1 laat dus zien dat er een ongelijke verdeling is van (overheids)geld (een schaars en hooggewaardeerd goed) op grond van het geboortejaar. Er is dus sprake van sociale ongelijkheid (1) (2)
Opgave 3 Actie op het erf
Bij deze opgave horen de teksten 3, 4 en 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.
Gebruik tekst 3.
Vraag 14 2 punten
Leg uit dat er onder de activisten van Meat the Victims sprake is van groepsvorming. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
- informatie uit tekst 3 waaruit groepsvorming blijkt.
Tekst 3
Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten? 25 andermans eigendommen. Sterker: Meat the Victims is geen de volgelingen moedigen elkaar (en georganiseerd geheel. De groep anderen) zelfs aan. De activisten heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis dragen tijdens acties vrijwel allemaal
5 of kantoor, er is geen hiërarchie en dezelfde T-shirts met daarop de tekst de samenstelling wisselt nogal eens. 30
- vrij naar een beroemde uitspraak Het komt erop neer dat iedereen de van Martin Luther King: “One has a naam mag voeren. (…) Leden van moral responsibility to disobey unjust Meat the Victims, voor zover je laws”. Wat zoveel wil zeggen als:
10 überhaupt van leden kan spreken, “Het is ieders morele handelen extremer dan veel andere 35 verantwoordelijkheid om onjuiste groepen. Dierenrechten-organisaties wetgeving niet te gehoorzamen”. (…) spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat Zo schimmig als de groep opereert,
15 the Victims. Hun grootste bezwaren: zo glashelder is hun boodschap. Ze illegaal handelen én te weinig oog presenteren zichzelf als de hebben voor dierenwelzijn tijdens de 40 spreekbuis van de naar eigen zeggen acties. alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om Meat the Victims, dat in Nederland uitbuiting van dieren tegen te gaan.
20 zo’n honderd actieve volgelingen telt, Oók als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, schroomt bij protesten inderdaad niet 45 wetten voor moeten worden om de wet te overtreden. overtreden. Hun ideaal? Een wereld Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals zonder vleesconsumptie. in Boxtel, het bezetten van
bron: www.bndestem.nl, 2019
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 3 waaruit blijkt dat er sprake is van groepsvorming onder de activisten van Meat the Victims (1) • een uitleg dat uit die informatie blijkt dat er sprake is van groepsvorming onder de activisten van Meat the Victims, met een toepassing van het kernconcept groepsvorming (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 3 staat dat de activisten/volgelingen van Meat the Victims elkaar aanmoedigen bij protesten om onjuiste/onrechtvaardige wetten te overtreden. Ze dragen tijdens acties vrijwel allemaal hetzelfde T-shirt met daarop een oproep daartoe (r. 26-36) (1) • Daaruit blijkt dat er bindingen zijn gevormd tussen de activisten/volgelingen van Meat the Victims, omdat ze elkaar beïnvloeden / de gemeenschappelijke norm ontwikkelen dat het overtreden van de (onjuiste) wet bij protesten een verantwoordelijkheid is. Er is dus sprake van groepsvorming (1) (2)
Gebruik tekst 3. Er is een onderscheid te maken tussen formele en informele groepen.
Vraag 15 2 punten
Leg uit op basis van tekst 3 dat Meat the Victims kenmerken heeft van een formele groep én van een informele groep. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van formele groepen;
- informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt;
- een kenmerk van informele groepen;
- informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt.
Tekst 3
Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten? 25 andermans eigendommen. Sterker: Meat the Victims is geen de volgelingen moedigen elkaar (en georganiseerd geheel. De groep anderen) zelfs aan. De activisten heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis dragen tijdens acties vrijwel allemaal
5 of kantoor, er is geen hiërarchie en dezelfde T-shirts met daarop de tekst de samenstelling wisselt nogal eens. 30
- vrij naar een beroemde uitspraak Het komt erop neer dat iedereen de van Martin Luther King: “One has a naam mag voeren. (…) Leden van moral responsibility to disobey unjust Meat the Victims, voor zover je laws”. Wat zoveel wil zeggen als:
10 überhaupt van leden kan spreken, “Het is ieders morele handelen extremer dan veel andere 35 verantwoordelijkheid om onjuiste groepen. Dierenrechten-organisaties wetgeving niet te gehoorzamen”. (…) spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat Zo schimmig als de groep opereert,
15 the Victims. Hun grootste bezwaren: zo glashelder is hun boodschap. Ze illegaal handelen én te weinig oog presenteren zichzelf als de hebben voor dierenwelzijn tijdens de 40 spreekbuis van de naar eigen zeggen acties. alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om Meat the Victims, dat in Nederland uitbuiting van dieren tegen te gaan.
20 zo’n honderd actieve volgelingen telt, Oók als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, schroomt bij protesten inderdaad niet 45 wetten voor moeten worden om de wet te overtreden. overtreden. Hun ideaal? Een wereld Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals zonder vleesconsumptie. in Boxtel, het bezetten van
bron: www.bndestem.nl, 2019
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat Meat the Victims kenmerken van een formele groep heeft, met een toepassing van een kenmerk van formele groepen en informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt (1) • een uitleg dat Meat the Victims kenmerken van een informele groep heeft, met een toepassing van een kenmerk van informele groepen en informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Meat the Victims heeft kenmerken van een formele groep, omdat Meat the Victims een vast omschreven doel/norm heeft. In tekst 3 staat dat de groep een ‘glasheldere boodschap’ heeft, namelijk samen bereid zijn om uitbuiting van dieren tegen te gaan (r. 37-43) (1) • Meat the Victims heeft kenmerken van een informele groep, omdat Meat the Victims geen vastgelegde hiërarchie heeft. In tekst 3 staat namelijk dat er geen hiërarchie is (r. 5) (1) (2)
Volgens tekst 3 zien activisten van Meat the Victims het bezetten van andermans eigendommen als gerechtvaardigd omdat wetgeving die (in hun ogen) onjuist is, niet moet worden gehoorzaamd.
Vraag 16 1 punt
Beargumenteer dat uit deze opvatting blijkt dat de overheid geen gezag heeft onder de activisten van Meat the Victims. Gebruik in je argumentatie de omschrijving van het kernconcept gezag.
Tekst 3
Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten? 25 andermans eigendommen. Sterker: Meat the Victims is geen de volgelingen moedigen elkaar (en georganiseerd geheel. De groep anderen) zelfs aan. De activisten heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis dragen tijdens acties vrijwel allemaal
5 of kantoor, er is geen hiërarchie en dezelfde T-shirts met daarop de tekst de samenstelling wisselt nogal eens. 30
- vrij naar een beroemde uitspraak Het komt erop neer dat iedereen de van Martin Luther King: “One has a naam mag voeren. (…) Leden van moral responsibility to disobey unjust Meat the Victims, voor zover je laws”. Wat zoveel wil zeggen als:
10 überhaupt van leden kan spreken, “Het is ieders morele handelen extremer dan veel andere 35 verantwoordelijkheid om onjuiste groepen. Dierenrechten-organisaties wetgeving niet te gehoorzamen”. (…) spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat Zo schimmig als de groep opereert,
15 the Victims. Hun grootste bezwaren: zo glashelder is hun boodschap. Ze illegaal handelen én te weinig oog presenteren zichzelf als de hebben voor dierenwelzijn tijdens de 40 spreekbuis van de naar eigen zeggen acties. alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om Meat the Victims, dat in Nederland uitbuiting van dieren tegen te gaan.
20 zo’n honderd actieve volgelingen telt, Oók als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, schroomt bij protesten inderdaad niet 45 wetten voor moeten worden om de wet te overtreden. overtreden. Hun ideaal? Een wereld Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals zonder vleesconsumptie. in Boxtel, het bezetten van
bron: www.bndestem.nl, 2019
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een argumentatie dat de overheid geen gezag heeft onder de activisten van Meat the Victims, met een toepassing van het kernconcept gezag. voorbeeld van een juist antwoord: Als de activisten van Meat the Victims vinden dat je je niet hoeft te houden aan wetgeving die (in hun ogen) onjuist is, dan beschouwen zij de macht van de overheid en de wetten die door de overheid zijn vastgesteld niet als legitiem / dan accepteren en respecteren zij de beslissingen/wetten van de overheid niet en heeft de overheid geen gezag. (1)
Gebruik tekst 4. Bij het omgaan met conflicten kunnen twee modellen worden onderscheiden.
Vraag 17 2 punten
Leg uit welk model te herkennen is in de strategie van Meat the Victims. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het genoemde model;
- een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4.
Tekst 3
Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten? 25 andermans eigendommen. Sterker: Meat the Victims is geen de volgelingen moedigen elkaar (en georganiseerd geheel. De groep anderen) zelfs aan. De activisten heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis dragen tijdens acties vrijwel allemaal
5 of kantoor, er is geen hiërarchie en dezelfde T-shirts met daarop de tekst de samenstelling wisselt nogal eens. 30
- vrij naar een beroemde uitspraak Het komt erop neer dat iedereen de van Martin Luther King: “One has a naam mag voeren. (…) Leden van moral responsibility to disobey unjust Meat the Victims, voor zover je laws”. Wat zoveel wil zeggen als:
10 überhaupt van leden kan spreken, “Het is ieders morele handelen extremer dan veel andere 35 verantwoordelijkheid om onjuiste groepen. Dierenrechten-organisaties wetgeving niet te gehoorzamen”. (…) spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat Zo schimmig als de groep opereert,
15 the Victims. Hun grootste bezwaren: zo glashelder is hun boodschap. Ze illegaal handelen én te weinig oog presenteren zichzelf als de hebben voor dierenwelzijn tijdens de 40 spreekbuis van de naar eigen zeggen acties. alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om Meat the Victims, dat in Nederland uitbuiting van dieren tegen te gaan.
20 zo’n honderd actieve volgelingen telt, Oók als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, schroomt bij protesten inderdaad niet 45 wetten voor moeten worden om de wet te overtreden. overtreden. Hun ideaal? Een wereld Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals zonder vleesconsumptie. in Boxtel, het bezetten van
bron: www.bndestem.nl, 2019
Tekst 4
Dierenactivisten van Meat the Victims zetten zich met bezetting in één klap op de kaart in Nederland
(…) De internationale Savage, een Amerikaanse vrouw die dierenactivisten van Meat the Victims als yogadocent in Amsterdam werkt, hebben zich met hun bezetting van zegt pas afgelopen weekend van de een varkensbedrijf in Boxtel in één actie in Boxtel te hebben gehoord.
5 klap op de kaart gezet in Nederland. (…) En dat is ook precies wat ze willen: 45 De gevestigde actiegroepen tegen de media-aandacht om “de maatschappij intensieve varkenshouderij zeggen te confronteren met het leed dat tot de bezetting in Boxtel nog nooit schuilgaat achter de staldeuren”, van Meat the Victims te hebben
10 zoals een Finse actievoerder dat gehoord. Wakker Dier en Varkens in maandagavond verwoordt. (…) 50 Nood vinden beide dat de activisten Eén van hun eisen was ook om de veel te ver zijn gegaan door een media toegang te geven tot de varkensbedrijf te bezetten. “Illegale stallen “om te laten zien wat er acties werken contraproductief”, vindt
15 binnen gebeurt”. De varkensboer had Hans Baaij van Varkens in Nood, de actievoerders nooit 55 opgericht in 1997 tijdens de binnengelaten, zegt hun varkenspest. “Dit is een naïeve actie woordvoerder Jonathan Loogman uit die als een boemerang op de Groningen. “En daarom voelen we dierenactivisten terugslaat. Allerlei
20 ons gedwongen binnen te dringen
- partijen distantiëren zich, er was de gevolgen nemen we dan maar 60 massaal politieoptreden nodig, dit voor lief.” komt de varkenssector eigenlijk best De Australische dierenactivist Leah goed uit: het gaat nu niet over de Doellinger claimt de aanstichter van misstanden in de stal, maar over de
25 Meat the Victims-acties te zijn (…). illegale actie.” (…) De strategie is vaak hetzelfde: een groep actievoerders dringt een 65 Savage zegt dat de ‘more veehouderij binnen en maakt video- established1)’ actiegroepen veel te opnamen van het ‘dierenmisbruik’, weinig bereiken met hun
30 terwijl een andere groep buiten handtekeningen ophalen en ‘vreedzaam’ actie voert en de media lobbywerk in politiek Den Haag. “We of andere belangstellenden te woord 70 kunnen handtekeningen verzamelen staat. Ontmoet de slachtoffers van de tot het eind van de wereld, maar dat bio-industrie, is het motto, want ‘uit verandert niets aan de bio-industrie”,
35 het oog is uit het hart’. (…) aldus de Amerikaanse. “Dit is een “Het is een hashtag-beweging: noodsituatie. #MeatTheVictims heeft #MeatTheVictims”, zegt Billie 75 meer effect dan alle andere acties Savage. “We delen en verspreiden die al in het systeem zitten.” de beelden via Instagram of andere
40 sociale media.”
bron: www.volkskrant.nl, 2019
noot 1 more established = meer gevestigde
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de strategie van Meat the Victims het conflictmodel te herkennen is, met een toepassing van een kenmerk van het conflictmodel (1) • een voorbeeld van een kenmerk van het conflictmodel uit tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de strategie van Meat the Victims is het conflictmodel te herkennen, want Meat the Victims zet strijdmiddelen in om anderen te overtuigen van hun gelijk (1) • Het houden van een illegale actie is een voorbeeld van een strijdmiddel (1) (2)
Vraag 18 1 punt
Leg uit welk model bij het omgaan met conflicten te herkennen is in de strategie die de gevestigde actiegroepen hanteren volgens actievoerder Savage. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het genoemde model;
- een voorbeeld van dat kenmerk uit regel 65 tot en met 73 van tekst 4.
Tekst 3
Meat the Victims (…)
Wie zijn die activisten? 25 andermans eigendommen. Sterker: Meat the Victims is geen de volgelingen moedigen elkaar (en georganiseerd geheel. De groep anderen) zelfs aan. De activisten heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis dragen tijdens acties vrijwel allemaal
5 of kantoor, er is geen hiërarchie en dezelfde T-shirts met daarop de tekst de samenstelling wisselt nogal eens. 30
- vrij naar een beroemde uitspraak Het komt erop neer dat iedereen de van Martin Luther King: “One has a naam mag voeren. (…) Leden van moral responsibility to disobey unjust Meat the Victims, voor zover je laws”. Wat zoveel wil zeggen als:
10 überhaupt van leden kan spreken, “Het is ieders morele handelen extremer dan veel andere 35 verantwoordelijkheid om onjuiste groepen. Dierenrechten-organisaties wetgeving niet te gehoorzamen”. (…) spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat Zo schimmig als de groep opereert,
15 the Victims. Hun grootste bezwaren: zo glashelder is hun boodschap. Ze illegaal handelen én te weinig oog presenteren zichzelf als de hebben voor dierenwelzijn tijdens de 40 spreekbuis van de naar eigen zeggen acties. alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om Meat the Victims, dat in Nederland uitbuiting van dieren tegen te gaan.
20 zo’n honderd actieve volgelingen telt, Oók als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, schroomt bij protesten inderdaad niet 45 wetten voor moeten worden om de wet te overtreden. overtreden. Hun ideaal? Een wereld Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals zonder vleesconsumptie. in Boxtel, het bezetten van
bron: www.bndestem.nl, 2019
Tekst 4
Dierenactivisten van Meat the Victims zetten zich met bezetting in één klap op de kaart in Nederland
(…) De internationale Savage, een Amerikaanse vrouw die dierenactivisten van Meat the Victims als yogadocent in Amsterdam werkt, hebben zich met hun bezetting van zegt pas afgelopen weekend van de een varkensbedrijf in Boxtel in één actie in Boxtel te hebben gehoord.
5 klap op de kaart gezet in Nederland. (…) En dat is ook precies wat ze willen: 45 De gevestigde actiegroepen tegen de media-aandacht om “de maatschappij intensieve varkenshouderij zeggen te confronteren met het leed dat tot de bezetting in Boxtel nog nooit schuilgaat achter de staldeuren”, van Meat the Victims te hebben
10 zoals een Finse actievoerder dat gehoord. Wakker Dier en Varkens in maandagavond verwoordt. (…) 50 Nood vinden beide dat de activisten Eén van hun eisen was ook om de veel te ver zijn gegaan door een media toegang te geven tot de varkensbedrijf te bezetten. “Illegale stallen “om te laten zien wat er acties werken contraproductief”, vindt
15 binnen gebeurt”. De varkensboer had Hans Baaij van Varkens in Nood, de actievoerders nooit 55 opgericht in 1997 tijdens de binnengelaten, zegt hun varkenspest. “Dit is een naïeve actie woordvoerder Jonathan Loogman uit die als een boemerang op de Groningen. “En daarom voelen we dierenactivisten terugslaat. Allerlei
20 ons gedwongen binnen te dringen
- partijen distantiëren zich, er was de gevolgen nemen we dan maar 60 massaal politieoptreden nodig, dit voor lief.” komt de varkenssector eigenlijk best De Australische dierenactivist Leah goed uit: het gaat nu niet over de Doellinger claimt de aanstichter van misstanden in de stal, maar over de
25 Meat the Victims-acties te zijn (…). illegale actie.” (…) De strategie is vaak hetzelfde: een groep actievoerders dringt een 65 Savage zegt dat de ‘more veehouderij binnen en maakt video- established1)’ actiegroepen veel te opnamen van het ‘dierenmisbruik’, weinig bereiken met hun
30 terwijl een andere groep buiten handtekeningen ophalen en ‘vreedzaam’ actie voert en de media lobbywerk in politiek Den Haag. “We of andere belangstellenden te woord 70 kunnen handtekeningen verzamelen staat. Ontmoet de slachtoffers van de tot het eind van de wereld, maar dat bio-industrie, is het motto, want ‘uit verandert niets aan de bio-industrie”,
35 het oog is uit het hart’. (…) aldus de Amerikaanse. “Dit is een “Het is een hashtag-beweging: noodsituatie. #MeatTheVictims heeft #MeatTheVictims”, zegt Billie 75 meer effect dan alle andere acties Savage. “We delen en verspreiden die al in het systeem zitten.” de beelden via Instagram of andere
40 sociale media.”
bron: www.volkskrant.nl, 2019
noot 1 more established = meer gevestigde
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat het harmoniemodel te herkennen is in de strategie die de gevestigde actiegroepen hanteren volgens actievoerder Savage, met een toepassing van een kenmerk van het harmoniemodel, en een voorbeeld van dit kenmerk uit regel 65-73 van tekst 4. voorbeeld van een juist antwoord: In de strategie die de gevestigde actiegroepen hanteren volgens actievoerder Savage is het harmoniemodel te herkennen, want Savage stelt dat de gevestigde actiegroepen veel te weinig bereiken “met hun handtekeningen ophalen en lobbywerk in politiek Den Haag” (r. 67-69). Hieruit blijkt dat volgens Savage de gevestigde actiegroepen door middel van overleg hun doelen proberen te bereiken. Een kenmerk van het harmoniemodel is de nadruk op de overlegcultuur. (1)
Gebruik regel 45 tot en met 64 van tekst 4. Uit tekst 4 blijkt dat Meat the Victims mensen bewust wil maken van het leed dat volgens hen achter de staldeuren verborgen is. In tekst 4 zegt Hans Baaij van Varkens in Nood dat illegale acties contraproductief werken. Er zijn verschillende theorieën en hypothesen over de mate waarin media mensen beïnvloeden. Een daarvan is de mediaframing-hypothese.
Vraag 19 2 punten
a Geef een omschrijving van de mediaframing-hypothese. Volgens Hans Baaij zal de actie van Meat the Victims niet het effect hebben dat Meat the Victims wenst. b Beredeneer dat de mediaframing-hypothese deze bewering van Hans Baaij kan onderbouwen. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van de mediaframing-hypothese;
- informatie uit regel 45 tot en met 64 van tekst 4.
Tekst 4
Dierenactivisten van Meat the Victims zetten zich met bezetting in één klap op de kaart in Nederland
(…) De internationale Savage, een Amerikaanse vrouw die dierenactivisten van Meat the Victims als yogadocent in Amsterdam werkt, hebben zich met hun bezetting van zegt pas afgelopen weekend van de een varkensbedrijf in Boxtel in één actie in Boxtel te hebben gehoord.
5 klap op de kaart gezet in Nederland. (…) En dat is ook precies wat ze willen: 45 De gevestigde actiegroepen tegen de media-aandacht om “de maatschappij intensieve varkenshouderij zeggen te confronteren met het leed dat tot de bezetting in Boxtel nog nooit schuilgaat achter de staldeuren”, van Meat the Victims te hebben
10 zoals een Finse actievoerder dat gehoord. Wakker Dier en Varkens in maandagavond verwoordt. (…) 50 Nood vinden beide dat de activisten Eén van hun eisen was ook om de veel te ver zijn gegaan door een media toegang te geven tot de varkensbedrijf te bezetten. “Illegale stallen “om te laten zien wat er acties werken contraproductief”, vindt
15 binnen gebeurt”. De varkensboer had Hans Baaij van Varkens in Nood, de actievoerders nooit 55 opgericht in 1997 tijdens de binnengelaten, zegt hun varkenspest. “Dit is een naïeve actie woordvoerder Jonathan Loogman uit die als een boemerang op de Groningen. “En daarom voelen we dierenactivisten terugslaat. Allerlei
20 ons gedwongen binnen te dringen
- partijen distantiëren zich, er was de gevolgen nemen we dan maar 60 massaal politieoptreden nodig, dit voor lief.” komt de varkenssector eigenlijk best De Australische dierenactivist Leah goed uit: het gaat nu niet over de Doellinger claimt de aanstichter van misstanden in de stal, maar over de
25 Meat the Victims-acties te zijn (…). illegale actie.” (…) De strategie is vaak hetzelfde: een groep actievoerders dringt een 65 Savage zegt dat de ‘more veehouderij binnen en maakt video- established1)’ actiegroepen veel te opnamen van het ‘dierenmisbruik’, weinig bereiken met hun
30 terwijl een andere groep buiten handtekeningen ophalen en ‘vreedzaam’ actie voert en de media lobbywerk in politiek Den Haag. “We of andere belangstellenden te woord 70 kunnen handtekeningen verzamelen staat. Ontmoet de slachtoffers van de tot het eind van de wereld, maar dat bio-industrie, is het motto, want ‘uit verandert niets aan de bio-industrie”,
35 het oog is uit het hart’. (…) aldus de Amerikaanse. “Dit is een “Het is een hashtag-beweging: noodsituatie. #MeatTheVictims heeft #MeatTheVictims”, zegt Billie 75 meer effect dan alle andere acties Savage. “We delen en verspreiden die al in het systeem zitten.” de beelden via Instagram of andere
40 sociale media.”
bron: www.volkskrant.nl, 2019
noot 1 more established = meer gevestigde
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een omschrijving van de mediaframing-hypothese (1) b • een redenering dat de mediaframing-hypothese de bewering van Hans Baaij kan onderbouwen dat de actie van Meat the Victims niet het effect zal hebben dat Meat the Victims wenst, met een toepassing van de mediaframing-hypothese en informatie uit regel 45 tot en met 64 van tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • De mediaframing-hypothese stelt dat de manier waarop media een onderwerp belichten (frame) van invloed is op de wijze waarop de ontvangers van die boodschap over het onderwerp gaan nadenken en praten (1) b • In tekst 4 zegt Hans Baaij dat de actie contraproductief werkt. Dat het nu niet meer over de misstanden in de stal gaat maar over de illegale actie (r. 62-64). Als de media bij de bezetting van de varkensstal (vooral/eenzijdig) het feit belichten dat het een illegale actie was en de gevolgen van deze actie, dan zullen mensen als gevolg daarvan vooral daarover gaan nadenken en praten en niet over de vermeende misstanden in de stal. De actie van Meat the Victims zal dan niet het effect hebben dat Meat the Victims wenst (mensen bewust maken van het leed dat volgens hen achter de staldeuren verborgen is) (1) (2)
Een andere mediahypothese over de mate waarin de massamedia invloed hebben op mensen is de selectiviteitshypothese. Volgens de selectiviteitshypothese spelen drie selectiemechanismen een rol bij de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is selectief onthouden. Stel dat de actie van Meat the Victims niet het door Meat the Victims gewenste effect heeft op mensen die veel vlees eten.
Vraag 20 1 punt
Geef hiervoor een verklaring met behulp van een ander selectiemechanisme dat een rol speelt in de selectiviteitshypothese. Noem ook de naam van het gekozen selectiemechanisme.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een verklaring voor het gegeven dat de actie van Meat the Victims niet het door Meat the Victims gewenste effect heeft op mensen die veel vlees eten, met de naam en een toepassing van het selectiemechanisme selectieve blootstelling of selectieve perceptie. voorbeeld van een juist antwoord: Mensen die veel vlees eten, zullen de beelden van Meat the Victims van varkens in de stal niet opzoeken. Zij zullen over het algemeen niet in contact komen met de sociale media waar Meat the Victims gebruik van maakt en de beelden niet snel gaan bekijken. Er is dan sprake van selectieve blootstelling. of Selectieve perceptie kan verklaren dat de actie van Meat the Victims niet het effect heeft dat ze wensen op mensen die veel vlees eten. Mensen die veel vlees eten, zullen de beelden van Meat the Victims van varkens in de stal wellicht anders waarnemen en interpreteren dan Meat the Victims beoogt. Zij zien minder het dierenmisbruik en meer het feit dat de activisten de stal binnendringen (tegen de wil van de veehouder). (1)
Gebruik tekst 5.
Vraag 21 2 punten
Leg uit dat in tekst 5 binding tussen de leden van Farmers Defence Force te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de naam en omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept binding;
- informatie uit tekst 5 waarin het gekozen kernconcept te herkennen is. Let op: je mag de kernconcepten groepsvorming en cultuur niet gebruiken.
Tekst 5
‘Bezetting in Boxtel was de druppel’: Facebookgroep Farmers Defence Force voor boeren opgericht
Na de bezetting van de varkensstal media in de steek worden gelaten. in Boxtel (…) was voor 25 Als we dan nu ook nog eens door de varkenshouder en fruitteler Mark van politie in de steek worden gelaten…”, den Oever uit Sint Hubert de maat vertelt Van den Oever. Volgens hem
5 vol. “De volgende keer staan ze bij had de politie veel sneller in moeten mij op de stoep, daar is iedere boer grijpen in het belang van de dieren. bang voor”, zegt Mark. Daarom 30 “Het is een onderbuikgevoel dat nooit maakte hij de Facebookpagina uitgesproken wordt. Het is het gevoel ‘Farmers Defence Force’ aan om alsof wij niet meetellen.”
10 boeren te verenigen en zich te verzetten tegen dierenactivisten. Farmers Defence Force Ruim drieduizend mensen hebben (…) “Als er dan weer zoiets gebeurt zich al bij de pagina gevoegd. 35 zoals in Boxtel, dan heeft iedereen via de Facebookpagina of WhatsApp Volgens Van den Oever was de snel alle informatie over wat er
15 bezetting in Boxtel de ‘druppel die de gebeurt en waar het is. Dat gaat dan emmer deed overlopen’. Ruim als een lopend vuurtje. Dan kunnen honderd dierenactivisten drongen 40 we zo veel mogelijk mensen bij daar maandag een stal van een elkaar krijgen en naar de plek gaan varkensboer binnen. Na tien uur werd om de boer te laten zien dat hij niet
20 de bezetting door de politie alleen staat”, vertelt Van den Oever. beëindigd. (…) “Wij boeren zijn het ondertussen gewend dat we door de politiek en de
bron: www.omroepbrabant.nl, 2019
Opgave 4 Kansen en belemmeringen voor jongeren
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in tekst 5 binding te herkennen is omdat in tekst 5 sociale cohesie tussen de leden van Farmers Defence Force te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie, waarbij (een beroep kunnen doen op) verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn / het gevoel een groep te zijn / het gevoel lid te zijn van een gemeenschap genoemd wordt (1) • informatie uit tekst 5 waarin het kernconcept sociale cohesie te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 5 staat dat de leden van Farmers Defence Force elkaar met veel man te hulp willen schieten als er weer een bezetting plaatsvindt en dat ze de betreffende boer willen laten zien dat hij niet alleen staat (r. 34-43) (1) • Hieruit blijkt dat de leden van Farmers Defence Force bindingen met elkaar hebben en zich verantwoordelijk voelen voor elkaars welzijn. Er is dus sprake van sociale cohesie onder de leden van Farmers Defence Force (1) (2)
Boeren in Nederland voelden zich bedreigd door de illegale bezetting door Meat the Victims. Er kunnen drie verschillende categorieën van bedreigingen worden onderscheiden. Eén categorie is bedreigingen van natuurlijke aard.
Vraag 22 2 punten
− Geef een voorbeeld van een bedreiging van natuurlijke aard waar varkensboeren mee te maken kunnen krijgen.
- In welke categorie bedreigingen valt het risico op een bezetting van een veehouderij?
Tekst 5
‘Bezetting in Boxtel was de druppel’: Facebookgroep Farmers Defence Force voor boeren opgericht
Na de bezetting van de varkensstal media in de steek worden gelaten. in Boxtel (…) was voor 25 Als we dan nu ook nog eens door de varkenshouder en fruitteler Mark van politie in de steek worden gelaten…”, den Oever uit Sint Hubert de maat vertelt Van den Oever. Volgens hem
5 vol. “De volgende keer staan ze bij had de politie veel sneller in moeten mij op de stoep, daar is iedere boer grijpen in het belang van de dieren. bang voor”, zegt Mark. Daarom 30 “Het is een onderbuikgevoel dat nooit maakte hij de Facebookpagina uitgesproken wordt. Het is het gevoel ‘Farmers Defence Force’ aan om alsof wij niet meetellen.”
10 boeren te verenigen en zich te verzetten tegen dierenactivisten. Farmers Defence Force Ruim drieduizend mensen hebben (…) “Als er dan weer zoiets gebeurt zich al bij de pagina gevoegd. 35 zoals in Boxtel, dan heeft iedereen via de Facebookpagina of WhatsApp Volgens Van den Oever was de snel alle informatie over wat er
15 bezetting in Boxtel de ‘druppel die de gebeurt en waar het is. Dat gaat dan emmer deed overlopen’. Ruim als een lopend vuurtje. Dan kunnen honderd dierenactivisten drongen 40 we zo veel mogelijk mensen bij daar maandag een stal van een elkaar krijgen en naar de plek gaan varkensboer binnen. Na tien uur werd om de boer te laten zien dat hij niet
20 de bezetting door de politie alleen staat”, vertelt Van den Oever. beëindigd. (…) “Wij boeren zijn het ondertussen gewend dat we door de politiek en de
bron: www.omroepbrabant.nl, 2019
Opgave 4 Kansen en belemmeringen voor jongeren
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een voorbeeld van een bedreiging van natuurlijke aard waar varkensboeren mee te maken kunnen krijgen (1) • het noemen van bedreigingen van sociale aard als categorie bedreiging waarin het risico op een bezetting van een veehouderij valt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een voorbeeld van bedreigingen van natuurlijke aard is een ziekte die de varkens kunnen krijgen (zoals de varkenspest) (1) • Het risico op een bezetting van een veehouderij valt in de categorie bedreigingen van sociale aard (1) (2)
De rechtbank van Den Bosch veroordeelde de activisten van Meat the Victims voor huisvredebreuk. Ze werden bestraft met een geldboete en een voorwaardelijke gevangenisstraf.
Vraag 23 2 punten
− Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank eigenrichting kan voorkomen. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip eigenrichting.
- Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank kan zorgen voor generale preventie. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip generale preventie.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het straffen van de activisten door de rechtbank eigenrichting kan voorkomen, met een toepassing van het begrip eigenrichting (1) • een uitleg dat het straffen van de activisten door de rechtbank kan zorgen voor generale preventie, met een toepassing van het begrip generale preventie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Met een straf worden de activisten van Meat the Victims door de rechtbank bestraft voor de bezetting van het varkensbedrijf. Dit kan ervoor zorgen dat burgers of boeren geen behoefte hebben om voor eigen rechter te gaan spelen en over te gaan tot geweld tegen de activisten (1) • Het straffen van de activisten kan zorgen voor generale preventie, omdat het (potentiële) activisten kan afschrikken een stal te bezetten. (Zij weten immers dat zij dan veroordeeld en bestraft kunnen worden voor huisvredebreuk.) (1) (2)
Opgave 4 Kansen en belemmeringen voor jongeren
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding In 2017 publiceerde het Jongerenplatform van de SER (Sociaal Economische Raad) een manifest waarin het platform zijn zorgen uitte over kansen voor jongeren op het gebied van leren, werken en samenleven. Het SER Jongerenplatform is een samenwerking tussen de SER en diverse jongerenorganisaties. In het manifest riep het Jongerenplatform de politiek op “werk te maken van een Nederland waarin iedereen meetelt”. Naar aanleiding hiervan vroeg minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2018 het SER Jongerenplatform een verkennend onderzoek uit te voeren naar de ontplooiingskansen voor jongeren. Op basis van het verkennende onderzoek publiceerde het SER Jongerenplatform in augustus 2019 het rapport ‘Hoge verwachtingen
- kansen en belemmeringen voor jongeren in 2019’.
Gebruik de inleiding van de opgave. Een fase in het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming is de omzetting. De omzetting van wensen in overheidsbeleid verloopt in drie sub-fasen. De eerste sub-fase is politieke agendavorming. Of een maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, is afhankelijk van een aantal voorwaarden, zoals de voorwaarde dat de situatie hevige emoties oproept of vaak voorkomt en de voorwaarde dat er voldoende ruimte is op de politieke agenda.
Vraag 24 3 punten
− Leg uit welke twee andere voorwaarden om op de politieke agenda te komen in de inleiding van de opgave te herkennen zijn.
- Leg uit welke andere sub-fase van de omzetting te herkennen is in de inleiding van de opgave. Noem ook de naam van deze sub-fase.
Bekijk het antwoord
- twee voorwaarden om op de politieke agenda te komen die te herkennen zijn in de inleiding van de opgave, met een uitleg waarom deze voorwaarden te herkennen zijn in de inleiding (per voorwaarde met uitleg 1 scorepunt) (2p)
Opmerking Geen scorepunten toekennen voor voorwaarden die in de inleiding van vraag 24 genoemd zijn.
Gebruik tekst 6. Er zijn twee processen die een rol spelen bij het bereiken van een maatschappelijke positie. Een daarvan is het proces van positieverwerving.
Vraag 25 2 punten
Leg uit dat de maatschappelijke positie van jongeren zoals die in regel 11 tot en met 41 van tekst 6 naar voren komt, vooral bepaald wordt door het andere proces. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van het andere proces;
- een voorbeeld uit regel 11 tot en met 41 van tekst 6 waarin dit andere proces te herkennen is;
- een omschrijving van het proces van positieverwerving.
Tekst 6
Groeiende kansenongelijkheid dreigt onder jongeren
(…) Eind augustus publiceerde de 35 jaar geleden al één jaar later. Ze SER een rapport over kansen en gaan later dan eerdere generaties belemmeringen van jongeren in samenwonen of trouwen en krijgen 2019. Het rapport laat zien dat later hun eerste kind. Dat is in veel
5 jongeren te maken hebben met gevallen geen vrijwillige keuze maar kansen, onzekerheden en 40 wordt veroorzaakt door de belemmeringen. Jongeren weten wat toegenomen onzekerheid. van hun leven te maken. Daar werken ze hard voor, en dat is om (…) De kansen en belemmeringen
10 met recht trots op te zijn. (…) gelden voor alle jongeren, maar er is een tweedeling zichtbaar tussen (…) Er zijn echter ook zorgen. Zo 45 jongeren die met name profiteren van zorgt het sociaal leenstelsel1) voor de kansen en jongeren die het meest onzekerheid over de betaalbaarheid getroffen worden door van een (vervolg)opleiding. De belemmeringen en onzekerheden.
15 schulden die ontstaan door het (…) Bestaande scheidslijnen in onze huidige stelsel hebben invloed op 50 samenleving worden met name vervolgstappen in het leven, zoals gevormd door (…) het hebben van de het kopen van een huis en het juiste opleiding, de beschikking over starten van een gezin. Jongeren voldoende inkomen en vermogen.
20 hebben langer een flexbaan en (…) Een diploma alleen blijkt echter daardoor minder werk- en 55 niet meer genoeg. inkomenszekerheid. Op de (…) Het SCP beschrijft een woningmarkt hebben ze het moeilijk verdieping van bestaande vanwege de beperkte scheidslijnen wanneer risico’s zich
25 beschikbaarheid van woningen en voor bepaalde groepen opstapelen, worstelen ze met het financieren van 60 zoals nu bij jongeren. En er ontstaan een woning. Deze ontwikkelingen zijn nieuwe scheidslijnen (…). In het op zichzelf al lastig voor jongeren, geval van jongeren geldt: als je maar de stapeling maakt het beschikt over een goed netwerk, dan
30 problematisch (…). vind je makkelijker een stage, krijg je Het gevolg is dat jongeren hun 65 eerder financiële hulp bij het kopen mijlpalen steeds later in hun leven van een woning en praktische hulp bereiken. Zo verlaten jongeren later bij het combineren van werk met een het ouderlijk huis, vergeleken met vijf jong gezin. (…)
bron: www.socialevraagstukken.nl, 2019 noot 1 Tot en met het collegejaar van 2014/2015 kregen alle studenten een basisbeurs, dat wil zeggen een maandelijkse bijdrage van de overheid die niet terugbetaald hoefde te worden als de student binnen 10 jaar een diploma haalde. Met de invoering van het sociaal leenstelsel ontvangen studenten geen basisbeurs meer en kunnen ze alleen geld lenen. De aanvullende beurs bleef bestaan voor kinderen van ouders met een laag inkomen. ►►► ν
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat de maatschappelijke positie van jongeren zoals die in regel 11-41 van tekst 6 naar voren komt, vooral bepaald wordt door positietoewijzing, met een toepassing van het begrip positietoewijzing en van het begrip positieverwerving (1) • een voorbeeld van positietoewijzing uit regel 11-41 van tekst 6 waarin een maatschappelijke oorzaak te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De maatschappelijke positie van jongeren zoals die in regel 11-41 van tekst 6 naar voren komt, wordt vooral bepaald door positietoewijzing, omdat de (zorgelijke) maatschappelijke positie van jongeren in regel 11-41 wordt toegeschreven aan maatschappelijke oorzaken en niet aan de eigen bijdrage van jongeren (positieverwerving) (1) • Een voorbeeld van zo’n maatschappelijke oorzaak is het sociaal leenstelsel en de schuld die hierdoor ontstaat / waardoor schulden ontstaan (r. 11-19) (1) (2)
Gebruik tekst 6. Volgens het SER Jongerenplatform is er een tweedeling zichtbaar tussen jongeren die met name profiteren van de kansen en jongeren die het meest getroffen worden door belemmeringen en onzekerheden. Deze tweedeling wordt gevormd door het meer of minder hebben van verschillende soorten kapitaal. Een soort kapitaal is cultureel kapitaal.
Vraag 26 2 punten
Welke twee andere soorten kapitaal spelen volgens tekst 6 een rol in de kansenongelijkheid tussen jongeren? Noem de soorten kapitaal en geef bij elke soort een voorbeeld uit tekst 6.
Tekst 6
Groeiende kansenongelijkheid dreigt onder jongeren
(…) Eind augustus publiceerde de 35 jaar geleden al één jaar later. Ze SER een rapport over kansen en gaan later dan eerdere generaties belemmeringen van jongeren in samenwonen of trouwen en krijgen 2019. Het rapport laat zien dat later hun eerste kind. Dat is in veel
5 jongeren te maken hebben met gevallen geen vrijwillige keuze maar kansen, onzekerheden en 40 wordt veroorzaakt door de belemmeringen. Jongeren weten wat toegenomen onzekerheid. van hun leven te maken. Daar werken ze hard voor, en dat is om (…) De kansen en belemmeringen
10 met recht trots op te zijn. (…) gelden voor alle jongeren, maar er is een tweedeling zichtbaar tussen (…) Er zijn echter ook zorgen. Zo 45 jongeren die met name profiteren van zorgt het sociaal leenstelsel1) voor de kansen en jongeren die het meest onzekerheid over de betaalbaarheid getroffen worden door van een (vervolg)opleiding. De belemmeringen en onzekerheden.
15 schulden die ontstaan door het (…) Bestaande scheidslijnen in onze huidige stelsel hebben invloed op 50 samenleving worden met name vervolgstappen in het leven, zoals gevormd door (…) het hebben van de het kopen van een huis en het juiste opleiding, de beschikking over starten van een gezin. Jongeren voldoende inkomen en vermogen.
20 hebben langer een flexbaan en (…) Een diploma alleen blijkt echter daardoor minder werk- en 55 niet meer genoeg. inkomenszekerheid. Op de (…) Het SCP beschrijft een woningmarkt hebben ze het moeilijk verdieping van bestaande vanwege de beperkte scheidslijnen wanneer risico’s zich
25 beschikbaarheid van woningen en voor bepaalde groepen opstapelen, worstelen ze met het financieren van 60 zoals nu bij jongeren. En er ontstaan een woning. Deze ontwikkelingen zijn nieuwe scheidslijnen (…). In het op zichzelf al lastig voor jongeren, geval van jongeren geldt: als je maar de stapeling maakt het beschikt over een goed netwerk, dan
30 problematisch (…). vind je makkelijker een stage, krijg je Het gevolg is dat jongeren hun 65 eerder financiële hulp bij het kopen mijlpalen steeds later in hun leven van een woning en praktische hulp bereiken. Zo verlaten jongeren later bij het combineren van werk met een het ouderlijk huis, vergeleken met vijf jong gezin. (…)
bron: www.socialevraagstukken.nl, 2019 noot 1 Tot en met het collegejaar van 2014/2015 kregen alle studenten een basisbeurs, dat wil zeggen een maandelijkse bijdrage van de overheid die niet terugbetaald hoefde te worden als de student binnen 10 jaar een diploma haalde. Met de invoering van het sociaal leenstelsel ontvangen studenten geen basisbeurs meer en kunnen ze alleen geld lenen. De aanvullende beurs bleef bestaan voor kinderen van ouders met een laag inkomen. ►►► ν
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat het noemen van de volgende twee soorten kapitaal: economisch kapitaal en sociaal kapitaal, met bij elke soort kapitaal een voorbeeld uit tekst 6 (per soort kapitaal met een voorbeeld uit de tekst: 1 scorepunt).
voorbeeld van een juist antwoord:
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2022, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-1/ha-1034-a-22-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1 loopt tot vraag 26. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (10), binding (5) en vorming (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-1/ha-1034-a-22-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2022, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.