Examenvragen binding maatschappijwetenschappen vwo

43 vragen over binding uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Binding komt in 14 van de 17 examens maatschappijwetenschappen vwo voor, met 43 vragen (11% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over binding

Per examen de vragen over binding, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Voedselhypes

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Deze opgave gaat over voedselhypes, zoals de crompouce. Een crompouce is een combinatie van een croissant en een tompouce. De croissant is een luchtig zoet broodje in de vorm van een halve maan. De tompouce is een gebakje met bakkersroom en roze glazuur. In 2023 werd de crompouce via sociale media in korte tijd enorm populair.

Zie tekst 1.

Volgens tekst 1 klinkt er nationale trots door in de crompouce, een kruising tussen twee klassieke baksels: de Nederlandse tompouce en de Franse croissant.

Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van de nationale cultuur.

Vraag 4 1 punt

Geef vanuit een van deze benaderingen een verklaring voor de nationale trots op de crompouce. Gebruik in je verklaring de naam en een omschrijving van de gekozen wetenschappelijke benadering van nationale cultuur.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

In de crompouce is Nederlandse cultuur te herkennen, namelijk de nationale klassieke tompouce. Volgens de essentialistische benadering kan de Nederlandse traditie waarop de crompouce gebaseerd is de nationale trots verklaren.

of

Omdat de crompouce de Nederlandse tompouce met de Franse croissant mixt, laat de crompouce een toe-eigening van een Franse traditie zien. Volgens de modernistische benadering kan het claimen van de crompouce als Nederlands de nationale trots op de crompouce verklaren.

Vraag 4 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Voetballen in Jemen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Jemen is een land in het Midden-Oosten. Het beschikt over olie- en gasreserves en ligt ten zuiden van Saudi-Arabië. Saudi-Arabië is een grootmacht in het Midden-Oosten, net als Iran. In Jemen leven verschillende bevolkingsgroepen. Sinds 2014 woedt er een langdurige strijd tussen onder meer de Houthi’s, een etnische minderheidsgroep, en de internationaal erkende Jemenitische regering. De bevolking van Jemen ervaart dagelijks de verwoestende gevolgen van deze jarenlange strijd. In voetbaltoernooien vinden sommigen enige troost en voldoening.

In 2019 hebben onderzoekers Tandon en Vishwanath onderzoek gedaan onder de bevolking die onder de zware omstandigheden in Jemen leeft. Zij doen onderzoek naar factoren die het moeilijk maken om gegevens te verzamelen onder respondenten in oorlogsgebieden.

Gebruik tekst 2.

Ondanks de oorlog worden in Jemen voetbaltoernooien georganiseerd. Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie bevorderen. Een daarvan is wederzijdse afhankelijkheid.

Vraag 10 2 punten

Beredeneer met een andere factor dat de voetbaltoernooien in Jemen kunnen bijdragen aan de sociale cohesie tussen de aanwezigen op de voetbaltoernooien. Gebruik in je redenering:

  • een factor die sociale cohesie bevordert en informatie uit tekst 2;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 2 staat dat Jemenieten ondanks de verwoesting een aanhoudende liefde voor voetbal hebben (r. 1-7), waaruit een gedeelde waarde/norm blijkt, namelijk passie voor voetbal.
  • Volgens tekst 2 worden door de wedstrijden de banden tussen spelers en publiek van allerlei regio’s en bevolkingsgroepen versterkt (r. 41-47). Dus kunnen de voetbaltoernooien het gevoel onder de aanwezigen versterken dat zij deel uitmaken van eenzelfde voetbalgemeenschap.

Vraag 10 in het hele examen

Gebruik tekst 2.

Door de oorlog staan natievorming en staatsvorming in Jemen onder druk. Natievorming en staatsvorming zijn voortdurende veranderingsprocessen.

Vraag 11 1 punt

Geef aan waarom de voetbaltoernooien in Jemen bijdragen aan natievorming. Gebruik in je antwoord een omschrijving van natievorming en informatie uit tekst 2.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord: De voetbaltoernooien in Jemen dragen bij aan natievorming, omdat ze de verbondenheid met de nationale identiteit versterken. In tekst 2 staat namelijk dat er tijdens de wedstrijden gevoelens van nationale eenheid zijn, ondanks jarenlange verdeeldheid en twee lokale overheden (r. 48-54).

Vraag 11 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 2 Appgroepen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding

Afgelopen twee decennia is het gebruik van sociale media applicaties, zoals WhatsApp, Telegram of Signal, onderdeel geworden van de alledaagse communicatie in groepen, bijvoorbeeld voor de leden uit een zangkoor. Cultuurfilosoof Van den Akker heeft onderzoek gedaan naar de appgroep van een groep vriendinnen in hun late tienerjaren. Deze opgave gaat over appgroepen.

tekst 3

De wurggreep van de WhatsAppgroep

Leona (36, niet haar echte naam), is sinds een paar jaar lid van een zangkoor. Daar hoort een appgroep bij waarin te lezen valt welke liedjes ze moeten oefenen, welke bladmuziek ze moeten meenemen en hoe laat de repetities beginnen. Leona zit in de altengroep, met 24 leden.

De uitwisseling van praktische informatie raakt er geregeld ondergesneeuwd in berichtenreeksen over het feit dat ‘Marianne’ zich niet zo lekker voelt en toch niet komt (tien keer ‘Beterschap Marianne’); het nieuwe implantaat van ‘Heleen’ (vijftien keer: ‘Och, wat naar voor je’ et cetera) of de vakantiefoto’s van ‘Margreet’ (veertien keer: ‘Mooi hoor, geniet nog maar even lekker’ enzovoorts). Leona hield er het gevoel aan over dat ze voortdurend ‘een theekransje in werd gesleurd’ waar ze ‘niet op zat te wachten’. (…) Leona is inmiddels uit de appgroep van haar koor gestapt. Het resultaat is dat ze al eens een vervroegde repetitie en een aantal gezamenlijke uitjes is misgelopen. Die informatie wordt alleen in de appgroep gedeeld.

Anderen kwetsen

Het valt op bij het schrijven van dit stuk: haast iedereen heeft wel een voorbeeld van een frustrerende of ongemakkelijke situatie in een

WhatsAppgroep, maar bijna niemand wil daarover met naam en toenaam vertellen in de krant, uit angst anderen te kwetsen.

Zo ook ‘Jurre’ (28, niet zijn echte naam). Hij zit in een WhatsAppgroep met het oud-bestuur van zijn studievereniging. Een leuke groep mensen die nog geregeld afspreekt. Alleen met één studiegenootje kan niemand het goed vinden. ‘Het is pijnlijk’, zegt Jurre, ‘maar we willen gewoon zonder haar afspreken.’ Dus heeft de groep studievrienden een aparte appgroep opgericht, waarin het hele oud-bestuur zit, behalve die ene studiegenoot. (…)

Het zijn ongemakkelijke situaties als deze die duidelijk maken dat we nog zoeken naar goede omgangsvormen in de WhatsAppgroep, zegt Imar de Vries, universitair docent aan de Universiteit Utrecht. De onderzoeker omschrijft zichzelf als ‘mediaarcheoloog’; hij houdt zich bezig met de gevolgen van veranderende communicatietechnologie door de tijd heen.

Etiquette

Bij elke nieuwe communicatietechniek, van telegram tot mobiele telefoon, hoort een fase waarin gebruikers zoeken naar een nieuwe etiquette die past bij die vorm van communiceren. (…)

bron: Volkskrant, 2018

Gebruik regel 1 tot en met 30 van tekst 3.

Het eerste deel van tekst 3 beschrijft de appgroep van een zangkoor. Groepsvorming verloopt in een aantal fases.

Groepen zijn te typeren als primaire of secundaire groepen.

Vraag 8 3 punten

Beredeneer met beide type groepen dat de appgroep van het zangkoor zich in de conflictfase van groepsvorming bevindt. Gebruik in je redenering:

  • per type groep een omschrijving en informatie uit tekst 3;
  • een omschrijving van de conflictfase van groepsvorming en informatie uit tekst 3.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een toepassing van het begrip primaire groep en van het begrip secundaire groep en per groep informatie uit tekst 3 over de appgroep van het zangkoor (per type groep met informatie 1 scorepunt) (2)
  • een redenering dat de appgroep van het zangkoor zich in de conflictfase van groepsvorming bevindt, met een toepassing van de conflictfase en informatie uit tekst 3 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De appgroep van het zangkoor is functioneel, wat een secundaire groep kenmerkt. In tekst 3 staat namelijk dat de appgroep van het zangkoor wordt gebruikt voor het delen van praktische informatie over bijvoorbeeld bladmuziek en repetitietijden (r. 3-7). (1)
  • Tegelijkertijd worden in de appgroep door sommige leden berichten uitgewisseld die een persoonlijke band tonen, zoals “beterschap” en “geniet ervan” (r. 13-21). Dus is de appgroep van het zangkoor ook persoonlijk, wat een primaire groep kenmerkt. (1)
  • Volgens tekst 3 zit een lid van de appgroep niet op persoonlijke berichten in de appgroep van het zangkoor te wachten (r. 24). Uit de negatieve gevoelens van dit lid blijkt dat er in de appgroep van het zangkoor verschillen in opvattingen zijn over hoe taakgericht of sociaal-emotioneel gericht de leden in de appgroep van het zangkoor met elkaar omgaan. Deze verschillen in opvattingen leiden tot conflict over normen tussen beide typen groepen. (1)

Vraag 8 in het hele examen

Gebruik regel 40 tot en met 52 van tekst 3.

Het tweede deel van tekst 3 beschrijft de oude en nieuwe appgroep van het oud-bestuur van een studievereniging.

Er worden drie situaties onderscheiden waardoor mensen niet langer tot een groep behoren.

Vraag 9 2 punten

− Geef aan door welke situatie één lid van het oud-bestuur van de studievereniging niet bij de nieuwe appgroep hoort. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen situatie blijkt.

  • Verklaar de gekozen situatie met een type binding. Gebruik in je verklaring de naam en een omschrijving van een type binding en informatie uit tekst 3.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen van ‘het er niet meer bij mogen horen’/’uitsluiting’ of een parafrasering daarvan en informatie uit tekst 3 waaruit deze situatie blijkt (1)
  • een verklaring voor de gekozen situatie, met een toepassing van affectieve binding en informatie uit tekst 3 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Door uitsluiting hoort één lid van het oud-bestuur van de studievereniging niet bij de nieuwe appgroep. In tekst 3 staat namelijk dat het oud-bestuur een aparte appgroep heeft opgericht om af te spreken zonder dit lid (r. 47-52). (1)
  • Dit lid wordt uitgesloten omdat niemand van het oud-bestuur het goed met deze studiegenoot kan vinden (r. 45-46). Daaruit blijken negatieve gevoelens van de andere leden voor dit ene lid, wat affectieve bindingen zijn. (1)

Vraag 9 in het hele examen

Gebruik tekst 4.

In een samenleving kunnen verschillende niveaus worden onderscheiden. Twee daarvan zijn het microniveau en het macroniveau.

Vraag 12 2 punten

Leg uit dat appgroepen, zoals de appgroep van de vriendinnen, sociale cohesie tegelijkertijd kunnen verzwakken op het ene niveau en kunnen versterken op het andere niveau. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • per niveau informatie uit tekst 4 waaruit zwakke of sterke sociale cohesie blijkt.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een uitleg dat appgroepen sociale cohesie op macroniveau kunnen verzwakken, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie tussen groepen en daarover informatie uit tekst 4 (1)
  • een uitleg dat appgroepen sociale cohesie op microniveau kunnen versterken, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie binnen groepen en daarover informatie uit tekst 4 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Volgens Van den Akker heeft voor de vriendinnen het onderhouden van contact met elkaar via de appgroep de voorkeur boven het aangaan van nieuwe sociale contacten met vreemden (r. 29-32), waarmee de appgroep het aantal bindingen in een ruimer sociaal kader verhindert, namelijk tussen groepen in de samenleving. Dus kunnen appgroepen, zoals de appgroep van de vriendinnen, sociale cohesie op macroniveau verzwakken. (1)
  • Volgens Van den Akker worden de individuele vriendinnen constant herinnerd aan hun groep door het voortdurend binnenkomen en checken van berichten in de appgroep (r. 44-54), waarmee de appgroep bijdraagt aan het gevoel een groep te zijn. Dus kunnen appgroepen, zoals de appgroep van de vriendinnen, sociale cohesie op microniveau versterken. (1)

Vraag 12 in het hele examen

2025, tijdvak 1: BookTok en young-adult boeken

Opgavetekst

tekst 1 Young-adult – de opmars van een literair genre

(...) BookTokker Daniëlla Morcus (28) runt een van de grootste Nederlandstalige boeken-accounts op TikTok: @daansbooks met 20,6K volgers. “Door Twilight, The Hunger Games en Divergent ben ik echt verliefd geworden op lezen. Ik wilde niet meer slapen en zegde afspraken met vrienden af, zó graag wilde ik verder lezen.”

Morcus (...) plaatst sinds begin 2021 elke dag, zonder ooit een dag over te slaan, minstens één video op TikTok. De teller staat inmiddels bijna op duizend. Video’s met recensies van boeken, unboxingvideo’s waarin ze pakketjes die ze van uitgevers krijgt openmaakt en opsommingen als: dit zijn de boeken die me het hardst aan het huilen hebben gemaakt. Haar op kleur gesorteerde boekenkast (‘rainbow shelves’ in BookTok-jargon) bevat bijna zeshonderd boeken. (...) Young-adult-liefhebbers in Nederland vormen een hechte community, zegt ze. “Ik heb via BookTok veel vrienden en kennissen gemaakt. Je komt elkaar steeds tegen op events en hebt al snel een band, want je kunt over dezelfde boeken praten. Ooit had het woord nerd een stigma¹. Sinds ik op BookTok zit, ben ik een trotse nerd. Ik weet nu dat er héél veel mensen zijn die compleet verliefd kunnen worden op fictieve personages en die een boekenkast hebben die de helft van hun huis inneemt.” (...)

noot 1 stigma = iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie

bron: www.nrc.nl, 2023

Vraag 3 2 punten

Young-adult boeken zijn boeken met een adolescent als hoofdpersoon. Deze boeken gaan over thema’s die spelen in het leven van jongeren, zoals relaties, vriendschappen en het zoeken naar identiteit. De populariteit van young-adult boeken is groot, onder meer door BookTok: een online gemeenschap op de sociale media-app TikTok waar sinds 2020 video’s over boeken worden gedeeld. In tekst 1 is BookTokker Daniëlla Morcus aan het woord over BookTok.

Gebruik tekst 1.
Leg uit dat de young-adult-liefhebbers in Nederland een groep vormen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept groepsvorming en informatie uit tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van ‘wederzijdse beïnvloeding’ of ‘ontwikkeling van gemeenschappelijke normen en waarden’ uit het kernconcept groepsvorming, met informatie uit tekst 1. Bijvoorbeeld: BookTokkers beïnvloeden elkaar; Morcus toont haar ‘rainbow shelves’ aan haar volgers (r. 36-38 en r. 20-23). (1p)
  • Een toepassing van ‘ontstane bindingen tussen twee of meer personen’ uit het kernconcept groepsvorming, met informatie uit tekst 1. Bijvoorbeeld: BookTokkers hebben snel een band, omdat ze over dezelfde boeken kunnen praten (r. 26-30), of: de young-adult-liefhebbers vormen een hechte gemeenschap (r. 24-25). (1p)

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

2025, tijdvak 1: De meent en de oceaan

Vraag 5 3 punten

In 1968 beschreef de Amerikaanse ecoloog Hardin een gedachtenexperiment: de ‘tragedie van de meent’ (the tragedy of the commons). Het gedachtenexperiment speelt zich af op een meent, een bepaald stuk grond dat bedoeld is voor gemeenschappelijk gebruik. Een aantal herders, elk met een kudde schapen, gebruikt de meent om hun schapen te laten grazen. Elke herder wil zoveel mogelijk wol produceren en zal dus het aantal schapen in zijn kudde vergroten. Het nastreven van dat eigenbelang van elke herder zal echter onvermijdelijk leiden tot overbegrazing en daarmee tot uitputting van de gemeenschappelijke grond. Dat is de tragedie van de meent. In 2023 sloten de VN-lidstaten een oceaanverdrag over het duurzaam beheer van de oceanen. De oceaan uit het VN-verdrag is vergelijkbaar met de meent uit het gedachtenexperiment.

Gebruik de inleiding van deze opgave.
Samenwerking tussen de herders zou een oplossing kunnen bieden voor de overbegrazing van de meent in het gedachtenexperiment ‘tragedie van de meent’. Effectieve samenwerking voldoet aan een aantal voorwaarden.
Beredeneer welke twee voorwaarden nodig zijn voor samenwerking tussen de herders. Gebruik in je redenering: de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit de inleiding van deze opgave; twee voorwaarden voor effectieve samenwerking en per voorwaarde informatie uit de inleiding van deze opgave.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit de inleiding. Bijvoorbeeld: de herders hebben een gezamenlijk doel, namelijk het voorkomen van uitputting van de gemeenschappelijke grond, en moeten hun handelen op elkaar afstemmen. (1p)
  • Twee voorwaarden voor effectieve samenwerking, per juiste voorwaarde met informatie uit de inleiding 1 punt. Bijvoorbeeld: compromisbereidheid, want de herders willen uit eigenbelang hun kudde vergroten; en onderling vertrouwen, want de meent is voor gemeenschappelijk gebruik en de herders moeten erop vertrouwen dat de anderen de meent niet overbegrazen. (2p)

Als het antwoord geen redenering bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend. Per juiste voorwaarde met informatie uit de inleiding 1 scorepunt.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Gebruik tekst 2.
Welke vorm van internationale samenwerking is te herkennen in het VN-oceaanverdrag?

  1. A bilateraal en intergouvernementeel
  2. B bilateraal en supranationaal
  3. C multilateraal en intergouvernementeel
  4. D multilateraal en supranationaal
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Sociale media en het welzijn van jongeren

Opgavetekst

tekst 2 De plussen en minnen van social media

In januari 2023 hebben we 480 jongeren uit heel Nederland online geïnterviewd. Twee weken later hebben ze online een vragenlijst ingevuld over hun social mediagebruik. Onder ‘social media’ verstaan we: online platforms waarop je informatie kan uitwisselen, zoals TikTok, Instagram, Snapchat, WhatsApp, YouTube, en Discord. Maar bijvoorbeeld niet Netflix en Spotify.

De jongeren waren bij aanvang van het onderzoek 14 t/m 17 jaar oud. We hebben ons gericht op deze leeftijdsgroep omdat dit een belangrijke levensfase is waarin jongeren cruciale fysieke, emotionele en sociale ontwikkelingen doormaken die een grote invloed kunnen hebben op hun welzijn.

bron: A. van der Wal e.a., 2023

Vraag 8 2 punten

Sociale media zijn een onderdeel van moderne sociale netwerken. Een kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken is de grote geografische afstand waarover deze bindingen zich kunnen uitstrekken. Leg met een eigen voorbeeld uit welk ander kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken te herkennen is in het gebruik van sociale media. Gebruik in je uitleg een kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zelfgekozen, losser, flexibeler, veranderlijker of grootschaliger als kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken (1p)
  • Legt uit dat het gekozen kenmerk te herkennen is in het gebruik van sociale media, met een toepassing van het gekozen kenmerk en een eigen voorbeeld (1p)

Vraag 8 in het hele examen

figuur 2 Oorzaken van stress die jongeren ervaren (n=480), 2023

Oorzaken van stress die jongeren ervaren (n=480), 2023
figuur 2 bron: Stichting Cito – A. van der Wal e.a., 2023

Staafdiagram in procenten, per oorzaak van stress, met de staven ‘vaak’ en ‘heel vaak’. Social media: vaak 2%, heel vaak 0%. School/huiswerk: vaak 36%, heel vaak 17%. Situatie thuis: vaak 8%, heel vaak 4%. Eigen problemen: vaak 15%, heel vaak 6%.

Vraag 9 2 punten

Gebruik figuur 2. Jongeren ervaren volgens figuur 2 socialemediagebruik niet als oorzaak voor stress. In figuur 2 staan ook andere situaties en groepen als oorzaken voor de stress die jongeren ervaren. Er worden primaire en secundaire groepen onderscheiden. Beredeneer welke andere oorzaak van stress verklaard kan worden met sociale controle in een secundaire groep. Gebruik in je redenering een kenmerk van een secundaire groep en informatie uit figuur 2, en een omschrijving van sociale controle.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart de oorzaak ‘school/huiswerk’ uit figuur 2 met een kenmerk van een secundaire groep (doelgericht, onpersoonlijk of functioneel) (1p)
  • Past sociale controle toe op de oorzaak ‘school/huiswerk’ (1p)

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan

Opgavetekst

afbeelding 1

afbeelding 1
afbeelding 1 bron: Tuvalu government, 2021

Toelichting: minister Kofe van de eilandenstaat Tuvalu staat in de oceaan bij Funafuti, de hoofdstad van Tuvalu, waar hij in 2021 de deelnemende landen van de VN-klimaatconferentie toespreekt.

tekst 3 ‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot juridische discussies geleid over de vraag of een land nog steeds een land is als zijn grondgebied onder de golven verdwijnt. Het Pacific Islands Forum, dat veel landen vertegenwoordigt die het meest kwetsbaar zijn voor een zeespiegelstijging, heeft internationale juridische experts uitgenodigd om zich over deze kwestie te buigen en is een diplomatieke campagne begonnen om ervoor te zorgen dat een land kan blijven bestaan, zelfs als het grondgebied onder water staat. (...) Op een conferentie over dit onderwerp in Fiji dit jaar (...) benadrukte Simon Kofe, de minister van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, (…) de noodzaak om mondiale regels te wijzigen en om te erkennen wat er zal gebeuren met burgers van landen die het zwaarst getroffen gaan worden. (...) Tuvalu is een diplomatieke actie gestart om andere landen te bewegen het land te blijven erkennen, ongeacht de fysieke gevolgen van klimaatverandering. (...) Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid om het gemakkelijker te maken zich elders te vestigen, terwijl rechtsgeleerden zich hebben gebogen over de vraag of een land kan voortbestaan op geleend grondgebied van een ander land. (...) Een land dat vanwege de klimaatverandering zijn grondgebied moet verlaten, kan het moeilijk krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid op lange termijn te bewijzen wanneer het gebied steeds meer onder water komt te staan. Het verlies van productieve grond en andere economische hulpbronnen kan het ook moeilijk maken om te voldoen aan internationale verplichtingen om de bezittingen van burgers te beschermen, ambassades te onderhouden of het lidmaatschap van internationale organisaties te betalen. Een ander vraagstuk is of een volk in een dergelijke situatie zijn wettelijke rechten kan behouden (...). Het internationaal recht kent geen speciale juridische categorie voor klimaatvluchtelingen of mensen die getroffen zijn door zeespiegelstijging, waardoor we aangewezen zijn op bestaande verdragen over mensenrechten en vluchtelingen. (...)

bron: The Guardian, 2023

Vraag 13 2 punten

Tuvalu neemt deel aan het Pacific Islands Forum. Leg uit dat de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Past ‘gemeenschappelijk doel’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit tekst 3 (1p)
  • Past ‘het vormen van relaties’ of ‘het afstemmen van het handelen’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit tekst 3 (1p)

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 13 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Säg hej!

Opgavetekst

tekst 4 Een ‘hallo’ kan veel betekenen

(…) Je buren begroeten is maar iets kleins, maar uit onderzoek blijkt dat het sociale banden versterkt en dat het een positieve invloed heeft op gezondheid, veiligheid en welzijn. (…)

(…) [Sterke] netwerken en een hoge mate van vertrouwen en steun tussen de inwoners onderling (…) [zijn] bevorderend voor de gezondheid. ‘De campagne is ook bedoeld om het gevoel van betrokkenheid van de inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. Natuurlijk lost het niet alles op, maar toch kan een ‘hallo’ al een groot verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] de gemeente Luleå. (…)

Onderzoek toont aan dat zwakke bindingen - oppervlakkige relaties tussen mensen - belangrijker zijn dan we vaak denken. Er zijn minder kleine, dagelijkse contacten in onze samenleving want die zijn vervangen door technologische oplossingen. Daarom is het extra belangrijk om het belang van deze zwakke bindingen te erkennen. Als je herkend en gezien wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook bij aan (…) veiligheid voor iedereen. Hoe meer zwakke bindingen er zijn in een buurt, hoe minder conflicten ontstaan. En de conflicten die wel ontstaan, zijn gemakkelijker op te lossen.

Over de ‘Zeg hallo!’-campagne: De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt gedurende vier weken in 2023 en begint op Burendag op 31 oktober. Op de World Hello Day op 21 november begroeten we elkaar allemaal eens extra. (…) [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) [heeft] de gemeente advertenties ingekocht op sociale media, in de plaatselijke krant en op een reclamebord in het centrum van Luleå. (…)

bron: lulea.se, 2023

Vraag 20 2 punten

Er zijn drie factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen. Een daarvan is het gebruik van macht (of dwang). Leg met een andere factor uit dat de campagne de sociale cohesie in de gemeente kan bevorderen. Gebruik in je uitleg een factor die sociale cohesie kan bevorderen en informatie uit tekst 4, en de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie. Gebruik tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Noemt wederzijdse afhankelijkheid, eigenbelang, gedeelde normen en waarden, of saamhorigheidsbesef als factor, met informatie uit tekst 4 om de gekozen factor te illustreren (1p)
  • Legt uit dat de campagne de sociale cohesie kan bevorderen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (1p)

Geldige factoren zijn wederzijdse afhankelijkheid, eigenbelang, gedeelde normen en waarden, of saamhorigheidsbesef.

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Logeren bij locals

Opgavetekst

Tekst 2 Logeerregeling

Uit [ons onderzoek] (...) blijkt dat gastgezinnen een netwerk bieden voor het vinden van een woning, opleiding en (vrijwilligers)werk. Ze slepen statushouders door de Nederlandse bureaucratie, zodat zij gebruik kunnen maken van zorg en makkelijker contact kunnen leggen met overheidsinstanties en hun eigen familie. Statushouders leren door hun gastgezinnen ook de Nederlandse taal en cultuur kennen en ze voelen zich als onderdeel van een familie weer een normaal mens. Daarnaast zorgt het verblijf in een huis in plaats van een AZC1) ervoor dat de statushouders vaak dichter bij hun opleidingsinstituut wonen, dat ze zich in een rustigere, veiligere en stabielere omgeving begeven, en dat ze een normaler leven kunnen leiden dat zich niet alleen afspeelt binnen een (etnisch) homogeen netwerk. (…)

Veel gastgezinnen gaven (…) aan dat zij veel hebben opgestoken van het opvangen van een vluchteling. Zo vertelden ze ‘vrienden voor het leven’ met hun gast te zijn geworden, dat hun kinderen ‘inmiddels positief tegenover vluchtelingen staan’, dat ze dankzij hun gast nu nog beter inzien ‘hoe belangrijk vrijheid, vrede en familie is’, dat de gast ‘gezelligheid in huis’ bracht, en dat ze anders zijn gaan denken doordat ze ‘in de praktijk [hebben] gezien hoe verschrikkelijk moeilijk [integreren] is’.

noot 1 AZC = asielzoekerscentrum, gemeentelijke opvanglocatie voor vluchtelingen

bron: Sociale Vraagstukken, 2022

Vraag 5 2 punten

Er worden verschillende typen sociale bindingen onderscheiden, zoals economische en politieke bindingen.
Leg uit welke twee andere typen bindingen wederzijds tussen de statushouders en de gastgezinnen ontstaan tijdens het logeren, volgens het onderzoek. Gebruik in je uitleg per type binding een omschrijving van het gekozen type binding en informatie uit tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat tijdens het logeren wederzijds tussen de statushouders en de gastgezinnen een cognitieve binding ontstaat, met een toepassing van een omschrijving van cognitieve binding en daarover informatie uit tekst 2. (1p)
  • Een uitleg dat tijdens het logeren wederzijds tussen de statushouders en de gastgezinnen een affectieve binding ontstaat, met een toepassing van een omschrijving van affectieve binding en daarover informatie uit tekst 2. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Het functionalisme-paradigma is gebaseerd op een aantal aannames. Een daarvan is de aanname dat alle onderdelen van een samenleving een functie hebben.
Beschrijf de rol van de logeerregeling voor de samenleving vanuit een andere aanname van het functionalisme-paradigma. Gebruik in je beschrijving een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 2 om de gekozen aanname te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • Een beschrijving van de rol van de logeerregeling voor de samenleving vanuit een aanname van het functionalisme-paradigma, met een toepassing van die aanname, bijvoorbeeld: gemeenschappelijke normen en waarden of instituties in een samenleving functioneren als sociale stabilisator. (1p)
  • Informatie uit tekst 2 om de gekozen aanname van het functionalisme-paradigma te illustreren. (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: geen scorepunten toekennen als de aanname 'alle onderdelen van een samenleving hebben een functie' is gebruikt. Wel scorepunten toekennen als de aanname 'de verschillende functies geven de samenleving structuur (orde) / stabiliteit (sociale cohesie)' is gebruikt.

Vraag 6 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Duidelijke taal van de Europese Commissie?

Opgavetekst

Tekst 4 Wetenschappelijk bewijs: de Europese Commissie schrijft wollig en onbegrijpelijk

Dat de Europese Commissie wollig communiceert over belangrijke besluiten, is al jaren een veelgehoorde klacht van journalisten en politici. (…) Onderzoeker Christian Rauh (…) onderzocht bijna 45.000 persberichten die tussen 1985 en 2020 door de Europese Commissie zijn verstuurd en stelt vast dat de teksten een technocratische1) stijl hebben en doorspekt zijn met vakjargon. (…)

Rauh ziet in de ondoorzichtige schrijfstijl niet alleen een communicatieprobleem, maar signaleert ook een politiek probleem: “Technocratische communicatie speelt mensen in de kaart die graag het beeld neerzetten van een Brusselse elite die is losgezongen van Europese burgers”, schrijft hij, en dat terwijl de Commissie zelf graag hamert op het belang van goede communicatie.

Volgens de onderzoeker valt wel te verklaren dat de Commissie zich soms liever wat omfloerst uitlaat over kwesties. Als het bijvoorbeeld gaat over zaken als financiële steun voor lidstaten, kan de discussie daarover binnen de EU nogal hoog oplopen. Een onleesbare persverklaring vol jargon kan dan helpen om te voorkomen dat de woede van nationale regeringen of parlementen wordt gewekt. Duidelijkheid is echter van groot belang, benadrukt Rauh. De gebruikelijke persberichten zijn te veel toegespitst op een specialistisch publiek, wat ten koste gaat van de controle op de Commissie. Daarnaast ziet hij dat Brusselse journalisten vaak aangeven (…) dat ze veel tijd kwijt zijn aan het vertalen van onaantrekkelijke en suffe institutionele EU-kwesties voor een lekenpubliek. (…)

noot 1 technocratisch = technisch bestuurlijk

bron: nos.nl, 2022

Vraag 11 2 punten

Er worden drie probleemgebieden onderscheiden die van invloed zijn op politieke cohesie. Een daarvan is bestuurlijke schaalvergroting.
Leg met een ander probleemgebied uit dat het taalgebruik van de Europese Commissie van invloed kan zijn op de politieke cohesie in de Europese Unie. Gebruik in je uitleg:

  • een probleemgebied van politieke cohesie en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen probleemgebied blijkt;
  • een omschrijving van politieke cohesie.
Bekijk het antwoord
  • ‘Gemankeerde communicatie’ of een omschrijving daarvan, en informatie uit tekst 4 waaruit gemankeerde communicatie blijkt. (1p)
  • Een uitleg dat het taalgebruik van de Europese Commissie van invloed kan zijn op de politieke cohesie in de Europese Unie, met een toepassing van een omschrijving van politieke cohesie. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Waar blijft mijn tijd?

Opgavetekst

tekst 1 Wie efficiënter probeert te leven heeft nergens meer tijd voor

Ik word omringd door hardlopers. (...) Wanneer ik een paar minuten uit het raam staar, holt er meestal wel iemand voorbij. (...) De moderne mens sport (...) individueel. Zo zit hij niet vast aan de in steen gebeitelde tijden van de trainingen op de voetbalclub, die ook nog eens relatief lang duren. En hoeft hij niet te blijven hangen in de kantine of deel te nemen aan andere sociale verplichtingen.

Tijd is een object dat zich in stukken laat knippen en productief laat maken. Van elke activiteit of handeling kan wat worden geschraapt. Het leven als rekensom. (...)

De drang naar efficiëntie en tijdsbesparing [is] in de 21ste eeuw enorm geïntensiveerd. Veel moderne mensen (...) zien zichzelf als een bedrijf en zijn als de dood om tijd te verspillen. Met blokkenschema’s en volgepropte agenda’s proberen ze er maximaal rendement uit te halen. (...) Die manier van denken wordt aangejaagd door de digitale revolutie. Sinds de komst van de iPhone in 2007 is bijna de hele wereld met een paar kliks en swipes binnen handbereik. Silicon Valley1) bouwt met zijn platforms, apps en algoritmen verder aan een wrijvingsloze wereld waarin het voor de gebruikers bijna onmogelijk wordt om niet geobsedeerd te raken door hun eigen efficiëntie en optimalisatie.

Het leven van de moderne stedeling is op meer manieren verweven met allerlei tijdbesparende diensten. Illustratief zijn de slogans op de bussen van de Albert Heijn2) die hier door de buurt rijden: ‘Druk, druk, druk, en toch je koelkast gevuld’. (...) En wat te denken van de Swapfiets. Bij een lekke band hoef je die niet zelf te plakken. Je hoeft zelfs niet naar de fietsenmaker: je stuurt een appje en er wordt een nieuwe bij je thuisbezorgd. (...) De flitsbezorger is misschien wel het meest exemplarische voorbeeld van hoe het digitale tijdperk het leven heeft veranderd. (...)

Waar gaan al die opgespaarde minuten, uren en dagen dan aan op? Langer doorwerken, een extra cursus, nóg een marathon. (...) De komst van de wasmachine, auto en e-mail leidden niet tot extra vrije tijd, maar zorgden ervoor dat we vaker gingen wassen, langere afstanden aflegden en meer elektronische brieven verstuurden. (...) Alles wat [moderne stedelingen] ondernemen, bekijken ze door de bril van efficiëntie, en bestempelen ze direct als verloren tijd. Met die blik kijken ze zelfs naar hun vrije tijd: ook die moet worden uitgebuit en in dienst staan van hun rendement.

Noot 1: Silicon Valley = regio in de Verenigde Staten waar veel technologiebedrijven zoals Apple gevestigd zijn.

Noot 2: Met de bussen van Albert Heijn worden de vrachtwagens bedoeld waarmee deze supermarktketen boodschappen aan de deur bezorgt.

bron: Trouw, 2023

Vraag 3 2 punten

Het wijdverbreide gebruik van agenda’s op het werk heeft kenmerken van een sociale institutie. Sociale instituties reguleren de onderlinge relaties tussen mensen. Een kenmerk van sociale instituties is dat ze vaak een lange traditie hebben.

Beredeneer voor een ander kenmerk van sociale instituties dat het gebruik van agenda’s op het werk de onderlinge relaties tussen mensen reguleert. Gebruik in je redenering:

  • een kenmerk van sociale instituties;
  • een eigen voorbeeld waaruit ‘het onderling reguleren van relaties’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een ander kenmerk van sociale instituties dan de lange traditie, bijvoorbeeld dat ze buiten het individu om bestaan. (1p)
  • Beredeneert met een eigen voorbeeld dat het gebruik van agenda’s op het werk de onderlinge relaties tussen mensen reguleert, met een toepassing van het gekozen kenmerk (bijvoorbeeld dat je bij een afspraak rekening houdt met de bestaande afspraken in de agenda van de ander). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Het verbod op de Hells Angels

Opgavetekst

tekst 2 OM: verbod op motorclub Hells Angels noodzakelijk vanwege geweldscultuur

De Hells Angels Motorcycle Club houdt een geweldscultuur in stand die steeds opnieuw leidt tot geweld. Daarom is een verbod noodzakelijk. Dat betoogde het Openbaar Ministerie (OM) woensdag 6 maart 2019 voor de rechtbank in Utrecht tijdens de toelichting op het gevraagde civiele verbod van de internationale Hells Angels Motorcycle Club en de Nederlandse afdeling daarvan.

Het OM lichtte daarbij uitgebreid toe op welke manier Hells Angels MC zijn leden aanzet tot het plegen van geweld. Zo kent de club verschillende interne onderscheidingen voor leden die geweld plegen. (...) De Dequiallo patch wordt gedragen door leden die geweld hebben gepleegd tegen de politie. De Filthy Few patch is voor leden die een moord hebben gepleegd, of tenminste zeer ernstig geweld. Daarnaast reikt de club een Deathhead Purple Heart-onderscheiding uit aan leden die ‘hun bloed hebben vergoten ter verdediging van de club’. Ook Nederlandse leden van de club zijn gezien met deze onderscheidingen. (...) De rechtbank Noord-Holland heeft in 2018 al in enkele inmiddels onherroepelijke vonnissen in een strafzaak van twee van de (...) onderscheidingen vastgesteld dat deze bedoeld zijn om geweld door Hells Angels-leden te belonen.

Ter zitting toonde het OM verder vele voorbeelden van de wijze waarop Hells Angels MC geweld verheerlijkt en propageert op clubkleding (...). Ook legden de officieren van justitie uit hoe de club aan leden een zwijgplicht oplegt en voortdurend lijsten bijhoudt van de vele gedetineerde clubleden om hen financieel en moreel te steunen in detentie. Bovendien legt Hells Angels MC met geweld en intimidatie zijn wil op aan gewone motorclubs in Nederland omdat de club meent te moeten bepalen wie in de motorwereld welke naam, kleur en symbolen mag dragen. Het gaat bij al deze handelingen in strijd met de openbare orde niet om een paar ‘rotte appels’, maar om vele leden en afdelingen die zich gedragen volgens de regels van de club.

De geweldscultuur van Hells Angels MC en soortgelijke outlaw motorcycle gangs leidt tot een eindeloze geweldspiraal. In Nederland zijn al meerdere mensen ernstig mishandeld, neergestoken of beschoten in de strijd tussen Hells Angels MC en andere motorbendes. (...) Ook gewone burgers worden met regelmaat slachtoffer van ernstig geweld door leden van Hells Angels MC (...).

bron: om.nl, 2019

Vraag 10 2 punten

Uit de beschrijving van de motorclub door het Openbaar Ministerie in tekst 2 blijkt dat er sterke bindingen bestaan tussen de leden van de motorclub Hells Angels. Er zijn vier typen bindingen te onderscheiden. Een type is de politieke binding.

Geef voor twee andere typen bindingen aan dat deze te herkennen zijn tussen de leden van de motorclub Hells Angels. Gebruik in je antwoord per type binding informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen type binding blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende typen bindingen, met per type informatie uit tekst 2 waaruit het type blijkt: economische binding (financiële steun aan clubleden in detentie); affectieve binding (morele steun aan clubleden in detentie, een onderling positief gevoel); cognitieve binding (kennis overdragen over de betekenis van de onderscheidingen binnen de hiërarchie van de club). (2p)

Per juist type binding met informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen type blijkt: 1 scorepunt. Twee juiste typen geven 2 punten.

Vraag 10 in het hele examen

2024, tijdvak 2: De Inflation Reduction Act

tekst 3 Bidens ‘America First’-beleid dreigt tot breuk met Europa te leiden

Bijna twee jaar na (...) de inauguratie van de Amerikaanse president Joe Biden ontstaan er flinke scheuren op economisch gebied in het bondgenootschap tussen Washington en Europa. (...) Na maandenlang rustig te hebben aangerommeld, barstte het geruzie vorige week in alle openheid los. Thierry Breton, EU-commissaris voor de interne markt, kondigde aan dat hij deze week zou afzien van deelname aan de vergaderingen (...) van de Handels- en Technologieraad EU-VS, een belangrijk coördinerend orgaan voor trans-Atlantisch economisch beleid. Hij zei dat de agenda “nu te weinig ruimte biedt voor kwesties die veel Europese ministers en bedrijven zorgen baren”, waarbij hij doelde op klachten van de EU over nieuwe Amerikaanse subsidies voor elektrische auto’s en groene energie die Europese autofabrikanten en andere bedrijven benadelen. (...)

Het conflict draait om de tegenstrijdige doelen van het industriële beleid van de regering Biden. Aan de ene kant willen de Verenigde Staten een robuuste productieketen1) opbouwen die de rol van China in de levering van kritieke technologieën en input voor toekomstige industrieën verkleint. Dat vereist nauwe samenwerking met bondgenoten (...) om onnodig dubbel werk te voorkomen en een betrouwbare levering te kunnen waarborgen. Aan de andere kant ziet de regering graag een opleving van de Amerikaanse productie, omdat ze ervan overtuigd is dat het verlies van productie – deels als gevolg van de Chinese concurrentie – de Amerikaanse veiligheid heeft aangetast en de economie heeft geschaad. (...)

Het zal geen verrassing zijn dat dit slecht valt bij bondgenoten van de VS en andere handelspartners (...) die zien dat [hun] multinationals hun productie uitbreiden in de Verenigde Staten of er zelfs in zijn geheel heen vertrekken om te profiteren van goedkopere energie en royale subsidies. De Europeanen staan niet alleen in hun zorgen. Ngozi Okonjo-Iweala, directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie, probeert de non-discriminatienorm te beschermen – de afspraak dat handelspartners gelijk worden behandeld – die al 75 jaar de kern vormt van handelsmultilateralisme. (...) Ze waarschuwde ervoor dat “een beleidsmatige ontkoppeling [van de bestaande productieketens], bedoeld om veerkracht en veiligheid op te bouwen, uiteindelijk zou kunnen uitpakken als een schot in eigen doel”, wat de samenwerking bij collectieve uitdagingen zoals klimaatverandering, pandemieën of staatsschulden schaadt. (...)

Noot 1: productieketen = de keten van stappen in het productieproces die nodig zijn voor het maken van een product.

bron: Foreign Policy, 2022

Vraag 17 4 punten

Het aannemen van de Inflation Reduction Act leidt tot een verandering in de verhouding tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie.

  • Leg uit dat deze wet leidt tot minder samenwerking tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3 waaruit samenwerking blijkt.
  • Leg uit dat deze wet leidt tot meer conflict tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 3 waaruit conflict blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Past ‘relaties vormen om handelen op elkaar af te stemmen’ uit de omschrijving van samenwerking toe, met informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld de Handels- en Technologieraad EU-VS, die het economisch beleid van de EU en de VS coördineert). (1p)
  • Legt uit dat de wet leidt tot minder samenwerking tussen de VS en de EU, met een toepassing van ‘een gemeenschappelijk doel’ uit de omschrijving van samenwerking en informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld een gezamenlijk economisch beleid, waarvoor volgens Breton te weinig ruimte is, waardoor hij afziet van deelname aan de vergaderingen). (1p)
  • Past ‘tegenwerking’ uit de omschrijving van conflict toe, met informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld de subsidies van de VS voor nationale bedrijven, die de EU ziet als benadeling van Europese fabrikanten). (1p)
  • Legt uit dat de wet leidt tot meer conflict tussen de VS en de EU, met een toepassing van ‘eigen doelen’ uit de omschrijving van conflict en informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld dat het doel van de VS om de eigen industrie te stimuleren niet overeenkomt met het doel van de EU om de eigen industrie binnen de grenzen te houden). (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2024, tijdvak 2: De boycot van The Sun in Merseyside

Opgavetekst

tekst 4 Hillsborough en de boycot van The Sun in Merseyside

(...) De boycot van The Sun was een initiatief van voetbalsupporters en hun familie en vrienden; zij stopten met het kopen van dit roddelblad uit protest tegen de berichtgeving van The Sun [over het Hillsborough-drama] (...). De boycot werd niet alleen gesteund door fans van Liverpool FC, de populairste voetbalclub in Merseyside, maar zelfs supporters van Premier League-concurrent Everton FC [de andere voetbalclub uit Liverpool] toonden zich solidair met Liverpool-supporters (...) en beloofden The Sun nooit meer te kopen. Deze boycot houdt tot op de dag van vandaag stand.

In Merseyside ontstond zelfs een sterke sociale norm om The Sun te boycotten. De norm beperkt zich niet alleen tot het boycotten van de krant zelf, maar omvat ook een publieke veroordeling van bekende publieke figuren zoals parlementsleden en beroemdheden uit Merseyside die door interviews te geven aan de krant de boycot aan hun laars lappen. (...)

Drie geïnterviewde krantenverkopers vertelden ongevraagd dat ze de krant niet verkochten omdat ze zich zorgen maakten over de reacties van klanten: “We zijn gestopt met de verkoop van The Sun omdat we geen problemen willen – mensen kwamen met klachten.” Eén krantenverkoper vertelde dat de laatste keer dat ze The Sun probeerden te verkopen, mensen “met dingen gingen gooien”.

bron: Foos en Bischof, 2021

Vraag 20 2 punten

In tekst 4 beschrijven Foos en Bischof de boycot van de krant The Sun. Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie binnen een groep kunnen bevorderen. Een daarvan is wederzijdse afhankelijkheid.

Leg met een andere factor die sociale cohesie kan bevorderen uit dat sociale controle heeft bijgedragen aan het boycotten van The Sun in Merseyside. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van de gekozen factor en informatie uit tekst 4 waaruit de factor blijkt;
  • een omschrijving van sociale controle en informatie uit tekst 4 waaruit sociale controle blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Past een andere factor die sociale cohesie bevordert toe, met informatie uit tekst 4 waaruit die factor blijkt (bijvoorbeeld dwang: krantenverkopers voelen zich gedwongen te stoppen met de verkoop van The Sun, omdat klanten klachten indienen en mensen met dingen gooien). (1p)
  • Legt uit dat sociale controle heeft bijgedragen aan het boycotten van The Sun in Merseyside, met een omschrijving van sociale controle en informatie uit tekst 4 waaruit sociale controle blijkt (bijvoorbeeld dat de klachten en het geweld van klanten negatieve sancties zijn waarmee de norm van de boycot wordt afgedwongen). (1p)

Wederzijdse afhankelijkheid is de factor uit de vraag zelf en telt niet als andere factor. Als andere factor tellen dwang, macht, gedeelde normen en waarden, of saamhorigheidsbesef.

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Het activisme van K-popfans

Opgavetekst

tekst 1 De K-pop revolutie

In de afgelopen 30 jaar is Korea zijn popmuziek op grote schaal gaan exporteren. De Koreaanse media kregen aan het eind van de jaren 1980 meer autonomie, wat samen viel met de democratisering van het land. 1992 markeerde een keerpunt in de opkomst van moderne K-pop, die hedendaagse hiphop-elementen overnam. K-pop blijft herkenbaar door haar gechoreografeerde dansjes en de gelikte popproducties. (…)

Fans werden aangemoedigd om die zangers te 'promoten' die zich als 'idolen' ontpopten. Ze verenigden zich als fans van een bepaalde band of solo-idool, en voerden campagne voor hun idolen – ze verschenen bij publieke optredens in de kleuren die bij het fandom horen, klaar om hun liefde voor hun idolen te showen en de populariteit van hun idolen te vergroten. Deze publieke steunbetuigingen waren belangrijk in de Koreaanse mediawereld: idolen met goed georganiseerde fandoms kregen meer aandacht door het support. (…) De fans konden druk uitoefenen op agentschappen om het uitbrengen van nieuwe muziek van hun geliefde idolen te financieren of om ervoor te zorgen dat hun idolen wat minder uitputtende schema's zouden krijgen voor repetities en optredens. En dit zorgde uiteraard weer voor de verkoop van cassettebandjes en cd's. Succes gaf fans steeds meer macht om de carrières van idolen te beïnvloeden (…). (…)

bron: The Washington Post, 2020

Vraag 7 2 punten

K-pop is een muziekstroming waarvan de oorsprong in Zuid-Korea ligt. Fans van deze popmuziek organiseren zich in zogenaamde fandoms. Sociaalwetenschappelijke onderzoekers naar fandoms maken een onderscheid tussen klassieke fans en fandoms. Klassieke fans zijn voornamelijk passieve consumenten van een populaire cultuur. Fandoms daarentegen zijn groepen fans met een meer activistische houding. Deze opgave gaat over de fandoms van K-popbands en hun activisme.

Gebruik tekst 2.
Leg uit dat door de samenwerking in de K-popfandoms de sociale cohesie tussen mensen uit diverse groepen toeneemt, volgens tekst 2. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 2 waaruit samenwerking blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit tekst 2 waaruit sociale cohesie blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 2 waaruit samenwerking in de K-popfandoms blijkt. (1p)
  • Een uitleg dat door de samenwerking in de K-popfandoms de sociale cohesie tussen mensen uit diverse groepen toeneemt, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en daarover informatie uit tekst 2. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Schaduw in Los Angeles

Opgavetekst

tabel 1 Blootstelling aan stedelijke hitte voor vier buurten van Los Angeles, naar buurtkenmerken in percentages en dollars, 2019/2020

Bel AirMount WashingtonHuntington ParkSouth Los Angeles
percentage ondoordringbaar oppervlak16%23%75%79%
percentage oppervlak beschut door bomen21%17%4%3%
percentage huishoudens onder armoedegrens4%12%26%38%
mediane1) woningwaarde in dollars$2.000.001$745.092$430.532$430.382

noot 1 mediaan = middelste waarde in een reeks

Toelichting: In tabel 1 staan gegevens van vier buurten van Los Angeles. Vooral in de zomer is het percentage ondoordringbaar oppervlak in een buurt – zoals geasfalteerde parkeerhavens, betegelde schoolpleinen en zwarte daken – van grote invloed op de blootstelling aan stedelijke hitte. Dat geldt ook voor het percentage oppervlak van een buurt dat beschut wordt door bomen. Uit tabel 1 is af te lezen dat 75% van de buurt Huntington Park een ondoordringbaar oppervlak heeft en dat 4% van het oppervlak van deze buurt beschut wordt door bomen.

bron: Stichting Cito – arcgis.com – 2022

Vraag 8 2 punten

Gebruik tekst 2.

De stedenbouw, oftewel het ontwerp van het stratenpatroon van een stad, is van invloed op het alledaagse leven van mensen in een stad.

Beredeneer dat in de stedenbouw van Los Angeles volgens De Wetten van Indië een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je redenering:

  • ‘geformaliseerde regels’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2;
  • ‘het reguleren van gedrag’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord
  • Noemt ‘geformaliseerde regels’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en geeft daarover informatie uit tekst 2 (1p)
  • Redeneert dat in de stedenbouw van Los Angeles volgens De Wetten van Indië een sociale institutie te herkennen is, met ‘het reguleren van gedrag’ uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie en informatie uit tekst 2 (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2023, tijdvak 2: K80

Opgavetekst

tekst 4 Kleintjes verenigen zich in K80

Naast de G4, de G40, de M50 en de P10 is er vanaf deze week ook de K80: een samenwerkingsverband van kleinere gemeenten. Van de 83 die ons land er telt, hebben zich er inmiddels zo’n 60 bij aangesloten.

Directe aanleiding zich te verenigen was de herijking1) van het gemeentefonds. Die andere verdeling van rijksgeld over de gemeenten zou volgens de eerste conceptvoorstellen niet minder dan dramatisch uitpakken voor de kleinere gemeenten. Waar voor hen fors financieel nadeel in het verschiet lag, zagen de verstedelijkte gebieden miljoenen euro’s meer hun kant op gaan. Oneerlijk, vond een aantal kleine gemeenten. Maar ja, krijg die zorgen maar eens aan de juiste tafel verteld. Aangevoerd door een bestuurlijke kopgroep bestaande uit Alphen-Chaam, Beesel, Enkhuizen, Olst-Wijhe en Rozendaal werd eerst ingezet op het gezamenlijk inwinnen (…) van informatie. Daarna volgde een eerste actie: het indienen van een breedgedragen motie bij de Algemene Ledenvergadering van de gemeentekoepel VNG2). (…)

[Een] delegatie van de initiatiefnemers heeft al aan tafel gezeten bij overleg van de minister met onder andere de VNG, de G4 en de G40. En dat is precies de bedoeling: door het kabinet gezien worden als volwaardige partner. De K80 wil op korte termijn over een paar specifieke dossiers in ieder geval een gesprek: een eerlijke verdeling van het gemeentefonds en het schrappen van de opschalingskorting. (…)

Die korting namelijk was onder Rutte II opgelegd als onderdeel van een plan om gemeenten massaal te laten fuseren tot minstens 100.000+ gemeenten3). Een dergelijke schaalvergroting zou tot meer efficiëntie leiden, waardoor het rijk minder geld in het gemeentefonds hoefde te stoppen. Vanwege gebrek aan draagvlak verdween dat herindelingsplan van tafel, maar de efficiencykorting bleef. Schaalvergroting heeft volgens de K80 als leidend principe voor bestuurlijke inrichting zijn langste tijd gehad. (…)

noot 1 herijking = opnieuw bepalen aan welke normen iets moet voldoen; wijzigen van beleid
noot 2 VNG = Vereniging van Nederlandse Gemeenten
noot 3 100.000+ gemeenten = gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

bron: Binnenlands Bestuur, 2022

Vraag 11 3 punten

Nederlandse gemeenten verenigen zich in verschillende samenwerkingsverbanden. Zo is de G4 een samenwerkingsverband van de vier grootste steden, de G40 van veertig grote gemeenten, de M50 van vijftig middelgrote gemeenten en de P10 van tien grote plattelandsgemeenten. In 2022 is een nieuw samenwerkingsverband opgericht. Dit is een samenwerkingsverband van tachtig kleine gemeenten, de K80.

Gebruik tekst 4.

Er worden drie redenen voor politieke samenwerking onderscheiden. Een daarvan is dwang.

Leg met een andere reden de samenwerking van de kleine gemeenten uit. Gebruik in je uitleg:

  • een reden voor politieke samenwerking en daarover informatie uit tekst 4;
  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking en twee voorbeelden uit tekst 4 om samenwerking te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Noemt gedeelde belangen of gedeelde waarden als reden voor politieke samenwerking, met informatie uit tekst 4 waaruit die reden blijkt (1p)
  • Past ‘het vormen van relaties’ of ‘het handelen op elkaar afstemmen’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking toe, met informatie uit tekst 4 (1p)
  • Legt de samenwerking van de kleine gemeenten uit, met een toepassing van ‘gemeenschappelijk doel’ uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking (1p)

Alleen scorepunten toekennen wanneer per toepassing een voorbeeld uit tekst 4 wordt gebruikt of wanneer bij een van beide toepassingen twee voorbeelden uit tekst 4 zijn gebruikt.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

In tekst 4 staat dat schaalvergroting tot meer efficiëntie leidt, maar dat schaalvergroting volgens de K80 zijn langste tijd gehad heeft.

Geef met het begrip politieke cohesie een argument dat de K80 kan inbrengen tegen schaalvergroting. Gebruik in je argument een omschrijving van het begrip politieke cohesie.

  • Geef met een nadeel van rationalisering een argument dat de K80 kan inbrengen tegen schaalvergroting.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een argument dat de K80 kan inbrengen tegen schaalvergroting, met een toepassing van een omschrijving van het begrip politieke cohesie (1p)
  • Geeft een argument dat de K80 kan inbrengen tegen schaalvergroting, met ‘de toename van de macht van bureaucratische organisaties’ of ‘onpersoonlijke/formele/bureaucratische opstelling in relaties tussen mensen’ of ‘middelen gaan doelen overheersen’ (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Slapen in het openbaar

Opgavetekst

tekst 1 Dutten in het openbaar

Het Japanse ‘inemuri’ is een gebruik waar veel mensen uit het Westen jaloers op zullen zijn. Het beschrijft iets wat men bijna overal elders zeer beschamend zou vinden. Als je het letterlijk vertaalt, betekent ‘inemuri’ ‘aanwezig zijn terwijl je slaapt’, en feitelijk is die vertaling wel heel passend, want ‘inemuri’ is in slaap vallen waar andere mensen bij zijn terwijl je andere dingen zou moeten doen – en dit kan dus ook zijn, sterker nog, dit is vaak, in slaap vallen in een vergaderruimte terwijl je eigenlijk had moeten luisteren. Toch wordt ‘inemuri’ niet als schandelijk ervaren, zoals het in het Westen het geval zou zijn, waar men slapen tijdens werkuren, laat staan tijdens een vergadering, ziet als blijk dat men de controle heeft verloren en dus als een teken van zwakte. In plaats daarvan beschouwt men het in zijn algemeen juist als ultiem bewijs dat de slaper zo’n grote toewijding aan het werk voor de dag legt dat hij tijdelijk uitgeput is geraakt. (…) Het is een soort zakelijke oorlogswond om mee te pronken. Maar alleen als men het op de juiste manier doet, want er zijn wel degelijk regels. “Je status is van belang”, zegt dr. Brigitte Steger, een Oostenrijkse socioloog die verbonden is aan de universiteit van Cambridge en gespecialiseerd is in de Japanse cultuur. “Als je nog maar net bij het bedrijf werkt, en nog moet aantonen dat je gaat voor het bedrijf, kun je het nog niet maken om te gaan slapen.” (…) Daarnaast kent ‘inemuri’ ook een voorschrift met betrekking tot houding – het is wel eerzaam om in slaap te vallen terwijl je ertegen vecht, maar niet als je het expres doet. “Het moet eruitzien alsof je meedoet aan de vergadering, alsof je zeer geconcentreerd bent”, zegt Steger. “Je kan niet onder de tafel gaan liggen, of zo. Je moet rechtop zitten alsof je ingespannen aan het luisteren bent, en dan je hoofd neerleggen.” Als het je lukt om een stabiele houding in te nemen, dan kan een ‘inemuri’ vijf minuten, of 30 minuten, of een uur duren… zo lang als nodig is. Als iemand tegen je begint te praten, dan moet je gewoon weer wakker worden en antwoorden. De Japanners slapen te weinig (…) dus het is logisch dat dit land zo’n drastische oplossing nodig heeft. Maar een dutje doen en de behoefte aan een dutje tussendoor, dat komt overal voor. (…)

naar: The Guardian, 2015

tekst 2 De Japanse kunst van het (niet) slapen

Japanners slapen niet. Dit zegt iedereen, de Japanners voorop. Het is natuurlijk niet waar. Maar het is wel een zeer interessante culturele en sociologische bewering. Het positieve imago van de werkbij die ’s nachts korter slaapt en neerkijkt op ’s ochtends uitslapen, lijkt te worden vergezeld door een ruimhartige tolerantie voor het zogeheten ‘inemuri’ – dutten in het openbaar vervoer en tijdens werkoverleggen, lessen en lezingen. (…) Na een aantal jaren van onderzoek naar het verschijnsel, kwam ik eindelijk tot het inzicht dat ‘inemuri’ niet als slapen wordt gezien. Men vindt het niet alleen iets totaal anders dan ’s avonds slapen in een bed, men beschouwt het ook als iets totaal anders dan een middagdutje of een ‘powernap’. Hoe dit te duiden? (…) Het door socioloog Ervin Goffman ontwikkelde concept ‘betrokkenheid binnen sociale contexten’ kan van pas komen om de sociale betekenis van ‘inemuri’ en de regels die erbij horen te begrijpen. Door onze lichaamstaal en verbale communicatie zijn wij tot op zekere hoogte altijd betrokken bij elke situatie waar we fysiek bij aanwezig zijn. Maar we hebben wel de mogelijkheid om onze focus te verdelen in dominante en secundaire betrokkenheid. Binnen deze context kan men ‘inemuri’ beschouwen als secundaire betrokkenheid waar men zich aan kan overgeven op voorwaarde dat het sociale evenwicht van het moment niet verstoord wordt – vergelijkbaar met dagdromen. En, hoewel de slaper mentaal ‘afwezig’ kan zijn, moet deze wel terug kunnen keren naar de sociale interactie ter plekke op het moment dat zijn of haar actieve bijdrage nodig is. Daarbij moet men wel de indruk van betrokkenheid bij de dominante context wekken door middel van lichaamshouding, lichaamstaal, kleding en dat soort zaken. (…) De inspanning die men doet om erbij te zijn wordt doorgaans meer gewaardeerd dan wat men daadwerkelijk bereikt. Getuige ook deze bijdrage van een informant: “Wij Japanners zijn aanhangers van de Olympische gedachte – meedoen is belangrijker dan winnen.” IJver, wat je laat zien door lange werkdagen te maken en je beste beentje voor te zetten, wordt in Japan zeer gewaardeerd als positieve morele eigenschap. (…) Bescheidenheid is daarnaast ook een hooggewaardeerde deugd. Dus is het niet mogelijk om op te scheppen over je eigen ijver – en dus heeft men subtiele alternatieven nodig om toch sociale erkenning te krijgen. (…) De Japanse ‘inemuri’-gewoonte hoeft dus niet een neiging tot luiheid bloot te leggen. Het is eerder een informeel onderdeel van het Japanse sociale leven dat bedoeld is als garantie voor het uitvoeren van werktaken, door de mogelijkheid om even tijdelijk ‘weg’ te zijn tijdens het uitvoeren van die taken. (…)

naar: Steger, BBC, 2016

Vraag 4 2 punten

Gebruik tekst 2.
In tekst 2 schrijft socioloog Steger over haar onderzoek naar slapen in het openbaar in Japan, oftewel het verschijnsel inemuri.
a Leg uit dat inemuri een sociale institutie is. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− informatie uit tekst 2 waaruit sociale institutie blijkt.
b Beredeneer dat inemuri bij de identiteit van Japanners past. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit tekst 2 waaruit identiteit blijkt.

Bekijk het antwoord
  • a: Een uitleg dat inemuri een sociale institutie is in Japan, met toepassing van (een complex van) regels die het gedrag van mensen/hun onderlinge relaties reguleren uit het kernconcept sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2. (1p)
  • b: Een redenering dat inemuri bij de identiteit van Japanners past, met een toepassing van het kernconcept identiteit en daarover informatie uit tekst 2. (1p)

Voorbeeld a: inemuri is een sociale institutie omdat het een complex van regels omvat, zoals een betrokken lichaamshouding en lichaamstaal tijdens het dutten, die relaties met anderen reguleren, bijvoorbeeld dat men direct weer actief kan bijdragen aan een vergadering. Voorbeeld b: Japanse werknemers blijven tijdens inemuri betrokken bij een vergadering, wat past bij het beeld van de werkbij dat Japanners uitdragen.

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: EU-campagne tegen euroscepsis

Opgavetekst

tekst 3 Wat is Euroscepticisme eigenlijk?

Meer dan een halve eeuw integratie binnen de EU heeft een diepgaande verwevenheid gecreëerd tussen het politieke, economische en sociale lot van haar lidstaten. Tegelijkertijd wordt de EU geplaagd door diepe verdeeldheid en conflicten binnen en langs haar grenzen. De politieke breuklijnen doorkruisen het continent van Noord naar Zuid over economische hervormingen en bezuinigingen, en van Oost naar West over migratie en mensenrechten. Tegelijkertijd gaat Euroscepticisme onder de bevolking een belangrijkere rol spelen in verkiezingen en ook in de partijpolitiek. (…) Opvattingen over Europa zijn een weerspiegeling van de nationale omstandigheden waarin mensen zich bevinden. (…) Euroscepticisme komt tot stand door de voordelen van het huidige lidmaatschap in de EU, de status quo, te vergelijken met de mogelijke voordelen van een alternatieve situatie. De vraag is, hoe zou het ons en ons land zijn vergaan buiten de EU? Onderzoek (…) wijst uit dat de loyaliteit ten aanzien van de EU zwak is, omdat burgers zich maar in geringe mate Europees voelen. Het gaat burgers voornamelijk om: how much have you done for me lately?1) (…) Als een land deel uitmaakt van de EU kunnen burgers gebruikmaken van bepaalde publieke goederen en diensten die nationale stelsels zelf niet zouden kunnen leveren. Maar deze voordelen kunnen ook als duurbetaald worden gezien, zoals het moeten accepteren van de gerechtelijke invloed van het Europese Hof of de economische invloed van de Europese Centrale Bank. (…) Eurosceptici geloven dat hun land ook buiten de EU kan overleven (of zelfs goed zal gedijen). (…) Het feit dat de mate van Euroscepticisme hoger is in lidstaten die het goed doen, zowel economisch als bestuurlijk, en lager is in staten die slechter presteren, heeft te maken (…) met het feit dat burgers over het algemeen hun eigen nationale regeringen verantwoordelijk houden voor de staat van de economie en het bestuur – niet de EU. Politicologische studies tonen daarbij aan dat mensen krediet en schuld toeschrijven aan de politici die ze het best kennen, dat wil zeggen die in Den Haag en dus in mindere mate die in Brussel. Dit is des te minder opmerkelijk als men bedenkt dat nationale politici zelf ook niet graag toegeven dat ze er op belangrijke beleidsterreinen niet zo toe doen. Nationale regeringen zullen graag krediet opeisen voor gunstige economische omstandigheden in een poging om kiezers te winnen. (…)

noot 1 how much have you done for me lately? = hoeveel heb jij onlangs voor mij gedaan?

bron: De Vries, VU, 2019

Vraag 10 2 punten

Gebruik tekst 3.
Met betrekking tot politieke cohesie worden drie probleemgebieden onderscheiden. Een daarvan is gemankeerde communicatie. Een ander probleemgebied is te herkennen in de factoren die volgens De Vries verband houden met een hogere mate van euroscepticisme in EU-lidstaten.
Leg uit dat dit andere probleemgebied kan samenhangen met een grotere politieke cohesie tussen burgers in de nationale staat dan tussen burgers in de EU als geheel. Gebruik in je uitleg:
− een probleemgebied van politieke cohesie;
− informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen probleemgebied blijkt;
− een omschrijving van het begrip politieke cohesie;
− informatie uit tekst 3 waaruit politieke cohesie blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Politieke betrokkenheid of bestuurlijke schaalvergroting als probleemgebied van politieke cohesie voor de EU, met daarover informatie uit tekst 3. (1p)
  • Een uitleg dat het gekozen probleemgebied kan samenhangen met de grotere politieke cohesie tussen burgers in de nationale staat dan tussen burgers in de EU als geheel, met een toepassing van het begrip politieke cohesie en daarover informatie uit tekst 3. (1p)

Voorbeeld: burgers kennen krediet en schuld toe aan nationale politici omdat zij die het best kennen, wat wijst op een lagere betrokkenheid bij Europese politici dan bij nationale politici. Ook goed: het afhaken van burgers bij bestuurlijke schaalvergroting, en het feit dat burgers hun nationale regering eerder verantwoordelijk houden voor de economie dan de EU.

Vraag 10 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Aardgasvrije wijken

Opgavetekst

tekst 4 Optimaal samenspel voor een aardgasvrije wijk

In Nederland gebruiken we meer dan de helft van alle energie voor de warmtevoorziening van gebouwen. Sinds de jaren zestig [van de vorige eeuw] komt deze warmte grotendeels uit het verbranden van aardgas. Deze brandstof moeten we naar aanleiding van het Klimaatakkoord voor 2050 vervangen door alternatieven. (…)

Waarom bewoners betrekken?
De keuzes die u maakt bij de overgang naar aardgasvrije wijken komen letterlijk en figuurlijk binnen bij zeven miljoen huishoudens. De warmtetransitie betekent werkzaamheden in de wijk. Huishoudens moeten op een andere manier gaan koken en verwarmen. Hoewel het streven is dat de lagere energierekening eventuele aanloopkosten dekt, is het waarschijnlijk dat bewoners ook zelf financieel bij moeten dragen. In elk geval moeten ze hun kook- en stookgedrag gaan aanpassen. Uit actuele praktijkervaring komt naar voren dat organisatie van bewoners (zowel huurders als huiseigenaren) en samen optrekken met de (lokale) overheid zorgen voor een snellere en meer succesvolle warmtetransitie. Ook blijkt dat mensen een besluit eerder accepteren als zij de procedure om tot het besluit te komen als rechtvaardig ervaren. Als u bewoners dus op tijd meeneemt in uw technische of financiële afwegingen en als het besluit volgens democratische principes tot stand is gekomen, zorgt u er ook voor dat u draagvlak krijgt voor uw besluiten. Maar bewoners betrekken doet u niet alleen om draagvlak te organiseren. Er zijn genoeg bewoners die ook graag een bijdrage willen leveren. Mensen zijn hoger opgeleid, mondiger en beter geïnformeerd. Ze nemen minder aan van de overheid. Ze geven zelf aan meer invloed te willen op zaken die hun directe leefomgeving beïnvloeden zoals zorg, wonen en werk. En mede dankzij goede online informatie-uitwisseling zijn ze beter dan vroeger in staat om zelf oplossingen te vinden en initiatieven te ontplooien – ook op het gebied van energie. Bewoners brengen vaak specifieke expertise in, die kan helpen bij het maken van keuzes.

Andere stakeholders
Gemeenten zijn niet de enige partij die aan de slag moet met de transitie. Voor de provincie, het Rijk en woningcorporaties staat de opgave evengoed hoog op de agenda. En ook netbeheerders en energiemaatschappijen staan in de startblokken. Evenals marktpartijen (zoals aannemers, installateurs, adviseurs en architecten); zij kunnen innovatieve oplossingen aanreiken of gaan een rol spelen bij de praktische uitvoering in de wijken. (…)

bron: Platform31, 2019

Vraag 14 2 punten

Gebruik tekst 4.
In tekst 4 richt Platform31 zich tot gemeenten om ze te adviseren over het betrekken van bewoners bij de overgang naar aardgasvrije wijken. Er kunnen vier verschillende typen bindingen onderscheiden worden. Een daarvan is het type economische bindingen.
Geef aan welke twee andere typen bindingen tussen de gemeente en bewoners te herkennen zijn bij de overgang naar aardgasvrije wijken. Gebruik in je antwoord per type bindingen informatie uit tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Politieke bindingen tussen de gemeente en bewoners, met daarover informatie uit tekst 4. (1p)
  • Cognitieve bindingen tussen de gemeente en bewoners, met daarover informatie uit tekst 4. (1p)

Voorbeeld politieke bindingen: de keuzes die gemeenten maken, zijn van invloed op de manier waarop mensen koken en verwarmen (tekst 4). Voorbeeld cognitieve bindingen: bewoners brengen specifieke expertise in die kan helpen bij het maken van keuzes.

Vraag 14 in het hele examen

tekst 5 Pilotprojecten in Haarlem en Rotterdam

Wijk in Haarlem
Bewoners uit het Haarlemse Ramplaankwartier realiseerden in 2014 een gezamenlijk zonnedak op een nabijgelegen tennishal. (…) Na dit succes besloten enkele initiatiefnemers zich in te spannen om de wijk aardgasvrij te krijgen met een nieuw project: SpaarGas. (…) De wijk telt 1.200 woningen, veelal uit de jaren dertig en vijftig. Het Ramplaankwartier is een overwegend homogene wijk met veel hoger opgeleiden (…). Bij informatieavonden blijkt weerstand tegen het aardgasvrijproject verwaarloosbaar. De actieve bewoners van SpaarGas opereren als een professionele bewonersorganisatie. Ze investeren in contact met medebewoners; ze versturen regelmatig nieuwsbrieven, organiseren bijeenkomsten, communiceren via Facebook en sturen twintig energiecoaches in de wijk aan, die bewoners adviseren over de energiemogelijkheden van hun woning. (…) De gemeente hoeft hieraan weinig bij te dragen, maar is beschikbaar voor ondersteuning en betaalt een vergoeding aan de projectleider (bewoner). (…) Het contact met bewoners over het aardgasvrijproject in Ramplaankwartier vindt vooral plaats door de actieve bewoners van SpaarGas zelf. De wijk organiseert een informatieavond; de gemeente wordt uitgenodigd als spreker. De SpaarGas-bewoners hebben zelf korte lijnen met de warmtetransitieregisseur en andere ambtenaren van de gemeente, onder andere via het kernteam waarin ze samen zitten. (…) Voor de gemeente is het moeilijk in contact te komen met bewoners voor wie duurzaamheid geen onderwerp in het dagelijks leven is, vooral lager opgeleide Haarlemmers met een laag inkomen (…).

Wijk in Rotterdam
De gemeente Rotterdam heeft een gebied met ongeveer twaalfhonderd woningen in Rotterdam-Zuid aangewezen om in 2023 als eerste van het aardgas af te gaan (…). (…) Het pilotgebied Reyerdijk bestaat uit corporatiebezit1), particuliere verhuur en particuliere woningen (laagbouw en hoogbouw). Bewoners zitten qua inkomen gemiddeld net onder modaal. (...) Uit het onderzoek blijkt dat bewoners graag ontzorgd worden: als er een alternatief voor aardgas moet komen, verwachten de bewoners dat de gemeente dat regelt en verwachten ze dat ze niet méér hoeven te betalen. Het onderwerp blijkt verder niet erg te leven; een eerste informatiebijeenkomst begin 2018 werd door zes mensen bezocht. Wel maken de bewoners zich druk over de veiligheid in de wijk en de inrichting van de openbare ruimte. (...) Ze hebben dagelijkse zorgen over werk en inkomen, hun gezondheid en onderwijs voor hun kinderen. (…) In de pilotwijk zijn geen initiatiefnemers en is er heel weinig belangstelling om zich te verdiepen in het onderwerp.

noot 1 corporatiebezit = woningen die worden beheerd door woningbouwcorporaties die ze zonder winstoogmerk verhuren als betaalbare woonruimte (sociale woningbouw)

bron: Platform31, 2018

Vraag 17 2 punten

Gebruik tekst 5.
In het eerste deel van tekst 5 beschrijft Platform31 de groepsvorming van een bewonersorganisatie in het Haarlemse pilotproject.
a Beredeneer dat in het Haarlemse pilotproject groepsvorming plaatsvindt. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
− informatie uit tekst 5 om groepsvorming te illustreren.
Er zijn vijf fases in de ontwikkeling van groepen. Een daarvan is de integratiefase.
b Beredeneer in welke andere fase van groepsvorming de Haarlemse bewonersorganisatie zit. Gebruik in je redenering:
− de naam en een omschrijving van een fase van groepsvorming;
− informatie uit tekst 5 om de gekozen fase te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • a: Een redenering dat in het Haarlemse pilotproject groepsvorming plaatsvindt, met een toepassing van het kernconcept groepsvorming en daarover informatie uit tekst 5. (1p)
  • b: Een redenering dat de Haarlemse bewonersorganisatie in de uitvoeringsfase of ordefase van groepsvorming zit, met een toepassing van de gekozen fase en daarover informatie uit tekst 5. (1p)

Voorbeeld a: er komt binding tussen bewoners tot stand doordat zij elkaar beïnvloeden met informatie en adviezen over het aardgasvrij maken van woningen. Voorbeeld b: de samenwerking verloopt ongestoord, omdat de gemeente weinig hoeft te doen (uitvoeringsfase); of er zijn regels voor de samenwerking, omdat bewoners taken hebben zoals energiecoaches die worden aangestuurd en een projectleider (ordefase).

Vraag 17 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Vrede in Colombia?

Opgavetekst

Inleiding

Colombia kent een lange geschiedenis van binnenlandse gewapende conflicten en wijdverbreid geweld. In de jaren zeventig van de vorige eeuw verschenen de FARC en andere guerrillabewegingen in Colombia. Zij zijn ontstaan in reactie op de grootschalige corruptie bij overheidsorganisaties en de groeiende ongelijkheid tussen grootgrondbezitters en arme kleine boeren door de opkomst van grootschalige intensieve landbouw. De langdurige burgeroorlog tussen de regering en de guerrillabeweging FARC eindigde met een vredesakkoord tussen beide partijen in 2016. Dat akkoord leidde echter niet tot het beëindigen van het geweld. Deze opgave gaat over de rol die de FARC speelde in de Colombiaanse samenleving en over de situatie na het vertrek van de FARC met het vredesakkoord van 2016.

tekst 7 Vrede in Colombia onder druk terwijl de cocateelt opbloeit

Een jaar na het aantreden van president Iván Duque [in 2018] heeft Colombia de strijd tegen de cocaplant en guerrilla’s fors opgevoerd. De rechtse leider pakt de problemen in zijn land liever hardhandig aan dan met het in 2016 gesloten vredesakkoord. (…) Het land heeft met het aantreden van de rechtse president Iván Duque een roerig jaar achter de rug. Het leger sproeit het bestrijdingsmiddel glyfosaat sinds deze maand weer per helikopter op cocaplantages, een methode die eerder nog was verboden. (…)

In het kader van het Colombiaanse vredesproces ondertekenden meer dan 132.000 gezinnen in rurale gebieden vrijwillig een belofte van de cocateelt af te stappen. “Al ruim 39.000 hectare aan coca-gewassen is vernietigd, dat is uniek”, zegt [oud-burgemeester] Arenas [uit deelstaat Guaviare]. Met de zogenoemde substitutieprogramma’s1) zou de overheid de kleine boeren vervolgens steunen bij het vinden van alternatieve inkomensbronnen. “Het probleem is dat velen van hen deze hulp niet ontvangen”, zegt Arenas. “En wanneer boeren er wel in slagen over te stappen op ananas of cassave, blijken de kosten voor kunstmest, pesticiden en het transport naar een markt (..), niet op te wegen tegen de opbrengst. Boeren vallen vaak terug op coca. De prioriteit van Duque ligt bij het uitroeien van coca, niet bij de substitutieprogramma’s. Zijn ministers zeggen zelfs dat er niet eens genoeg geld voor is.” Het land heeft dan ook te kampen met een historisch hoge cocaproductie. (…)

Colombia’s narcoprobleem2) en het decennialange conflict met de FARC (…) gaan hand in hand. Net als in veel andere gebieden ontstond in Guaviare, lang FARC-gebied, een machtsvacuüm3) toen de beweging zijn wapens neerlegde in 2016. Dat wordt nu opgevuld door andere guerrillagroepen (…) die weigerden het vredesakkoord te tekenen. (…) Het is overduidelijk dat Duque, die altijd fel tegen het vredesakkoord ageerde, harder met de vuist op tafel slaat dan zijn (…) voorganger Santos. (…) [Het] Colombiaanse leger [is] begin dit jaar (…) opgedragen twee keer zoveel militanten4) te doden of gevangen te nemen – en daarbij een mogelijk hoger aantal burgerslachtoffers voor lief te nemen. (…)

noot 1 substitutie = vervanging; het substitutieprogramma houdt in dat boeren steun van de overheid krijgen voor het vervangen van coca-gewassen door legale gewassen.
noot 2 narco = drugs, in dit geval cocaïne
noot 3 machtsvacuüm = situatie waarin geen van de actoren de macht heeft
noot 4 militanten = guerrillastrijders

bron: NRC, 2019

Vraag 24 1 punt

Gebruik tekst 7.
Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw had de FARC de cocahandel in de deelstaat Guaviare in handen. De substitutieprogramma’s voor de boeren vormen een onderdeel van het vredesakkoord met de FARC. Oud-burgemeester Arenas uit Guaviare constateert dat deze substitutieprogramma’s onder president Duque falen. Het falen kan verklaard worden door het handelen van de overheid en door het handelen van de boeren.
Geef met het kernconcept samenwerking een verklaring voor het falen van de substitutieprogramma’s in Guaviare door het handelen van de overheid. Gebruik in je verklaring:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 7.

Bekijk het antwoord
  • Een verklaring voor het falen van de substitutieprogramma’s door handelen van de overheid, met een toepassing van het afstemmen van handelen uit het kernconcept samenwerking en daarover informatie uit tekst 7. (1p)

Voorbeeld: volgens tekst 7 hadden de boeren en de overheid afspraken gemaakt over steun bij het vinden van alternatieve inkomensbronnen, dus hebben zij hun handelen op elkaar afgestemd. De overheid komt haar deel van die afspraken echter niet na, waardoor de substitutieprogramma’s falen.

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 2: De bestrijding van ebola in Congo

Opgavetekst

tekst 3 Ebola in Congo: waarom is het wantrouwen zo groot?

Ze willen onze bevolking uitdunnen. Ze willen ons buitensluiten van de verkiezingen. (…) Dit zijn enkele ideeën die leven onder de bevolking in het oosten van Congo waar het ebola-virus zich in snel tempo verspreid. Burgers hebben weinig vertrouwen in de hulpverleners die de ziekte proberen te stoppen. (…)

Waar komt dat wantrouwen vandaan?
Volgens Afrika-correspondent Koert Lindijer is het een ‘cocktail van factoren’ die voor het wantrouwen onder de bevolking zorgt: “De regio waar ebola heerst, is een gebied waar onbekende rebellengroepen voortdurend dorpen aanvallen (…). Met een overheid die totaal afwezig is. Je hebt dus te maken met een getraumatiseerde bevolking en autoriteiten die ontzettend ver van mensen af staan. (…)”. Die “gigantische disconnectie tussen autoriteiten en burgers” maakt dat mensen volgens Lindijer vatbaar zijn voor complottheorieën¹. Zo besloot de Congolese regering vorig jaar om de verkiezingen uit te stellen in gebieden die kampten met een ebola-uitbraak. Het ging om twee kiesdistricten met in totaal 1 miljoen kiezers waarbij de oppositie veel aanhang heeft. Lindijer: “Mensen gaan denken: misschien is ebola wel verspreid om ons uit te sluiten van de verkiezingen.” (…)

Het virus is nu ook de grens overgestoken, naar buurland Uganda. Volgens de Wereldgezondheidsorganistatie (WHO) zijn er tot nu toe 2084 slachtoffers, meer dan de helft daarvan is overleden. (…) In 2014 was er ook een ebola-epidemie in West-Afrika, daarbij vielen duizenden doden.

Annemarie Loof, operationeel manager bij Artsen zonder Grenzen, wijst erop dat een ebola-uitbraak bij de bevolking (…) niet meteen grote indruk maakt, omdat er sowieso al een groot gebrek aan goede gezondheidszorg is in het gebied. Heel veel kinderen gaan dood aan diarree, malaria of mazelen. Ook op dit moment heerst er weer een grote mazelen-epidemie. Loof: “Aan het begin van een ebola-uitbraak, gaat het maar om een relatief klein aantal mensen dat overlijdt aan ebola. Maar opeens komt de Wereldbank wel met 80 miljoen dollar over de brug voor de bestrijding ervan. [Er] worden (…) internationale hulpverleners binnen gehaald, landcruisers² rijden door de straten. Het leidt tot een soort boosheid en argwaan onder de bevolking. Mensen denken: wij gaan al jaren dood, waarom komen ze nu wel? Als ebola straks weer onder controle is, vertrekt dit hele internationale circus weer. Terwijl wij nog steeds doodgaan”. (…)

bron: nos.nl, 2019
noot 1 complottheorie = een (waan)idee dat achter iets een samenzwering schuilt
noot 2 landcruiser = een type auto, veel gebruikt door hulpdiensten en ontwikkelingsorganisaties

Vraag 11 2 punten

Gebruik tekst 3.
De Wereldbank heeft een machtsbron ingezet om de uitbraak van ebola in het oosten van Congo te bestrijden. Het inzetten van machtsbronnen kan de bindingen tussen betrokkenen veranderen. Er zijn verschillende typen machtsbronnen en verschillende typen bindingen.
Beredeneer dat het inzetten van een machtsbron door de Wereldbank tijdens de uitbraak van ebola kan hebben bijgedragen aan affectieve bindingen tussen hulpverleners en burgers. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een omschrijving van een type machtsbron;
  • informatie uit tekst 3 om het gekozen type machtsbron te illustreren;
  • een omschrijving van affectieve bindingen;
  • informatie uit tekst 3 om affectieve bindingen te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een economische of een cognitieve machtsbron van de Wereldbank, met de naam en een omschrijving van dat type machtsbron, en daarover informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld: een investering van 80 miljoen dollar is een economische machtsbron, r. 62-64; de inzet van internationale hulpverleners met kennis is een cognitieve machtsbron, r. 62-66). (1p)
  • Een redenering dat de gekozen machtsbron tijdens de uitbraak van ebola kan hebben bijgedragen aan affectieve bindingen tussen hulpverleners en burgers, met een omschrijving van affectieve bindingen en daarover informatie uit tekst 3 (bijvoorbeeld: de boosheid en argwaan van de bevolking over de hulpverleners zijn negatieve gevoelens, r. 67-71). (1p)

Vraag 11 in het hele examen

tabel 1 Gemiddeld vertrouwen in informatievoorziening door de overheid, Oost Congo, naar leeftijdsgroep op een vijfpuntsschaal, 2018 (n=961)

leeftijdgemiddeld vertrouwen in de informatievoorziening door de overheid over het ebola-virus
18 - 30 jaar (n=450)3,18
31 - 45 jaar (n=295)3,22
≥ 46 jaar (n=216)3,23

Toelichting
De mate van vertrouwen in de informatievoorziening over het ebola-virus door de overheid is berekend aan de hand van scores op vragen aan de respondenten, waarbij de score 1 de laagste mate van vertrouwen aangeeft en de score 5 de hoogste mate van vertrouwen aangeeft. De verschillen tussen de leeftijdsgroepen zijn niet significant.

naar: Vinck e.a., 2019

Vraag 15 2 punten

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan resultaten van het onderzoek van Vinck.
a Geef aan welk kernconcept bij het hoofdconcept binding te herkennen is in een variabele in tabel 1. Gebruik in je antwoord:

  • de naam van het gekozen kernconcept bij het hoofdconcept binding;
  • informatie uit tabel 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.

b Formuleer een hypothese die met de resultaten uit tabel 1 te toetsen is. Gebruik in de formulering: Hoe …, des te …

Bekijk het antwoord
  • (a) Noemt het kernconcept politieke/sociale cohesie bij het hoofdconcept binding, met de mate van vertrouwen in de informatievoorziening door de overheid als variabele uit tabel 1. (1p)
  • (b) Formuleert een hypothese in de vorm ‘Hoe …, des te …’ die met de resultaten uit tabel 1 te toetsen is (bijvoorbeeld: Hoe hoger de leeftijd, des te hoger het vertrouwen in de informatievoorziening over het ebolavirus door overheidsinstanties). (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Minister Blok bezoekt Zuid-Afrika

Opgavetekst

tekst 6 De hernieuwde Europese interesse in Afrika

Ten tijde van de Commissie Juncker werd de focus op Afrika vooral bepaald door de migratiecrisis, waarmee de Europese Unie worstelde, en de hoop de toename van Afrikaanse migratie naar Europa te beteugelen met geld, het creëren van banen en het versnellen van economische groei. Onder auspiciën van de huidige Commissie wordt Afrika nu eerst en vooral als de hoeksteen van Europese geopolitieke ambities gezien. Tijdens haar eerste buitenlandse reis in december 2019 bezocht Von der Leyen het hoofdkwartier van de Afrikaanse Unie (AU) in Addis Ababa en daar sprak ze opnieuw uit dat de EU zich erop wil toeleggen om een ‘gelijkwaardig partnerschap’ tot stand te brengen. Het feit dat haar bezoek plaatsvond minder dan een week nadat ze was aangesteld benadrukt het groeiende strategische belang van Afrika voor het buitenlandbeleid van de EU. Deze strategische buiging richting Afrika wordt nog eens verder onderbouwd door een groot aantal recente diplomatieke initiatieven van EU-lidstaten (…).

De hernieuwde Europese interesse in Afrika komt op een cruciaal tijdstip voor globale geopolitieke competitie, voor de verhoudingen tussen de EU en Afrika, en voor het Afrikaanse continent zelf. Ondanks de enorme uitdagingen wordt Afrika steeds meer gezien als een continent van mogelijkheden. Deze nieuwe kijk op Afrika is onder andere tot stand gekomen omdat het continent beschikt over een overvloed aan natuurlijke bronstoffen en daarbovenop hoge demografische en economische groei in de laatste twee decennia. Een andere factor die dit nog eens versterkt, is de hervorming van de AU, en dan met name vanwege de totstandkoming van de Afrikaanse Continentale vrijhandelszone (AfCFTA) dat vanaf januari 2021 zal starten. Het AfCFTA-verdrag verenigt 54 landen en 1,2 miljard mensen, en vormt daarmee de grootste vrijhandelszone ter wereld sinds de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie.

Maar dat is nog niet alles. Het groeiende geostrategische belang van Afrika heeft er ook voor gezorgd dat er een nieuwe wedloop is ontstaan om de opkomende markt van het continent, de natuurlijke bronstoffen die het rijk is en de stemrechten die het heeft in internationale organen, en dan met name de Verengde Naties. Zowel traditionele als nieuwe mogendheden, zoals China, de VS, India, Rusland, Turkije en de Golfstaten, zijn in een race verwikkeld om hun politieke, economische en militaire positie op het continent te verbeteren. (…) Met andere woorden, Europa is niet de enige speler in het veld. (…)

naar: EPC, 2020

Vraag 25 2 punten

Gebruik tekst 7.
Tekst 7 is een aankondiging van het werkbezoek van minister Blok aan Zuid-Afrika. Nederland is lid van de EU en Zuid-Afrika is lid van AU.
a Leg uit dat Nederland met Zuid-Afrika wil samenwerken, volgens de aankondiging. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit tekst 7 waaruit samenwerking blijkt.

b Geef aan welke reden voor politieke samenwerking te herkennen is in de aankondiging van het werkbezoek. Gebruik in je antwoord een voorbeeld uit tekst 7 van de gekozen reden.

Bekijk het antwoord
  • (a) Een uitleg dat Nederland met Zuid-Afrika wil samenwerken, met een toepassing van ‘handelen op elkaar afstemmen’ en ‘een gemeenschappelijk doel’ uit de omschrijving van samenwerking, en daarover informatie uit tekst 7 (bijvoorbeeld: het overleg over de politieke en economische banden, r. 17-21, om kansen te benutten, r. 9-10). (1p)
  • (b) Noemt gedeelde belangen of gedeelde waarden als reden voor politieke samenwerking, met een voorbeeld uit tekst 7 (bijvoorbeeld: het naleven van mensenrechten en het bevorderen van (cyber)veiligheid, r. 33-35). (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Deeleconomie

Opgavetekst

Inleiding Opgave 3 Deeleconomie

Meer dan een decennium geleden deelden mensen hun eigendommen, zoals auto, huis of gereedschap, nog voornamelijk in vertrouwde kring, zoals met familie of vrienden. Via deelplatformen op internet worden tegenwoordig steeds vaker eigendommen gedeeld met vreemden, zoals met onbekende buurtgenoten of toeristen. Daar kan een vergoeding tegenover staan. Maakte in 2013 nog 6 procent van de Nederlanders gebruik van deze online deelplatformen, in 2016 was dit al bijna een kwart van de Nederlanders. Deze moderne vorm van delen wordt de deeleconomie genoemd. Socioloog Corten en econoom Botsman hebben onderzoek gedaan naar de deeleconomie.

tekst 3 Het vertrouwen binnen de deeleconomie

Stelt u zich voor dat er plotseling een vreemde bij u voor de deur staat die graag voor een paar tientjes uw auto voor een dag wil huren (…). Hoe groot is de kans dat u op zo’n verzoek ingaat? Voor de meeste mensen geldt waarschijnlijk dat die kans niet groot is. Toch is dit min of meer wat er sinds enkele jaren op grote schaal gebeurt in wat de ‘deeleconomie’ is gaan heten. Via online platformen zoals Airbnb (…) en Peerby delen particulieren, al dan niet tegen een financiële vergoeding, spullen als auto’s, gereedschappen, kleding en huizen. (…)

Je kunt je natuurlijk afvragen hoe nieuw dit delen nu echt is. (…) Het nieuwe zit hem hier in het feit dat deeleconomietransacties typisch plaatsvinden tussen vreemden. Dat delen tussen vreemden niet zo vanzelfsprekend is als tussen bekenden, heeft te maken met vertrouwen: aan het delen van spullen zijn namelijk significante risico’s verbonden. Wie (…) een kamer verhuurt via Airbnb moet er niet alleen op vertrouwen dat de gast de boel netjes achterlaat en niet stiekem spullen meeneemt, maar neemt ook een zeker veiligheidsrisico door een vreemde in zijn huis toe te laten. Dit veiligheidsrisico geldt overigens ook voor de gast. Bij het aloude delen tussen vrienden en bekenden weet je wat je aan elkaar hebt door ervaringen uit het verleden, en is het bovendien aannemelijk dat de ander jou niet zal belazeren omdat je van elkaar weet dat je ook nog langer samen door één deur moet. Dit soort mechanismen wordt nog verder versterkt door inbedding in sociale netwerken, waarin informatie over (on)betrouwbaarheid zich makkelijk verspreidt. Bij interacties met vreemden is dit niet of veel minder het geval. (…)

Dat dit vertrouwen op zulke grote schaal en ogenschijnlijk zo makkelijk tussen vreemden ontstaat, lijkt tegenintuïtief en is iets wat velen nog maar enkele jaren geleden niet voor mogelijk hadden gehouden. Dat dit in de deeleconomie toch lukt, zou je de verdienste kunnen noemen van de deelplatformen, die allerlei mechanismen in het leven hebben geroepen om vertrouwen te bevorderen. Naast verzekeringen en identiteitsverificatie is de meest prominente daarvan het reputatiesysteem, waarin gebruikers elkaar door middel van de alomtegenwoordige vijf sterren of een geschreven tekst kunnen beoordelen. De theorie is dat zo’n systeem voor gebruikers inzichtelijk maakt hoe betrouwbaar andere gebruikers zich in het verleden gedragen hebben, en bovendien langetermijnbelangen creëert omdat gebruikers die eenmaal een slechte reputatie hebben opgebouwd door andere gebruikers gemeden zullen worden. (…)

bron: R. Corten, Sociologie Magazine, 2018

Vraag 14 2 punten

Gebruik tekst 3.
Volgens socioloog Corten zullen mensen niet vanzelfsprekend hun eigendommen delen met vreemden die zomaar voor de deur staan. Dat mensen dit niet doen heeft te maken met de onderlinge sociale binding.
Leg vanuit het rationele actor-paradigma uit dat mensen hun eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van sociale binding;
  • informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
  • een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
  • informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat tussen vreemden weinig sociale binding is of dat tussen bekenden veel sociale binding is, met een toepassing van het kenmerk vertrouwen en daarover informatie uit tekst 3 (1p)
  • Legt uit dat mensen hun eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden, met een toepassing van een kenmerk van het rationele actor-paradigma (kosten en baten afwegen) en informatie uit tekst 3 over de kosten, namelijk de risico’s van delen met vreemden (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 13, vraag 14) verwerkt: het eerste subcriterium telt ook mee als tussen bekenden veel sociale binding is.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Gebruik tekst 4.
Individualisering wordt gezien als een positief en als een negatief proces. Sociale cohesie wordt beïnvloed door verschillende factoren.
Leg uit of individualisering, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip individualisering als positief of negatief proces;
  • informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen proces blijkt;
  • een factor die de sociale cohesie kan beïnvloeden;
  • informatie uit tekst 4 over de gekozen factor.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een toenemend egoïsme / losgeslagen verzelfstandiging / de wil om onbeperkt van het leven te genieten als negatief/positief proces van individualisering en (consumentistisch) ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’ of micro-entrepreneurs als informatie uit tekst 4 (1p)
  • Legt uit dat het gekozen proces volgens Botsman bijdraagt aan een afname of toename van de sociale cohesie, met een toepassing van de factor gedeelde waarden en daarover informatie uit tekst 4 (gemeenschappelijke en gemeenschapswaarden zijn verdrongen) (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 14, vraag 17) verwerkt: micro-entrepreneurs tellen mee als informatie uit tekst 4 bij het eerste subcriterium, en de uitleg mag een afname of een toename van de sociale cohesie noemen.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Gebruik tekst 4.
Leg uit of de deeleconomie, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit tekst 4 waaruit een verandering van sociale cohesie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de deeleconomie volgens Botsman bijdraagt aan een toename van de sociale cohesie, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 4 waaruit een toename van sociale cohesie blijkt (meer persoonlijke interactie in plaats van holle transacties) (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Politicoloog Putnam heeft het schildpadgedrag benoemd om een ontwikkeling in de sociale cohesie van etnisch diverse wijken te verklaren. Peerby is een online deelplatform waar je eigendommen met buurtgenoten kunt delen, eventueel tegen vergoeding.
Beredeneer met het begrip schildpadgedrag of het gebruik van het deelplatform Peerby hoger zal zijn in etnisch diverse wijken of in etnisch homogene wijken. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip schildpadgedrag.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat het gebruik van Peerby hoger zal zijn in etnisch homogene wijken dan in etnisch diverse wijken, met een toepassing van het begrip schildpadgedrag op beide typen wijken (in diverse wijken sluiten mensen zich af voor buurtgenoten en zijn ze minder geneigd eigendommen te delen) (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Coffin homes

Opgavetekst

Inleiding Coffin homes

Hongkong is een zeer dichtbevolkte wereldstad op een schiereiland in het zuidoosten van China. Hongkong heeft westerse kenmerken, omdat de stad ruim een eeuw onder Brits koloniaal bestuur gestaan heeft. In 1997 is Hongkong weer overgedragen aan China, maar Hongkong functioneert (nog) als een soort stadstaat.

In anderhalve eeuw is Hongkong van een klein dorp met een lokale handelspost uitgegroeid tot een wereldstad met zeven miljoen inwoners en een mondiaal handelscentrum. De grote aantallen arbeidsmigranten in Hongkong komen vooral van het vasteland van China, maar ook uit Zuidoost-Aziatische landen.

Volgens de officiële berekeningen van Hongkong uit 2016 wonen ruim 200.000 van deze arbeidsmigranten in appartementen die zijn opgedeeld in kleine eenheden. De woonruimtes zijn veelal voor één persoon en niet veel groter dan een doodskist, een ‘coffin’. Deze opgave gaat over het leven in ‘coffin homes’ en over de vastgoedmarkt van Hongkong.

Vraag 20 2 punten

Socioloog Durkheim heeft onderscheid gemaakt tussen twee vormen van solidariteit. Arbeidsmigrant Huang Yu werkt als taartenversierder in een bakkerij in de wereldstad Hongkong. Leg uit bij welke vorm van solidariteit het werk van Huang Yu in Hongkong past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen vorm van solidariteit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt organische solidariteit. (1p)
  • Legt uit dat het werk van Huang Yu in Hongkong past bij organische solidariteit, met het kenmerk arbeidsdeling: zijn leven wordt gekenmerkt door verregaande arbeidsdeling, hij doet in Hongkong gespecialiseerd werk, namelijk taarten versieren. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Stel dat jij vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma wilt onderzoeken of bewoners van 'coffin homes' een sociale categorie of een groep zijn. Voor dit onderzoek formuleer je verschillende vragen, waaronder: 'Hebben bewoners van coffin homes afspraken met elkaar over etenstijden? Zo ja, welke afspraken?' Leg uit dat je met het antwoord op de gegeven onderzoeksvraag kan onderzoeken of bewoners van 'coffin homes' een sociale categorie of een groep zijn. Gebruik in je uitleg een verschil tussen een sociale categorie en een groep. Leg uit dat de gegeven onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat je met het antwoord op de onderzoeksvraag kan onderzoeken of bewoners een sociale categorie of een groep zijn, met een verschil tussen een sociale categorie en een groep: delen van normen maakt van bewoners een groep, terwijl bewoners zonder gedeelde normen slechts een sociale categorie met hetzelfde achtergrondkenmerk vormen. (1p)
  • Legt uit dat de onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma, met een kenmerk van dit paradigma: de sociale werkelijkheid wordt in interactie geconstrueerd, zoals het onderling maken van afspraken over etenstijden. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Politieke strijdpunten in Nederland

Opgavetekst

tabel 1 Opvattingen over zes politieke strijdpunten, bevolking van 18 jaar en ouder, Nederland, 2014 (in procenten)

1-45-67-10totaal
euthanasie: verbieden (1) - toestaan (10)8785100
verantwoordelijkheid: overheid meer (1) - mensen meer (10)282943100
inkomensverschillen in Nederland: kleiner (1) - groter (10)523612100
Europese eenwording: verder (1) - is al te ver gegaan (10)242650100
allochtonen: behoud eigen cultuur (1) - geheel aanpassen (10)182755100
materialisme: milieu belangrijker (1) - economie belangrijker (10)303733100

Toelichting

In de vraagstelling worden steeds twee tegengestelde standpunten geformuleerd met de vraag om het eigen standpunt met een cijfer tussen 1 en 10 aan te geven. Voorbeeld: Acht procent van de respondenten gaf een cijfer van 1 tot en met 4 op de vraag over euthanasie.

euthanasie: ‘Sommige mensen vinden dat euthanasie altijd verboden moet zijn (1). Anderen vinden dat euthanasie mogelijk moet zijn als de patiënt daarom vraagt (10).’

verantwoordelijkheid: ‘Sommige mensen vinden dat de overheid meer verantwoordelijk moet zijn om ervoor te zorgen dat iedereen krijgt wat hij nodig heeft (1). Anderen vinden dat mensen meer verantwoordelijkheid moeten nemen om voor zichzelf te zorgen (10).’

inkomensverschillen: ‘Sommige mensen vinden dat de verschillen in inkomens in ons land kleiner moeten worden (1). Anderen vinden dat ze groter moeten worden (10).’

Europese eenwording: ‘Sommige mensen vinden dat de Europese eenwording nog verder zou moeten gaan (1). Anderen vinden dat de Europese eenwording al te ver is gegaan (10).’

allochtonen: ‘Sommigen vinden dat allochtonen in Nederland moeten kunnen leven met behoud van de eigen cultuur (1). Anderen vinden dat zij zich geheel moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur (10).’

materialisme: ‘Als u moet kiezen tussen de belangen van natuur en milieu aan de ene kant (1) en de belangen van economie en werkgelegenheid aan de andere kant (10).’

naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2014

Vraag 2 2 punten

Een van de opvattingen van Nederlanders in tabel 1 gaat over de Europese eenwording. Opvattingen over Europese eenwording kunnen samenhangen met bindingen van burgers met de nationale staat. Verschillende factoren dragen bij aan binding met de nationale staat. Leg uit dat een van deze factoren kan bijdragen aan sterkere affectieve bindingen met Nederland dan met Europa. Gebruik in je uitleg: een factor die bijdraagt aan de binding met de nationale staat; een omschrijving van affectieve bindingen.

Bekijk het antwoord
  • Een factor die bijdraagt aan de binding met de nationale staat, zoals nationale feestdagen, taal, dienstplicht of geschiedenis. (1p)
  • Een uitleg dat de gekozen factor kan bijdragen aan sterkere affectieve bindingen met Nederland dan met Europa, met een toepassing van affectieve bindingen. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 3: De achtergrond van politici in Groot-Brittannië

Opgavetekst

figuur 1 Percentage mensen in Groot-Brittannië dat terechtkomt in het vierde inkomenskwartiel naar het inkomenskwartiel van de ouders, 2007

Percentage mensen in Groot-Brittannië dat terechtkomt in het vierde inkomenskwartiel naar het inkomenskwartiel van de ouders, 2007
figuur 1 naar: www.gov.uk, 2014

Staafdiagram met vier staven, één per inkomenskwartiel van de ouders: eerste, tweede, derde en vierde inkomenskwartiel. Verticale as: percentage, van 0 tot 50. Legenda: inkomenskwartiel van de ouders. Afleesbaar, ongeveer: eerste inkomenskwartiel 13 procent, tweede 17 procent, derde 25 procent, vierde 45 procent.

Toelichting

De inkomens van alle ouders zijn van laag naar hoog gerangschikt en vervolgens in vier gelijke delen (inkomenskwartielen) verdeeld. Het eerste kwartiel bevat de 25% armste ouders, het vierde kwartiel bevat de 25% rijkste ouders.

tekst 3 Politici uit de arbeidersklasse

De sociaaleconomische achtergrond van parlementsleden in Groot-Brittannië is in de afgelopen vijftig jaar veranderd. Hoewel er in verhouding tot het aantal arbeiders in de gehele bevolking nooit veel parlementsleden met een arbeidersachtergrond zijn geweest, is dat aantal nu drastisch gedaald. In 1964 had 20% van de parlementsleden een arbeidersachtergrond, in 2010 was dat nog maar 5%.

Deze afname kan bijna helemaal toegeschreven worden aan veranderingen in de Labour-partij, die van oorsprong de arbeidersklasse moest vertegenwoordigen. In 1964 was Labour niet alleen een partij vóór de arbeidersklasse, maar bestond de partij voor 37% uit parlementsleden uit diezelfde klasse. In 2010 was dit gedaald tot minder dan 10%.

In een recent verschenen artikel heb ik onderzocht wat de veranderingen in de sociaaleconomische achtergrond van de volksvertegenwoordigers in Groot-Brittannië voor effect hebben op het stemgedrag.

De resultaten laten zien dat de afname van het aantal Labour-parlementsleden met een arbeidersachtergrond onder kiezers uit de arbeidersklasse een grote invloed heeft gehad op de relatieve populariteit van de partij, zelfs als andere factoren worden meegenomen die normaal gezien in verband worden gebracht met stemgedrag van verschillende klassen. Wanneer in de partij een groot aantal parlementsleden uit de arbeidersklasse zit, zullen kiezers met een arbeidersachtergrond significant vaker Labour stemmen dan kiezers uit de middenklasse.

Er is ook bewijs dat deze processen doorwerken op het niveau van de kiesdistricten. Kiezers uit de arbeidersklasse lijken eerder te kiezen voor een Labour-kandidaat met een arbeidersachtergrond dan kiezers uit de middenklasse. Bovendien ziet de arbeidersklasse Labour als linkser wanneer een kandidaat uit de arbeidersklasse op de kieslijst staat.

naar: Oliver Heath, 2015

Vraag 20 2 punten

In tekst 3 beschrijft politicoloog Heath zijn onderzoek naar de relatie tussen politici van de Labour-partij en kiezers uit de arbeidersklasse. Leg uit dat in de door Heath beschreven relatie tussen politici en kiezers een bindingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het hoofdconcept binding; informatie uit tekst 3 om binding te illustreren; de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept binding; informatie uit tekst 3 om het gekozen kernconcept te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat in de relatie tussen de door Heath beschreven politici en kiezers een bindingsvraagstuk te herkennen is, met een toepassing van het hoofdconcept binding en daarover informatie uit tekst 3 (bijv. het stemgedrag van kiezers van Labour is mede afhankelijk van de achtergrond van de verkiesbare politici, tekst 3 r. 29-35). (1p)
  • Een toepassing van een kernconcept bij het hoofdconcept binding en daarover informatie uit tekst 3 (bijv. het aandeel Labour-parlementsleden met een arbeidersachtergrond is sterk verminderd, terwijl Labour de arbeidersklasse zou moeten vertegenwoordigen, tekst 3 r. 4-17, waardoor er minder representativiteit is). (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Wie heeft een relatie met wie?

Vraag 25 2 punten

Als mensen met hetzelfde opleidingsniveau een relatie hebben, is er sprake van opleidingshomogamie. Leg uit dat een toename van opleidingshomogamie ervoor kan zorgen dat de sociale cohesie zowel toeneemt als afneemt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat een toename van opleidingshomogamie ervoor kan zorgen dat de sociale cohesie binnen de groepen hoog opgeleiden en laag opgeleiden toeneemt, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie. (1p)
  • Een uitleg dat een toename van opleidingshomogamie ervoor kan zorgen dat de sociale cohesie tussen de groepen hoog opgeleiden en laag opgeleiden afneemt, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Problematische jeugdgroepen

Opgavetekst

schema 1 Typen problematische jeugdgroepen

Typen problematische jeugdgroepen
schema 1 bron: Cebeon, ‘Kostbare vriendschappen’, december 2016
Hinderlijke jeugdgroepOverlastgevende jeugdgroepCriminele jeugdgroep
• Dit groepstype hangt wat rond in de buurt, is af en toe luidruchtig aanwezig en trekt zich niet zoveel aan van de omgeving. Soms loopt het uit de hand en zijn er kleine schermutselingen, maar dat is doorgaans snel in de kiem gesmoord en vaak ook meer toeval dan gepland. Ook maakt de groep zich incidenteel schuldig aan kleine vernielingen. • Een beperkt aantal jongeren maakt zich soms schuldig aan (veelal lichte) gewelds- en (in mindere mate) vermogensdelicten. Over het algemeen is het een groep die nog voldoende ‘autoriteitsgevoelig’ is en aanspreekbaar op zijn gedrag.• Dit groepstype is wat nadrukkelijker aanwezig, kan af en toe provocerend optreden, valt omstanders wel eens lastig (uitschelden of zelfs intimideren), vernielt regelmatig allerlei zaken en trekt zich niet zoveel aan van andere mensen. • Geweldsgebruik wordt niet geschuwd en de groepsleden zijn ook minder goed te corrigeren. De lichtere vormen van criminaliteit waaraan de groep zich schuldig maakt, worden – in vergelijking met hinderlijke groepen – doelbewuster gepleegd en de groepsleden zijn ook meer bezig om te zorgen dat ze niet worden gepakt.• Dit groepstype bestaat (in ieder geval voor een deel) uit jongeren die behoorlijk op het criminele pad zijn geraakt. Ze zijn al vaker met de politie in aanraking gekomen. • Kenmerkend is dat ze meer en meer criminaliteit plegen voor het financiële gewin in plaats van voor de kick of het aanzien. Deze jongeren scoren ook hoog op de delicten waarop de andere typen groepen hoog scoren. De feiten zijn echter ernstiger en ze schrikken niet terug voor het gebruik van geweld.
• Wijkniveau • Losse groep / tijdelijk • Vrije tijdsbesteding↔ (dubbele pijl)• (Boven)stedelijk • Harde kern / langdurig • Financieel gewin

Vraag 14 2 punten

Het rapport ‘Kostbare vriendschappen’ doet verslag van een onderzoek naar de maatschappelijke problemen en kosten van problematische jeugdgroepen in één gemeente. In de onderzochte gemeente waren twee criminele en drie overlastgevende jeugdgroepen actief. Gedurende korte tijd waren ook nog twee hinderlijke jeugdgroepen actief, maar vanwege te weinig bruikbare gegevens zijn deze niet in het onderzoek meegenomen.

Lees schema 1. De onderzoekers hebben onder andere gebruikgemaakt van politiestatistieken. Schema 1 bevat informatie waarmee verklaard kan worden waarom over hinderlijke jeugdgroepen minder gegevens in de politiestatistieken beschikbaar waren.

Leg uit waarom er te weinig bruikbare gegevens van hinderlijke jeugdgroepen in de politiestatistieken staan. Gebruik daarvoor twee verschillen tussen hinderlijke jeugdgroepen en de andere twee soorten problematische jeugdgroepen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een verschil tussen hinderlijke jeugdgroepen en de andere twee soorten: van hun leden zijn minder (ernstige) strafbare feiten bekend, of het zijn lossere groepen, of ze bestaan korter (1p)
  • Noemt een tweede, ander verschil uit die lijst (1p)

Twee verschillen tellen, per juist verschil 1 punt. Een verschil uit de lijst (minder strafbare feiten of minder ernstige feiten bekend, lossere groepen, korter bestaan) is juist.

Vraag 14 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Opiniepeilingen

Opgavetekst

tekst 7 Opiniepeilingen bieden het publiek ‘schijnzekerheid’

Net als de NOS gaan RTL Nieuws, het AD, de Volkskrant en NRC ‘terughoudend en bewust’ om met politieke peilingen, in de aanloop [5] naar de komende verkiezingen voor de Tweede Kamer. De Telegraaf blijft echter wel gewoon peilingennieuws brengen. (…) Marcel Gelauff, hoofdredacteur van [10] NOS Nieuws, maakte vrijdag bekend dat hij zetelpeilingen van losse opiniebureaus niet meer als nieuws wil brengen. De omroep wil alleen de Peilingwijzer gebruiken. De [15] Peilingwijzer van politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden geeft een gewogen gemiddelde van vijf verschillende peilingen. De NOS meldt peilingen bij voorkeur [20] alleen in samenhang met ander, inhoudelijk politiek nieuws. En alleen om opmerkelijke verschuivingen of langlopende trends te bespreken. ‘Losse peilingen zullen we hoogstens [25] noemen als ze aanleiding zijn voor nieuws, bijvoorbeeld als ze leiden tot beroering in een partij.’ Onzin Pieter Klein, adjunct-hoofd van RTL [30] Nieuws: ‘Dat we terughoudend zijn, is evident. We melden alleen grote verschuivingen, want anders is het geen nieuws. Verder ben ik niet zo van de codes, om dat vast te [35] leggen.’

Wouter de Winther, chef politiek van De Telegraaf vindt het onzin: ‘Natuurlijk blijven we de peilingen melden. Mensen willen gewoon een [40] overzicht hebben van hoe de partijen ervoor staan. Dan is het toch gek om te doen alsof die peilingen niet bestaan?’ NRC meldt bij peilingen altijd wie de [45] peiling deed, hoe groot het aantal ondervraagden was, wanneer zij werden ondervraagd, en wat de foutmarge is. Ook is de krant voorzichtig met het koppelen van de [50] uitkomst van een peiling aan actuele gebeurtenissen. Eén peiling zal nooit alleen de basis van een artikel zijn. De Volkskrant en AD hebben soortgelijke richtlijnen. (…)

[55] Onweerstaanbaar

Wat is er tegen peilingen? De NOS, in een verklaring: ‘Nieuwsmakers en consumenten vinden peilingen vaak onweerstaanbaar. Het is verleidelijk [60] om de onzekerheid achter de peilingen maar even te vergeten en houvast te zoeken bij schijnbaar harde cijfers over zoiets ongrijpbaars als de kiezersgunst. Terwijl je het [65] publiek daarmee slechts schijnzekerheid biedt.’ Hans Nijenhuis van het AD: ‘Ze blijken vaak niet overeen te komen met de verkiezingsuitslag. Maar dat [70] ligt niet alleen aan de peilingen. Bij de vorige verkiezingen besloot veertig procent van de kiezers pas op het laatste moment wat ze zouden doen. Daar kun je als peiler niets aan doen.’ (…)

bron: NRC Handelsblad, 20 december 2016

Vraag 23 2 punten

Lees de regels 53 tot en met 75 van tekst 7. In de regels 70 tot en met 75 van tekst 7 staat dat er veel zwevende kiezers zijn. Dat de binding van kiezers met gevestigde politieke partijen steeds minder wordt, hangt samen met veranderingen die zich vanaf de jaren ‘60 in de Nederlandse politieke cultuur hebben voorgedaan.

  • 1. Geef een voorbeeld van een verandering in de politieke cultuur die samenhangt met deze afnemende binding.
  • 2. Leg uit wat die verandering inhield.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een voorbeeld van een verandering in de politieke cultuur: ontzuiling, ontideologisering of individualisering (1p)
  • Legt uit wat die verandering inhield, bijvoorbeeld dat mensen in de verzuilde samenleving minder snel van politieke opvatting veranderden en dat individualisering het makkelijker maakt om van standpunt te veranderen (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Hoe vaak binding in het examen komt

Vragen over binding per centraal examen maatschappijwetenschappen vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 14, 10-11312%
2026, tijdvak 28-9, 12315%
2025, tijdvak 13, 5, 9314%
2025, tijdvak 28-9, 13, 20420%
2024, tijdvak 15-6, 11314%
2024, tijdvak 23, 10, 17, 20418%
2023, tijdvak 1715%
2023, tijdvak 28, 11, 15316%
2022, tijdvak 14, 10, 14, 17, 24521%
2022, tijdvak 211, 15, 25312%
2021, tijdvak 114, 17-18, 23418%
2021, tijdvak 220, 2228%
2021, tijdvak 32, 20, 25313%
2018, tijdvak 214, 2328%

In 14 van de 17 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen vwo staat een vraag over binding, samen 43 vragen (11% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 16% van de vragen over binding, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met binding

Maak de 15 nieuwste examenvragen over binding online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over binding

Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen vwo

Binding op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt binding voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo?

In de 17 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 43 vragen over binding, 11% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.

In welk examen maatschappijwetenschappen vwo stonden de meeste vragen over binding?

In het examen van 2022, tijdvak 1, met 5 vragen: 4, 10, 14, 17, 24.

Hoe oefen ik examenvragen over binding?

Op deze pagina staan alle vragen over binding met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.