Examenvragen binding maatschappijwetenschappen havo

55 vragen over binding uit 16 centrale examens van 2019 tot en met 2026.

Kort antwoord

Binding komt in 16 van de 18 examens maatschappijwetenschappen havo voor, met 55 vragen (13% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over binding

Per examen de vragen over binding, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Opgave 1 Gratis kranten

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

tekst 1

Gratis kranten hebben een groot effect

Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die het niet kunnen betalen, zoals De Gelderlander verleden jaar deed, blijkt een groot effect te hebben. (…) Dat blijkt uit een onderzoek dat communicatiewetenschapper Lott Fransen deed in samenwerking met de Radboud Universiteit (...). De Gelderlander bestond vorig jaar 175 jaar en deelde begin 2023 gratis abonnementen uit aan Nijmegenaren die dit zelf niet kunnen betalen. (…) De proef moest inzicht geven in het effect van het uitdelen van gratis (…) abonnementen. “De meest opvallende uitkomst is dat mensen dankzij het abonnement meer invloed zeggen te hebben op hun omgeving en dat ze meer mee kunnen praten, meer mee kunnen doen aan discussies”, stelt Fransen. “Ook bijzonder is dat mensen meer zelfvertrouwen hebben bij het maken van keuzes.”

Nepnieuws

Of die keuzes ook anders zijn, kan Fransen niet zeggen. “Maar als je toegang hebt tot een medium dat wordt gemaakt door vakjournalisten die onpartijdig zijn, kan dat bijvoorbeeld helpen tegen de negatieve gevolgen van nepnieuws of nieuws dat perfect in je eigen bubbel past.”

noot noot 1 animo = zin, behoefte

Omdat tijdens de proef het kabinet viel en er nieuwe verkiezingen waren, werd besloten om ook aanvullend onderzoek te doen naar de invloed van een abonnement op het al dan niet naar de stembus gaan. Fransen: “Wat opviel, is dat mensen zonder een abonnement vaak heel stellig waren dat ze niet gingen stemmen, want ‘ik weet er toch niks van’.” Bij mensen die wél een abonnement hadden, was de animo¹⁾ om te stemmen beduidend groter.

Vrijwel alle abonnees gaven aan dat ze het abonnement als een positieve en waardevolle verrijking van hun leven ervaren. “Ik kan meepraten, zelfs met de hoogopgeleiden”, reageerde een van de deelnemers aan het onderzoek. En: “Ik doe weer mee in de maatschappij”. “Dat is bijna ontroerend om te lezen”, vindt Fransen. “Een abonnement geeft mensen het gevoel dat ze erbij horen.”

(...)

Eerder onderzoek toont aan dat toegang tot (lokaal) nieuws tot een groter vertrouwen leidt in media en politiek en polarisatie tegen kan gaan. Fransen pleit er daarom voor om op veel grotere schaal gratis abonnementen te gaan verstrekken. (...)

bron: voxweb.nl, 2024

Inleiding

Deze opgave gaat over de effecten van het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen met een laag inkomen.

Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 1.

Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.

Vraag 5 2 punten

Beredeneer dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan hebben op de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om sociale cohesie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan hebben op de sociale cohesie in de samenleving, met:

  • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (1)
  • informatie uit regel 36-70 van tekst 1 om sociale cohesie te illustreren (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Het krantenabonnement geeft mensen het gevoel lid te zijn van een gemeenschap, de (Nederlandse) samenleving. (1)
  • Uit tekst 1 blijkt namelijk dat het gratis krantenabonnement abonnees het gevoel geeft dat ze weer meedoen in de maatschappij (r. 56-57) / dat ze erbij horen (r. 59-61) / dat ze kunnen meepraten (r. 53). (1)

Opmerking

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 5 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 2 Aanpak van straatbendes in El Salvador

Opgavetekst

Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

tekst 2

(…) El Salvador veiliger tegen een hoge prijs

(...) Nadat Bukele in 2019 president werd, onderhandelde hij in het geheim met de grootste bendes. Die beloofden het geweld te doen stoppen. In ruil daarvoor moest de regering meer geld uitgeven aan sociale projecten in arme buurten om de werkgelegenheid te verbeteren. Ook moest het gevangenisregime worden verbeterd. Dat ging drie jaar goed, tot maart 2022. Toen vonden in een weekend 87 moorden plaats, het hoogste aantal in jaren. Bendeleden waren boos omdat ze vonden dat de president zich niet aan de afspraken hield. Vanaf toen ging Bukele uit een ander vaatje tappen¹⁾.

Noodtoestand

Hij verklaarde de oorlog aan de bendes en kondigde de noodtoestand af. Die wordt tot op de dag van vandaag elke maand verlengd. Door de noodtoestand worden de vrijheden van inwoners aanzienlijk ingeperkt.

Mensenrechtenorganisaties luiden de noodklok. Volgens Human Rights Watch en Amnesty International zijn duizenden mensen onschuldig opgepakt, krijgen mensen niet altijd een eerlijk proces en worden gevangenen soms mishandeld en gemarteld. (...)

Megagevangenissen

Sinds de noodtoestand hebben de politie en het leger zo’n 75.000 mensen opgepakt. (...) Niet voor niets heeft het land de meeste gevangenen per inwoner. Gevangenissen puilen uit en gevangenen hebben minder ruimte dan een varken in een megastal. De aanpak heeft als doel om af te schrikken. “Arrestanten kunnen twee jaar worden vastgezet terwijl er onderzoek naar hen gedaan wordt”, zegt Julienne Weegels, Centraal- Amerika-specialiste aan de Universiteit van Amsterdam. (…)

(...) Inmiddels is El Salvador een voorbeeld voor de rest van de regio. Presidenten van landen als Ecuador, Honduras en Colombia kijken met veel belangstelling naar de ‘methode-Bukele’.

“Bukele ontleent zijn legitimiteit aan de veiligheid op straat. Dat heeft zijn populariteit enorm vergroot”, zegt Chris van der Borgh, universitair hoofddocent conflictstudies aan de Universiteit Utrecht. (…)

bron: rtl.nl, 2024

noot 1 uit een ander vaatje tappen = zich anders gaan gedragen, iets op een andere manier aanpakken

Aantal moorden per 100.000 inwoners in verschillende landen van het

Caribisch gebied en Midden- en Zuid-Amerika, in 2023

figuur 1
figuur 1

bron: Stichting Cito, op basis van statista.com

Inleiding

Deze opgave gaat over de aanpak van straatbendes in het Midden-Amerikaanse land El Salvador door de regering van president Nayib Bukele. El Salvador stond lange tijd bekend als een van de gevaarlijkste landen ter wereld. Straatbendes maakten er de dienst uit en moorden waren aan de orde van de dag. Bukele is sinds 2019 president van het land. In maart 2022 kondigde hij een noodtoestand af waardoor bepaalde wettelijke rechten en vrijheden buiten werking werden gesteld.

Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 2.

De relatieve rust tussen 2019 en maart 2022 kwam ten einde, omdat de samenwerking tussen Bukele en de bendes werd beëindigd. Of een samenwerking effectief is hangt af van meerdere voorwaarden. Een hiervan is wederzijdse acceptatie.

Vraag 9 2 punten

Geef aan welke andere voorwaarde voor effectieve samenwerking miste toen de samenwerking tussen Bukele en de bendes stopte. Gebruik in je antwoord:

  • een voorwaarde voor effectieve samenwerking;
  • informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 2 om de missende voorwaarde te illustreren.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen van de voorwaarde ‘onderling vertrouwen’ / ‘(een zekere) compromisbereidheid’ (1)
  • informatie uit regel 1-17 van tekst 2 om te illustreren dat ‘onderling vertrouwen’ / ‘(een zekere) compromisbereidheid’ miste als voorwaarde voor effectieve samenwerking (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Toen de samenwerking tussen Bukele en de bendes stopte, miste onderling vertrouwen als voorwaarde voor effectieve samenwerking. (1)
  • In tekst 2 is namelijk te lezen dat de bendes boos werden (en weer gingen moorden), omdat zij vonden dat Bukele zich niet meer aan de afspraken hield (r. 11-16). (1)

Vraag 9 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 4 Wonen in Hellendoorn

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

tekst 4

In dit dorp wonen gelukkige mensen

Twee jaar geleden vluchtte Fuat Altenbas (47) uit de Turkse megastad Istanbul (…). Hij woont nu in het Overijsselse Hellendoorn (…) met zijn echtgenote en hun vier kinderen. Al gewend? “We hebben nog veel te verwerken en te leren”, zegt Altenbas (…). “Gelukkig hebben we buren die ons helpen. Iemand die ons opving, vertelde dat je hier, als nieuwe bewoners, snel de buren bij je thuis uitnodigt. Ze kwamen allemaal, met een cadeautje. Een buurman helpt me met de tuin; ik wist niks van tuinieren. Een buurvrouw gaat eenmaal in de week wandelen met mijn vrouw. We voelen ons hier veilig en welkom. We komen weer tot rust.” (…)

Yke Kloosterman (17) werkt enkele dagen in de week in het Weidehuus, de landwinkel van haar ouders, waar streekproducten (zuivel, vlees, groenten, koek, enz.) te koop zijn. (…) Midden in de zaak staat een tafel. “Soms is dit net een praathuis”, zegt Kloosterman. “De mensen wisselen graag de laatste nieuwtjes met elkaar uit. Overal kom je je vrienden en bekenden tegen. Je hebt altijd wel iets te bespreken met elkaar.” (…)

In een zijstraat van de Dorpsstraat woont Koert Webbink (38) (…). Hij maakt podcasts onder de titel Het

DNA van Hellendoorn. Prominente dorpsgenoten laat hij vertellen hoe en waarom zij verknocht zijn geraakt aan ‘Heldern’ (…). In de kern gaan alle verhalen over eeuwenoud, immaterieel erfgoed: ‘noaberschop’ (nabuurschap). (…) Webbink omschrijft het als: “Je loopt even binnen bij elkaar, je komt elkaar tegen in het dorp, bij de sportclub, bij de muziekvereniging, op feesten. En als ik jou vraag mij te helpen, dan doe je dat gewoon.”

Jorrit Eijbersen (48) is nu ruim anderhalf jaar burgemeester van de gemeente Hellendoorn (…). “Je leeft hier met een glimlach op je gezicht. Dat is écht zo: iedereen groet elkaar op straat. In het westen van het land, waar ik vandaan kom, maak je dat toch minder vaak mee.”

Staan de dorpelingen ook open voor buitenstaanders? “Als je gewoon meedoet, rol je er vanzelf in”, zegt de burgemeester. “Wel heeft het wat tijd nodig om te leren wat mensen precies bedoelen als ze iets vertellen. Wanneer iemand zegt: ‘Ik ga zaterdag een nieuw schuurtje in mijn tuin zetten’, dan kun je maar beter niet reageren met: ‘Fijn dat je waarschuwt dat je herrie met machines gaat maken’. Dan ben je [namelijk eigenlijk] uitgenodigd om te komen kijken en zo nodig even mee te helpen.”

bron: NRC, 2023

Inleiding

In tekst 4 wordt een korte schets gegeven van het wonen in het dorp Hellendoorn. Verschillende inwoners van Hellendoorn vertellen over het samenleven in het dorp.

Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 4.

Er zijn verschillende typen sociale bindingen te onderscheiden, zoals economische bindingen.

Vraag 21 2 punten

Geef aan welke twee andere typen sociale bindingen tussen inwoners van Hellendoorn in tekst 4 beschreven worden. Gebruik in je antwoord per type sociale bindingen de naam en informatie uit regel 1 tot en met 31 van tekst 4.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen van cognitieve bindingen en informatie uit regel 1-32 van tekst 4 om cognitieve bindingen te illustreren (1)
  • het noemen van affectieve bindingen en uit regel 1-32 van tekst 4 om affectieve bindingen te illustreren (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 4 staat dat een buurman Fuat helpt in de tuin, omdat hij zelf niks van tuinieren weet (r. 13-15), waarmee cognitieve bindingen tussen inwoners van Hellendoorn beschreven worden. (1)
  • In tekst 4 beschrijft Yke dat je in het dorp en in de winkels overal vrienden (en bekenden) tegenkomt (r. 29-30), waarmee affectieve bindingen tussen inwoners van Hellendoorn beschreven worden. (1)

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik regel 1 tot en met 56 van tekst 4.

Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen.

Vraag 22 2 punten

Geef aan welke twee factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen te herkennen zijn in tekst 4. Gebruik in je antwoord per factor die sociale cohesie bevorderd de naam en informatie uit regel 1 tot en met 56 van tekst 4.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat twee van de volgende factoren: ‘gedeelde waarden en normen of saamhorigheidsbesef’ / ‘wederzijdse afhankelijkheid’ / ‘eigenbelang’ en informatie uit regel 1-56 van tekst 4 om deze factor te illustreren (per factor met informatie uit regel 1-56 van tekst 4, 1 scorepunt).

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De factor ‘gedeelde waarden en normen’ is te herkennen, want uit tekst 4 blijkt dat inwoners van Hellendoorn waarden met elkaar delen, zoals behulpzaamheid / vriendelijkheid / normen met elkaar delen, zoals dat je elkaar helpt als iemand nieuw is in het dorp of als iemand daar om vraagt (r. 8-9; r. 46-48). (1)
  • De factor ‘wederzijdse afhankelijkheid’ is te herkennen, want uit tekst 4 blijkt dat de inwoners van Hellendoorn gewend zijn elkaar te helpen (r. 46-48). (1)

Vraag 22 in het hele examen

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Gebruik regel 1 tot en met 56 van tekst 4.

Uit tekst 4 blijkt dat voor inwoners van Hellendoorn nabuurschap (‘noaberschop’) erg belangrijk is.

Vraag 23 2 punten

Leg uit dat nabuurschap in Hellendoorn een sociale institutie is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 56 van tekst 4 waaruit het kernconcept sociale institutie blijkt.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat nabuurschap in Hellendoorn een sociale institutie is, met:

  • een toepassing van ‘min of meer geformaliseerde regels’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en informatie uit regel 1-56 van tekst 4 (1)
  • een toepassing van ‘reguleren van het gedrag van mensen’ / ‘reguleren van relaties tussen mensen’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en informatie uit regel 1-56 van tekst 4 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Nabuurschap is een sociale institutie in Hellendoorn, omdat nabuurschap bestaat uit een complex van informele regels, zoals dat je elkaar helpt als iemand daar om vraagt (r. 46-48) / dat je elkaar groet op straat (r. 53-54). (1)
  • Deze informele regels reguleren het gedrag van mensen in Hellendoorn en hun onderlinge relaties, want als iemand jou bijvoorbeeld vraagt om te helpen, dan wordt er van je verwacht dat je dat gewoon doet (r. 46-48). (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Fluittaal

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In een aantal hooggelegen bergdorpen in afgelegen gebieden, zoals in Turkije, Griekenland en Spanje, maken bewoners al eeuwenlang gebruik van een gefloten taal met hoge tonen om over grote afstand met elkaar te communiceren. Wereldwijd zijn er zo’n zeventig fluittalen.

Deze talen raken in onbruik, onder meer door het gebruik van mobiele telefoons. Om fluittalen voor uitsterven te behoeden, staan fluittalen sinds december 2017 op de Werelderfgoedlijst.

tekst 1

Het geluid van de taal zonder woorden ebt langzaam weg in Turkije

Enkele tientallen mensen zijn het, meer niet. Vooral theeboeren uit Kuşköy, een dorpje hoog in de bergen aan de Turkse Zwarte Zeekust. Zij spreken een van de kleinste en meest zeldzame taaltjes ter wereld. Een taal zonder woorden. De boeren fluiten volledige zinnen met een kop en een staart. Zo spreken ze over een grote afstand met elkaar. Of liever: spraken. Want de klank van fluittonen is nog wel te horen in de dalen van Kuşköy, maar het geluid ebt langzaam weg. Over een of twee generaties kan het zomaar voorbij zijn. (…) In het verleden gebruikten mensen de taal vooral om elkaar naar het veld te roepen. “Om te komen helpen op het land, om thee te plukken”, zegt

Mehmet. “Maar ook voor dagelijkse dingen; er is een begrafenis, ga je mee naar de markt.” Hijzelf en zijn vriend Seref doen dat nog steeds, maar noodzakelijk is het niet meer. “Dit was natuurlijk allemaal in de tijd voor de mobiele telefoons.”

Toch hebben de mannen samen met een groepje liefhebbers plannen gemaakt om de taal te behouden. Met een belangrijk eerste succes: de erkenning van de fluittaal op de Werelderfgoedlijst, afgelopen december. Daarmee komt er mogelijk geld voor projecten die de taal nieuw leven in kunnen blazen. “Dit is in feite een erfenis van de mensheid”, zegt gouverneur¹⁾ Turan Ermis van de regio Görele, waar Kuşköy onder valt. “Uniek in de wereld, het moet behouden blijven”, vindt hij. (…)

bron: NOS, 2018

noot 1 gouverneur = bestuurder/regeringsleider van een deel van de staat (hier: een Turkse regio)

Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.

Tekst 1 gaat over de fluittaal in het Turkse bergdorp Kuşköy.

Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.

In de tijd voor de komst van de mobiele telefoon werd de Turkse fluittaal dagelijks gebruikt om in de bergen met elkaar te communiceren.

Vraag 2 2 punten

Leg uit dat het gebruik van de Turkse fluittaal kan hebben bijgedragen aan de sociale cohesie tussen de mensen in het bergdorp Kuşköy. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat het gebruik van de Turkse fluittaal kan hebben bijgedragen aan de sociale cohesie in het bergdorp Kuşköy, met:

  • informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1 om sociale cohesie te illustreren (1)
  • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat mensen in Kuşköy de Turkse fluittaal in het verleden vooral gebruikten om elkaar te vragen te komen helpen op het land (r. 19-20). (1)
  • Het gebruik van de Turkse fluittaal kan daarmee de mate waarin de bewoners van het bergdorp een beroep op elkaar kunnen doen, hebben vergroot. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 2 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 2 Eindeloos ouderschap

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In 2017 verscheen het boek Eindeloos ouderschap van socioloog Herman Vuijsje en journalist Anneke Groen. In dit boek beschrijven zij het hedendaagse sociale verschijnsel dat ouders hun volwassen kinderen blijven bijstaan. De ouders die in het boek beschreven worden, behoren vooral tot de zogenoemde babyboomers, geboren vlak na de Tweede Wereldoorlog en volwassen geworden in de jaren zestig van de vorige eeuw.

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw maakte een toename van welvaart sociaaleconomische ontwikkelingen mogelijk. Deze sociaaleconomische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een verandering in de taakverdeling binnen het gezin. In de periode van de jaren zestig tot en met de jaren tachtig kunnen twee gezinstypen worden onderscheiden.

Gebruik tekst 3.

Vraag 11 2 punten

Leg uit dat in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen twee typen bindingen te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en omschrijving van deze twee typen bindingen;
  • per type binding een ander voorbeeld uit tekst 3.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een uitleg dat in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen affectieve bindingen te herkennen zijn, met een toepassing van dit type bindingen en een voorbeeld uit tekst 3 (1)
  • een uitleg dat in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen economische bindingen te herkennen zijn, met een toepassing van dit type bindingen en een voorbeeld uit tekst 3 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Volgens tekst 3 kunnen ouders uit de babyboomgeneratie wakker liggen van de situatie van hun volwassen kinderen (r. 22-25). Daaruit blijkt afhankelijkheid die te maken heeft met gevoelens van ouders voor hun volwassen kinderen. Dus zijn in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen affectieve bindingen te herkennen. (1)
  • In tekst 3 staat dat ouders hun volwassen kinderen helpen als zij hen zien worstelen met geld (r. 25-29) / Zonder hulp van hun ouders kunnen volwassen kinderen soms nauwelijks rondkomen (r. 44-47). Daaruit blijkt afhankelijkheid die te maken heeft met de distributie van schaarse goederen van ouders aan hun volwassen kinderen. Dus zijn in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen economische bindingen te herkennen. (1)

Opmerking

Maximaal 1 scorepunt toekennen indien twee keer hetzelfde voorbeeld uit tekst 3 wordt gebruikt.

Vraag 11 in het hele examen

tekst 4

Persoonlijke groei

In de jaren zestig (…) moest je je ouders echt zo snel mogelijk vaarwel zeggen, anders werd het nooit wat met je persoonlijke groei! (…) Of het nu ging om [het bezoeken van] je ooms en tantes of om je ouders – babyboomers hadden er weinig mee op: al die stoffige verplichtingen tegenover mensen die je niet eens zelf had gekozen! (…) Je kon beter op vriendschapsbanden vertrouwen, vrienden kon je uitzoeken zonder maatschappelijke dwang en op basis van je eigen individuele voorkeur.

bron: Vuijsje en Groen, 2017

Gebruik tekst 4.

Familie is een sociale institutie. Vuijsje en Groen beschrijven in tekst 4 de betekenis van de familie in de jaren zestig van de vorige eeuw voor babyboomers.

Vraag 13 2 punten

Leg uit dat in deze beschrijving van familie een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
  • informatie uit tekst 4.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat in de beschrijving van Vuijsje en Groen van familie in de jaren zestig een sociale institutie te herkennen is, met:

  • informatie uit tekst 4 waarin sociale institutie te herkennen is (1)
  • een toepassing van het kernconcept sociale institutie (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Volgens Vuijsje en Groen bestond familie uit mensen die je niet eens zelf had gekozen en tegenover wie je stoffige verplichtingen had, zoals het bezoeken van je ooms en tantes (r. 4-10). (1)
  • In deze beschrijving van familie in de jaren zestig is een sociale institutie te herkennen, omdat de familie bestaat uit een complex van (informele) regels die het gedrag van familieleden onderling reguleren, zoals het regelmatig bezoeken van andere familieleden. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 13 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Open Hiring

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Deze opgave gaat over een nieuwe sollicitatiemethode genaamd Open Hiring. Bij Open Hiring hoeven werkzoekenden, in tegenstelling tot bij traditionele sollicitatiemethodes, geen sollicitatiegesprek te voeren en zijn opleiding, ervaring en arbeidsverleden niet relevant. De enige eis is dat de werkzoekende denkt het werk aan te kunnen. Wie interesse heeft in een bepaalde baan, zet zijn of haar naam op een lijst van het bedrijf. Als de baan vrij is of komt, dan kan de eerste op de lijst direct aan de slag.

tekst 2

Waardigheid herstellen met Open Hiring

(...) Open Hiring is ontwikkeld door
Bernie Glassman, de oprichter van
Bakkerij Greyston in de stad
Yonkers, in de Amerikaanse staat
5 New York. Het kwam voort uit zijn
streven om een gemeenschap die het
moeilijk had te helpen herstellen. (...)
Hij begreep dat gemeenschappen die
het moeilijk hebben, kampen met een
10 gebrek aan kansen als gevolg van
grote belemmeringen op de
arbeidsmarkt, vooral voor mensen
die vaak geen kans maken in
traditionele sollicitatieprocedures.
15 Denk hierbij aan jongeren die zonder
diploma het onderwijs verlaten
hebben of ex-gedetineerden. In
Yonkers was er een tekort aan
officiële banen voor bovengenoemde
20 groepen mensen, waardoor vele van
hen hun toevlucht namen tot de
kleine criminaliteit, drugshandel en
gevaarlijke en illegale manieren van
geld verdienen.

(...) Glassman zag dat sommige van
deze mensen volkomen geschikt en
bereid waren om een baan aan te
nemen als ze de kans kregen. Hij
opende een bakkerij als een
30 hulpmiddel om kansarme mensen
aan het werk te helpen en gebruikte
een vernieuwende sollicitatie-
procedure¹ om belemmeringen voor
het vinden van een baan weg te
35 nemen. (...)

Het voorbeeld van Dion Drew

Dion had van andere leden van de
gemeenschap over Greyston

gehoord en zette zijn naam in 2009
40 op de wervingslijst. Hij was zonder
geld teruggekeerd naar Yonkers, zijn
geboortestad, nadat hij in een
gevangenis had gezeten vanwege
drie overtredingen in de drugshandel.
45 Hij had zo’n acht maanden naar een
baan gezocht, had alleen maar
afwijzingen gekregen en stond op het
punt om de verkoop van drugs weer
op te pakken. Zijn leven veranderde
50 echter toen hij een telefoontje kreeg
waarin hij een baan kreeg
aangeboden van Bakkerij Greyston.
Voor het eerst in lange tijd voelde hij
zich positief en hoopvol. Een
55 gerespecteerd bedrijf vertrouwde
hem, bood hem een opleidingsplaats
en herkende zijn mogelijkheden. Het
bedrijf stelde geen vragen over zijn
verleden en hij zag dit als een unieke
60 kans.

Ineens voelde hij zich erkend als een
mens die een positieve bijdrage kan
leveren aan de samenleving. Hij zegt
dat het telefoontje van Greyston zijn
65 leven heeft veranderd. Tien jaar en
verschillende promoties later werkt
hij als leidinggevende in de bakkerij
en leidt hij nieuwe medewerkers op.
Onlangs kocht hij een auto en
70 verhuisde hij met zijn verloofde en
hun kinderen naar een huis met drie
slaapkamers.
“Ik heb alle doelen bereikt die ik voor
mezelf gesteld had”, zegt Drew, die
75 soms overmand wordt door emoties
bij het vertellen van zijn verhaal. (...)
Dion Drew is weer in contact
gekomen met zijn oorspronkelijke
waarde als mens en voelt zich
waardevol (...).

bron: Pirson & Livne-Tarandach, Rutgers Business Review, 2020

noot 1 Zie voor een beschrijving van deze sollicitatieprocedure (Open Hiring) de inleiding van de opgave.

Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.

In tekst 2 wordt beschreven dat Dion Drew na de vele afwijzingen bij sollicitaties op het punt stond om weer drugs te gaan verkopen.

De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen sociale bindingen, waaronder cognitieve bindingen.

Vraag 10 3 punten

Geef met behulp van de bindingstheorie en twee andere typen bindingen een verklaring voor het feit dat Dion Drew niet meer is teruggevallen in de drugscriminaliteit. Gebruik in je verklaring:

  • een omschrijving van de bindingstheorie;
  • twee andere typen bindingen;
  • bij elk type binding informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • De bindingstheorie stelt dat maatschappelijke bindingen remmend werken op crimineel gedrag. Met zijn werk bij Bakkerij Greyston kreeg Dion Drew maatschappelijke bindingen die hij voorheen niet had, waardoor hij niet meer is teruggevallen in de drugscriminaliteit.
  • Zo heeft het werken bij de bakkerij voor Dion Drew tot een economische binding geleid. Dion Drew werkt er tien jaar en meerdere promoties later nog steeds (r. 65-68). Werk / Het geld dat met werk verdiend wordt, is een voorbeeld van een economische binding.
  • Ook heeft het werken bij de bakkerij voor Dion Drew tot een affectieve binding met het bedrijf geleid. Door het bedrijf voelt hij zich erkend als een mens die een positieve bijdrage kan leveren aan de samenleving (r. 61-63).

Opmerking: Als het antwoord geen verklaring bevat, dan kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Vraag 10 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Een tweede familie

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

Op Okinawa, een Japanse eilandengroep, leven mensen opmerkelijk langer, gezonder en gelukkiger dan de meeste mensen elders. Onderzoeker Dan Buettner verklaart de hoge levensverwachting op Okinawa met de moai-traditie. Moai’s zijn een soort tweede familie. Het zijn groepen waarin mensen vanaf hun kindertijd worden opgenomen. Deze opgave gaat over moai’s op Okinawa, Japan.

tekst 3

Moai

(…) Moai’s zijn sociale groepen die
gevormd worden in de kindertijd en
voortduren tot op hoge leeftijd. De
term moai ontstond honderden jaren
5 geleden voor een systeem van
financiële ondersteuning in een dorp.
(...) Als een persoon geld nodig had
om land te kopen of voor een
noodgeval, dan was de enige manier
10 dat de dorpsbewoners zelf geld bij
elkaar legden. Tegenwoordig is dit
systeem uitgegroeid tot een sociaal
netwerk, een culturele traditie voor
sociale steun.

In kleine buurten verspreid over
Okinawa, komen vrienden samen
(soms dagelijks en soms een paar
keer per week) met een
gemeenschappelijk voornemen om te
20 roddelen, te genieten van het leven,
advies te delen en zelfs om financiële
bijstand te geven als dat nodig is. Ze
noemen deze groepen hun moai. Van
oudsher worden ongeveer vijf jonge
25 kinderen aan elkaar gekoppeld in een
groep en op dat moment gaan ze een
verbintenis voor het leven met elkaar
aan. Ze komen regelmatig samen
met hun moai voor zowel werk als
30 plezier en om middelen met elkaar te
delen, alsof het hun tweede familie
is. Sommige moai’s zijn meer dan 90
jaar bij elkaar gebleven!

Een van de vrouwen met wie Dan
Buettner en mede-onderzoekers in
Okinawa het genoegen hadden om
kennis te maken, was Klazuko
Manna, die met haar 77 jaar de
jongste van haar moai was. Ze
40 benadrukte dat het niet alleen om
roddelen en kletsen gaat – het is
diepgaande steun en respect voor
elkaar. “Elk lid weet dat haar
vrienden net zoveel op haar rekenen
45 als zij op haar vrienden. Als je ziek
wordt, je partner overlijdt of als je
geen geld meer hebt, weten we dat
iemand je zal helpen. Het is veel
gemakkelijker om door het leven te
50 gaan als je weet dat er een stevig
vangnet is.” Tot op de dag van
vandaag is ongeveer de helft van de
Okinawanen lid van minstens één
moai. (…)

55 Onderzoek toont aan dat je sociale
contacten een langdurig effect
kunnen hebben op je gezondheid en
geluk. (...) In Okinawa weten leden
van een moai met zekerheid dat er
60 altijd iemand voor hen is, wat stress-
verlagend werkt. (...) Ouderen zonder
goede vrienden hebben een grotere
kans om chronische ziekten zoals
hartaandoeningen, diabetes en
65 depressie te ontwikkelen dan hun
leeftijdgenoten met goede vrienden.
(...) Door een goede vriendenkring te
hebben, voeg je niet alleen jaren aan
je leven toe, maar geniet je ook net
70 iets meer van je tijd hier op aarde.
(...)

bron: Aislinn Kotifani, bluezones.com, 2018

Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 3.

Vraag 11 2 punten

Leg uit dat in de moai op Okinawa een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3 waaruit sociale institutie blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 3 blijkt dat van oudsher rond de vijf jonge kinderen aan elkaar worden gekoppeld en dat zij een verbintenis voor het leven met elkaar aangaan (r. 23-28), waarin een min of meer geformaliseerde regel te herkennen is.
  • Deze min of meer geformaliseerde regel reguleert het gedrag van en de relaties tussen de leden van een moai. Uit tekst 3 blijkt namelijk dat de leden van een moai regelmatig bij elkaar komen voor onder andere werk en plezier (r. 28-30). Daarom is in de moai op Okinawa een sociale institutie te herkennen.

Opmerking: Als het antwoord geen uitleg bevat, dan kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 11 in het hele examen

Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.

Vraag 13 3 punten

Beredeneer met het hoofdconcept binding dat de samenleving op Okinawa minder geïndividualiseerd is dan de Nederlandse samenleving. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het hoofdconcept binding;
  • informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 om binding te illustreren;
  • de omschrijving van het kernconcept individualisering;
  • informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 3 blijkt dat de relaties en afhankelijkheden tussen mensen op Okinawa in belangrijke mate worden bepaald door de moai-traditie (r. 11-14; r. 51-54).
  • Moai’s worden op jonge leeftijd gevormd door groepjes van ongeveer vijf kinderen samen te stellen die vervolgens een levenslang durende verbintenis met elkaar aangaan, waarin ze elkaar steunen op veel verschillende gebieden (r. 11-14; r. 23-28; r. 41-51).
  • Hieruit blijkt dat de mensen/kinderen op Okinawa in mindere mate hun zelfstandigheid op het gebied van vriendschap / zelfstandig hun keuze wie hun vrienden worden / met wie zij relaties en afhankelijkheden/bindingen aangaan, bepalen dan in de Nederlandse samenleving. Daarom kan worden gesteld dat de samenleving op Okinawa minder geïndividualiseerd is dan de Nederlandse samenleving.

Vraag 13 in het hele examen

Gebruik regel 55 tot en met 71 van tekst 3.

Vraag 15 2 punten

Leg uit dat in tekst 3 een verband wordt gelegd tussen gezondheid en sociale cohesie. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit regel 55 tot en met 71 van tekst 3 waaruit sociale cohesie blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 3 staat dat leden van een moai de stressverlagende zekerheid hebben van het weten dat er altijd iemand voor hen is, om hen te helpen (r. 58-61). Weten dat er altijd iemand in jouw moai is om je te helpen betekent dat er een grote mate van verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn is en dat draagt bij aan het gevoel een groep te zijn, lid te zijn van een gemeenschap. Er is dan sprake van sociale cohesie.
  • Deze sociale bindingen die mensen/leden van een moai met elkaar hebben, kunnen volgens tekst 3 een langetermijninvloed hebben op iemands gezondheid (r. 55-58). In tekst 3 staat ook dat oudere mensen zonder goede vrienden eerder chronische ziekten ontwikkelen (r. 61-66). In tekst 3 wordt dus een verband gelegd tussen gezondheid en sociale cohesie.

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Schoolbussen in Toulouse

Opgavetekst

Deze opgave gaat over een schoolbusproject van de Franse stad Toulouse. De jongeren uit de armste buitenwijken van Toulouse worden elke dag met de schoolbus naar scholen in de meer welvarende wijken van de stad gebracht.

Gebruik regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

In tekst 5 legt politicus Georges Méric uit dat hij met het schoolbusproject de sociale uitsluiting van de leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse wil tegengaan.

In de situatie voordat het schoolbusproject van start ging, kan sociale uitsluiting van de leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse herkend worden.

De mate van sociale uitsluiting kan worden vastgesteld aan de hand van vier componenten. Een van deze componenten is de mate van normatieve integratie van de groep.

Vraag 18 2 punten

Geef aan in welk ander component de sociale uitsluiting van deze leerlingen te herkennen is. Gebruik in je antwoord informatie uit regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • De leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse hadden beperkt toegang tot een sociaal grondrecht, wat een component van sociale uitsluiting is.
  • Volgens tekst 5 hadden de leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse namelijk maar beperkt toegang tot goed onderwijs (r. 9-14).

Vraag 18 in het hele examen

Gebruik regel 26 tot en met 48 van tekst 5.

Vraag 21 3 punten

a Leg uit dat er sociale controle is in de schoolbus. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip sociale controle;
  • informatie uit regel 26 tot en met 48 van tekst 5 waaruit sociale controle blijkt.

b Geef vervolgens aan of deze sociale controle formeel of informeel is. Gebruik in je antwoord informatie uit regel 26 tot en met 48 van tekst 5 waaruit het gekozen type sociale controle blijkt.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

a In tekst 5 staat dat de leerlingen in de bussen op weg naar school wordt opgedragen om bijvoorbeeld hun capuchon afdoen (r. 36-39). Dat wil zeggen dat zij gedwongen worden om zich te houden aan bepaalde normen, zoals gedragsregels in de bus. Dus is er sociale controle in de schoolbus.

b Deze sociale controle is formeel. In tekst 5 staat namelijk dat de welzijnswerker op de schoolbus is aangesteld om eventuele problemen met de leerlingen op te lossen en te overleggen met het schoolpersoneel en de ouders (r. 32-36), waaruit formele sociale controle blijkt.

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik tekst 5.

In tekst 5 wordt onderscheid gemaakt tussen de groep leerlingen uit de buitenwijken van Toulouse en de groep leerlingen uit de andere wijken van Toulouse.

Er zijn factoren die sociale cohesie kunnen vergroten. Een daarvan is het versterken van de wederzijdse afhankelijkheid.

Vraag 23 3 punten

Beredeneer met een andere factor dat de sociale cohesie tussen beide groepen leerlingen in Toulouse zal toenemen door het schoolbusproject.

Gebruik in je redenering:

  • een factor die sociale cohesie vergroot;
  • informatie uit tekst 5 waaruit de gekozen factor blijkt;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 5 staat dat leerlingen uit beide groepen elkaars levensomstandigheden leren kennen en elkaar ondersteunen en in groepen werken (r. 65-68).
  • Tijdens het elkaar leren kennen en ondersteunen vormen zich gedeelde waarden en normen, wat een factor voor sociale cohesie is.
  • Door het samenbrengen van beide groepen leerlingen die vervolgens samen werken en elkaar helpen, kun je zeggen dat er bindingen ontstaan tussen leerlingen uit verschillende wijken in Toulouse. Dat wil zeggen dat het aantal bindingen tussen de groepen leerlingen toeneemt, dus zal de sociale cohesie toenemen door het schoolbusproject.

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Meer zichtbaarheid Friese taal in Friesland

Opgavetekst

tekst 1 Cameratoezicht op Friese snelweg wordt ‘Kameratafersjoch’

(…) Het Rijk en de provincie Fryslân ondertekenden deze week een akkoord om het Fries zichtbaarder te maken in de openbare ruimte. (…) [5] Afgesproken is (…) dat matrixborden, bij wegwerkzaamheden of omleidingen op rijkswegen in Friesland, Friestalige teksten krijgen. ‘Denk om uw snelheid’, wordt [10] aangevuld met ‘Tink om jo snelheid’. Dat geldt ook voor borden op straat. Cameratoezicht wordt ‘Kameratafersjoch’. Helpt dit nu echt om het Fries, als tweede rijkstaal, te [15] versterken? Is het geen symboolpolitiek? ‘Het helpt juist omdat het symbolisch is’, onderstreept de Friese gedeputeerde Poepjes (CDA). ‘Het Fries zit in het [20] hart van de Friezen. Als je het buiten meer ziet, gaan de status en uitstraling ervan omhoog. Friezen zien dat hun taal relevant is en gezien mag worden.’ [25] Het werkt dus psychologisch, stelt ze. ‘Kom je meer Fries tegen, dan krijg je onbewust mee dat die taal heel normaal is (…).’ Van de inwoners in Friesland kan 93 procent [30] het Fries vrij aardig tot heel goed verstaan, blijkt uit de Taalatlas Fries uit 2020. 78 procent kan het ook lezen. Aant Jelle Soepboer, kandidaat- [35] wethouder voor de Fryske Nasjonale Partij (FNP) in Noardeast-Fryslân, gaat nog een stap verder. Het Fries zal niet overleven als het weinig zichtbaar is in de publieke ruimte. [40] Een ander argument van Soepboer is dat het voor niet-Friezen noodzakelijk wordt de taal te leren als ze veel Friese woorden op straat zien. ‘Import die hier komt wonen, geef je een duwtje in de rug om Fries te [45] leren verstaan.’ En dat heeft niets met uitsluiting te maken, beklemtoont hij. ‘Juist niet. Ze krijgen zo juist het gevoel dat ze bij de lokale [50] gemeenschap horen.’ Verwarrend hoeven Friese aanduidingen al evenmin te zijn, meent Soepboer. ‘Iedereen weet dat je op een fytspaad niet met de auto mag.’

bron: Karin de Mik, www.trouw.nl, 7 mei 2022

Vraag 1 2 punten

Opgave 1 inleiding: Sinds 1 januari 2014 is het Fries, naast het Nederlands, erkend als officiële taal in de provincie Friesland. Twee Tweede Kamerleden vonden echter dat er te weinig gebeurde op het gebied van bevordering van de Friese taal. Meer zichtbaarheid van het Fries in openbare ruimtes zou daar volgens hen een bijdrage aan kunnen leveren. Daarom dienden de Kamerleden in 2020 een motie in, waarin de regering werd verzocht een akkoord met de provincie Friesland te sluiten om de zichtbaarheid van het Fries te vergroten. De motie werd aangenomen en leidde tot het Zichtbaarheidsakkoord Friese taal en cultuur. In het Zichtbaarheidsakkoord staat dat het Rijk zich inzet om de tijdelijke bewegwijzering en andere openbare tijdelijke informatievoorziening rondom rijkswegen binnen de provincie Friesland aan te passen naar tweetalige teksten. Verder staat er dat de provincie Friesland zich inspant voor meer Fries- of tweetalige bebording aan provinciale (water)wegen. Tekst 1 gaat over dit akkoord.

Gebruik de inleiding van deze opgave.

Leg uit dat er bij het uitvoeren van het Zichtbaarheidsakkoord sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit de inleiding van deze opgave waaruit samenwerking blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Past het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit de inleiding waaruit dit blijkt (het Rijk zorgt voor tweetalige borden rondom rijkswegen en de provincie voor meer Friese of tweetalige borden aan provinciale wegen, zodat hun handelen op elkaar is afgestemd). (1p)
  • Past een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit de inleiding waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt (het vergroten van de zichtbaarheid van de Friese taal). (1p)

Vraag 1 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Recidive onder jeugdige daders

Opgavetekst

tekst 4 Verschil in recidive (…) onder jeugdigen

Risicofactoren voor recidive
(…) Het huishouden waarin jeugdige daders wonen na het plegen van het delict waarvoor ze zijn veroordeeld (…) [5] hangt samen met recidive. Jeugdigen in eenoudergezinnen (…) en in gezinnen met veel broers of zussen hebben (…) een hoger recidiverisico. Ook jeugdigen met [10] een tienermoeder hebben een hoger recidiverisico. Deze gezinskenmerken hangen samen met minder ouderlijk toezicht, wat de kans op jeugdcriminaliteit vergroot. Maatregelen die (juist deze) [15] gezinnen ondersteunen bij de opvoeding kunnen daarom mogelijk recidive voorkomen. Jeugdigen die werken of die een [20] opleiding volgen, hebben (…) een lager recidiverisico dan jeugdigen die niet op school zitten of niet werken. Ook onder voortijdig schoolverlaters is de recidive hoger. (…) [25] Maatregelen die ervoor zorgen dat jeugdigen naar school gaan of werken, kunnen daarom mogelijk jeugdcriminaliteit en recidive voorkomen. Ook specifieke [30] maatregelen die jeugdigen helpen bij het vinden en behouden van een opleiding, stage of baan kunnen waarschijnlijk recidive voorkomen.

Ongelijke ontwikkeling
[35] (…) Onder jeugdigen met eerdere delicten was de recidive al hoger dan onder first offenders [jeugdigen zonder eerdere delicten]. Deze verschillen zijn in de onderzochte [40] periode verder toegenomen. (…) Een (…) verklaring is dat jeugdige daders met eerdere delicten (…) in toenemende mate last hebben van een negatief label of een stigma, [45] waardoor zij minder kansen hebben op bijvoorbeeld een stage of baan. Wanneer deze kansen worden afgesneden, vergroot dit de kans dat jeugdigen opnieuw de fout in gaan of [50] kiezen voor een criminele carrière. Ervoor zorgen dat jeugdigen na een veroordeling (…) een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, kan [55] mogelijk helpen om te voorkomen dat de verschillen in recidive verder toenemen. (…).

bron: Boschman, Piersma, Weijters, ccv-secondant.nl, mei 2022

Vraag 20 2 punten

Gebruik tekst 4.

Geef met het begrip sociale controle een verklaring voor het feit dat jeugdige daders uit bepaalde gezinnen een hoger risico op recidive hebben. Gebruik in je verklaring:

  • een omschrijving van het begrip sociale controle;
  • informatie uit tekst 4 die je verklaring ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Geeft informatie uit tekst 4 waaruit blijkt dat er in bepaalde gezinnen sprake is van minder ouderlijk toezicht (eenoudergezinnen en gezinnen met veel broers of zussen; r. 6-14). (1p)
  • Geeft een verklaring met een toepassing van een omschrijving van het begrip sociale controle (ouderlijk toezicht is een vorm van sociale controle die kinderen ertoe brengt zich aan de regels te houden; bij minder toezicht is er minder dwang, waardoor de kans op recidive groter wordt). (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Kudos laten je rennen

Opgavetekst

Inleiding

In het dagelijks leven van veel Nederlanders is het gebruik van sociale media niet meer weg te denken. Ook voor sportbeoefenaars bestaan er specifieke apps, zoals de app Strava die vooral populair is bij duursporters. Beoefenaars van sporten zoals fietsen en hardlopen kunnen met die app bijhouden hoe vaak en hoelang ze sporten. Via Strava kunnen sporters ook een trainingsplan opstellen om hun sportieve doelen te behalen. Ook details over de gevolgde routes en welke prestaties sporters hebben geleverd, kunnen met de app worden bijgehouden. Deze informatie kan vervolgens gedeeld worden met anderen die de betreffende sporter volgen. Gebruikers kunnen zelf ook anderen volgen en kunnen op activiteiten reageren met aanmoedigingen, vragen of zogenaamde kudos. Kudos zijn virtuele complimentjes.

De onderzoekers in tekst 1 vroegen zich af of en hoe sporters binnen een Strava-netwerk elkaar beïnvloeden en onderzochten of apps gebruikt zouden kunnen worden voor het ontwikkelen van beleid dat gericht is op het stimuleren van sportdeelname.

Vraag 2 2 punten

Sociale media en sportapps zoals Strava zorgen voor sociale bindingen tussen gebruikers die elkaar buiten de app soms helemaal niet kennen. Er kunnen verschillende vormen van sociale bindingen worden onderscheiden, bijvoorbeeld cognitieve bindingen.
Beredeneer aan de hand van de inleiding welke andere vorm van sociale bindingen kan ontstaan tussen sporters door de sportapp Strava. Gebruik in je redenering:

  • de naam en een omschrijving van een andere vorm van sociale bindingen;
  • informatie uit de inleiding om deze vorm van bindingen te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Informatie uit de inleiding die affectieve bindingen tussen sporters illustreert. (1p)
  • Een redenering aan de hand van de inleiding dat er affectieve bindingen kunnen ontstaan tussen sporters door de sportapp Strava, met een toepassing van een omschrijving van affectieve bindingen. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Gebruik tekst 1.
Leg uit dat de onderzoekers in het geven van kudos een vorm van informele sociale controle zien. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van informele sociale controle;
  • informatie uit tekst 1 die je uitleg ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat de onderzoekers in het geven van kudos een vorm van informele sociale controle zien, met een toepassing van een omschrijving van informele sociale controle. (1p)
  • Informatie uit tekst 1 die de uitleg ondersteunt. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Vaders onmisbare gezag

Opgavetekst

tekst 2 Wie is de baas in huis?

[1] (…) Laat ons van het standpunt uitgaan, dat een gezinshoofd in elk gezin noodzakelijk is en dat bij dat hoofd het onmisbare gezag, oftewel [5] de nodige autoriteit, moet berusten. Net zoals een staat niet zonder regering en een gemeente niet zonder bestuur kan, zal een gezin het niet zonder gezinshoofd kunnen [10] stellen. Wanneer ieder z’n eigen gang zou willen gaan en doen of laten wat hij verkiest, dan móét het immers scheef gaan. We zien het rondom ons: de gezinnen, waar geen [15] autoriteit heerst, zijn broeinesten van chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen en de kinderen, die uit zo’n gezin komen, zullen het met hun gebrekkige of slechte opvoeding [20] heus niet ver brengen in de maatschappij. Wie de tucht niet in het gezin hebben leren kennen, kunnen die ook in de samenleving niet [25] waarderen en beschouwen de wetten, verordeningen en omgangsvormen als lastige dingen, waarmee men zo weinig mogelijk rekening moet houden. Bij zulke [30] mensen komt steeds de ik-zucht, de zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, onverschillig of zij hun medemensen daarmee een plezier doen of afstoten. (…) [35] Vooropgesteld dus, dat er gezag in het gezin moet heersen, moet ook vaststaan bij wie dit gezag zal berusten. Het is onzin te beweren dat het gezag verdeeld moet worden [40] tussen de man en de vrouw. (…) Het gezag in het gezin komt geheel en onverdeeld toe aan de man, die er de grondlegger van is en er de volle verantwoordelijkheid over draagt [45] tegenover God en de mensen. En die verantwoordelijkheid bestaat er niet alleen in, dat hij moet werken voor het levensonderhoud, en de materiële welstand van zijn gezin, [50] maar méér nog, dat hij te zorgen heeft, dat zijn gezin een gezond en krachtig deel van de samenleving is. Om dit laatste te bereiken, dient het gezag van hém uit te gaan. [55] Het komt vaak voor dat een vrouw zich om bijzondere redenen gerechtigd acht, van de man die leiding over te nemen of er niet voldoende rekening mee te houden. [60] Erger nog, tegenover of ten opzichte van de kinderen dit gezag in twijfel te trekken en belachelijk te maken. Wat vader verbiedt, wordt weleens door moeder oogluikend toegestaan; wat vader gebiedt, wordt soms met een [65] schouderophalen genegeerd. Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg benadrukt worden. (…) Hiermee hebben wij dus betoogd, dat [70] de man de baas in huis moet zijn en dat de vrouw zijn gezag niet slechts heeft te erkennen, doch het ook hoog heeft te houden en desnoods te steunen tegenover de kinderen, en [75] eventueel andere leden van een gezin.

noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag

bron: Libelle, 1948

Vraag 8 2 punten

Het gezin is een sociale institutie.
Leg uit dat het gezinstype in tekst 2 een sociale institutie is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
  • een voorbeeld uit tekst 2 om het kernconcept sociale institutie te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat het gezinstype in tekst 2 een sociale institutie is, met een toepassing van het kernconcept sociale institutie. (1p)
  • Een voorbeeld uit tekst 2 om het kernconcept sociale institutie te illustreren. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Sociale instituties hebben verschillende kenmerken. Een kenmerk is dat ze vaak niet alleen op dwingende macht, maar ook op gezag berusten.
Leg voor twee andere kenmerken van sociale instituties uit dat deze kenmerken voor de institutie gezin gelden. Gebruik in je uitleg telkens de omschrijving van het genoemde kenmerk.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat twee van de volgende kenmerken van sociale instituties voor de institutie gezin gelden, met een toepassing van een omschrijving van het kenmerk: ze bestaan buiten het individu om; ze hebben vaak een lange traditie; ze zijn enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief veranderlijk door de tijd heen; ze zijn dwingend. (2p)

Twee van de vier kenmerken zijn voldoende. Per kenmerk met een juiste toepassing van de omschrijving van dat kenmerk krijgt een leerling 1 scorepunt, met een maximum van 2.

Vraag 9 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Heerlens Heitje

Opgavetekst

Inleiding

Nederland is Europees kampioen vrijwilligerswerk. Bijna de helft van de Nederlanders verricht ten minste één keer per jaar onverplicht en onbetaald werk voor anderen of de samenleving. De gemeente Heerlen bungelt echter in vergelijking met 50 andere grote gemeenten in Nederland onderaan. Ook op andere terreinen is de maatschappelijke betrokkenheid gering. Zo heeft Heerlen ook het laagste percentage burgers dat actief is in verenigingen. Hoewel nader onderzoek naar de oorzaken hiervan nog nodig is, is al wel gevonden dat de gemeente Heerlen ook behoort tot de gemeenten met het laagste vertrouwen van burgers in elkaar. Om de betrokkenheid van burgers te vergroten en vrijwilligerswerk te stimuleren, is de gemeente Heerlen in 2019 gestart met het Heerlens Heitje, een eigen digitale munt. Hierover gaat tekst 4.

Vraag 19 1 punt

Beredeneer dat de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen een indicator kan zijn voor de mate van sociale cohesie in Heerlen. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit de inleiding die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Een redenering dat de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen in Heerlen een indicator kan zijn voor de mate van sociale cohesie in Heerlen, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit de inleiding die de redenering ondersteunt. (1p)

Vraag 19 in het hele examen

tekst 4 Heerlens Heitje: het digitale mes snijdt aan vier kanten

[1] Heerlen heeft sinds dit voorjaar als eerste stad in de Europese Unie een eigen digitale munt: het Heitje. Inwoners kunnen Heitjes verdienen [5] door klusjes te doen voor de gemeente en die vervolgens besteden bij winkels in hun eigen stad. Het betaalplatform en de bijbehorende app is ontwikkeld op [10] Brightlands Smart Services Campus door startup CoTown, met steun van de VNG, CBS, HeerlenMijnStad, Buurtorganisatie GMS en de gemeente zelf. “Met het Heitje [15] verbinden we inwoners, ondernemers en overheid met elkaar”, zegt projectleider Pieter Bonnema. (…) [18] De dagelijkse praktijk bracht Pieter Bonnema op het idee voor de digitale [20] munt. “De relatie tussen het stadsbestuur en de inwoners is nogal afstandelijk. Dat zagen we tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 toen Heerlen de op één na laagste [25] opkomst van Nederland noteerde. In Heerlen is ook de participatie laag. Te veel mensen komen meer en meer buiten een betrokken maatschappij te staan. [30] En dan is er nog de permanente kritiek op de kwaliteit van de openbare ruimte. Veel kleine klusjes blijven liggen. Scheve stoeptegels, onvoldoende onderhoud van [35] openbaar meubilair, te hoog opschietend groen, onkruid tussen de stoeptegels, enzovoort. [38] Als we nu eens inwoners vragen om die klusjes te doen, dan worden de [40] wijken en buurten leefbaarder, ontstaat er meer (…) betrokkenheid en de mensen kunnen iets bijverdienen om leuke dingen mee te doen. En we ondersteunen de [45] winkeliers van Heerlen, want de beloningen zijn alleen in eigen stad te verzilveren. Zo snijdt het mes aan vier kanten.” (…) Ruim drie maanden na de lancering [50] begint het Heitje echt te landen in Heerlen. Verschillende wijken hebben zich gemeld, de eerste projecten waaronder het aanbrengen van wegmarkeringen en het verven [55] van bankjes zijn uitgevoerd, de eerste duizend Heitjes zijn betaald. (…) Op zich is het systeem heel eenvoudig, legt Pieter Bonnema uit. “De gemeente wijst meerdere [60] klussen aan binnen de buurt. Nadat een burger zich heeft aangemeld, kan hij/zij zich de klus toe-eigenen en aan de slag gaan. Wanneer de klus erop zit, volgt een kwaliteitscontrole [65] van de gemeente. Als alles conform voorwaarden is, worden de Heitjes in de app uitbetaald. Met de app kunnen de deelnemers weer spullen kopen bij verschillende winkels in [70] Heerlen. Die winkels krijgen voor de Heitjes die ze inleveren bij de gemeente euro’s uitbetaald. (…)”

noot 1 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten

bron: brightlands.com, 2021

Vraag 22 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 4.
Leg uit dat er bij het Heerlens Heitje-project sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 4 waarin het kernconcept samenwerking te herkennen is.
Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van ‘het vormen van relaties / afstemmen van handelen’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, en informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 4 waaruit het vormen van relaties / afstemmen van handelen blijkt. (1p)
  • Een toepassing van ‘een gemeenschappelijk doel’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, en informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 4 waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Gebruik tekst 4.
Het Heerlens Heitje is ingevoerd om de sociale cohesie onder burgers te vergroten. Er zijn verschillende factoren die de sociale cohesie kunnen bevorderen, zoals gedeelde normen en waarden.
Leg uit welke andere factor die sociale cohesie kan bevorderen, wordt ingezet met de invoering van het Heerlens Heitje. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 4 waarin deze factor te herkennen is.

Bekijk het antwoord
  • Het noemen van de factor eigenbelang / wederzijdse afhankelijkheid. (1p)
  • Een uitleg dat deze factor wordt ingezet om de sociale cohesie in Heerlen te bevorderen, met informatie uit tekst 4 waarin de factor eigenbelang / wederzijdse afhankelijkheid te herkennen is. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Gebruik tekst 4.
Met de rationele keuzetheorie kan behalve crimineel gedrag ook ander gedrag verklaard worden. Ondanks het feit dat de maatschappelijke betrokkenheid in Heerlen gering lijkt te zijn, lijkt het Heerlens Heitje aan te slaan onder de bewoners.
Geef hiervoor een verklaring met behulp van de rationele keuzetheorie. Gebruik in je verklaring:

  • een omschrijving van de rationele keuzetheorie;
  • informatie uit tekst 4 die je verklaring ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Een verklaring voor het feit dat het Heerlens Heitje lijkt aan te slaan onder de bewoners, met een toepassing van de rationele keuzetheorie. (1p)
  • Uit tekst 4 een voorbeeld van kosten van het deelnemen aan het Heerlens Heitje en een voorbeeld van baten van het deelnemen aan het Heerlens Heitje. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Gebruik tekst 4.
Het Heerlens Heitje is door de gemeente en haar partners ingevoerd om bindingen tussen burgers te bevorderen.
Leg uit dat er tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje bindingen kunnen ontstaan. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het hoofdconcept binding;
  • informatie uit tekst 4 waaruit binding blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Informatie uit tekst 4 waaruit onderlinge afhankelijkheden blijken. (1p)
  • Een uitleg dat er tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje bindingen kunnen ontstaan, met een toepassing van het hoofdconcept binding. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk

Opgavetekst

tekst 3 Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”

Waarom is [het] (…) onderscheid tussen ‘erbij horen’ en ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo belangrijk? [5] “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. Maar dat zegt niks over of je kan handelen in overeenstemming met je kernwaarden en normen. Je kan prima bij een groep horen, terwijl de [10] groep zegt: ‘je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast.’ Dan heb je het over assimilatie.” (…)

Waarom is het nodig om jezelf te kunnen zijn op je werk? [15] “Je bent op je werk niet alleen maar inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt ook collega’s waarmee je samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn om het over je partner te hebben die [20] misschien wel hetzelfde geslacht heeft of om te vertellen dat je vrijdag naar de moskee bent geweest. Als je het gevoel hebt dat je dat niet kan zeggen, omdat je collega’s dat niet [25] accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). En tijdens dat socializen gebeurt veel, want ook dan worden er werkbeslissingen gemaakt, er wordt [30] genetwerkt. Als je daarin niet kan meedraaien, [dan] (…) levert [dat] stress op. Je kan niet zijn wie je eigenlijk bent. (…)”

Als je als organisatie divers wilt [35] worden, betekent dat dus ook dat je werknemers met allerlei zichtbare en onzichtbare identiteiten binnenhaalt. Leiden die verschillen altijd tot ongemak? [40] “Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gestigmatiseerde verschillen en niet-gestigmatiseerde verschillen. Het is moeilijker om over gestigmatiseerde verschillen te [45] praten. Dat zijn namelijk verschillen die door de maatschappij als minderwaardig worden gezien. Mensen die een verleden met psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of [50] een niet-Nederlandse etniciteit hebben of moslim zijn. Maar verschil hoeft niet altijd ongemak op te leveren. Een organisatie kan een cultuur [55] realiseren, waarin verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden. Er kan over verschil gepraat worden, er kan van geleerd worden. Als een omgeving zo is [60] ingesteld dan kan het een stuk makkelijker zijn om over verschillen te beginnen.”

Een inclusieve cultuur is dus een omgeving waarin expliciet wordt [65] toegewerkt naar het openstaan voor verschillen en daarvan te leren. Onur Şahin stipt drie belangrijke onderdelen aan van zo’n proces. Het is belangrijk dat [70] een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van elke werknemer. (…) Daarnaast moet een organisatie er actief voor zorgen dat er ruimte is voor [75] verschillen én dat er ruimte is om over die verschillen te praten. (…) Tot slot moet elke werknemer kunnen meebeslissen over de gang van zaken in de organisatie. [80] Het is belangrijk actief de stem te zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn. (…)

Wat staat er op het spel? Wat zijn de gevolgen als je niet inclusief [85] bent als organisatie? “Als mensen zich geïncludeerd voelen (…) heeft dat effect op de werktevredenheid. Als mensen zich niet thuis voelen dan zie je dat ze de [90] organisatie sneller weer verlaten en dat is nog eens extra zonde, omdat dit vaak juist die werknemers zijn, die zijn binnengehaald om andere perspectieven te brengen.” (…)

[95] “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de meerderheid zich ook beter thuis. Mensen voelen zich prettiger als ze zien dat hun collega’s gelijkwaardig [100] behandeld worden. Ze zijn trots op hun organisatie en dus ook meer betrokken.”

noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen)
noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen

bron: www.nieuwwij.nl, 2019

Vraag 15 3 punten

Gebruik regel 83 tot en met 102 van tekst 3. In regel 83 tot en met 102 van tekst 3 bespreekt Şahin wat de gevolgen van een organisatie met een inclusieve cultuur zijn voor de bindingen van werknemers. Er zijn vier vormen van sociale bindingen, waaronder cognitieve bindingen en politieke bindingen. Leg met een andere vorm van bindingen uit dat een inclusieve cultuur invloed kan hebben op de sociale cohesie binnen een organisatie. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie; de naam en omschrijving van een andere vorm van sociale bindingen; informatie uit regel 83 tot en met 102 van tekst 3 waaruit deze vorm van bindingen blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt affectieve bindingen en legt uit dat een inclusieve cultuur een positieve invloed kan hebben op de gevoelens van werknemers voor elkaar (werknemers willen meer bij de organisatie horen). (1p)
  • Noemt informatie uit regel 83 tot en met 102 van tekst 3 waaruit affectieve bindingen blijken (de meerderheid van de werknemers voelt zich beter thuis en is meer betrokken, r. 95-102). (1p)
  • Legt uit dat een inclusieve cultuur invloed kan hebben op de sociale cohesie binnen een organisatie, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (het gevoel een groep te zijn en lid van een gemeenschap, dus een grote sociale cohesie). (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Windmolenprotest

Opgavetekst

tekst 4 Artsen uit Noord en IJburg1): windmolens dicht bij woongebied wel degelijk riskant

Ruim honderd artsen waarschuwen dat de gezondheidsrisico’s van de windmolens die Amsterdam wil bouwen langs de stadsrand worden [5] onderschat. Het RIVM-onderzoek waardoor het stadsbestuur zich laat geruststellen zegt volgens hen niets over de Amsterdamse situatie. Tot die conclusie komen zes artsen [10] uit Noord en IJburg na eigen onderzoek. Hun ‘noodsignaal’ richting de Amsterdamse gemeenteraad wordt mede ondertekend door ruim honderd [15] artsen en psychologen. In een raadsadres2) roepen ze de gemeenteraad op om geen windmolens te plannen dicht bij woningen tot de gezondheidseffecten [20] beter zijn onderzocht.
(…) Dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken blijven, moet blijken uit een overzichtsstudie van het RIVM. Maar [25] volgens de Amsterdamse artsen gaat het RIVM-onderzoek over aanmerkelijk lagere windmolens.
Het RIVM-rapport is een literatuurstudie waarin de resultaten [30] van meer dan honderd onderzoeken zijn samengevat. Maar volgens de artsen gaan de onderliggende onderzoeken maar voor een deel over gezondheidseffecten en dan [35] alleen over die van windturbines van 35 tot 120 meter. Ook gaan ze veelal over dunbevolkt gebied en was de afstand tot woningen groter (500 meter tot 10 kilometer) dan in de [40] Amsterdamse plannen. (…) Het Amsterdamse onderzoek is het werk van zes artsen waarvan sommige zich eerder roerden als leden van Windalarm, de op IJburg [45] begonnen actiegroep tegen de windmolenplannen. De zes artsen wonen in Noord en IJburg, niet ver van de plekken die in beeld zijn gekomen als locaties voor [50] windturbines.
(…) De artsen erkennen dat hun onderzoek begon met persoonlijke betrokkenheid. “Als bezorgde buurtbewoners dachten we: wat komt [55] er op ons af?” zegt Simone Brands (kinder- en jeugdpsychiater). Met hun medische achtergrond bogen ze zich over het RIVM-onderzoek, omdat daar door de politiek veel gewicht [60] aan wordt gehecht. (…)

noot 1 Noord en IJburg zijn gebieden in Amsterdam. IJburg bestaat uit verschillende (schier)eilanden.
noot 2 raadsadres = brief aan de gemeenteraad

bron: www.parool.nl, maart 2021

Vraag 17 2 punten

Deze opgave gaat over het protest tegen het plaatsen van windmolens in Amsterdam. Begin 2020 heeft de gemeente Amsterdam besloten zo’n zeventien windmolens te plaatsen, waaronder een aantal in woongebieden. Bewoners uit deze woongebieden maken zich onder andere zorgen over de gevolgen voor hun gezondheid, zoals stress en slapeloosheid, door de geluidshinder die de windmolens veroorzaken. In deze opgave wordt onder windmolens en windturbines hetzelfde verstaan. Gebruik tekst 4. Leg uit dat er sprake is van samenwerking tussen de Amsterdamse artsen. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept samenwerking; informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept samenwerking toe (het vormen van relaties/afstemmen van handelen), met informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (de zes artsen doen een eigen onderzoek en stemmen hun handelen op elkaar af, r. 9-11; r. 56-58). (1p)
  • Past het kernconcept samenwerking toe met een gemeenschappelijk doel en informatie uit tekst 4 waaruit dat blijkt (onderzoeken of de conclusie van het RIVM-onderzoek juist is voor de Amsterdamse situatie, r. 51-60). (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Opgavetekst

Inleiding De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Sinds 1 juli 2021 geldt de Alcoholwet. De Alcoholwet vervangt de Drank- en Horecawet (DHW). In de Alcoholwet zijn een aantal wijzigingen van de DHW opgenomen die moeten bijdragen aan een vermindering van problematisch alcoholgebruik in Nederland. Deze wijzigingen volgen onder andere uit een evaluatie van de DHW. Hieruit kwam naar voren dat diverse partijen graag een aanpassing van de DHW wilden. Een van de wijzigingen die in de Alcoholwet is opgenomen, is dat een meerderjarige die in de publieke ruimte bier, wijn of andere alcoholische drank koopt om door te geven aan een minderjarige (jonger dan 18 jaar), ook strafbaar is. Als een meerderjarige alcohol koopt en vervolgens doorgeeft aan een minderjarige heet dat wederverstrekking. In de oude DHW was dat niet strafbaar gesteld. Uit onderzoek bleek dat minderjarigen ondanks een verbod om alcohol te kopen toch aan alcohol kwamen, onder andere via ouders. De totstandkoming van de Alcoholwet kan worden geanalyseerd met het systeemmodel. Dit model bestaat uit vier fasen.

Tekst 1 Scherpere regels voor alcoholgebruik gaan later in

De nieuwe Alcoholwet zal een half jaar later ingaan dan gepland, op 1 juli 2021. Dat kondigde staatssecretaris Paul Blokhuis [5] (volksgezondheid) aan tijdens een debat in de Tweede Kamer over de wet, die de Drank- en Horecawet vervangt.

De nieuwe wet regelt onder meer dat [10] ouders die voor hun kinderen onder de achttien jaar in de kroeg of restaurant alcoholische drank kopen, strafbaar zijn. Ook vrienden die al wel achttien jaar zijn en dat doen, [15] riskeren een boete. Daarnaast mogen prijsstunts in winkels niet meer dan 25 procent van de prijs bedragen en komt er meer controle op de leeftijdsgrens bij het online [20] kopen van alcohol en bij de bezorging ervan aan huis.

De scherpere regels vloeien voort uit het nationaal preventieakkoord dat Blokhuis eerder heeft afgesloten met [25] meer dan zeventig organisaties. Doel daarvan is om het overgewicht, drankgebruik en roken terug te dringen. Wat betreft het drankgebruik, moeten vooral [30] jongeren onder de achttien jaar en zwangeren behoed worden voor drankgebruik. Alcohol is schadelijk voor de ontwikkeling van de hersenen van jongeren en voor het [35] ongeboren kind. Ook overmatig alcoholgebruik moet worden teruggedrongen.

Volgens Blokhuis blijkt uit onderzoek dat een derde van de jongeren die [40] alcohol drinkt, dit krijgt van zijn ouders of verzorgers. Achter de voordeur kan dit niet strafbaar worden gesteld maar in de horeca is wel toezicht. Blokhuis wil met de [45] regel ook bereiken dat ouderen zich meer bewust ervan worden dat ze kinderen geen drank geven.

bron: www.trouw.nl, november 2020

Vraag 4 2 punten

De wijzigingen in de nieuwe Alcoholwet zijn ook een gevolg van afspraken die gemaakt zijn in het nationaal preventieakkoord. Leg uit dat er bij het nationaal preventieakkoord dat is afgesloten sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.
Gebruik regel 38 tot en met 47 van tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, met informatie uit tekst 1 waaruit dat blijkt (1p)
  • Een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, met informatie uit tekst 1 waaruit een gemeenschappelijk doel blijkt (het terugdringen van overgewicht, drankgebruik en roken) (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

Opgavetekst

Inleiding De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

In tekst 3 worden resultaten van een sociologisch onderzoek beschreven. De onderzoekers proberen te begrijpen wat voor rol muziek speelt voor Syrische vluchtelingen in Nederland. De onderzoekers hebben twintig Syrische vluchtelingen geïnterviewd die verspreid over heel Nederland wonen. Uit de interviews blijkt dat het beluisteren van Arabische en Nederlandstalige muziek voor deze Syrische vluchtelingen verschillende functies heeft. In tekst 3 wordt op twee functies nader ingegaan.

Tekst 3 Muzikale verbindingen tussen Nederland en Syrië

(…)

Mediatisering1) en digitalisering

Wat (…) opvalt is de cruciale rol van mediatisering en digitalisering. Waar vluchtelingen in het nabije verleden [5] (…) waren teruggeworpen op dure lange-afstandstelefoongesprekken en trage, onbetrouwbare post, hebben vluchtelingen in de jaren tien en twintig van deze eeuw toegang tot [10] smartphones en het internet. Dit biedt (…) een scala aan mogelijkheden voor constante (video) communicatie met geliefden over grote afstanden. (…) Muziek, films, [15] series, visuele kunst en ga zo door, zijn vrijwel altijd en gratis toegankelijk en stellen mensen in staat om in een nieuwe context culturele verbindingen te maken en te onderhouden (…).

Hierbij gaat het niet alleen om [20] toegang tot allerlei media, maar ook de mogelijkheid tot het creëren van gedeelde ervaringen op afstand. Veel [25] van onze de respondenten leven niet meer in de nabijheid van hun Syrische vrienden. Soms wonen zij nog in Syrië, vaker heeft hun vlucht ze naar verschillende plaatsen op de [30] wereld gebracht. Zo vertelt de 26-jarige Amer dat hij Spotify en YouTube gebruikt om playlists te delen met zijn vrienden in andere delen van Nederland, Duitsland en [35] zelfs de Filipijnen. “Dit geeft me het gevoel dat ik ze nog steeds ontmoet in het echte leven. (…) In Syrië zagen we onze vrienden vaak wel meer dan drie uur per dag, op z’n [40] minst. Nu zijn we ver van elkaar vandaan en houden we contact via sociale media, waarmee we muziek en andere media kunnen delen.” Al deze voorbeelden laten zien dat [45] muziek (…) kan werken als sociale lijm tussen lotgenoten die (…) een gevoel van collectiviteit kunnen ervaren door muziek. (…)

Culturele spiegels

[50] Daarmee komen we op de derde functie. Muziek bindt immers niet alleen de ‘eigen’ groep samen, maar kan ook een brug tussen verschillende groepen vormen. Een [55] eerste manier waarop dat voor de meeste van onze respondenten gebeurt, is doordat zij Nederlandstalige muziek gebruiken om Nederlands te leren. Hoewel [60] sommigen dit puur instrumenteel inzetten, verworden de Nederlandse liedjes soms tot culturele spiegels die ze instrueren over de Nederlandse cultuur. Zo noemen zowel Klara (38) [65] als Sama (28) de hit Leef van André Hazes junior als grote favoriet. Een van Sama’s Nederlandse vriendinnen deelt zulke liedjes met haar omdat ze langzaam zijn ingezongen en dus [70] gemakkelijk voor haar te begrijpen zijn. Zo deelde ze ook 17 miljoen mensen van Davina Michelle en Snelle, dat volgens Sama “een heel mooi beeld geeft over Nederlanders, [75] die tolerant zijn en vechten tegen discriminatie en racisme. Dat lied geeft me het beeld dat dit een land is met culturele diversiteit, waar mensen vanuit verschillende delen van de wereld samenleven op een [80] plaats, in harmonie en vrede.” (…)

Noot 1: mediatisering = de toenemende invloed van de media op de samenleving

bron: Julian Schaap en Jaber Mawazini, Sociologie Magazine, maart 2021

Vraag 17 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 43 van tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat muziek zorgt voor verbinding. We onderscheiden verschillende vormen van sociale bindingen, zoals cognitieve bindingen.
Leg uit aan welke andere vorm van sociale bindingen tussen de Syrische vluchtelingen en hun vrienden muziek bijdraagt. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van een andere vorm van sociale bindingen;
− informatie uit regel 1 tot en met 43 van tekst 3 om deze vorm van sociale bindingen te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • Informatie uit regel 1 tot en met 43 van tekst 3 om affectieve bindingen te illustreren (delen van muziek geeft het gevoel vrienden op afstand nog steeds te ontmoeten, r. 30-37) (1p)
  • Een toepassing van een omschrijving van affectieve bindingen (de positieve gevoelens van vriendschap voor elkaar) (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Gebruik regel 45 tot en met 48 van tekst 3.
In regel 45 tot en met 48 van tekst 3 wordt een functie van muziek beschreven.
Leg uit welk kernconcept bij het hoofdconcept binding te herkennen is in regel 45 tot en met 48 van tekst 3. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het gekozen kernconcept.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat het kernconcept sociale cohesie te herkennen is in regel 45 tot en met 48 van tekst 3, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (muziek geeft het gevoel een groep te zijn, lid te zijn van een gemeenschap) (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Alcoholgebruik bij studentenverenigingen

Opgavetekst

tekst 1 Den Oudsten: “Studenten kunnen ongebreideld drinken, dat moeten we voorkomen”

De gemeente Groningen heeft samen met acht studentenverenigingen een project gestart om het alcoholgebruik binnen de verenigingen te verminderen1). Het gaat om de acht grootste verenigingen, waaronder Vindicat.

“We willen de excessen door toedoen van alcohol tegengaan. Dat willen we doen door strakke regels te maken”, zegt burgemeester Peter den Oudsten.

(…)

Volgens het gemeentebestuur is er binnen bepaalde verenigingen een te sterke ‘alcoholcultuur’. Door die cultuur ontstaan er volgens Den Oudsten dingen die je niet moet willen. “Bijvoorbeeld dat er zóveel gedronken wordt dat mensen in hun eigen braaksel in de sociëteit2) liggen. Die blijven daar liggen terwijl er mensen aan de bar staan. Of mensen die waggelend de sociëteit uitlopen.”

(…) De burgemeester wil het alcoholgebruik binnen de muren van studentenverenigingen dus flink veranderen. (…) Toch stonden niet alle aangesloten verenigingen te springen om mee te doen aan het project. “Men moest er wel even aan wennen. Ik heb ze wel gezegd dat het namelijk niet voor de bühne3) is, het gaat ergens een beetje pijn doen.” Den Oudsten benadrukt dat het niet zijn bedoeling is om het alcoholgebruik aan banden te leggen, maar hij wil de excessen als gevolg van het drinken van een borrel tegengaan. “Op dit moment kan men ongebreideld doordrinken, dat men inderdaad volledig uit het lood en dronken de deur uitloopt. Ik denk dat we moeten voorkomen dat het nog langer gebeurt.” (…)

bron: www.rtvnoord.nl, 2019
noot 1 Behalve deze genoemde partijen namen ook de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen deel.
noot 2 sociëteit = (gebouw van de) vereniging waar men voor de gezelligheid naartoe gaat
noot 3 iets doen voor de bühne = iets alleen doen om de aandacht die je ermee trekt

Vraag 2 2 punten

In het project dat gestart is om het alcoholgebruik binnen bepaalde studentenverenigingen te verminderen, hebben de betrokkenen een aantal afspraken gemaakt.

Leg uit dat er bij het project in tekst 1 om het alcoholgebruik te verminderen sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.

Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het vormen van relaties / het afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, met informatie uit tekst 1 waaruit dit blijkt (bijvoorbeeld dat de studentenverenigingen samen met de gemeente, de Hanzehogeschool en de Rijksuniversiteit strakke regels maken: het op elkaar afstemmen van het handelen). (1p)
  • Noemt een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, met informatie uit tekst 1 waaruit dit doel blijkt (het tegengaan van de excessen door toedoen van alcohol binnen de verenigingen). (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Het wel of niet naleven van de maatregelen in het convenant door de studentenverenigingen kan gevolgen hebben voor de studentenverenigingen. De afspraken die de acht studentenverenigingen met de gemeente Groningen, de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen hebben gemaakt, zijn vastgelegd in een convenant dat door alle partijen is ondertekend. Een maatregel in het convenant is dat leden die zich misdragen hebben omdat ze te veel alcohol gedronken hebben, zullen worden aangesproken door iemand van het verenigingsbestuur en zullen worden geconfronteerd met hun gedrag.

Leg uit of er bij naleving van deze maatregel sprake is van informele of formele sociale controle. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen soort sociale controle.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er bij de naleving van de maatregel sprake is van formele sociale controle, met een toepassing van formele sociale controle (de maatregel is formeel vastgelegd in het convenant en de bestuurder heeft op grond van deze maatregel de taak of bevoegdheid om op te treden). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Actie op het erf

Opgavetekst

tekst 3 Meat the Victims (…)

Wie zijn die activisten?
Meat the Victims is geen georganiseerd geheel. De groep heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis of kantoor, er is geen hiërarchie en de samenstelling wisselt nogal eens. Het komt erop neer dat iedereen de naam mag voeren. (…) Leden van Meat the Victims, voor zover je überhaupt van leden kan spreken, handelen extremer dan veel andere groepen. Dierenrechten-organisaties spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat the Victims. Hun grootste bezwaren: illegaal handelen én te weinig oog hebben voor dierenwelzijn tijdens de acties.

Meat the Victims, dat in Nederland zo’n honderd actieve volgelingen telt, schroomt bij protesten inderdaad niet om de wet te overtreden. Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals in Boxtel, het bezetten van andermans eigendommen. Sterker: de volgelingen moedigen elkaar (en anderen) zelfs aan. De activisten dragen tijdens acties vrijwel allemaal dezelfde T-shirts met daarop de tekst – vrij naar een beroemde uitspraak van Martin Luther King: “One has a moral responsibility to disobey unjust laws”. Wat zoveel wil zeggen als: “Het is ieders morele verantwoordelijkheid om onjuiste wetgeving niet te gehoorzamen”. (…)

Zo schimmig als de groep opereert, zo glashelder is hun boodschap. Ze presenteren zichzelf als de spreekbuis van de naar eigen zeggen alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om uitbuiting van dieren tegen te gaan. Ook als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, wetten voor moeten worden overtreden. Hun ideaal? Een wereld zonder vleesconsumptie.

bron: www.bndestem.nl, 2019

Vraag 14 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Gebruik tekst 3.

Leg uit dat er onder de activisten van Meat the Victims sprake is van groepsvorming. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
  • informatie uit tekst 3 waaruit groepsvorming blijkt.

Gebruik tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 3 waaruit groepsvorming blijkt, bijvoorbeeld dat volgelingen elkaar aanmoedigen om onjuiste wetten te overtreden en dat ze tijdens acties vrijwel allemaal dezelfde T-shirts dragen. (1p)
  • Legt uit dat uit die informatie groepsvorming blijkt, met een toepassing van het kernconcept groepsvorming (er zijn bindingen gevormd en de gemeenschappelijke norm is ontwikkeld dat het overtreden van onjuiste wetten bij protesten een verantwoordelijkheid is). (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Er is een onderscheid te maken tussen formele en informele groepen.
Leg op basis van tekst 3 dat Meat the Victims kenmerken heeft van een formele groep én van een informele groep. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van formele groepen;
  • informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt;
  • een kenmerk van informele groepen;
  • informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt.

Gebruik tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Meat the Victims kenmerken van een formele groep heeft, met een kenmerk van formele groepen (een vast omschreven doel of norm: de glashelder boodschap om uitbuiting van dieren tegen te gaan) en informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt. (1p)
  • Legt uit dat Meat the Victims kenmerken van een informele groep heeft, met een kenmerk van informele groepen (geen vastgelegde hiërarchie) en informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt (er is geen hiërarchie). (1p)

Vraag 15 in het hele examen

tekst 5 ‘Bezetting in Boxtel was de druppel’: Facebookgroep Farmers Defence Force voor boeren opgericht

Na de bezetting van de varkensstal in Boxtel (…) was voor varkenshouder en fruitteler Mark van den Oever uit Sint Hubert de maat vol. “De volgende keer staan ze bij mij op de stoep, daar is iedere boer bang voor”, zegt Mark. Daarom maakte hij de Facebookpagina ‘Farmers Defence Force’ aan om boeren te verenigen en zich te verzetten tegen dierenactivisten. Ruim drieduizend mensen hebben zich al bij de pagina gevoegd.

Volgens Van den Oever was de bezetting in Boxtel de ‘druppel die de emmer deed overlopen’. Ruim honderd dierenactivisten drongen daar maandag een stal van een varkensboer binnen. Na tien uur werd de bezetting door de politie beëindigd. (…) “Wij boeren zijn het ondertussen gewend dat we door de politiek en de media in de steek worden gelaten. Als we dan nu ook nog eens door de politie in de steek worden gelaten…”, vertelt Van den Oever. Volgens hem had de politie veel sneller in moeten grijpen in het belang van de dieren. “Het is een onderbuikgevoel dat nooit uitgesproken wordt. Het is het gevoel alsof wij niet meetellen.”

Farmers Defence Force
(…) “Als er dan weer zoiets gebeurt zoals in Boxtel, dan heeft iedereen via de Facebookpagina of WhatsApp snel alle informatie over wat er gebeurt en waar het is. Dat gaat dan als een lopend vuurtje. Dan kunnen we zo veel mogelijk mensen bij elkaar krijgen en naar de plek gaan om de boer te laten zien dat hij niet alleen staat”, vertelt Van den Oever. (…)

bron: www.omroepbrabant.nl, 2019

Vraag 21 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Gebruik tekst 5.
Leg uit dat in tekst 5 binding tussen de leden van Farmers Defence Force te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept binding;
  • informatie uit tekst 5 waarin het gekozen kernconcept te herkennen is.

Let op: je mag de kernconcepten groepsvorming en cultuur niet gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in tekst 5 binding te herkennen is, met de naam en omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn, het gevoel een groep te zijn of lid te zijn van een gemeenschap). (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 5 waarin sociale cohesie te herkennen is: de leden willen elkaar met veel man te hulp schieten bij een nieuwe bezetting en de boer laten zien dat hij niet alleen staat. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Buurtpreventie-apps

Opgavetekst

Inleiding opgave 1 Opgave 1 Buurtpreventie-apps

In buurten werken bewoners steeds vaker digitaal samen om de veiligheid in hun buurt te vergroten. Een veelgebruikt middel daarvoor zijn buurtpreventie-apps. Door het gebruik van buurtpreventie-apps kunnen buurtbewoners elkaar en in sommige gevallen ook de wijkagent of een vertegenwoordiger van de gemeente informeren over verdachte situaties. In deze opgave vallen onder buurtpreventie-apps de WhatsApp-buurtpreventiegroepen en apps die speciaal voor buurtpreventie zijn ontwikkeld.

Het gebruik van buurtpreventie-apps door buurtbewoners past bij opvattingen van verschillende politieke stromingen, zoals de confessionele stroming.

Tekst 1 Alerte burgers, meer veiligheid?

(…) Whatsapp-buurtpreventiegroepen [ontstaan] meestal vanuit buurtbewoners zelf. (…) De groep bepaalt zelf waarvoor de appgroep wel en niet gebruikt wordt. Vaak is het hoofddoel echter buurtpreventie: de meeste groepen richten zich (…) op het vergroten van de sociale veiligheid, leefbaarheid en de veiligheidsgevoelens in de buurt. Dat geldt zeker voor de groepen die zich hebben geregistreerd bij de Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van een WABP-groep is elkaar te attenderen op ‘verdachte en alarmerende situaties in de buurt’. (…) Hoewel groepen in principe hun eigen (omgangs)regels kunnen vaststellen, wordt in de praktijk vaak aangehaakt bij de richtlijnen van de WABP. Deze hebben betrekking op de deelnemerssamenstelling (minimaal 18 jaar, woonachtig in het werkgebied van de groep), de omgangsvormen (correct taalgebruik, niet vloeken, schelden et cetera, geen eigen rechter spelen), de inhoud (geen privé-berichten) en de wijze van melden (alleen foto’s indien noodzakelijk, zoveel mogelijk informatie). Voor de bij de stichting WABP aangesloten groepen geldt de zogenaamde SAAR-methode als richtlijn voor het melden (…).

De SAAR-methode:
S: Signaleer
A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via de app weten dat 112 gebeld is)
A: App om de waarneming bekend te maken aan anderen
R: Reageer, door bijvoorbeeld – mits het veilig is – naar buiten te gaan en contact te maken met de persoon1).

noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie

bron: hetccv.nl, 2019

Vraag 2 2 punten

Beredeneer dat door het gebruik van buurtpreventie-apps burgers kunnen samenwerken. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit tekst 1 die je redenering ondersteunt.

Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Past het vormen van relaties / afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (bijvoorbeeld: als een lid van de appgroep anderen informeert dat 112 is gebeld, hoeven de anderen dit niet meer te doen, zodat het handelen op elkaar wordt afgestemd). (1p)
  • Past een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit tekst 1 die deze redenering ondersteunt (buurtpreventie als gemeenschappelijk doel, waardoor er sprake is van samenwerking). (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Beredeneer dat het gebruik van buurtpreventie-apps de politieke bindingen in de buurt kan versterken. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van het begrip politieke bindingen;
  • een voorbeeld uit tekst 2 bij het begrip politieke bindingen.

Gebruik regel 41 tot en met 55 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 2 bij het begrip politieke bindingen: buurtbewoners hebben door de app het gevoel contact te hebben met de overheid, bijvoorbeeld doordat ze de wijkagent kennen. (1p)
  • Geeft een redenering dat het gebruik van buurtpreventie-apps de politieke bindingen in de buurt kan versterken, met een toepassing van het begrip politieke bindingen (er is een afhankelijkheid tussen burgers en de overheid voor het regelen van collectieve zaken in de buurt). (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Proefprojecten over straffen

Opgavetekst

tekst 1 In Middelburg mogen gedetineerden overdag naar hun werk of de tandarts

Mensen die een korte straf uitzitten of hun straf bijna hebben uitgezeten, kunnen binnenkort in Middelburg terechtkomen in een gevangenis [5] waar de deur een groot deel van de dag open is. Gedetineerden mogen bijvoorbeeld naar hun werk of studie, de tandarts, of een gesprek op de school van hun kind. [10] Het gaat om een pilot, die dit weekend start op het terrein van gevangenis Torentijd, meldt Omroep Zeeland. Overdag hebben de gedetineerden een nuttige [15] dagbesteding, ’s avonds zitten ze vast. (…) De proef bij Torentijd is onder meer bedoeld voor mensen die zich uit zichzelf bij de gevangenis melden om [20] een korte straf uit te zitten. Ook gedetineerden die het grootste deel van hun celstraf hebben uitgezeten en goed aan hun integratie hebben gewerkt, kunnen ernaartoe. (…)

bron: nos.nl, 2020

Vraag 1 4 punten

Deze opgave gaat over twee proefprojecten over een andere manier van straffen. Het eerste project gaat over flexibele detentie (tekst 1). Het tweede project gaat over een wijkrechtbank (tekst 2 en tekst 3).
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen bindingen, waaronder affectieve bindingen.
Gebruik tekst 1.
Beredeneer met de bindingstheorie welk doel van straffen het project in Middelburg kan hebben. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van de bindingstheorie;
  • twee andere typen bindingen (dan affectieve) die te herkennen zijn in tekst 1;
  • bij elk type bindingen een voorbeeld uit tekst 1;
  • een doel van straffen en een omschrijving daarvan.
Bekijk het antwoord
  • Omschrijft de bindingstheorie en constateert dat gedetineerden in het project de maatschappelijke bindingen kunnen behouden (1p)
  • Noemt economische binding met een voorbeeld hiervan uit tekst 1 (1p)
  • Noemt cognitieve binding met een voorbeeld hiervan uit tekst 1 (1p)
  • Redeneert dat het project in Middelburg als doel speciale preventie kan hebben, omdat door de bindingen voorkomen wordt dat gedetineerden opnieuw een misdrijf begaan, of als doel resocialisatie, omdat door de bindingen gedetineerden zich eerder aan heersende normen en waarden binden (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Deze opgave gaat over twee proefprojecten over een andere manier van straffen. Het eerste project gaat over flexibele detentie (tekst 1). Het tweede project gaat over een wijkrechtbank (tekst 2 en tekst 3).
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen bindingen, waaronder affectieve bindingen.
Gebruik tekst 3.
Beredeneer dat als een wijk een wijkrechtbank heeft, dit de sociale cohesie in die wijk kan vergroten. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat een wijkrechtbank de sociale cohesie in de wijk kan vergroten, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 3 die deze redenering ondersteunt (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Gezichtsherkenning

Opgavetekst

tekst 1 Camera’s met gezichtsherkenning

Op een donderdagnamiddag in de winter van 2017 loopt een jonge vader in paniek het politiekantoor van Longgang District in de Zuid-Chinese stad Shenzhen binnen. Zijn zoon van drie is vermist, hij vreest dat het jongetje is gekidnapt. Kinderontvoering is een ware plaag in China: jaarlijks worden tienduizenden kinderen gestolen, van wie er amper enkele tientallen worden teruggevonden. De jonge vader is wanhopig.

Wat volgt is een fijn staaltje speurwerk, en vooral een demonstratie van de enorme technologische slagkracht van de Chinese politie. Binnen een uur wordt het jongetje op camerabeelden getraceerd, in het bijzijn van een onbekende vrouw, wordt de identiteit van de vrouw met gezichtsherkenning achterhaald, en wordt via datakoppeling vastgesteld dat zij de trein naar Wuhan heeft genomen, negenhonderd kilometer verderop. Daar wordt ze bij aankomst opgepakt. Het jongetje is gered.

“In de weken nadien zagen we veel ouders die hun kinderen voor onze camera’s omhoog hielden”, zegt Zhao Zhen, (…)manager van Intellifusion, het bedrijf dat de technologie produceert waarmee het kind werd teruggevonden. “Ze wilden dat onze camera’s goede beelden van hun kinderen zouden hebben, om de gezichtsherkenning te voeden. Zodat hun kinderen, als ze ooit vermist zouden raken, sneller teruggevonden zouden worden.” (…)

In technologiestad Shenzhen geeft Intellifusion zijn visitekaartje af. Het bedrijf heeft vijf- à zesduizend beveiligingscamera’s in de stad, waarmee elke dag zestien miljoen bewegende beelden worden verzameld – handig om het algoritme¹ voor de gezichtsherkenning te verfijnen. De camera’s staan op strategische plaatsen, zoals metrostations, kruispunten en de haven, en dekken volgens Zhao zowat de hele stad. Daarnaast hebben twintigduizend agenten een app van Intellifusion waarmee ze iedereen die ze fotograferen in een paar seconden kunnen identificeren. “We denken dat Shenzhen dankzij onze technologie een van de veiligste steden van China is”, aldus Zhao Zhen.

Al die technologie helpt om vermiste kinderen te vinden, maar ook om de inwoners van Shenzhen in de pas te doen lopen. Het bekendste voorbeeld zijn de camera’s op kruispunten die voetgangers betrappen als die door rood oversteken. Overtreders worden met hun foto, hun naam en een deel van hun ID-nummer op een groot scherm afgebeeld – in de beste traditie van de publieke schandpaal – en krijgen een boete. (…)

In de Lotusbloemstraat, waar vorig jaar de eerste camera met gezichtsherkenning werd geïnstalleerd, reageren de voetgangers positief. “Dit is de prijs die mensen moeten betalen wanneer ze niet gehoorzamen aan de regels”, zegt de 42-jarige Ge (…). Volgens Intellifusion spreken de cijfers voor zich. In het eerste halfjaar werden dankzij hun elf camera’s bijna veertienduizend boetes uitgeschreven. Staken vroeger op het kruispunt bij de Lotusbloemstraat iedere dag gemiddeld 120 mensen door het rode licht over, nu zijn dat er nog twintig.

Noot 1: Een algoritme is een wiskundige formule. In programmeertaal is het een instructie, een stukje code, om een probleem om te lossen. (bron: www.mediawijsheid.nl)

naar: www.groene.nl, 12 september 2018

Vraag 1 3 punten

Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel van uitmaken. Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 1.

Uit tekst 1 blijkt dat er sprake is van een vorm van sociale controle door de (lokale) overheid.

Geef een omschrijving van het begrip sociale controle.

Leg vervolgens uit of uit tekst 1 blijkt dat er sprake is van formele sociale controle of van informele sociale controle. Gebruik in je uitleg het verschil tussen formele en informele sociale controle. Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een omschrijving van het begrip sociale controle (bijvoorbeeld: mensen of instanties brengen anderen ertoe of dwingen hen zich aan normen of regels te houden) (1p)
  • Noemt het verschil tussen formele en informele sociale controle (formele: op grond van formele wetten of besluiten; informele: spontaan in het dagelijks leven, door andere mensen ertoe gebracht zich aan normen of regels te houden) (1p)
  • Legt uit dat er in tekst 1 sprake is van formele sociale controle, omdat de controle door de (lokale) overheid plaatsvindt op grond van formele wetten of besluiten (bijvoorbeeld: een boete voor door het rode licht lopen) (1p)

Vraag 1 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Digitale nomaden

Opgavetekst

tekst 2 Met laptop en wifi werk je overal

Digitale nomaden heten ze, een ‘stam’ die al werkend op de laptop de wereld over trekt. Zonder vaste stek, en zonder zich te [5]bekommeren om landsgrenzen. (…)

Vijf jaar geleden strandde het prille huwelijk van de Russische Maria Sokolova. De 31-jarige vertaalster (…) pakte haar laptop in en vertrok. [10]Ze wilde de wereld zien. Haar vertaalklussen deed ze al online. Dat kon net zo goed vanaf een andere locatie. Niets bond haar nog aan thuis.

Rond dezelfde tijd, aan de andere [15]kant van de wereld op het tropische Indonesische eiland Bali, zag de Canadese ondernemer Steve Munroe steeds meer programmeurs en [20]freelancers met hun laptop neerstrijken. Deze groep had huis en haard opgezegd en zocht een prettige werkplek. (…) Met twee anderen begon Munroe [25]Bali’s eerste flexplek voor digitale nomaden: Hubud in Ubud, het culturele hart van Bali. (…) De gemeenschap van digitale nomaden – mensen die op afstand werken en [30]het ene werelddeel eenvoudig verwisselen voor het andere – was geboren.

Digitale nomaden zijn inmiddels uitgegroeid tot een wereldwijd fenomeen. Populaire nomaden-‘hotspots’ Ubud en Chiang Mai zijn [35]aangevuld met hubs¹ over de hele wereld waar werkplekken (coworking [40]spaces) en vakantieoorden (coworkations) voor nomaden als paddenstoelen uit de grond schieten. (…)

[45]Populaire facebookgroepen waarop nomaden contact houden, hebben tienduizenden leden: ‘Digital nomads around the world’ (69.000 leden), ‘Female digital nomads’ (29.000) en ‘Chiang Mai digital nomads’ (26.000). (…)

[50]Iedere plek op aarde heeft potentie een ‘nomadenhub’¹ te worden, zegt Sokolova. Zolang er wifi is, zolang het goedkoop is en bovenal: zolang er andere leden van de ‘stam’ [55]aanwezig zijn. (…)

“Op een nieuwe plek hoef je nooit na te denken over nieuwe vrienden maken. Je hoort al ergens bij. Nomad zijn is je identiteit.” (…)

[60]In een café in Ubud zitten de Nederlandse foto- en videograaf Tijmen Hobbel (35) en business-consultant Jessica Tangelder (34). (…) “Je bent allebei als entrepreneur [65]met toffe projecten bezig en leeft een onconventioneel² leven”, zegt Hobbel.

Het vrije leven waarin je zelf verantwoordelijk bent voor je succes [70]is het ideaal van de generatie nomaden die grotendeels bestaat uit millennials³. (…) Hobbel huurt tijdelijk met twee Amerikaanse nomaden een villa met zwembad [75]tussen de rijstvelden van Ubud. “Dit leven is toch veel mooier?” Nomaden rekenen volgens hem en Tangelder af met de vorige generatie voor wie ‘werken om het werken’ de norm is. [80]“Wij zijn klaar met het 9-tot-5-systeem, met werken in benauwde cubicles⁴, met burn-outs, met niet je volle potentie ontwikkelen”, zegt Tangelder. “Ik leef gezond, volg mijn [85]passie en woon in tropische landen. Wie is hier nou de gek?” (…)

Noot 1: (nomaden)hub = verzamelplek (van nomaden). Noot 2: onconventioneel = niet op gewoonte of overeenkomst berustend. Noot 3: millenial = iemand die rond het jaar 2000 volwassen is geworden. Noot 4: cubicles = kleine, half afgeschermde werkruimtes in grotere kantoorruimtes.

bron: www.trouw.nl, 2 april 2018

Vraag 10 3 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik regel 43 tot en met 49 van tekst 2.

Leg uit dat er sprake is van binding tussen digitale nomaden. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het hoofdconcept binding; twee typen bindingen; bij elk type binding een ander voorbeeld uit tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er sprake is van binding tussen digitale nomaden, met een toepassing van het hoofdconcept binding (bijvoorbeeld: digitale nomaden onderhouden relaties en zijn onderling afhankelijk) (1p)
  • Noemt een type binding met een voorbeeld uit tekst 2 (bijvoorbeeld economische binding: digitale nomaden huren samen een huis, r. 72-75) (1p)
  • Noemt een ander type binding met een ander voorbeeld uit tekst 2 (bijvoorbeeld affectieve binding: digitale nomaden hebben positieve gevoelens voor elkaar, r. 56-58) (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik regel 43 tot en met 86 van tekst 2.

Leg uit dat er sprake is van sociale cohesie in de gemeenschap van digitale nomaden. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie; informatie uit regel 43 tot en met 86 van tekst 2 waaruit het kernconcept sociale cohesie blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er in de gemeenschap van digitale nomaden sprake is van sociale cohesie, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1p)
  • Noemt informatie uit regel 43 tot en met 86 van tekst 2 waaruit het kernconcept sociale cohesie blijkt (bijvoorbeeld: op een nieuwe plek hoef je nooit na te denken over nieuwe vrienden maken, omdat je al ergens bij hoort, r. 56-58) (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik regel 72 tot en met 86 van tekst 2.

Er zijn verschillende factoren die de sociale cohesie kunnen bevorderen, zoals wederzijdse afhankelijkheid.

Leg uit welke andere factor die de sociale cohesie kan bevorderen te herkennen is in tekst 2. Gebruik in je uitleg een voorbeeld van deze factor uit regel 72 tot en met 86 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de factor gedeelde normen en waarden (saamhorigheidsbesef) (1p)
  • Geeft een voorbeeld van deze factor uit regel 72 tot en met 86 van tekst 2 (bijvoorbeeld: digitale nomaden delen hun afkeur van ‘werken om het werken’ en het 9-tot-5-systeem, r. 76-84) (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 2.

Leg uit dat digitale nomaden in een ‘nomadenhub’ een groep te noemen zijn. Gebruik in je uitleg: een kenmerk van een groep; een voorbeeld uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat digitale nomaden in een ‘nomadenhub’ een groep te noemen zijn, met een toepassing van een kenmerk van een groep (bijvoorbeeld: gemeenschappelijke waarden, waardoor zij zich met elkaar verbonden voelen en een wij-gevoel hebben) (1p)
  • Geeft een voorbeeld uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt (bijvoorbeeld: het vrije leven waarin je zelf verantwoordelijk bent voor je succes is een gemeenschappelijke waarde van nomaden, r. 68-71) (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld.

Welke uitspraak over digitale nomaden is juist? Digitale nomaden vormen een ...

  1. A formele groep, want ze hebben geen vastomschreven hiërarchie.
  2. B formele groep, want ze hebben vastomschreven doelen.
  3. C informele groep, want ze hebben geen vastomschreven hiërarchie.
  4. D informele groep, want ze hebben vastomschreven doelen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Straffen en vertrouwen in de rechtspraak

Opgavetekst

Tekst 3 Waarom vinden burgers dat rechters te licht straffen?

(…) Jarenlang onderzoek laat zien dat burgers willen dat rechters strenger straffen dan ze in werkelijkheid doen. Ook blijkt dat als [5]burgers geïnformeerd worden over de strafzaak en over de achtergronden van de verdachte, die behoefte aan strengere straffen afneemt. Er is dus een ‘informatie-effect’. Ook opleiding is van invloed: [10]hoger opgeleiden vinden een streng straffende rechter minder belangrijk dan lager opgeleiden. Naast een informatie-effect treedt dus ook een [15]‘opleidingseffect’ op.

Het onderzoek
Psychologiestudenten (hoger opgeleiden) en ROC-studenten (lager opgeleiden) kregen een beschrijving [20]van een mishandelingszaak te lezen, waarna zij een voorstel voor een straf konden doen. Die beschrijving van de strafzaak was bij de helft van alle respondenten kort (een [25]krantenberichtje) en bij de andere helft langer (een uittreksel uit het dossier). Op die manier kon worden vastgesteld of het uitmaakt hoeveel informatie over een zaak wordt [30]gelezen, en of dat verschilt tussen hoger en lager opgeleiden. (…)

Beter informeren
De meeste mensen komen tijdens hun leven weinig in contact met de [35]politie of de rechter. Bij hun oordeel over hoe het rechtssysteem werkt, gaan ze vooral af op de media. Maar mediaberichten zijn niet altijd volledig. Ernstige criminaliteit krijgt [40]begrijpelijkerwijs veel aandacht, net als slachtoffers. Dat kan ten koste gaan van achtergrondinformatie over een zaak. Burgers gaan bovendien bijna nooit zomaar eens naar een [45]zitting. Zij zijn meestal niet goed op de hoogte van hoe de rechtspraak in het echt functioneert. Als burgers niet begrijpen hoe rechters de straf bepalen, kan dat negatieve gevolgen [50]hebben voor hun steun voor die straffen. Het is daarom van belang dat er meer en meer begrijpelijke informatie over de achtergronden van zaken wordt verspreid (…).

bron: www.nscr.nl, mei 2017

Vraag 14 1 punt

Leg uit dat de rechtspraak een sociale institutie is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale institutie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de rechtspraak een sociale institutie is, met een toepassing van het kernconcept sociale institutie (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Sociale instituties hebben verschillende kenmerken. Een kenmerk is dat ze vaak niet alleen op dwingende macht, maar ook op gezag berusten.
Noem twee andere kenmerken van sociale instituties die voor de institutie rechtspraak gelden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende kenmerken van sociale instituties die voor de rechtspraak gelden: sociale instituties hebben vaak een lange traditie; sociale instituties zijn enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds vrij veranderlijk; een individu kan sociale instituties niet zomaar op eigen kracht veranderen (sociale instituties hebben een ‘eigen realiteit’) (2p)

Per juist kenmerk 1 punt, met maximaal 2 punten.

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Een dementievriendelijke samenleving

Opgavetekst

Inleiding

Deze opgave gaat over de manier waarop wij als samenleving omgaan met mensen met dementie. Dementie is de verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen informatie niet meer goed verwerken. De ziekte komt vooral bij ouderen voor en komt tot uiting in vergeetachtigheid, problemen met gewone dagelijkse handelingen, plotselinge veranderingen in gedrag en vergissingen in tijd en plaats. Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting toenemen van 270.000 in 2019 naar 550.000 in 2040.

Uit onderzoek van Alzheimer Nederland, een organisatie voor mensen met dementie en mensen die hiermee te maken hebben, blijkt dat mensen op straat en medewerkers van bedrijven de ziekte niet goed herkennen en niet goed weten hoe ze het best kunnen reageren of kunnen helpen. Daarom zijn Alzheimer Nederland, pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2016 gestart met de campagne voor een dementievriendelijke samenleving. Op de website samendementievriendelijk.nl kunnen mensen een online training volgen in de omgang met mensen met dementie. Via spotjes op tv en sociale media worden mensen gewezen op de website. Bedrijven kunnen ook een training laten verzorgen voor hun personeel. In tekst 1 staat een deel van de toespraak die de staatssecretaris van VWS hield bij de presentatie van de campagne voor een dementievriendelijke samenleving tijdens een EU-conferentie over dementie.

Tekst 5 Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EU-conferentie over dementie

(…) In Nederland woont 70 procent van de mensen met dementie thuis (…). Ze wonen in ons dorp, in onze buurt, in onze straat. Velen van hen [5]kunnen nog heel lang goed functioneren. Ze willen ook niet als ziek en zielig beschouwd worden. (…) Het enige wat ze soms nodig hebben is een beetje extra aandacht, [10]een duwtje in de goede richting. Zij zijn zo gebaat bij mensen die doorhebben wat er aan de hand is als iemand het even niet meer weet bij de kapper of zonder bestemming [15]de bus instapt.

En zo kwamen we tot het idee van de dementievriendelijke samenleving. Een campagne die we vandaag graag presenteren.

[20]Eigenlijk is het idee voor die campagne begonnen met een telefoongesprek. Een jaar geleden kreeg een keurige Amsterdamse dame een telefoontje van de politie [25]van Doorn (…). De agent zei: “Uw moeder is aangehouden wegens winkeldiefstal, kunt u even langskomen?” (…) Onderweg naar het politiebureau [30]besefte ze dat haar moeder dus niet gewoon een beetje vergeetachtig was. (…) Ze vergat nu dus ook om te betalen in de supermarkt. Ze leed aan een ziekte. (...) [35](…) De eigenaar van de supermarkt heeft het signaal begrepen. Hij riep al zijn medewerkers bij elkaar en zei: wij gaan mensen die vergeetachtig zijn niet aangeven bij de politie, we [40]gaan ze een handje helpen. Voortaan zeggen we dan: Zal ik dit even voor u terugleggen? Zal ik u even helpen met betalen? Kan ik u helpen met zoeken? Een jaar na deze [45]gebeurtenis ben ik op bezoek geweest in die winkel in Doorn om hun het predicaat ‘dementievriendelijke supermarkt’ uit te reiken. Dat staat daar nu met een [50]groot plakkaat op het winkelraam en de manager is er terecht heel trots op. En omdat deze supermarkt een vestiging is van de grootste winkelketen van Nederland, zijn er nu [55]veel meer van zulke supermarkten in Nederland. Bij heel veel vestigingen krijgen de medewerkers scholing in omgaan met mensen met dementie. (...) Na deze supermarktketen [60]volgde de grootste busmaatschappij. (...) En daarna verschillende gemeenten. (…) En nieuwe partners sluiten zich aan: van banken en verzekeraars tot campingbeheerders. (…)

bron: samendementievriendelijk.nl, 2016

Vraag 22 2 punten

Gebruik de inleiding van deze opgave op pagina 6 en tekst 5.
Leg uit dat de campagne voor een dementievriendelijke samenleving de sociale cohesie in de samenleving kan versterken. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− een voorbeeld uit tekst 5 waaruit sociale cohesie blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de campagne voor een dementievriendelijke samenleving de sociale cohesie in de samenleving kan versterken, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 5 waaruit sociale cohesie blijkt (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Het failliet van het gedogen

Opgavetekst

tekst 6

Een wijk in een gemeente in het zuiden van het land laat de problematiek [van de overlast] zien. In die wijk zitten twee coffeeshops dicht bij elkaar. Deze coffeeshops trekken (…) veel klanten aan, onder wie veel drugstoeristen uit Duitsland. De omgeving van de coffeeshops is ook een vindplaats van klanten voor straatdealers, die proberen hun waar te verkopen aan de klanten van de coffeeshops. De route van de parkeerplaats tot de coffeeshop is het domein van de straatdealers. En dat trekt weer personen aan die niet in de coffeeshops terecht kunnen, zoals jongeren of drugstoeristen. De straatdealers zijn de laatste jaren sterk geprofessionaliseerd. Er zijn spotters die potentiële klanten aanspreken, lopers die de potentiële koper meenemen naar een plek uit het zicht van de camera’s in de wijk en mobiele runners die de drugs naar de koper toebrengen. Hierdoor kunnen ze goed uit het zicht van de camera’s en de politie blijven. De gemeente werkt samen met de coffeeshops, bewoners, studentenhuisvesting, instellingen en politie en handhavers hard aan het aanpakken van de problematiek. En met succes: de overlast in de wijk en onveiligheidsgevoelens onder bewoners zijn sterk afgenomen.

naar: vng.nl, 2015

Vraag 20 2 punten

Gebruik tekst 6.
Leg uit dat integraal veiligheidsbeleid om drugsoverlast tegen te gaan de sociale cohesie in een wijk kan versterken. Gebruik in je uitleg: een voorbeeld van integraal veiligheidsbeleid uit tekst 6; de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een voorbeeld van integraal veiligheidsbeleid uit tekst 6: de gemeente werkt samen met coffeeshops, bewoners, studentenhuisvesting, instellingen, politie en handhavers aan het aanpakken van de overlast (1p)
  • Legt uit dat dit de sociale cohesie in de wijk kan versterken, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie: het saamhorigheidsgevoel en de verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn en veiligheid nemen toe (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wijken mengen

Opgavetekst

tekst 3 Opgroeien in een achterstandswijk

Jongeren in achterstandswijken staan er beroerd voor, zo stellen onderzoekers Suzanne Tan en Maarten Davelaar in hun boek De jeugd maar geen toekomst? (…) Een vraag aan de twee onderzoekers. Hoe werkt het opgroeien in een achterstandswijk door in de kansen van jongeren?

“Dat zet hen vaak op een flinke achterstand. De omgeving waarin deze jongeren opgroeien is weinig stimulerend. Er is ondanks alle investeringen nog steeds sprake van verloedering en overlast en de criminaliteit is meestal niet ver weg. De bewoners in deze wijken zijn gemiddeld armer en minder gezond, hun opleidingsniveau is lager en een deel spreekt maar weinig Nederlands. De huizen zijn vaak klein en de gezinnen groot waardoor veel kinderen op straat te vinden zijn, al dan niet onder toezicht van oudere broers of zussen. De sociale vaardigheden die jongeren in deze wijken verwerven, sluiten vaak niet goed aan bij de cultuur op scholen en bij (…) werkgevers. Veel jongeren hebben makkelijker toegang tot illegale activiteiten dan tot regulier werk.”

naar: www.kis.nl, 10 januari 2017

Vraag 14 2 punten

In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.

Volgens sociaalpsychologische theorieën kan groepsvorming leiden tot bindingen die crimineel gedrag bevorderen.

Leg uit hoe groepsvorming onder jongeren volgens sociaalpsychologische theorieën crimineel gedrag kan bevorderen. Gebruik in je uitleg:

  • sociaalpsychologische theorieën over het plegen van criminaliteit binnen een groep gelijkgestemden;
  • de omschrijving van het kernconcept groepsvorming.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit, met sociaalpsychologische theorieën over criminaliteit binnen een groep gelijkgestemden, dat groepsleden elkaar overtuigen dat hun strafbare gedrag geen kwaad kan (1p)
  • Gebruikt de omschrijving van groepsvorming en legt uit dat groepsleden door elkaar te beïnvloeden gemeenschappelijke criminele waarden en normen ontwikkelen (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.

In 2007 heeft de overheid veertig wijken geselecteerd met een opeenstapeling van sociale problemen. Om te kunnen bepalen in hoeverre er in een wijk sprake is van sociale overlast, is aan de inwoners van verschillende wijken onder andere de volgende vraag gesteld: In welke mate ondervindt u overlast door directe buren? Mensen konden antwoorden met: ‘vaak’, ‘soms’, ‘(bijna) nooit’ en ‘weet niet’. Per wijk werd een wijkscore berekend. Hoe hoger de wijkscore, hoe meer overlast in een wijk werd ervaren.

Leg uit dat de wijkscore een indicator is van de mate van sociale cohesie in de wijk. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (1p)
  • Legt een verband uit tussen sociale cohesie en de wijkscore als indicator, bijvoorbeeld dat mensen met goede bindingen met hun buren minder overlast veroorzaken en ervaren (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Het afsteken van vuurwerk met oud en nieuw

Opgavetekst

tekst 5 Het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw

Oudejaarsavond gaat aan weinig mensen in Nederland ongemerkt voorbij. Het meest hoor- en zichtbaar is wel het vuurwerk dat rond middernacht wordt afgestoken. Rond dat tijdstip gaat menigeen naar buiten om te kijken naar het vuurwerk. Zo schieten we het oude jaar weg en heten we het nieuwe welkom. Op de drie werkdagen voor 1 januari kunnen mensen bij een goedgekeurd verkooppunt Nederlands consumentenvuurwerk kopen. De vuurwerkwinkels staan deze laatste drie dagen vol met voornamelijk vaders en zoons die hun ‘buit’ komen ophalen. Het gekochte vuurwerk mag men zelf afsteken op oudejaarsdag vanaf 18.00 uur tot 2.00 uur in de nieuwjaarsnacht. Het is gebruikelijk dat volwassenen vuurwerk op straat ‘voor de deur’ afsteken. Buren, vrienden en familie grijpen de gelegenheid aan om elkaar een gelukkig nieuwjaar te wensen. Zo versterkt het afsteken van vuurwerk de sociale cohesie in de buurt. Het afsteken van vuurwerk door particulieren staat ter discussie. De weerstand groeit vanwege de geluidsoverlast en de ongelukken die elk jaar weer gebeuren, vooral bij het afsteken van zwaar, illegaal vuurwerk. (…)

bron: www.immaterieelerfgoed.nl, december 2017

Vraag 18 2 punten

Het afsteken van vuurwerk hoort voor veel Nederlanders bij oud en nieuw. In 2015 heeft de traditie van het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw een plaats gekregen op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. De laatste jaren is de weerstand tegen het afsteken van consumentenvuurwerk echter toegenomen, onder andere vanwege de ongelukken die hierbij gebeuren en de schade die het oplevert.

Gebruik tekst 5.

Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat het afsteken van consumentenvuurwerk tijdens de jaarwisseling een sociale institutie is. Gebruik in je uitleg:

  • informatie uit tekst 5;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale institutie.
Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 5 waaruit blijkt dat het afsteken van consumentenvuurwerk een jaarlijkse traditie is met regels en gewoonten, bijvoorbeeld dat vuurwerk op straat ‘voor de deur’ wordt afgestoken en dat buren elkaar een gelukkig nieuwjaar wensen (1p)
  • Gebruikt de omschrijving van sociale institutie en legt uit dat deze (geformaliseerde) regels het gedrag en de onderlinge relaties van mensen rond de jaarwisseling reguleren (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nederland fietsland

Opgavetekst

tekst 1 ‘Nederlanders zijn een onafhankelijk fietsvolkje’

Op 18 mei 2017 is het Fiets-naar-je-werk-dag. Nederlanders grijpen al bovengemiddeld vaak naar de fiets. Hoe komt dat eigenlijk? (…) NEMO Kennislink vraagt het fietsexpert Adri Albert de la Bruheze van de Universiteit Twente. (…)

Zowel Denemarken als Nederland zijn vlakke landen met relatief veel fietspaden. Hangt de populariteit van fietsen daarmee samen met het fysieke landschap? “Dat speelt wel een rol, maar is zeker niet allesbepalend. (…). Het hangt af van heel veel factoren (…). In Nederland is het heel gewoon dat ook mensen met een hoge positie, zoals de minister-president en de koning, de tweewieler pakken. Op fietsen wordt niet neergekeken als een vervoermiddel dat slechts goed is voor de armen en kanslozen zoals in sommige landen wel het geval is. (…) Maar ook politiek speelt een rol en, daarmee samenhangend, verkeersbeleid.”

Kun je daar iets meer over vertellen? “Waar de fiets nu niet meer weg te denken is uit het Nederlandse landschap, leek dit vervoermiddel aan het begin van de jaren zestig juist zijn langste tijd te hebben gehad. In (…) Nederland [werd], net als in andere Europese landen, een beleid in gang gezet dat was gericht op de auto. (…)

Pas met de acties van de hervormingsbeweging in de jaren zestig en zeventig kenterde die ontwikkeling langzaam. Een groeiend aantal mensen begon te protesteren tegen auto’s die hun woonwijken overnamen, en die de leefbaarheid en veiligheid aantastten. (...) Soms gingen ze zelfs letterlijk op de vuist met automobilisten die hun straat binnenreden of hielden die aan terwijl ze schreeuwden: ‘Hé, mijn kinderen moeten veilig buiten kunnen spelen!’ Beleidsmakers begonnen naar deze eisen te luisteren. Ze legden meer fietspaden aan in de stad, in een poging het autogebruik terug te dringen.”

Hoe kwam het dat fietspaden in steden nog relatief zeldzaam waren? “Tot die tijd legde de overheid de meeste fietspaden aan langs snelwegen of anderszins langs wegen buiten de stad. Dit had deels de prioriteit omdat het veel gevaarlijker is om langs wegen te fietsen waar auto’s hard mogen rijden. Een andere reden was dat het beleid zich vooral richtte op fietsen als vrijetijdsbesteding – wat doorgaans buiten de steden, in de natuur, plaatsvond. Toen de infrastructuur voor fietsers binnen de bebouwde kom geleidelijk aan verbeterd werd, werd de fiets snel populairder in de stad.” (...)

bron: www.nemokennislink.nl, 18 mei 2017

Vraag 8 2 punten

Zie tekst 4.

Beredeneer wat het verband is tussen het op grote schaal toepassen van Shared Space in de openbare ruimte en de mate van binding in de samenleving. Gebruik in je redenering de omschrijving van het hoofdconcept binding. Beredeneer vervolgens dat het op grote schaal toepassen van Shared Space de sociale cohesie kan bevorderen. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert wat het verband is tussen het op grote schaal toepassen van Shared Space en de mate van binding in de samenleving, met gebruik van de omschrijving van het hoofdconcept binding (voorbeeld: mensen zijn van elkaar afhankelijk voor hun eigen en andermans veiligheid; de afhankelijkheid tussen mensen neemt toe, zodat Shared Space de bindingen versterkt) (1p)
  • Redeneert dat het op grote schaal toepassen van Shared Space de sociale cohesie kan bevorderen, met gebruik van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (voorbeeld: een groter gevoel van verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn en het gevoel lid te zijn van een gemeenschap) (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Aanpak Top600

Opgavetekst

tekst 5 De Aanpak Top600 samengevat

Pijler 1

We halen de daders van de straat. (…) We treden consequent, snel en streng op tegen crimineel gedrag en brengen ze sneller voor de rechter. (…) Dit bereiken we onder andere door:

(…)

  • snelle aanhouding, voorgeleiding, berechting en consequent toezien op de executie van straffen

(…)

  • verstoren, tegenhouden, actief benaderen en gericht toezicht door meer intensieve politiecontroles en integrale handhavingsacties

(…)

Pijler 2

We bieden een uitweg. We screenen alle daders zodra zij zijn aangehouden of veroordeeld op verstandelijke beperking, psychosociale problematiek, verslaving of een combinatie van deze stoornissen. Tijdens en na de uitvoering van de straf bieden we op de persoon toegesneden zorg en begeleiding. Dit bereiken we onder andere door:

  • nazorg voor deze groep wordt onderdeel van de door de rechter opgelegde straf

(…)

  • inzetten op opleiding, arbeid, stageplekken en wonen

Pijler 3

We richten onze aanpak ook op de broertjes en zusjes. We voorkomen ermee dat de broertjes afglijden naar de criminaliteit (…). Dit bereiken we onder andere door:

  • intensief toezicht en begeleiding door Jeugdzorg en Reclassering
  • screening van de broertjes en zusjes

(…)

naar: gemeente Amsterdam, 2011

Vraag 14 4 punten

Gebruik tekst 6. Leg uit welke twee kernconcepten bij het hoofdconcept binding te herkennen zijn bij de behandeling van de jongeren uit de Top600. Gebruik in je uitleg: de naam en de omschrijving van twee kernconcepten bij het hoofdconcept binding; bij elk kernconcept informatie uit tekst 6 waaruit dit kernconcept blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kernconcept groepsvorming en past het toe: door de behandeling kunnen er nieuwe bindingen ontstaan tussen de jongeren uit de Top600 en andere personen uit het nieuwe netwerk (1p)
  • Geeft informatie uit tekst 6 die bij groepsvorming hoort: de jongeren krijgen een ander (nieuw) netwerk aangeboden (1p)
  • Noemt het kernconcept sociale cohesie en past het toe: de sociale cohesie tussen de jongeren en andere jongeren of personen kan toenemen doordat de jongeren meer het gevoel krijgen lid te zijn van de niet-criminele dominante gemeenschap (1p)
  • Geeft informatie uit tekst 6 die bij sociale cohesie hoort: de behandeling is erop gericht de jongeren het gevoel te geven ergens bij te horen (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Hoe vaak binding in het examen komt

Vragen over binding per centraal examen maatschappijwetenschappen havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 15, 9, 21-23521%
2026, tijdvak 22, 11, 13314%
2025, tijdvak 110-11, 13, 15417%
2025, tijdvak 218, 21, 23313%
2024, tijdvak 11, 2029%
2024, tijdvak 22, 6, 8-9, 19, 22-25941%
2023, tijdvak 115, 17210%
2023, tijdvak 24, 17-18313%
2022, tijdvak 12-3, 14-15, 21521%
2022, tijdvak 22, 628%
2022, tijdvak 31, 5210%
2021, tijdvak 11, 10, 12-13, 17-18625%
2021, tijdvak 214-15, 22313%
2021, tijdvak 32015%
2019, tijdvak 114-15, 18314%
2019, tijdvak 28, 1429%

In 16 van de 18 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen havo staat een vraag over binding, samen 55 vragen (13% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 19% van de vragen over binding, daarvoor 10%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met binding

Maak de 15 nieuwste examenvragen over binding online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over binding

Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen havo

Binding op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt binding voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 55 vragen over binding, 13% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.

In welk examen maatschappijwetenschappen havo stonden de meeste vragen over binding?

In het examen van 2024, tijdvak 2, met 9 vragen: 2, 6, 8-9, 19, 22-25.

Hoe oefen ik examenvragen over binding?

Op deze pagina staan alle vragen over binding met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.