Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Wooncrisis, Opgave 2 Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk, Opgave 3 Windmolenprotest.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1 loopt tot vraag 21. Van 20 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (7), verandering (4) en vorming (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1-2, 14, 18-21 | 7 |
| Verandering | 4-5, 7, 9 | 4 |
| Vorming | 10-11, 13, 16 | 4 |
| Verhouding | 3, 6, 12 | 3 |
| Binding | 15, 17 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens maatschappijwetenschappen havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verandering (20% van de vragen, gemiddeld 8%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Wooncrisis
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Deze opgave gaat over de problemen op de woningmarkt en protesten die in 2021 hiertegen gehouden zijn.
Gebruik regel 1 tot en met 24 van tekst 1, inclusief noot 1. In tekst 1 staat dat tientallen organisaties zich achter de standpunten van het protest hebben geschaard. Daaronder zaten ook politieke partijen die in de Tweede Kamer zitten. Er zijn verschillende politieke stromingen te onderscheiden. Deze politieke stromingen hebben elk een andere opvatting over de rol van de overheid.
Vraag 1 2 punten
Beredeneer welke politieke stroming het best past bij de standpunten van de actievoerders. Gebruik in je redenering:
- een opvatting van deze politieke stroming over de rol van de overheid;
- een voorbeeld uit tekst 1 dat past bij de opvatting van deze politieke stroming over de rol van de overheid.
Tekst 1
Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een exponentieel is toegenomen, denkt protest tegen de woningcrisis veel 30 stadsgeograaf Cody Hochstenbach steun. (…) (UvA), die werkt aan een boek over Het aangekondigde woonprotest de wooncrisis. “Meer mensen zien de
5 zondag [12 september 2021] in woonproblemen om zich heen. En Amsterdam spreekt bijna de hele dat zijn allang niet meer alleen de samenleving aan. De problemen op 35 armen. Want voor mensen met een de woningmarkt zijn zo groot dat minimuminkomen was het de vrijwel iedereen die wil verhuizen
- afgelopen twintig jaar ook al heel
10 en geen bodemloze portemonnee lastig op de woningmarkt.” heeft
- ermee te maken krijgt. Zelfs Sinds een paar jaar wordt ook de in de coronacrisis braken de 40 middenklasse door de huizenprijzen record na record. woonproblemen geraakt. De organisatie verwacht tien- tot “Hoogopgeleide jongeren, dertigers
15 vijftienduizend mensen (…). die al succesvolle stappen in hun Kort samengevat willen de carrière hebben gezet. Het zijn actievoerders (…) betaalbare 45 mensen met korte lijntjes naar de huisvesting voor iedereen, grip op politiek, die weten hoe ze hun huur- en huizenprijzen, het aan frustratie moeten omzetten in de
20 banden leggen van beleggers die juiste taal.” huizen opkopen voor winst1). Het is ook een groep, zegt Tientallen organisaties hebben zich 50 Hochstenbach, die is opgegroeid met achter de standpunten van het een belofte: als je je best doet op protest geschaard (…). school, als je gaat studeren, dan kun (…) je stappen zetten in je leven. Dan
25 Dat er juist nú voedingsbodem is komt die koopwoning er. “Zij merken: voor zo’n breed protest komt doordat 55 die belofte wordt vooralsnog niet de aandacht voor de problemen op ingewilligd.” (…) de woningmarkt de laatste jaren
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een redenering dat de socialistische/sociaaldemocratische stroming het best past bij de standpunten van de actievoerders, met een toepassing van een opvatting van deze stroming over de rol van de overheid (1) • een voorbeeld uit tekst 1 dat past bij de opvatting van de socialistische/sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De socialistische/sociaaldemocratische stroming past het best bij de standpunten van de actievoerders, omdat uit tekst 1 blijkt dat de actievoerders weinig vertrouwen in de vrije markt hebben om ongelijkheid op de woningmarkt te verminderen / vinden dat de vrije markt aan (meer) regels moet worden gebonden door de overheid. De overheid moet dus een grotere rol krijgen (1) • In tekst 1 staat namelijk dat de actievoerders grip op huur- en huizenprijzen willen / dat de actievoerders beleggers die huizen opkopen voor winst aan banden willen leggen (r. 18-21) / dat de landelijke overheid ervoor moet zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers (noot 1) (1) (2)
Gebruik tekst 1. Het systeemmodel van politieke besluitvorming bestaat uit vier hoofdfasen, waaronder de fase feedback.
Vraag 2 2 punten
Leg uit in welke andere fase van het systeemmodel het woonprotest te plaatsen is. Gebruik in je uitleg:
- de naam en omschrijving van de gekozen fase;
- informatie uit tekst 1.
Tekst 1
Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een exponentieel is toegenomen, denkt protest tegen de woningcrisis veel 30 stadsgeograaf Cody Hochstenbach steun. (…) (UvA), die werkt aan een boek over Het aangekondigde woonprotest de wooncrisis. “Meer mensen zien de
5 zondag [12 september 2021] in woonproblemen om zich heen. En Amsterdam spreekt bijna de hele dat zijn allang niet meer alleen de samenleving aan. De problemen op 35 armen. Want voor mensen met een de woningmarkt zijn zo groot dat minimuminkomen was het de vrijwel iedereen die wil verhuizen
- afgelopen twintig jaar ook al heel
10 en geen bodemloze portemonnee lastig op de woningmarkt.” heeft
- ermee te maken krijgt. Zelfs Sinds een paar jaar wordt ook de in de coronacrisis braken de 40 middenklasse door de huizenprijzen record na record. woonproblemen geraakt. De organisatie verwacht tien- tot “Hoogopgeleide jongeren, dertigers
15 vijftienduizend mensen (…). die al succesvolle stappen in hun Kort samengevat willen de carrière hebben gezet. Het zijn actievoerders (…) betaalbare 45 mensen met korte lijntjes naar de huisvesting voor iedereen, grip op politiek, die weten hoe ze hun huur- en huizenprijzen, het aan frustratie moeten omzetten in de
20 banden leggen van beleggers die juiste taal.” huizen opkopen voor winst1). Het is ook een groep, zegt Tientallen organisaties hebben zich 50 Hochstenbach, die is opgegroeid met achter de standpunten van het een belofte: als je je best doet op protest geschaard (…). school, als je gaat studeren, dan kun (…) je stappen zetten in je leven. Dan
25 Dat er juist nú voedingsbodem is komt die koopwoning er. “Zij merken: voor zo’n breed protest komt doordat 55 die belofte wordt vooralsnog niet de aandacht voor de problemen op ingewilligd.” (…) de woningmarkt de laatste jaren
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van de fase invoer/input (1) • een uitleg dat het woonprotest te plaatsen is in de fase invoer/input, met een toepassing van een omschrijving van deze fase en informatie uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • in de fase invoer/input (1) • Met het woonprotest brengen de deelnemers namelijk eisen/wensen betreffende het woonbeleid naar voren (r. 16-24) (1) (2)
Gebruik regel 39 tot en met 56 van tekst 1. Er zijn verschillende soorten kapitaal, zoals economisch kapitaal. Uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 kan worden afgeleid dat twee andere soorten kapitaal kunnen bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren om een verbetering van de woningmarkt te bewerkstelligen.
Vraag 3 4 punten
Beredeneer voor deze twee andere soorten kapitaal dat ze kunnen bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren. Gebruik in je redenering:
- de namen van twee soorten kapitaal;
- bij elke soort kapitaal informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt;
- bij elke soort kapitaal een verschillende vorm van politieke participatie.
Tekst 1
Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een exponentieel is toegenomen, denkt protest tegen de woningcrisis veel 30 stadsgeograaf Cody Hochstenbach steun. (…) (UvA), die werkt aan een boek over Het aangekondigde woonprotest de wooncrisis. “Meer mensen zien de
5 zondag [12 september 2021] in woonproblemen om zich heen. En Amsterdam spreekt bijna de hele dat zijn allang niet meer alleen de samenleving aan. De problemen op 35 armen. Want voor mensen met een de woningmarkt zijn zo groot dat minimuminkomen was het de vrijwel iedereen die wil verhuizen
- afgelopen twintig jaar ook al heel
10 en geen bodemloze portemonnee lastig op de woningmarkt.” heeft
- ermee te maken krijgt. Zelfs Sinds een paar jaar wordt ook de in de coronacrisis braken de 40 middenklasse door de huizenprijzen record na record. woonproblemen geraakt. De organisatie verwacht tien- tot “Hoogopgeleide jongeren, dertigers
15 vijftienduizend mensen (…). die al succesvolle stappen in hun Kort samengevat willen de carrière hebben gezet. Het zijn actievoerders (…) betaalbare 45 mensen met korte lijntjes naar de huisvesting voor iedereen, grip op politiek, die weten hoe ze hun huur- en huizenprijzen, het aan frustratie moeten omzetten in de
20 banden leggen van beleggers die juiste taal.” huizen opkopen voor winst1). Het is ook een groep, zegt Tientallen organisaties hebben zich 50 Hochstenbach, die is opgegroeid met achter de standpunten van het een belofte: als je je best doet op protest geschaard (…). school, als je gaat studeren, dan kun (…) je stappen zetten in je leven. Dan
25 Dat er juist nú voedingsbodem is komt die koopwoning er. “Zij merken: voor zo’n breed protest komt doordat 55 die belofte wordt vooralsnog niet de aandacht voor de problemen op ingewilligd.” (…) de woningmarkt de laatste jaren
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van sociaal kapitaal en informatie uit regel 39-56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt (1) • een redenering dat sociaal kapitaal kan bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren, met een toepassing van een vorm van politieke participatie die past bij de informatie uit regel 39-56 van tekst 1 waaruit sociaal kapitaal blijkt (1) • het noemen van cultureel kapitaal en informatie uit regel 39-56 van tekst 1 waaruit deze soort kapitaal blijkt (1) • een redenering dat cultureel kapitaal kan bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren, met een toepassing van een vorm van politieke participatie die past bij de informatie uit regel 39-56 van tekst 1 waaruit cultureel kapitaal blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat de hoogopgeleide jongeren korte lijntjes naar de politiek hebben (r. 44-46). Hieruit blijkt dat zij over sociaal kapitaal beschikken (1) • Dit sociaal kapitaal / Deze korte lijntjes kunnen zij gebruiken om te lobbyen bij politici. Zodoende kan sociaal kapitaal bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren (1) • In tekst 1 staat dat hoogopgeleide jongeren weten hoe ze hun frustratie moeten omzetten in de juiste taal (r. 46-48). Hieruit blijkt dat zij over cultureel kapitaal beschikken (1) • Dit cultureel kapitaal / Deze kennis over hoe zij hun eisen en wensen kenbaar kunnen maken, kunnen zij gebruiken om mee te doen aan protestacties. Zodoende kan cultureel kapitaal bijdragen aan de politieke participatie van hoogopgeleide jongeren (1) (4)
Gebruik regel 39 tot en met 56 van tekst 1.
Vraag 4 2 punten
Leg uit of de jongeren in het tekstfragment met het idee van een open of van een gesloten samenleving zijn opgegroeid. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van de gekozen samenleving (open of gesloten);
- informatie uit regel 39 tot en met 56 van tekst 1 waaruit dit kenmerk van de gekozen samenleving blijkt.
Tekst 1
Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een exponentieel is toegenomen, denkt protest tegen de woningcrisis veel 30 stadsgeograaf Cody Hochstenbach steun. (…) (UvA), die werkt aan een boek over Het aangekondigde woonprotest de wooncrisis. “Meer mensen zien de
5 zondag [12 september 2021] in woonproblemen om zich heen. En Amsterdam spreekt bijna de hele dat zijn allang niet meer alleen de samenleving aan. De problemen op 35 armen. Want voor mensen met een de woningmarkt zijn zo groot dat minimuminkomen was het de vrijwel iedereen die wil verhuizen
- afgelopen twintig jaar ook al heel
10 en geen bodemloze portemonnee lastig op de woningmarkt.” heeft
- ermee te maken krijgt. Zelfs Sinds een paar jaar wordt ook de in de coronacrisis braken de 40 middenklasse door de huizenprijzen record na record. woonproblemen geraakt. De organisatie verwacht tien- tot “Hoogopgeleide jongeren, dertigers
15 vijftienduizend mensen (…). die al succesvolle stappen in hun Kort samengevat willen de carrière hebben gezet. Het zijn actievoerders (…) betaalbare 45 mensen met korte lijntjes naar de huisvesting voor iedereen, grip op politiek, die weten hoe ze hun huur- en huizenprijzen, het aan frustratie moeten omzetten in de
20 banden leggen van beleggers die juiste taal.” huizen opkopen voor winst1). Het is ook een groep, zegt Tientallen organisaties hebben zich 50 Hochstenbach, die is opgegroeid met achter de standpunten van het een belofte: als je je best doet op protest geschaard (…). school, als je gaat studeren, dan kun (…) je stappen zetten in je leven. Dan
25 Dat er juist nú voedingsbodem is komt die koopwoning er. “Zij merken: voor zo’n breed protest komt doordat 55 die belofte wordt vooralsnog niet de aandacht voor de problemen op ingewilligd.” (…) de woningmarkt de laatste jaren
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat de jongeren in het tekstfragment zijn opgegroeid met het idee van een open samenleving, met een toepassing van het kenmerk van een open samenleving dat er mogelijkheden tot sociale mobiliteit zijn (1) • informatie uit regel 39-56 van tekst 1 waaruit dit kenmerk van een open samenleving blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De jongeren in het tekstfragment zijn opgegroeid met het idee van een open samenleving, omdat ze zijn opgegroeid met het idee dat ze tijdens hun leven kunnen stijgen op de maatschappelijke ladder / met het idee dat opleiding bepalend is voor je maatschappelijke positie / dat opleiding zorgt voor opwaartse sociale mobiliteit (1) • In tekst 1 staat namelijk dat als je je best doet op school / als je gaat studeren, dat je ‘stappen kunt zetten’ en een koopwoning kunt krijgen (r. 51-54) (1) (2)
Gebruik tekst 2. Een kenmerk van de Nederlandse samenleving is dat Nederland een geïndividualiseerde samenleving is. Er kunnen echter ook ontwikkelingen zijn die bijdragen aan het tegenovergestelde van individualisering.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer aan de hand van tekst 2 dat problemen op de woningmarkt kunnen bijdragen aan het tegenovergestelde van individualisering. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept individualisering;
- informatie uit tekst 2 om je redenering te ondersteunen.
Tekst 1
Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80
Voor het eerst in decennia krijgt een exponentieel is toegenomen, denkt protest tegen de woningcrisis veel 30 stadsgeograaf Cody Hochstenbach steun. (…) (UvA), die werkt aan een boek over Het aangekondigde woonprotest de wooncrisis. “Meer mensen zien de
5 zondag [12 september 2021] in woonproblemen om zich heen. En Amsterdam spreekt bijna de hele dat zijn allang niet meer alleen de samenleving aan. De problemen op 35 armen. Want voor mensen met een de woningmarkt zijn zo groot dat minimuminkomen was het de vrijwel iedereen die wil verhuizen
- afgelopen twintig jaar ook al heel
10 en geen bodemloze portemonnee lastig op de woningmarkt.” heeft
- ermee te maken krijgt. Zelfs Sinds een paar jaar wordt ook de in de coronacrisis braken de 40 middenklasse door de huizenprijzen record na record. woonproblemen geraakt. De organisatie verwacht tien- tot “Hoogopgeleide jongeren, dertigers
15 vijftienduizend mensen (…). die al succesvolle stappen in hun Kort samengevat willen de carrière hebben gezet. Het zijn actievoerders (…) betaalbare 45 mensen met korte lijntjes naar de huisvesting voor iedereen, grip op politiek, die weten hoe ze hun huur- en huizenprijzen, het aan frustratie moeten omzetten in de
20 banden leggen van beleggers die juiste taal.” huizen opkopen voor winst1). Het is ook een groep, zegt Tientallen organisaties hebben zich 50 Hochstenbach, die is opgegroeid met achter de standpunten van het een belofte: als je je best doet op protest geschaard (…). school, als je gaat studeren, dan kun (…) je stappen zetten in je leven. Dan
25 Dat er juist nú voedingsbodem is komt die koopwoning er. “Zij merken: voor zo’n breed protest komt doordat 55 die belofte wordt vooralsnog niet de aandacht voor de problemen op ingewilligd.” (…) de woningmarkt de laatste jaren
bron: www.nrc.nl, 10 september 2021
noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”
Tekst 2
Ook studenten protesteren tegen woningnood: ‘Beleid kan zo niet langer’
De woningcrisis heeft een bezet. Het probleem blijft zo maar hoogtepunt bereikt en moet worden doorgaan. Er moet fundamenteel iets aangepakt, vinden deelnemers aan veranderen in dit beleid, want dit kan het Nijmeegse Woonprotest. zo niet langer.”
5 Aanstaande zondag laten onder meer (…) studenten uit de stad zich horen. ‘Er 35 De student ervaart deze problemen moet fundamenteel iets veranderen.’ zelf in de praktijk. “Ik wil na mijn studie doorstromen naar een Studenten die geen kamer kunnen appartement, maar daarvoor zijn vinden of torenhoge huur betalen: het gigantische wachtrijen in de sociale
10 is normaal geworden, maar dat mag 40 huur en enorm hoge prijzen in de het eigenlijk niet zijn, vindt Sander vrije sector. En dan mag ik eigenlijk van der Goes (23). Hij trekt daarom nog van geluk spreken dat ik al een aanstaande zondag
- net zoals fatsoenlijk dak boven m’n hoofd heb. honderden andere demonstranten
- Een vriend van me is terug bij zijn
15 naar de Nijmeegse binnenstad om te 45 ouders moeten gaan wonen en mijn demonstreren. buurvrouw woont met haar baby op (…) 20 vierkante meter. Dat is absurd.” “De woonsituatie is op dit moment voor jongvolwassenen heel Ook studente Jade Joosten (19) sluit frustrerend,” zegt Van Der Goes. “Als zich bij het protest aan. Ze woont nog
20 student vind je moeilijk een kamer of 50 bij haar ouders, omdat een kamer in betaal je te veel huur. Daarom moet Nijmegen volgens haar niet te je weer meer lenen, maar kom je ook betalen is. “Behalve als je ontzettend in de knoei als je uit je veel geld leent,” zegt Joosten. “Maar studentenkamer wil. De huurprijzen dat moet helemaal niet nodig zijn.
25 zijn in je eentje vrijwel onbetaalbaar 55 Een huis is een recht, geen product en een huis kopen is met een om op te speculeren en waar je op gemiddelde koopprijs van 400.000 moet bieden. De markt staat nu euro voor bijna iedereen onmogelijk. boven de mens en dat is niet Afgestudeerden houden daarom normaal.”
30 weer kamers voor nieuwe eerstejaars
bron: www.voxweb.nl, 2021
figuur 1
Ontwikkeling aantal internationale studenten, Nederland
bron: ABF Research, 2021
Opgave 2 Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 2 om de redenering te ondersteunen dat problemen op de woningmarkt kunnen bijdragen aan het tegenovergestelde van individualisering (1) • een redenering aan de hand van tekst 2 dat problemen op de woningmarkt kunnen bijdragen aan het tegenovergestelde van individualisering, met een toepassing van het kernconcept individualisering (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 2 blijkt dat door de problemen op de woningmarkt studenten bij hun ouders moeten blijven wonen en dus niet op zichzelf kunnen gaan wonen (r. 44-45; r. 49-52) (1) • Hieruit blijkt dat studenten/jongeren langer afhankelijk blijven van hun ouders en in mindere mate dan eerst hun zelfstandigheid op het gebied van wonen kunnen vergroten. In de afhankelijkheid van de ouders en het later zelfstandig worden is het tegenovergestelde van individualisering te herkennen, omdat bij individualisering individuen juist in toenemende mate hun zelfstandigheid op verschillende gebieden kunnen vergroten en meer dan vroeger hun eigen leven kunnen inrichten en plannen. De problemen op de woningmarkt kunnen dus bijdragen aan het tegenovergestelde van individualisering (1) (2)
Gebruik tekst 2. Sociale ongelijkheid kan sociale uitsluiting tot gevolg hebben. Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een daarvan is het niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften.
Vraag 6 2 punten
− Noem een andere component van sociale uitsluiting die te herkennen is in tekst 2.
- Geef een voorbeeld van deze component uit tekst 2.
Tekst 2
Ook studenten protesteren tegen woningnood: ‘Beleid kan zo niet langer’
De woningcrisis heeft een bezet. Het probleem blijft zo maar hoogtepunt bereikt en moet worden doorgaan. Er moet fundamenteel iets aangepakt, vinden deelnemers aan veranderen in dit beleid, want dit kan het Nijmeegse Woonprotest. zo niet langer.”
5 Aanstaande zondag laten onder meer (…) studenten uit de stad zich horen. ‘Er 35 De student ervaart deze problemen moet fundamenteel iets veranderen.’ zelf in de praktijk. “Ik wil na mijn studie doorstromen naar een Studenten die geen kamer kunnen appartement, maar daarvoor zijn vinden of torenhoge huur betalen: het gigantische wachtrijen in de sociale
10 is normaal geworden, maar dat mag 40 huur en enorm hoge prijzen in de het eigenlijk niet zijn, vindt Sander vrije sector. En dan mag ik eigenlijk van der Goes (23). Hij trekt daarom nog van geluk spreken dat ik al een aanstaande zondag
- net zoals fatsoenlijk dak boven m’n hoofd heb. honderden andere demonstranten
- Een vriend van me is terug bij zijn
15 naar de Nijmeegse binnenstad om te 45 ouders moeten gaan wonen en mijn demonstreren. buurvrouw woont met haar baby op (…) 20 vierkante meter. Dat is absurd.” “De woonsituatie is op dit moment voor jongvolwassenen heel Ook studente Jade Joosten (19) sluit frustrerend,” zegt Van Der Goes. “Als zich bij het protest aan. Ze woont nog
20 student vind je moeilijk een kamer of 50 bij haar ouders, omdat een kamer in betaal je te veel huur. Daarom moet Nijmegen volgens haar niet te je weer meer lenen, maar kom je ook betalen is. “Behalve als je ontzettend in de knoei als je uit je veel geld leent,” zegt Joosten. “Maar studentenkamer wil. De huurprijzen dat moet helemaal niet nodig zijn.
25 zijn in je eentje vrijwel onbetaalbaar 55 Een huis is een recht, geen product en een huis kopen is met een om op te speculeren en waar je op gemiddelde koopprijs van 400.000 moet bieden. De markt staat nu euro voor bijna iedereen onmogelijk. boven de mens en dat is niet Afgestudeerden houden daarom normaal.”
30 weer kamers voor nieuwe eerstejaars
bron: www.voxweb.nl, 2021
figuur 1
Ontwikkeling aantal internationale studenten, Nederland
bron: ABF Research, 2021
Opgave 2 Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • (de component) geringe toegang tot sociale grondrechten (1) • een voorbeeld van geringe toegang tot huisvesting/woonruimte uit tekst 2 als voorbeeld van de component geringe toegang tot sociale grondrechten (1) voorbeeld van een juist antwoord: • (De component) geringe toegang tot sociale grondrechten is te herkennen (1) • Een voorbeeld van deze component is dat studenten/jongeren moeilijk een eigen kamer/woning kunnen vinden (r. 8-11; r. 19-20) (1) (2)
Gebruik figuur 1. Jaarlijks verschijnt er van Kences (Kenniscentrum Studentenhuisvesting) een Landelijke monitor studentenhuisvesting (LMS), die een cijfermatig inzicht geeft in de vraag en het aanbod naar studentenhuisvesting. Uit de LMS 2021 blijkt dat het tekort aan studentenwoningen in één jaar naar schatting is toegenomen met 4.500. Daarmee is het tekort opgelopen tot 26.500 studentenwoningen. De komende acht jaar neemt het aantal studenten dat op kamers woont naar verwachting toe met circa 57.000.
Vraag 7 2 punten
Beredeneer aan de hand van figuur 1 welk veranderingsproces bijdraagt aan het toenemende tekort aan studentenwoningen. Gebruik in je redenering:
- de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verandering;
- informatie uit figuur 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • de constatering dat uit figuur 1 blijkt dat de afgelopen jaren er een toenemend aantal internationale studenten in Nederland is gaan studeren (en dat de schatting is dat deze trend doorzet) en dat deze studenten een woning nodig hebben / dat er een toenemend aantal internationale studenten in Nederland gaat studeren en dat deze studenten een woning nodig hebben (1) • een redenering dat globalisering bijdraagt aan het toenemende tekort aan studentenwoningen, met een toepassing van het kernconcept globalisering (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit figuur 1 blijkt dat er een toenemend aantal internationale studenten in Nederland gaat studeren. Deze studenten hebben ook allemaal een woning nodig (1) • Uit het feit dat er een toenemend aantal internationale studenten in Nederland gaat studeren, blijkt dat er een uitbreiding en intensivering van contacten over grote afstand en landsgrenzen heen plaatsvindt. Globalisering is dus een ontwikkeling die bijdraagt aan het toenemende tekort aan studentenwoningen (ervan uitgaande dat er meer internationale studenten in Nederland gaan studeren dan Nederlandse studenten in het buitenland) (1) (2)
Gebruik figuur 1. Stel dat je naar aanleiding van de informatie in figuur 1 een onderzoek wilt doen naar het tekort aan studentenwoningen.
Vraag 8 2 punten
− Formuleer een hypothese over het tekort aan studentenwoningen die past bij de ontwikkeling in figuur 1.
- Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in je hypothese.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een hypothese over het tekort aan studentenwoningen die past bij de ontwikkeling in figuur 1 (1) • het noemen van de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in deze hypothese (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Hoe meer internationale studenten in Nederland studeren, des te groter het tekort aan studentenwoningen zal zijn (1) • afhankelijke variabele: de grootte van het tekort aan studentenwoningen; onafhankelijke variabele: het aantal internationale studenten dat in Nederland studeert (1) (2)
In de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw vonden er verschillende maatschappelijke ontwikkelingen plaats. Een daarvan is dat de samenstelling van huishoudens in Nederland veranderde.
Vraag 9 2 punten
− Noem een verandering (vanaf de jaren 80) in de samenstelling van huishoudens in Nederland, die mede de oorzaak kan zijn van het tekort aan woningen in Nederland.
- Leg uit waarom deze verandering mede de oorzaak kan zijn van het tekort aan woningen in Nederland.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van een verandering (vanaf de jaren 80) in de samenstelling van huishoudens in Nederland, die mede de oorzaak kan zijn van het tekort aan woningen in Nederland (1) • een uitleg waarom deze verandering mede de oorzaak kan zijn van het tekort aan woningen in Nederland (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De toename van eenpersoonshuishoudens kan mede de oorzaak zijn van het tekort aan woningen in Nederland (1) • Als steeds meer mensen in Nederland alleen een huishouden vormen, dan zijn er namelijk ook meer woningen nodig (1) (2)
Opgave 2 Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding Deze opgave gaat over inclusiviteit op het werk. In tekst 3 staat een interview met Onur Şahin. Hij doet onderzoek naar je thuis voelen op je werk. Zijn onderzoek gaat onder andere over ‘erbij horen’ en ‘authentiek kunnen zijn’.
Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 3. Şahin legt uit wat het betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk.
Vraag 10 2 punten
Leg met het kernconcept identiteit uit wat het volgens tekst 3 betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept identiteit;
- informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg wat het volgens tekst 3 betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk, met een toepassing van het kernconcept identiteit (1) • informatie uit regel 1-33 van tekst 3 die de uitleg ondersteunt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Als je een bepaalde eigenschap als kenmerkend voor jezelf beschouwt, en die niet overeenkomt met die van andere werknemers, dan kan het zijn dat je dit kenmerk op je werkplek niet kunt uitdragen en anderen niet kunt voorhouden. In dat geval kun je dus niet jezelf zijn (1) • Een voorbeeld hiervan is als je het gevoel hebt dat er geen ruimte is om het over je partner te hebben die misschien wel hetzelfde geslacht heeft (r. 18-21, r. 22-25) (1) (2)
Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 3. Er kunnen zich verschillende situaties voordoen waarin mensen niet langer bij een groep horen. Zo kan er sprake zijn van dropping out en opting out.
Vraag 11 2 punten
Beredeneer dat als werknemers niet authentiek kunnen zijn, dit kan leiden tot opting out. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van het begrip opting out;
- een kenmerk van een groep;
- informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat als werknemers niet authentiek kunnen zijn, dit kan leiden tot opting out, met: • informatie uit r. 1-33 van tekst 3 en een toepassing van een kenmerk van een groep (1) • een toepassing van het begrip opting out (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 3 staat dat je prima bij een groep kan horen, terwijl de groep zegt: ‘je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast.’ (r. 8-11) Je kunt dan niet handelen in overeenstemming met je kernwaarden en normen (r. 6-8). Dat betekent dat je bepaalde waarden en normen niet kunt delen met collega’s in die groep (1) • Dit kan tot gevolg hebben dat iemand niet meer bij een groep van werknemers wil horen. Het niet authentiek kunnen zijn, kan dan dus leiden tot opting out (1) (2)
Gebruik regel 34 tot en met 62 van tekst 3. Er zijn vier soorten sociale ongelijkheid. Een daarvan is een ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
Vraag 12 3 punten
a Leg uit van welke andere soort sociale ongelijkheid sprake is in regel 34 tot en met 62 van tekst 3. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een voorbeeld van een andere soort sociale ongelijkheid;
- informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3 waaruit deze soort sociale ongelijkheid blijkt. b Beredeneer vervolgens hoe in een diverse organisatie deze soort sociale ongelijkheid kan worden tegengegaan. Gebruik in je uitleg informatie uit regel 34 tot en met 62 van tekst 3.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • informatie uit regel 34-62 van tekst 3 waaruit een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen blijkt (1) • een uitleg dat er sprake is van een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen, met de naam en een toepassing van een voorbeeld van symbolische hulpbronnen (1) b • een redenering hoe in een diverse organisatie een ongelijke verdeling van symbolische hulpbronnen kan worden tegengegaan, met informatie uit regel 34-62 van tekst 3 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • In tekst 3 staat dat mensen die bijvoorbeeld een verleden met psychiatrie hebben door de maatschappij gestigmatiseerd worden (r.40-51) (1) • Deze mensen hebben minder status en aanzien. Status en aanzien zijn symbolische hulpbronnen en een ongelijke verdeling hiervan is dus een soort sociale ongelijkheid (1) b • Als in een diverse organisatie een cultuur gerealiseerd wordt waarin verschillen in bijvoorbeeld etniciteit er mogen zijn en waardevol worden gevonden (r. 53-57), dan zal er in zo’n organisatie op basis van deze verschillen geen ongelijke verdeling van status en aanzien tussen groepen mensen zijn (1) (3)
Gebruik regel 34 tot en met 82 van tekst 3. In tekst 3 wordt gesproken over mogelijk ongemak dat kan ontstaan tussen werknemers in een diverse organisatie, omdat zij van elkaar verschillen.
Vraag 13 3 punten
Leg uit hoe door middel van socialisatie in een diverse organisatie het ontstaan van ongemak tussen werknemers kan worden tegengegaan. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- een voorbeeld uit regel 34 tot en met 82 van tekst 3 waarin cultuur te herkennen is.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg hoe door middel van socialisatie in een diverse organisatie het ontstaan van ongemak tussen werknemers kan worden tegengegaan, met: • een toepassing van het kernconcept socialisatie (1) • een toepassing van het kernconcept cultuur (1) • een voorbeeld uit regel 34-82 van tekst 3 waarin cultuur te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Door in een diverse organisatie een inclusieve cultuur te realiseren, die door de werknemers wordt overgedragen en eigengemaakt, kan het ontstaan van ongemak tussen werknemers worden tegengegaan (1) • In een organisatie met een inclusieve cultuur heersen namelijk bepaalde normen en opvattingen over het omgaan met verschillen in de organisatie die de werknemers van de organisatie hebben verworven (1) • Een voorbeeld van een opvatting die in een inclusieve cultuur is verworven, is dat er ruimte is voor verschillen en dat er ruimte is om over die verschillen te praten (r. 74-76) en dat verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden (r. 55-57) (1) (3)
Gebruik regel 63 tot en met 82 van tekst 3. In tekst 3 wordt beschreven hoe een organisatie aan een inclusieve cultuur kan werken.
Vraag 14 2 punten
Leg uit dat er in een organisatie met een inclusieve cultuur sprake is van een hoge mate van representativiteit. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
- informatie uit regel 63 tot en met 82 van tekst 3 om representativiteit te illustreren.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat er in een organisatie met een inclusieve cultuur sprake is van een hoge mate van representativiteit, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (1) • informatie uit regel 63-82 van tekst 3 om representativiteit te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In een inclusieve cultuur zullen (door betrokkenheid van alle werknemers) de standpunten en besluiten die mensen in een organisatie (in)nemen (relatief) goed overeenkomen met de standpunten van alle werknemers. Er is dan sprake van een hoge mate van representativiteit (1) • Zo staat in tekst 3 dat het voor een inclusieve cultuur belangrijk is om de stem te zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn, zodat elke werknemer kan meebeslissen over de gang van zaken in een organisatie (r. 77-82) (1) (2)
Gebruik regel 83 tot en met 102 van tekst 3. In regel 83 tot en met 102 van tekst 3 bespreekt Şahin wat de gevolgen van een organisatie met een inclusieve cultuur zijn voor de bindingen van werknemers. Er zijn vier vormen van sociale bindingen, waaronder cognitieve bindingen en politieke bindingen.
Vraag 15 3 punten
Leg met een andere vorm van bindingen uit dat een inclusieve cultuur invloed kan hebben op de sociale cohesie binnen een organisatie. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
- de naam en omschrijving van een andere vorm van sociale bindingen;
- informatie uit regel 83 tot en met 102 van tekst 3 waaruit deze vorm van bindingen blijkt.
Tekst 3
Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”
Waarom is [het] (…) onderscheid identiteiten binnenhaalt. Leiden tussen ‘erbij horen’ en die verschillen altijd tot ongemak? ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo 40 “Het is belangrijk onderscheid te belangrijk? maken tussen gestigmatiseerde
5 “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. verschillen en niet-gestigmatiseerde Maar dat zegt niks over of je kan verschillen. Het is moeilijker om over handelen in overeenstemming met je gestigmatiseerde verschillen te kernwaarden en normen. Je kan 45 praten. Dat zijn namelijk verschillen prima bij een groep horen, terwijl de die door de maatschappij als
10 groep zegt: ‘je hoort erbij, maar minderwaardig worden gezien. alleen als je je aanpast.’ Dan heb je Mensen die een verleden met het over assimilatie.” (…) psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of
50 een niet-Nederlandse etniciteit Waarom is het nodig om jezelf te hebben of moslim zijn. kunnen zijn op je werk? Maar verschil hoeft niet altijd
15 “Je bent op je werk niet alleen maar ongemak op te leveren. Een inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt organisatie kan een cultuur ook collega’s waarmee je 55 realiseren, waarin verschillen er samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn mogen zijn en waardevol worden om het over je partner te hebben die gevonden. Er kan over verschil
20 misschien wel hetzelfde geslacht gepraat worden, er kan van geleerd heeft of om te vertellen dat je vrijdag worden. Als een omgeving zo is naar de moskee bent geweest. Als je 60 ingesteld dan kan het een stuk het gevoel hebt dat je dat niet kan makkelijker zijn om over verschillen zeggen, omdat je collega’s dat niet te beginnen.”
25 accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). Een inclusieve cultuur is dus een En tijdens dat socializen gebeurt omgeving waarin expliciet wordt veel, want ook dan worden er 65 toegewerkt naar het openstaan werkbeslissingen gemaakt, er wordt voor verschillen en daarvan te
30 genetwerkt. Als je daarin niet kan leren. Onur Şahin stipt drie meedraaien, [dan] (…) levert [dat] belangrijke onderdelen aan van stress op. Je kan niet zijn wie je zo’n proces. Het is belangrijk dat eigenlijk bent. (…)” 70 een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van Als je als organisatie divers wilt elke werknemer. (…) Daarnaast
35 worden, betekent dat dus ook dat moet een organisatie er actief voor je werknemers met allerlei zorgen dat er ruimte is voor zichtbare en onzichtbare 75 verschillen én dat er ruimte is om
over die verschillen te praten. (…) niet thuis voelen dan zie je dat ze de Tot slot moet elke werknemer 90 organisatie sneller weer verlaten en kunnen meebeslissen over de dat is nog eens extra zonde, omdat gang van zaken in de organisatie. dit vaak juist die werknemers zijn, die
80 Het is belangrijk actief de stem te zijn binnengehaald om andere zoeken van degenen die perspectieven te brengen.” (…) ondervertegenwoordigd zijn. (…) 95 “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de Wat staat er op het spel? Wat zijn meerderheid zich ook beter thuis. de gevolgen als je niet inclusief Mensen voelen zich prettiger als ze
85 bent als organisatie? zien dat hun collega’s gelijkwaardig “Als mensen zich geïncludeerd 100 behandeld worden. Ze zijn trots op voelen (…) heeft dat effect op de hun organisatie en dus ook meer werktevredenheid. Als mensen zich betrokken.”
bron: www.nieuwwij.nl, 2019
noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen) noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen
Opgave 3 Windmolenprotest
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van affectieve bindingen en een uitleg waaruit blijkt dat een organisatie met een inclusieve cultuur een positieve invloed kan hebben op de gevoelens van werknemers voor elkaar (1) • informatie uit regel 83-102 van tekst 3 waaruit affectieve bindingen blijken (1) • een uitleg dat een inclusieve cultuur invloed kan hebben op de sociale cohesie binnen een organisatie, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Door een inclusieve cultuur in een organisatie kunnen werknemers meer het gevoel hebben bij de organisatie te willen horen. Er is dan sprake van affectieve bindingen (1) • Zo blijkt uit tekst 3 dat bij een organisatie met een inclusieve cultuur de meerderheid van de werknemers zich beter thuis voelt en meer betrokken is (r. 95-102) (1) • Als het aantal en de kwaliteit van deze (en andere) bindingen groot is, zal het gevoel een groep te zijn, lid te zijn van een gemeenschap (binnen de organisatie) en dus de sociale cohesie groot zijn (1) (3)
Stel dat de directie in een diverse organisatie ontevreden is over de omgang tussen de werknemers in de organisatie en daarvoor maatregelen neemt. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat alle werknemers elkaar met respect behandelen. Er zijn verschillende functies van socialisatie, zoals de functie ‘verandering van een (sub)cultuur’.
Vraag 16 2 punten
Leg uit welke andere functie van socialisatie de maatregelen van de directie als doel hebben. Gebruik in je uitleg een omschrijving van deze functie van socialisatie.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van de functie ‘gedragsregulatie (van het individu)’ (1) • een uitleg dat de maatregelen van de directie de functie ‘gedragsregulatie (van het individu)’ als doel hebben, met een toepassing van deze functie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De andere functie van socialisatie die de maatregelen van de directie als doel hebben, is de functie ‘gedragsregulatie van het individu’ (1) • De directie wil dat de werknemers ander gedrag ten opzichte van elkaar gaan vertonen, dat zij elkaar met respect behandelen. Als de werknemers dit gedrag internaliseren dan zal de respectvolle omgang tussen de werknemers in de organisatie voorspelbaar zijn en het samenwerken overzichtelijk zijn (1) (2)
Opgave 3 Windmolenprotest
Bij deze opgave horen de teksten 4 en 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding Deze opgave gaat over het protest tegen het plaatsen van windmolens in Amsterdam. Begin 2020 heeft de gemeente Amsterdam besloten zo’n zeventien windmolens te plaatsen, waaronder een aantal in woongebieden. Bewoners uit deze woongebieden maken zich onder andere zorgen over de gevolgen voor hun gezondheid, zoals stress en slapeloosheid, door de geluidshinder die de windmolens veroorzaken. In deze opgave wordt onder windmolens en windturbines hetzelfde verstaan.
Gebruik tekst 4.
Vraag 17 2 punten
Leg uit dat er sprake is van samenwerking tussen de Amsterdamse artsen. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.
Tekst 4
Artsen uit Noord en IJburg1): windmolens dicht bij woongebied wel degelijk riskant
Ruim honderd artsen waarschuwen zijn samengevat. Maar volgens de dat de gezondheidsrisico’s van de artsen gaan de onderliggende windmolens die Amsterdam wil onderzoeken maar voor een deel bouwen langs de stadsrand worden over gezondheidseffecten en dan
5 onderschat. Het RIVM-onderzoek 35 alleen over die van windturbines van waardoor het stadsbestuur zich laat 35 tot 120 meter. Ook gaan ze veelal geruststellen zegt volgens hen niets over dunbevolkt gebied en was de over de Amsterdamse situatie. afstand tot woningen groter (500 Tot die conclusie komen zes artsen meter tot 10 kilometer) dan in de
10 uit Noord en IJburg na eigen 40 Amsterdamse plannen. onderzoek. Hun ‘noodsignaal’ (…) richting de Amsterdamse Het Amsterdamse onderzoek is het gemeenteraad wordt mede werk van zes artsen waarvan ondertekend door ruim honderd sommige zich eerder roerden als
15 artsen en psychologen. In een leden van Windalarm, de op IJburg raadsadres2) roepen ze de 45 begonnen actiegroep tegen de gemeenteraad op om geen windmolenplannen. De zes artsen windmolens te plannen dicht bij wonen in Noord en IJburg, niet ver woningen tot de gezondheidseffecten van de plekken die in beeld zijn
20 beter zijn onderzocht. gekomen als locaties voor
50 windturbines. (…) Dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken (…) De artsen erkennen dat hun blijven, moet blijken uit een onderzoek begon met persoonlijke overzichtsstudie van het RIVM. Maar betrokkenheid. “Als bezorgde
25 volgens de Amsterdamse artsen gaat buurtbewoners dachten we: wat komt het RIVM-onderzoek over 55 er op ons af?” zegt Simone Brands aanmerkelijk lagere windmolens. (kinder- en jeugdpsychiater). Met hun medische achtergrond bogen ze zich Het RIVM-rapport is een over het RIVM-onderzoek, omdat literatuurstudie waarin de resultaten daar door de politiek veel gewicht
30 van meer dan honderd onderzoeken 60 aan wordt gehecht. (…)
bron: www.parool.nl, maart 2021
noot 1 Noord en IJburg zijn gebieden in Amsterdam. IJburg bestaat uit verschillende (schier)eilanden. noot 2 raadsadres = brief aan de gemeenteraad
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat er sprake is van samenwerking tussen de Amsterdamse artsen, met: • een toepassing van het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 4 waaruit het vormen van relaties / afstemmen van handelen blijkt (1) • een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 4 waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 4 blijkt dat de zes artsen uit Noord en IJburg / Amsterdam een eigen onderzoek hebben gedaan waarbij ze zich over het RIVM- onderzoek hebben gebogen (r. 9-11; r. 56-58). Door samen onderzoek te doen, hebben ze hun handelen op elkaar afgestemd (1) • Dit hebben ze gedaan met een gemeenschappelijk doel: als bezorgde buurtbewoners wilden ze onderzoeken of de conclusie van het RIVM- onderzoek, dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken blijven (r. 21-24), juist is voor de Amsterdamse situatie (omdat daar door de politiek veel gewicht aan wordt gehecht) (r. 51-60) (1) (2)
Gebruik tekst 4. Macht kan voortvloeien uit verschillende soorten machtsbronnen, zoals politieke machtsbronnen.
Vraag 18 3 punten
Leg uit dat de Amsterdamse artsen macht willen uitoefenen. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept macht;
- de naam en een voorbeeld van een ander soort machtsbronnen uit tekst 4;
- informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept macht blijkt.
Tekst 4
Artsen uit Noord en IJburg1): windmolens dicht bij woongebied wel degelijk riskant
Ruim honderd artsen waarschuwen zijn samengevat. Maar volgens de dat de gezondheidsrisico’s van de artsen gaan de onderliggende windmolens die Amsterdam wil onderzoeken maar voor een deel bouwen langs de stadsrand worden over gezondheidseffecten en dan
5 onderschat. Het RIVM-onderzoek 35 alleen over die van windturbines van waardoor het stadsbestuur zich laat 35 tot 120 meter. Ook gaan ze veelal geruststellen zegt volgens hen niets over dunbevolkt gebied en was de over de Amsterdamse situatie. afstand tot woningen groter (500 Tot die conclusie komen zes artsen meter tot 10 kilometer) dan in de
10 uit Noord en IJburg na eigen 40 Amsterdamse plannen. onderzoek. Hun ‘noodsignaal’ (…) richting de Amsterdamse Het Amsterdamse onderzoek is het gemeenteraad wordt mede werk van zes artsen waarvan ondertekend door ruim honderd sommige zich eerder roerden als
15 artsen en psychologen. In een leden van Windalarm, de op IJburg raadsadres2) roepen ze de 45 begonnen actiegroep tegen de gemeenteraad op om geen windmolenplannen. De zes artsen windmolens te plannen dicht bij wonen in Noord en IJburg, niet ver woningen tot de gezondheidseffecten van de plekken die in beeld zijn
20 beter zijn onderzocht. gekomen als locaties voor
50 windturbines. (…) Dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken (…) De artsen erkennen dat hun blijven, moet blijken uit een onderzoek begon met persoonlijke overzichtsstudie van het RIVM. Maar betrokkenheid. “Als bezorgde
25 volgens de Amsterdamse artsen gaat buurtbewoners dachten we: wat komt het RIVM-onderzoek over 55 er op ons af?” zegt Simone Brands aanmerkelijk lagere windmolens. (kinder- en jeugdpsychiater). Met hun medische achtergrond bogen ze zich Het RIVM-rapport is een over het RIVM-onderzoek, omdat literatuurstudie waarin de resultaten daar door de politiek veel gewicht
30 van meer dan honderd onderzoeken 60 aan wordt gehecht. (…)
bron: www.parool.nl, maart 2021
noot 1 Noord en IJburg zijn gebieden in Amsterdam. IJburg bestaat uit verschillende (schier)eilanden. noot 2 raadsadres = brief aan de gemeenteraad
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat de Amsterdamse artsen macht willen uitoefenen, met: • een toepassing van het inzetten van hulpbronnen uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (1) • het noemen van cognitieve machtsbron(nen) en een voorbeeld daarvan uit tekst 4 (1) • een toepassing van het bereiken van doelstellingen / het vergroten van handelingsmogelijkheden uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 4 blijkt dat de Amsterdamse artsen hun medische achtergrond hebben ingezet bij de bestudering van het RIVM-onderzoek (r. 56-58) (1) • Medische kennis is een cognitieve machtsbron (1) • Zij hebben deze machtsbron ingezet met als doel de gemeenteraad te overtuigen geen windmolens te plannen dicht bij woningen tot de gezondheidseffecten beter zijn onderzocht (r. 15-20). Zij willen dus macht uitoefenen (1) (3)
Gebruik regel 21 tot en met 40 van tekst 4. Informatiebronnen kunnen worden beoordeeld op de mate van objectiviteit, de mate van betrouwbaarheid en de mate van representativiteit.
Vraag 19 2 punten
− Geef aan wanneer een informatiebron representatief is.
- Leg vervolgens uit dat de bezwaren van de Amsterdamse artsen tegen het RIVM-onderzoek zich richten op de mate van representativiteit van deze informatiebron. Gebruik in je uitleg informatie uit regel 21 tot en met 40 van tekst 4.
Tekst 4
Artsen uit Noord en IJburg1): windmolens dicht bij woongebied wel degelijk riskant
Ruim honderd artsen waarschuwen zijn samengevat. Maar volgens de dat de gezondheidsrisico’s van de artsen gaan de onderliggende windmolens die Amsterdam wil onderzoeken maar voor een deel bouwen langs de stadsrand worden over gezondheidseffecten en dan
5 onderschat. Het RIVM-onderzoek 35 alleen over die van windturbines van waardoor het stadsbestuur zich laat 35 tot 120 meter. Ook gaan ze veelal geruststellen zegt volgens hen niets over dunbevolkt gebied en was de over de Amsterdamse situatie. afstand tot woningen groter (500 Tot die conclusie komen zes artsen meter tot 10 kilometer) dan in de
10 uit Noord en IJburg na eigen 40 Amsterdamse plannen. onderzoek. Hun ‘noodsignaal’ (…) richting de Amsterdamse Het Amsterdamse onderzoek is het gemeenteraad wordt mede werk van zes artsen waarvan ondertekend door ruim honderd sommige zich eerder roerden als
15 artsen en psychologen. In een leden van Windalarm, de op IJburg raadsadres2) roepen ze de 45 begonnen actiegroep tegen de gemeenteraad op om geen windmolenplannen. De zes artsen windmolens te plannen dicht bij wonen in Noord en IJburg, niet ver woningen tot de gezondheidseffecten van de plekken die in beeld zijn
20 beter zijn onderzocht. gekomen als locaties voor
50 windturbines. (…) Dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken (…) De artsen erkennen dat hun blijven, moet blijken uit een onderzoek begon met persoonlijke overzichtsstudie van het RIVM. Maar betrokkenheid. “Als bezorgde
25 volgens de Amsterdamse artsen gaat buurtbewoners dachten we: wat komt het RIVM-onderzoek over 55 er op ons af?” zegt Simone Brands aanmerkelijk lagere windmolens. (kinder- en jeugdpsychiater). Met hun medische achtergrond bogen ze zich Het RIVM-rapport is een over het RIVM-onderzoek, omdat literatuurstudie waarin de resultaten daar door de politiek veel gewicht
30 van meer dan honderd onderzoeken 60 aan wordt gehecht. (…)
bron: www.parool.nl, maart 2021
noot 1 Noord en IJburg zijn gebieden in Amsterdam. IJburg bestaat uit verschillende (schier)eilanden. noot 2 raadsadres = brief aan de gemeenteraad
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een antwoord waaruit blijkt dat een informatiebron representatief is als de verstrekte informatie gebaseerd is op een zo volledig mogelijke weerspiegeling van het betreffende fenomeen of de groep waar het om gaat (1) • een uitleg dat de bezwaren van de Amsterdamse artsen zich richten op de representativiteit van het RIVM-onderzoek, met een toepassing van representativiteit van informatiebronnen en informatie uit regel 21-40 van tekst 4 waarin (een gebrek aan) representativiteit van informatiebronnen te herkennen is (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een informatiebron is representatief als de verstrekte informatie gebaseerd is op een zo volledig mogelijke weerspiegeling van het betreffende fenomeen of de groep waar het om gaat (1) • Uit de bezwaren van de Amsterdamse artsen komt naar voren dat het RIVM-rapport volgens hen gebaseerd is op onderzoeken die gaan over lagere windmolens (r. 24-27; r. 31-36) / over dunbevolkt gebied en met een grotere afstand tot woningen dan in de Amsterdamse plannen (r. 36-40). De informatie die door het RIVM verstrekt is, is volgens de artsen dus niet gebaseerd op een zo volledig mogelijke afspiegeling van het fenomeen (gezondheidseffecten van) windmolens, waardoor deze informatie volgens hen niet representatief is voor de kwestie van de windmolens in Amsterdam (1) (2)
Gebruik de onderstaande inleiding van de vraag. In februari 2020 had de gemeente Amsterdam zeven ‘windzoekgebieden’ (mogelijke gebieden voor windmolens) aangewezen om onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor windmolens. Na nader onderzoek en inspraak en participatie van bewoners heeft het college van B en W deze zoekgebieden in maart 2021 aangepast. De mogelijke gebieden voor windmolens zijn verkleind en er is een keuze gemaakt over in welke van deze zoekgebieden als eerste wordt gekeken naar een geschikte locatie. De ambitie om vóór 2030 50 megawatt extra aan windenergie op te wekken, blijft overeind. In de aangepaste voorkeursgebieden wil de gemeente starten met het maken van concrete plannen. Het gebied voor de kade van IJburg is geen voorkeursgebied meer. (bron: amsterdam.nl) De politieke besluitvorming rondom de definitieve plaatsing van windmolens in Amsterdam kan geanalyseerd worden met het barrièremodel.
Vraag 20 2 punten
Leg uit op basis van de inleiding welke barrière als laatste genomen is en leg uit wat de eerstvolgende barrière is die nog niet helemaal genomen is. Gebruik in je uitleg:
- de barrière die als laatste genomen is en de eerstvolgende barrière die nog niet helemaal genomen is;
- bij beide barrières informatie uit de inleiding van de vraag.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van de barrière ‘toekennen van een hoge prioriteit aan een probleem’ / ‘afwegen van wensen of behoeften’ als de barrière die als laatste genomen is en informatie uit de inleiding van de vraag (1) • een toepassing van de barrière ‘beslissen over (een beleidsmatige oplossing van) het probleem’ als eerstvolgende barrière die nog niet helemaal genomen is en informatie uit de inleiding van de vraag (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De barrière die als laatste genomen is, is het toekennen van een hoge prioriteit aan het (vinden van mogelijke) plaatsen van windmolens. Uit de inleiding blijkt namelijk dat het onderwerp op de politieke agenda staat en dat de gemeente bezig is met het bepalen van de (mogelijke) plekken voor windmolens (1) • De eerstvolgende barrière die nog niet helemaal genomen is, is het beslissen over de (definitieve) plaatsen waar de windmolens zullen komen. Uit de inleiding blijkt namelijk dat de voorkeursgebieden waar mogelijk windmolens kunnen komen weliswaar zijn aangepast, maar dat de besluitvorming waar de windmolens definitief zullen komen nog niet is afgerond (1) (2)
Gebruik tekst 5.
Vraag 21 2 punten
Beredeneer dat in tekst 5 het kernconcept representatie te herkennen is. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept representatie;
- informatie uit tekst 5 waarin het kernconcept representatie te herkennen is.
Tekst 5
Tegenstanders windmolens teleurgesteld ondanks schrappen plannen bij IJburg
De op IJburg ontstane actiegroep mogelijkheid was om de plannen aan Windalarm reageert allesbehalve 30 te passen. “We hebben al zo vaak enthousiast op het nieuws dat geprobeerd met de wethouder in windmolens kort voor de kade van overleg te komen, maar ze luistert op
5 IJburg van de baan zijn. Windalarm geen enkele manier naar ons.” blijft erbij dat windturbines van 150 “Ze luistert naar de mensen die het meter niet in de buurt van woningen 35 hardste schreeuwen. (…) IJburg is horen, dus ook niet in Noord of een yuppengebied1). Daar zitten de Zuidoost. mensen die van zich laten horen. In (…) de arme wijken van Noord weten ze
10 Windalarm is teleurgesteld. ‘De van niks.” (…) minder weerbare wijken zoals bij 40 (…) Veel kabaal maken is kennelijk Amsterdam-Noord, Zuidoost en de manier om iets gedaan te krijgen, Geuzenveld-Slotermeer lijken de concludeert men in Schellingwoude. dupe te worden,’ concludeert “Dat hebben we goed begrepen. Ze
15 Windalarm. En ook daar is geen organiseren zelf het verzet. Ze zijn draagvlak, volgens Windalarm. De 45 nog niet van ons af. Wij gaan net zo actiegroep zet de strijd tegen de hard roepen als IJburg.” windmolens daarom door. (…) (…) Ook verderop in Noord wordt (…) in Amsterdam-Noord zijn teleurgesteld gereageerd. “Het is een
20 windmolens een stap dichterbij hard gelag voor de bewoners van gekomen, langs de A10 en bij de 50 Noord,” zegt Camiel Verberne van Noorder IJplas. (…) Windalarm Noord/Waterland. (…) “De “Het is een zwarte dag voor Noord,” leefbaarheid, gezondheid en zegt Annemarie van Iren uit kwetsbare natuur staan op het spel,”
25 Schellingwoude. “Dit is een klap in zegt Verberne. (…) “De bewoners ons gezicht. We zijn van alle kanten 55 van Noord doen blijkbaar voor spek bedrogen en gepasseerd.” In Noord en bonen mee, want de gemeente was de indruk gewekt dat tot mei de Amsterdam luistert niet.” (…)
bron: www.parool.nl, maart 2021
noot 1 yup = jonge, stedelijke carrièremaker (Engels: young urban professional)
►►► ν
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 5 waarin het kernconcept representatie te herkennen is (1) • een redenering dat in tekst 5 het kernconcept representatie te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept representatie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit tekst 5 blijkt dat de actiegroep Windalarm die in IJburg is ontstaan, ondanks dat de windmolens voor de kade van IJburg geschrapt zijn, doorgaat met de strijd tegen windmolens in de buurt van woningen, ook in de minder weerbare wijken zoals bij Amsterdam-Noord, Zuidoost en Geuzenveld-Slotermeer (r. 10-18). Hierin is het kernconcept representatie te herkennen (1) • want de actiegroep Windalarm zal dan (de bewoners van) deze wijken (gaan) vertegenwoordigen en mede namens (de bewoners van) deze wijken de strijd tegen windmolens (in de buurt van woningen) aangaan. De actiegroep Windalarm zal dan dus ook de bewoners van wijken bij onder andere Amsterdam-Noord gaan representeren (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Maatschappijwetenschappen 2023, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-1/ha-1034-a-23-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1 loopt tot vraag 21. Van 20 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (7), verandering (4) en vorming (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-1/ha-1034-a-23-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen havo 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.