Examenvragen vorming maatschappijwetenschappen vwo
70 vragen over vorming uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Vorming komt in 17 van de 17 examens maatschappijwetenschappen vwo voor, met 70 vragen (18% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over vorming
Per examen de vragen over vorming, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Voedselhypes
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Deze opgave gaat over voedselhypes, zoals de crompouce. Een crompouce is een combinatie van een croissant en een tompouce. De croissant is een luchtig zoet broodje in de vorm van een halve maan. De tompouce is een gebakje met bakkersroom en roze glazuur. In 2023 werd de crompouce via sociale media in korte tijd enorm populair.
Crompouce, oliepouce, panpouce, frikanpouce … en de hype gaat door
De crompouce is een kruising tussen twee klassiekers: de croissant en de tompouce. (…) Zijn faam vergaarde het baksel (…) in september, toen een influencer het positief recenseerde op TikTok. Die video is meer dan 830.000 keer bekeken. (…) Inmiddels surft menig ondernemer mee op de golf. Oliebollenkramen wagen zich aan de ‘oliepouce’, pannenkoekenboerderijen aan de ‘panpouce’ en snackbars aan de ‘frikanpouce’. Een welkome afleiding in tijden van oorlog en ellende.
Helemaal toeval is dat niet, stelt foodtrendanalist Anneke Ammerlaan. ‘Culinaire hypes zijn altijd een uitdrukking van achterliggende ontwikkelingen. In de veilige jaren negentig kwam bijvoorbeeld de fusionkeuken op, met soms extreme smaken. In onzekere tijden zoals nu neigen mensen juist naar comfortfood.’ Behalve met comfort en nationale trots resoneert de crompouce met de wereldwijde populariteit van viennoiserie, observeert ze. ‘Mensen willen geen zware roomtaarten meer. Liever zoete broodjes van croissantdeeg.’ Dat juist voedsel zo trendgevoelig is, noemt Ammerlaan logisch. ‘Eten is identiteit.’ Sociale media werken daarbij als katalysator. De laatste tijd hebben Amsterdammers kennis kunnen maken met ‘TikTokrijen’. Dagelijks komen volksmassa’s af op zaken die volgens sociale media de beste stroopwafels, burgers of frietjes serveren.
Al het menselijke gedrag wordt sterk beïnvloed door anderen, ook wat je eet’, zegt Ingrid Steenhuis, hoogleraar preventie aan de VU. ‘Mensen willen zich verbonden voelen en het eten van een populaire snack geeft het gevoel erbij te horen.’ Dat was ook zo vóór sociale media bestonden, benadrukt ze. ‘Met wie je aan tafel zit, beïnvloedt je eetgedrag. Het verschil is dat internethypes zich razendsnel kunnen verspreiden onder een veel breder publiek.’
Door sociale media verandert ook onze kijk op eten. Voedselhypes op TikTok en Instagram ogen dikwijls spectaculair. Zo waren cloud eggs, opgeklopt eiwit, een wereldhit dankzij hun wolkachtige verschijning (…), zegt Ammerlaan. ‘Alles draait om het visuele. Pas als het beeld interessant is, lees je door. Het belangrijkste zintuig voor eten zijn je ogen.’ (…)
bron: Trouw, 2023
noot 1 resoneren = meeklinken, doorklinken
noot 2 viennoiserie = luxe zoete broodjes
Gebruik tekst 1.
Volgens foodtrendanalist Ammerlaan maakt eten deel uit van de identiteit van mensen.
Vraag 1 3 punten
Beredeneer of een identiteit die ontleend is aan voedselhypes bij individualisering past. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1;
- de omschrijving van het kernconcept individualisering en informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- Het beeld dat iemand die voedselhypes volgt van zichzelf heeft, zal zijn afgeleid van zijn beeld van de groep foodtrendvolgers waar iemand bij wil horen, namelijk de groep die populaire snacks eet (r. 45-47).
- Een identiteit die ontleend is aan voedselhypes past niet bij individualisering, want deze trendy identiteit wordt mede bepaald door wat anderen eten. Als wat mensen eten een keuze is die mede afhankelijk is van anderen, dan is de zelfstandigheid van mensen in hun keuze op het gebied van voedsel niet vergroot.
- Volgens tekst 1 wordt al het menselijke gedrag namelijk sterk beïnvloed door anderen, ook wat je eet (r. 49-50).
of
- Het beeld dat iemand die voedselhypes volgt van zichzelf heeft, zal zijn afgeleid van zijn beeld van de groep foodtrendvolgers waar iemand bij wil horen, namelijk de groep die populaire snacks eet (r. 45-47).
- Een identiteit die ontleend is aan voedselhypes past bij individualisering, want deze trendy identiteit wordt mede bepaald door de keuze van mensen op het gebied van eten. Als op sociale media allerlei voedselhypes voorbij komen, hebben mensen meer keuze in voedsel, wat hun zelfstandigheid op het gebied van eten vergroot.
- Volgens tekst 1 kunnen mensen namelijk naar zaken die volgens sociale media de beste stroopwafels, burgers of frietjes serveren (r. 37-40).
Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.
Gebruik tekst 1.
Hofstede onderscheidt zes dimensies van culturen. Een daarvan is de dimensie met de pool individualistisch en de pool collectivistisch.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer welke pool van een andere dimensie te herkennen is in voedselhypes. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van de pool van de gekozen dimensie van Hofstede en informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- In de voedselhypes is de pool hedonisme te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat er volksmassa’s afkomen op zaken die volgens de sociale media de beste stroopwafels, burgers of frietjes serveren (r. 37-40). Dus laten voedselhypes zien dat mensen willen genieten van de lekkerste producten volgens sociale media, waarin van het leven genieten / behoeftebevrediging te herkennen is.
- In voedselhypes is de pool kortetermijngerichtheid te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat voedseltrendvolgers in de rij staan voor populaire snacks (r. 34-40). Dus halen voedseltrendvolgers populaire snacks om op de hoogte te zijn van de laatste trends en zo aan sociale verwachtingen te voldoen.
- In voedselhypes is de pool hoge onzekerheidsvermijding te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat mensen in onzekere tijden neigen naar comfortfood (r. 22-24). Dus in onbekende situaties zoeken mensen geborgenheid in eten.
Gebruik tekst 1.
In tekst 1 staat dat sociale media onze kijk op eten veranderen, waardoor bijvoorbeeld ‘cloud eggs’ populair zijn geworden.
Culturen, waaronder onze eetcultuur, zijn dynamisch van karakter.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer dat socialisatie via sociale media onze kijk op eten verandert. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie over sociale media uit tekst 1;
- het dynamische karakter van cultuur en informatie over eten uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- In tekst 1 staat dat eetgedrag altijd al wordt beïnvloed door tafelgenoten, maar dat voedselhypes, zoals cloud eggs, zich sinds de opkomst van sociale media razendsnel kunnen verspreiden onder een veel breder publiek (r. 49-61). Dat wil zeggen dat influencers voedselsuggesties door sociale media snel aan een groot publiek overbrengen en dat veel mensen deze trends overnemen.
- In tekst 1 staat dat populair eten vanaf de opkomst van sociale media vooral spectaculair moet ogen (r. 55-63). Dus zijn mensen onder invloed van gewijzigde omstandigheden, namelijk met de komst van sociale media, het visuele aspect van eten belangrijker gaan vinden, wat een veranderde kijk op eten laat zien.
Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2026, tijdvak 1: Minecraft challenge in Hengelo
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
De gemeente Hengelo heeft basisschoolleerlingen laten meedenken over de herontwikkeling van een winkelcentrum. Meestal organiseert een gemeente een inspraakavond of een vergadering om burgers te betrekken bij een besluit over de inrichting van de leefomgeving. Speciaal voor de basisschoolleerlingen heeft de gemeente een Minecraft challenge georganiseerd. Minecraft is een computerspel waarin spelers in een virtuele wereld gebouwen en voorzieningen kunnen bouwen. Het woord ‘challenge’ wordt vaak gebruikt voor een grappige of gevaarlijke online-opdracht waarmee met name jongeren worden uitgedaagd.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Vraag 21 2 punten
Beredeneer dat de gemeente bijdraagt aan de politieke socialisatie van de basisschoolleerlingen door aan te sluiten op de jongerencultuur. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit de inleiding van deze opgave;
- de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en informatie uit de inleiding van deze opgave.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- Door een Minecraft challenge te organiseren sluit de gemeente aan op de jongerencultuur, want het bouwen van virtuele werelden / het doen van uitdagende online-opdrachten is een uitdrukkingsvorm van jongeren, die zij als lid van de digitale/online gemeenschap hebben verworven.
- Door aan te sluiten op de jongerencultuur kan de gemeente de basisschoolleerlingen motiveren om mee te denken over de inrichting van hun leefomgeving, waardoor de gemeente hen kennis laat maken met de politieke besluitvorming en de basisschoolleerlingen leren over de gemeentepolitiek.
Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2026, tijdvak 2: Opgave 1 Stuwdammen in de Mekong
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De Mekong is een rivier in Zuidoost-Azië. De rivier ontspringt in China. Via Myanmar, Laos, Thailand, Cambodja en Vietnam mondt de rivier uit in de Zuid-Chinese Zee. Voor hun inkomsten uit visserij en landbouw zijn ruim veertig miljoen bewoners van het stroomgebied afhankelijk van de Mekong. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw bouwt China stuwdammen in de rivier. Deze stuwdammen zorgen voor kunstmatige stuwmeren, waarmee energie kan worden opgewekt uit de waterkracht van het rivierwater. De bouw van de stuwdammen heeft gevolgen voor de visserij en de landbouw langs de Mekong. In 2016 heeft China het Lancang Mekong Cooperation Forum (LMC) opgericht om samenwerking te bevorderen tussen de staten in de Mekong-regio. Deze opgave gaat over de machtsverhoudingen in de Mekong-regio.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
tekst 1
Hoe de vissen verdwenen uit de Mekong
Het waterpeil in de Mekong staat op het laagste peil in zestig jaar. De aanleg van grote dammen, vele door China gefinancierd, ontwricht de levens van miljoenen mensen in Zuidoost-Azië. (...)
Normaal gesproken is het waterpeil hoog in september en oktober, aan het einde van het regenseizoen. Vanaf november begint het langzaam te zakken, omdat er geen regen meer valt. Dan planten de boeren hun gewassen op de flanken die droogvallen, vruchtbare grond door het bezinksel dat achterblijft uit het water. Een dam als de Xayaburi gooit het ecosysteem van de Mekong totaal overhoop, vertelt Ormbun Thipsuna. Zij is van het Community Network of Mekong River, een lokale ngo¹⁾ die de belangen van de bewoners langs de rivier in Thailand behartigt. De mensen hier leven met én van de rivier, zegt zij. “Ze kennen al haar gewoonten. Die kennis is nu niets meer waard.” Ormbun Thipsuna heeft het peil hier, zo’n 400 kilometer stroomafwaarts van de Xayaburi, nog nooit zo laag gezien. (...)
Dat [de visstand daalt] merkt visser Somyong Baboon (…) al. Hij zit aan de waterkant en vertelt hoe groot de impact van de Xayaburi-dam voor hem is. Normaal ging hij elke dag uit vissen, maar dat heeft nu geen zin meer. Het levert te weinig op. (...) Hij denkt er serieus over na om iets anders te gaan doen met zijn leven. Alleen wat, dat weet hij nog niet. (…)
De Mekong heeft voor veel van haar oeverbewoners een spirituele waarde. Hier aan de grens met Laos houden de Thai geregeld rituelen waarbij ze de god van de moederrivier om vergiffenis vragen voor hun zonden. Langs de kant staan bakjes wierook en op het water drijven hier en daar gevlochten mandjes met bloemetjes. Maar denk niet, zegt Thipsuna, dat ook maar iemand deze droogte met een slecht humeur van de riviergoden verwart. “Het komt door de dammen.”
bron: nrc.nl, 2019
noot 1 ngo = niet-gouvernementele organisatie, een organisatie die niet onder de overheid valt en zich inzet voor een politiek of maatschappelijk belang
Gebruik tekst 1.
Tekst 1 beschrijft de levenswijze van de bewoners aan de Mekong-rivier. Er kan onderscheid gemaakt worden in manieren van denken en doen in de moderne tijd en in de premoderne tijd.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat in de cultuur van de oeverbewoners aan de Mekong-rivier een premoderne manier van handelen te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 1;
- een premoderne manier van handelen en informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- het noemen van een premoderne manier van handelen, bijvoorbeeld: ‘ingesleten gewoontes’ of ‘praktische handelingswijsheden’ of ‘(godsdienstige) tradities’ of ‘aandacht voor het bovennatuurlijke’ en informatie uit tekst 1 waaruit de gekozen premoderne manier van handelen blijkt (1)
- een uitleg dat de gekozen premoderne manier van handelen onderdeel is van de cultuur van de bewoners aan de Mekong-rivier, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur en daarover informatie uit tekst 1 (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- Premoderne manieren van handelen worden meer dan moderne manieren geleid door ingesleten gewoonte/praktische handelingswijsheid. Een voorbeeld hiervan is dat de boeren vanaf november hun gewassen op de drooggevallen vruchtbare riviergrond planten (r. 10-16). (1)
- Het toepassen van hun praktijkkennis over het leven met en van de rivier (r. 23-25) maakt deel uit van de uitdrukkingsvormen/normen die de oeverbewoners als groep verworven hebben. (1)
of
- Premoderne manieren van handelen worden meer dan moderne manieren geleid door godsdienstige traditie. Een voorbeeld hiervan is dat de Thai geregeld rituelen houden waarbij zij de god van de moederrivier om vergiffenis voor hun zonden vragen (r. 43-46). (1)
- De rituelen laten de spirituele waarde van de Mekong voor de oeverbewoners zien (r. 40-42), oftewel een waarde die oeverbewoners als groep verworven hebben. (1)
2026, tijdvak 2: Opgave 2 Appgroepen
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Afgelopen twee decennia is het gebruik van sociale media applicaties, zoals WhatsApp, Telegram of Signal, onderdeel geworden van de alledaagse communicatie in groepen, bijvoorbeeld voor de leden uit een zangkoor. Cultuurfilosoof Van den Akker heeft onderzoek gedaan naar de appgroep van een groep vriendinnen in hun late tienerjaren. Deze opgave gaat over appgroepen.
tekst 3
De wurggreep van de WhatsAppgroep
Leona (36, niet haar echte naam), is sinds een paar jaar lid van een zangkoor. Daar hoort een appgroep bij waarin te lezen valt welke liedjes ze moeten oefenen, welke bladmuziek ze moeten meenemen en hoe laat de repetities beginnen. Leona zit in de altengroep, met 24 leden.
De uitwisseling van praktische informatie raakt er geregeld ondergesneeuwd in berichtenreeksen over het feit dat ‘Marianne’ zich niet zo lekker voelt en toch niet komt (tien keer ‘Beterschap Marianne’); het nieuwe implantaat van ‘Heleen’ (vijftien keer: ‘Och, wat naar voor je’ et cetera) of de vakantiefoto’s van ‘Margreet’ (veertien keer: ‘Mooi hoor, geniet nog maar even lekker’ enzovoorts). Leona hield er het gevoel aan over dat ze voortdurend ‘een theekransje in werd gesleurd’ waar ze ‘niet op zat te wachten’. (…) Leona is inmiddels uit de appgroep van haar koor gestapt. Het resultaat is dat ze al eens een vervroegde repetitie en een aantal gezamenlijke uitjes is misgelopen. Die informatie wordt alleen in de appgroep gedeeld.
Anderen kwetsen
Het valt op bij het schrijven van dit stuk: haast iedereen heeft wel een voorbeeld van een frustrerende of ongemakkelijke situatie in een
WhatsAppgroep, maar bijna niemand wil daarover met naam en toenaam vertellen in de krant, uit angst anderen te kwetsen.
Zo ook ‘Jurre’ (28, niet zijn echte naam). Hij zit in een WhatsAppgroep met het oud-bestuur van zijn studievereniging. Een leuke groep mensen die nog geregeld afspreekt. Alleen met één studiegenootje kan niemand het goed vinden. ‘Het is pijnlijk’, zegt Jurre, ‘maar we willen gewoon zonder haar afspreken.’ Dus heeft de groep studievrienden een aparte appgroep opgericht, waarin het hele oud-bestuur zit, behalve die ene studiegenoot. (…)
Het zijn ongemakkelijke situaties als deze die duidelijk maken dat we nog zoeken naar goede omgangsvormen in de WhatsAppgroep, zegt Imar de Vries, universitair docent aan de Universiteit Utrecht. De onderzoeker omschrijft zichzelf als ‘mediaarcheoloog’; hij houdt zich bezig met de gevolgen van veranderende communicatietechnologie door de tijd heen.
Etiquette
Bij elke nieuwe communicatietechniek, van telegram tot mobiele telefoon, hoort een fase waarin gebruikers zoeken naar een nieuwe etiquette die past bij die vorm van communiceren. (…)
bron: Volkskrant, 2018
Gebruik regel 1 tot en met 30 van tekst 3.
Het eerste deel van tekst 3 beschrijft de appgroep van een zangkoor. Groepsvorming verloopt in een aantal fases.
Groepen zijn te typeren als primaire of secundaire groepen.
tekst 4
Appgroep ‘beste vriendinnetjes’
(…) De meiden spraken overduidelijk over een gevoel van, laten we het ‘groepsverbondenheid’ noemen, als dat wat zij het meest waarderen aan het gebruik van WhatsApp. “Het voelt erg fijn om met de groep te chatten”, zei een van de andere meiden. “Je weet dan dat er altijd iemand is die gaat antwoorden. Als ik bijvoorbeeld naar F. [een individuele gebruiker] app en F. reageert niet, dan gaat verder niemand reageren. Maar in de appgroep is er altijd wel iemand die reageert, iemand die gaat zeggen: ‘Hé, hoe gaat het?’ Dat voelt gewoon fijn.”
Dit gevoel van ‘groepsverbondenheid’ is een extremere uiting van een tendens, die al eerder waargenomen werd bij het gebruik van mobieltjes (d.w.z. bij traditionele sms- en spraakberichten), die wijst op het versterken van reeds bestaande sociale verbanden binnen kleine groepen van gelijken, zoals familie en vooral vrienden, ten koste van het aangaan van nieuwe sociale verbanden met vreemden. (…) Bij ‘de meiden’ is een voorkeur voor hun eigen hechte groep ten koste van vreemden erg duidelijk aanwezig. Bovendien behouden ‘de meiden’ hun groepsgevoel ook wanneer zij zich niet in dezelfde sociale situatie bevinden. (…) ‘De meiden’ zijn altijd aanwezig, erbij. Zoals de citaten hierboven al aangeven stelt het gebruik van WhatsApp hen in staat om deze specifieke sociale situatie zo ver te verruimen dat de ervaren intimiteit doorsijpelt naar elke andere situatie van hun dagelijkse bestaan. (…)
De vriendinnen worden constant herinnerd aan ‘de meiden’ door de zogenoemde notificaties (die bliepjes of dat gezoem) die aangeven dat ze een bericht hebben ontvangen, wat hen meestal zal verleiden tot het openen van de appgroep ‘beste vriendinnetjes’ – sowieso de allerbelangrijkste appgroep van alle andere appgroepen – om de berichten te lezen. Dus de appgroep is in dit geval verworden tot een symbool dat hen verenigt als groep en een constante herinnering aan de groep als groep. (…) Het laat elke individuele gebruiker weten dat zij in een situatie verkeren waarin zij hetzelfde kunnen roepen, dezelfde woorden kunnen gebruiken, hetzelfde kunnen reageren op gezamenlijke interesses, en dit leidt vervolgens tot een bepaalde vorm van harmonie, een samensmelting tot eensgezindheid – ‘een gevoel van verbondenheid’, zoals een van de meiden het verwoordde.
bron: R. van den Akker, 2018
Gebruik tekst 4.
Tekst 4 gaat over een onderzoek naar de appgroep van een groep vriendinnen.
De moderne samenleving heeft verschillende sociaal-culturele kenmerken. Deze kenmerken van de moderne samenleving zijn niet in elk gedrag te herkennen.
Vraag 11 2 punten
Geef voor twee sociaal-culturele kenmerken aan dat het gedrag van de vriendinnen door het gebruik van de appgroep verschilt van het te verwachten gedrag op grond van de sociaal-culturele kenmerken van de moderne samenleving. Gebruik in je antwoord per gekozen kenmerk informatie uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat ‘veelvuldige/veelsoortige/minder hechte bindingen’ en ‘scheiding tussen private sfeer en publieke sfeer’ als sociaal-culturele kenmerken van de moderne samenleving die van het gedrag van de vriendinnen door het gebruik van de appgroep verschillen en daarover informatie uit tekst 4 (per kenmerk en informatie 1 scorepunt).
voorbeeld van een juist antwoord:
- Volgens Van den Akker laat het gebruik van de appgroep duidelijk een voorkeur voor hun eigen hechte groep van beste vriendinnen zien ten koste van vreemden (r. 29-32), wat wil zeggen dat de bindingen in deze groep van gelijken hecht zijn. Dit gedrag van de vriendinnen door het gebruik van de appgroep verschilt van bindingen die minder hecht zijn, als sociaal-cultureel kenmerk van de moderne samenleving. (1)
- Volgens Van den Akker stelt de appgroep de vriendinnen in staat om in elke situatie van hun alledaagse leven hun vertrouwelijke contact voort te zetten (r. 38-43), waardoor private sfeer en publieke sfeer voor hen niet gescheiden zijn. Dit gedrag van de vriendinnen door het gebruik van de appgroep verschilt van de scheiding tussen private sfeer en publieke sfeer, als sociaal-cultureel kenmerk van de moderne samenleving. (1)
2026, tijdvak 2: Opgave 3 Meer vrouwen in de Nederlandse politiek
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de figuren 1 en 2 en de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het kabinet Rutte-III streefde naar meer vrouwen in de politiek voor een betere balans tussen mannen en vrouwen in het openbaar bestuur, bijvoorbeeld in de Tweede Kamer en in gemeenteraden. In opdracht van het kabinet hebben politicologen Mügge, Runderkamp en Kranendonk kwantitatief en kwalitatief onderzoek gedaan naar de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de politiek. Deze opgave gaat over hun onderzoek.
Gebruik figuur 1.
Figuur 1 laat een verandering zien van het percentage vrouwen in de politiek op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau, vanaf 1918.
tekst 6
Gaten in een inclusief lokaal bestuur
(…) Vrouwelijke respondenten gaven (…) aan dat vrouwen soms ook het gevoel hebben dat er geen ruimte is voor hun manier van politiek bedrijven. Dit kan volgens hen ook een reden zijn om niet deel te nemen aan de lokale politiek. (…)
In gemeenten met relatief weinig vrouwelijke raadsleden krijgen vrouwen in het raadswerk vaker te maken met denigrerende opmerkingen, hebben ze soms het gevoel minder serieus genomen te worden en worden ze zelfs soms als minderwaardig gezien. (...) Verder gaven meerdere respondenten aan “haantjesgedrag” te ervaren. Haantjesgedrag werd getypeerd als de onwil om compromissen te sluiten, anderen te overschreeuwen en af te rekenen. (…) Bovendien is er de ervaring dat vrouwen altijd net iets harder moeten werken om serieus genomen te worden, alsof ze altijd al “2-0 achterstaan”. (…) Er zijn eigenschappen die bij mannen als positief worden gewaardeerd, maar bij vrouwen als negatief: “Er zijn grote verschillen tussen hoe mannen en vrouwen zich mogen manifesteren en hoe ze invloed mogen uitoefenen. Als je als vrouw niet voldoet aan rolverhoudingen dan ben je een bitch”. (…)
Hier is een rol weggelegd voor de burgemeester die een juiste manier van debatteren, waarbij het gaat om de inhoud, kan afdwingen. Een respondent benoemde de burgemeester in positieve zin, die het absoluut niet duldt als mensen persoonlijk aangevallen worden en ‘nieuwelingen’ aanmoedigt om te blijven spreken. De burgemeester deed ook een oproep om de nieuwe politici te laten spreken en ze de ruimte te geven en greep in wanneer raadsleden elkaar aanspreken als “meisje” of “vrouwtje”. (…) Beleidssuggestie: Debattrainingen bij aanvang van de raadsperiode zouden meer nadruk kunnen leggen op de diversiteit van debatstijlen. Een goede debatstijl kan ook nuancerend zijn en gericht zijn op compromissen sluiten.
bron: M. Kranendonk, 2019
Gebruik tekst 6.
In tekst 6 beschrijft Kranendonk de cultuur in gemeenteraden met relatief veel mannen.
Hofstede beschrijft dimensies waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden.
Vraag 20 2 punten
Classificeer op de dimensie ‘feminien versus masculien’ de cultuur in gemeenteraden met relatief veel mannen. Gebruik in je antwoord een kenmerk van de gekozen pool en informatie uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- het noemen van de pool masculien (van de dimensie feminien versus masculien) voor de cultuur in gemeenteraden met relatief veel mannen, met een kenmerk van de pool masculien (1)
- informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk van de pool masculien blijkt (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- Volgens tekst 6 kenmerkt de cultuur in gemeenteraden met relatief veel mannen zich door grote verschillen tussen het geaccepteerde gedrag van mannen en vrouwen. Dit duidt op een masculiene cultuur. (1)
- Een voorbeeld van die verschillen is dat bepaalde eigenschappen als positief worden gewaardeerd bij mannen, maar negatief bij vrouwen (r. 25-28). (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik tekst 6.
In het laatste deel van tekst 6 adviseert Kranendonk een rol voor de burgemeester en debattrainingen.
Vraag 21 1 punt
Leg uit dat volgens Kranendonk de burgemeester kan bijdragen aan de politieke socialisatie van de gemeenteraadsleden. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en informatie uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat de burgemeester kan bijdragen aan de politieke socialisatie van de gemeenteraadsleden, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en informatie uit tekst 6.
voorbeeld van een juist antwoord:
Volgens Kranendonk kan de burgemeester afdwingen dat raadsleden debatteren over de inhoud, dat wil zeggen dat de burgemeester een politieke cultuur overdraagt aan de raadsleden, zodat de raadsleden zich een bepaalde manier van debatteren eigen kunnen maken (r. 35-38).
Vraag 22 2 punten
Geef aan welke functie van socialisatie te herkennen is in de beleidssuggestie van Kranendonk voor debattrainingen. Gebruik in je antwoord een functie van socialisatie en informatie uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- de verandering van de cultuur van groepen of het reguleren van gedrag van mensen (1)
- informatie uit tekst 6 over debattrainingen waaruit de gekozen functie van socialisatie blijkt (1)
voorbeeld van een juist antwoord:
- In de beleidssuggestie van Kranendonk voor debattrainingen is een verandering van de politieke cultuur te herkennen, wat een functie van socialisatie is. (1)
- Waar het debatteren in de raad zich kenmerkt door overschreeuwen en de onwil om compromissen te sluiten (r. 19-20) doet Kranendonk namelijk het voorstel om via de trainingen debatstijlen te veranderen in nuancerend en gericht op het sluiten van compromissen (r. 52-56). (1)
of
- In de beleidssuggestie van Kranendonk voor debattrainingen is het reguleren van gedrag van mensen te herkennen, wat een functie van socialisatie is. (1)
- Kranendonk doet namelijk het voorstel om politici via de trainingen debatstijlen aan te leren die nuancerend zijn en gericht op het sluiten van compromissen (r. 54-56). (1)
2025, tijdvak 1: BookTok en young-adult boeken
Opgavetekst
tekst 1 Young-adult – de opmars van een literair genre
(...) BookTokker Daniëlla Morcus (28) runt een van de grootste Nederlandstalige boeken-accounts op TikTok: @daansbooks met 20,6K volgers. “Door Twilight, The Hunger Games en Divergent ben ik echt verliefd geworden op lezen. Ik wilde niet meer slapen en zegde afspraken met vrienden af, zó graag wilde ik verder lezen.”
Morcus (...) plaatst sinds begin 2021 elke dag, zonder ooit een dag over te slaan, minstens één video op TikTok. De teller staat inmiddels bijna op duizend. Video’s met recensies van boeken, unboxingvideo’s waarin ze pakketjes die ze van uitgevers krijgt openmaakt en opsommingen als: dit zijn de boeken die me het hardst aan het huilen hebben gemaakt. Haar op kleur gesorteerde boekenkast (‘rainbow shelves’ in BookTok-jargon) bevat bijna zeshonderd boeken. (...) Young-adult-liefhebbers in Nederland vormen een hechte community, zegt ze. “Ik heb via BookTok veel vrienden en kennissen gemaakt. Je komt elkaar steeds tegen op events en hebt al snel een band, want je kunt over dezelfde boeken praten. Ooit had het woord nerd een stigma¹. Sinds ik op BookTok zit, ben ik een trotse nerd. Ik weet nu dat er héél veel mensen zijn die compleet verliefd kunnen worden op fictieve personages en die een boekenkast hebben die de helft van hun huis inneemt.” (...)
noot 1 stigma = iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie
bron: www.nrc.nl, 2023
Vraag 1 2 punten
Young-adult boeken zijn boeken met een adolescent als hoofdpersoon. Deze boeken gaan over thema’s die spelen in het leven van jongeren, zoals relaties, vriendschappen en het zoeken naar identiteit. De populariteit van young-adult boeken is groot, onder meer door BookTok: een online gemeenschap op de sociale media-app TikTok waar sinds 2020 video’s over boeken worden gedeeld. In tekst 1 is BookTokker Daniëlla Morcus aan het woord over BookTok.
Gebruik tekst 1.
Leg uit dat Morcus haar identiteit beschrijft. Gebruik in je uitleg de woorden ‘zichzelf’ en ‘groep’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit en per woord informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van ‘zichzelf’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit, met informatie uit tekst 1. Bijvoorbeeld: Morcus beschrijft zichzelf als leesverslaafd (r. 5-10) of als een trotse nerd (r. 32-33). (1p)
- Een uitleg dat Morcus haar identiteit beschrijft, met een toepassing van ‘groep’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1. Bijvoorbeeld: het beeld dat zij van zichzelf heeft, is afgeleid van haar perceptie over de groep young-adult-liefhebbers, die net als zij verliefd kunnen worden op fictieve personages (r. 32-36). (1p)
Vraag 2 2 punten
Young-adult boeken zijn boeken met een adolescent als hoofdpersoon. Deze boeken gaan over thema’s die spelen in het leven van jongeren, zoals relaties, vriendschappen en het zoeken naar identiteit. De populariteit van young-adult boeken is groot, onder meer door BookTok: een online gemeenschap op de sociale media-app TikTok waar sinds 2020 video’s over boeken worden gedeeld. In tekst 1 is BookTokker Daniëlla Morcus aan het woord over BookTok.
Gebruik tekst 1.
Morcus typeert young-adult-liefhebbers als nerds.
Beredeneer welk paradigma de veranderde betekenis van het woord nerd onder young-adult-liefhebbers kan beschrijven. Gebruik in je redenering een aanname van het gekozen paradigma en informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Het sociaalconstructivisme-paradigma of het functionalisme-paradigma, met informatie uit tekst 1 om een aanname van het gekozen paradigma te illustreren. Bijvoorbeeld: volgens tekst 1 komen young-adult-liefhebbers die veel lezen met elkaar in contact; het vele lezen is nog steeds ‘nerderig’, maar in plaats van een stigma is het iets om trots op te zijn (r. 26-33). (1p)
- Een redenering dat het gekozen paradigma de veranderde betekenis van het woord nerd onder young-adult-liefhebbers kan beschrijven, met een toepassing van een aanname van het gekozen paradigma. Bijvoorbeeld: BookTokkers hebben samen een andere betekenis aan het begrip nerd gegeven, waarin een aanname van het sociaalconstructivisme te herkennen is. (1p)
2025, tijdvak 1: Mensen en dingen
Opgavetekst
tekst 3 Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Benedict Anderson is beroemd geworden door voor de natiestaat de term imagined community te gebruiken, een gemeenschap die alleen in de verbeelding bestaat, omdat de leden elkaar niet persoonlijk kennen. Maar, zegt [de Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, de natiestaat is veel minder ‘poreus en luchtig’ dan die term impliceert. Zij is niet denkbaar zonder het ‘harde werk’ van talrijke niet-menselijke agenten: drukpersen, kranten, telefoonnetten, wegen, schepen, geologisch onderzoek, postkantoren, musea, postzegels, grenspalen, douaneposten, et cetera. En wapens, had Olson er nog aan toe kunnen voegen.
Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. ‘Things make history slow’. We worden niet elke dag wakker in een wereld die compleet nieuw is, de dingen die ons omringen zijn er gewoon nog. De wekker, het bed, de badkamer, de keuken, de fiets, het fietspad naar kantoor, het bureau daar en de la met potloden en een nietmachine. En terwijl sociologen en antropologen erop zullen wijzen dat ze heus wel weten dat de mensen niet elke dag opnieuw hoeven te beginnen, dat ze kunnen voortborduren op taal, relaties, gewoontes, kortom op cultuur, betoogt Olson dat dat allemaal niet mogelijk zou zijn zonder huizen, straten, kabel en telefoons. (…)
bron: W. Oosterbaan, 2021
Vraag 12 1 punt
Socioloog Oosterbaan schrijft in het boek Het leven van dingen over de relatie tussen mensen en dingen. Dingen, zoals een museum, een telefoon en een tandenborstel, nemen volgens Oosterbaan een prominente plek in onze samenleving in. Zo kunnen in dingen bijvoorbeeld persoonlijke gedachten en politieke ideeën tot uitdrukking komen.
Gebruik regel 1 tot en met 8 van tekst 3.
De natiestaat is een samentrekking van de begrippen natie en staat.
Leg uit dat politicoloog Anderson met zijn term ‘imagined community’ de nadruk legt op de natie. Gebruik in je uitleg een omschrijving van natie en informatie uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat Anderson met ‘imagined community’ de nadruk legt op de natie, met een toepassing van een omschrijving van natie en informatie uit tekst 3. Bijvoorbeeld: een natie wordt gevormd door een groep mensen die zich verbonden voelt door een gedeelde cultuur, een gemeenschap die in de verbeelding van haar leden bestaat (r. 4-7). (1p)
Vraag 14 2 punten
Socioloog Oosterbaan schrijft in het boek Het leven van dingen over de relatie tussen mensen en dingen. Dingen, zoals een museum, een telefoon en een tandenborstel, nemen volgens Oosterbaan een prominente plek in onze samenleving in. Zo kunnen in dingen bijvoorbeeld persoonlijke gedachten en politieke ideeën tot uitdrukking komen.
Gebruik tekst 3.
Culturen kennen zowel materiële als immateriële aspecten. In tekst 3 staan voorbeelden van beide aspecten van cultuur.
Leg uit dat immateriële aspecten van cultuur gematerialiseerd kunnen zijn in dingen. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept cultuur; een voorbeeld van een immaterieel aspect van cultuur uit tekst 3 en een voorbeeld van een bijpassend materieel aspect van cultuur uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een immaterieel aspect van cultuur uit tekst 3 en een voorbeeld van een bijpassend materieel aspect van cultuur uit tekst 3. Bijvoorbeeld: mensen gebruiken dagelijks taal (r. 35), een immaterieel aspect; dat doen ze bijvoorbeeld via een telefoon (r. 39), een materieel aspect. (1p)
- Een uitleg dat immateriële aspecten van cultuur gematerialiseerd kunnen zijn in dingen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur. Bijvoorbeeld: uitdrukkingsvormen van mensen, zoals taal, kunnen gematerialiseerd zijn in dingen zoals telefoons. (1p)
tekst 4 Menselijker
(…) [Toen] ik vanochtend mijn tanden poetste, kreeg ik een paar subtiele wenken van de fabriek waar die borstel was gemaakt. Om de dertig seconden stopte het motortje een kort ogenblik. Het is de bedoeling dat ik de borstel dan verplaats naar een ander deel van mijn gebit, om te voorkomen dat ik te lang op één gedeelte boen, en andere gedeelten oversla. ‘Ja, ja,’ mompel ik dan tegen mijn tandenborstel, ‘rustig maar’. En ik besef dat ik eigenlijk ook zo iemand ben. Iemand die van zichzelf denkt dat hij rationeel handelt, maar toch ook vatbaar is voor de ‘magisch-mythische fantasieën’ die de wereld van de objecten oproept. Die term is van de antropoloog Jojada Verrips, die signaleert dat door de technische vooruitgang ‘het onderscheid tussen mensen en dingen steeds kleiner wordt’. (…) Zeker als die dingen steeds meer kunnen, en zeker als een groot aantal mensen ‘niet het flauwste benul’ heeft van de werking van die dingen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Vraag 15 2 punten
Socioloog Oosterbaan schrijft in het boek Het leven van dingen over de relatie tussen mensen en dingen. Dingen, zoals een museum, een telefoon en een tandenborstel, nemen volgens Oosterbaan een prominente plek in onze samenleving in. Zo kunnen in dingen bijvoorbeeld persoonlijke gedachten en politieke ideeën tot uitdrukking komen.
Gebruik tekst 4.
Er zijn drie vormen van socialisatie: primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.
Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in tekst 4, waarin Oosterbaan zijn tanden poetst met zijn elektrische tandenborstel. Gebruik in je uitleg: een vorm van socialisatie, een omschrijving daarvan en informatie uit tekst 4; de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit tekst 4. Bijvoorbeeld: de norm dat de tandenborstel overal moet poetsen, is door de fabriek erin geprogrammeerd en wordt via het mechaniekje van de motor overgedragen op de poetser (r. 4-11). (1p)
- Een toepassing van tertiaire socialisatie en informatie uit tekst 4. Bijvoorbeeld: Oosterbaan heeft geen persoonlijke band met de ontwerpers van de fabriek (r. 3), dus is er sprake van tertiaire socialisatie. (1p)
Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2025, tijdvak 2: Vrijheidsbeeld
Opgavetekst
tekst 1 Het antidemocratische begrip van vrijheid
Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren 1870 en 1880 is gemaakt, was een geschenk van het Franse volk aan de Amerikanen. De oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld: het moest het door de negentiende-eeuwse liberalen gekoesterde begrip van antidemocratische vrijheid propageren. Dat begrip van vrijheid houdt in dat mensen pas vrij kunnen zijn als zij beschermd worden tegen de democratie. Een verkleining van de staatsmacht, de oprichting van instituties die de wil van de meerderheid van het volk aan banden legden en een beperking van het stemrecht moesten die bescherming garanderen. Initiatiefnemers en andere aanhangers van het project wilden dat het standbeeld een verband tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.
Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld het bekendste Amerikaanse symbool van vrijheid dat in talloze films, tv-series en spotprenten zijn opwachting heeft gemaakt. Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust van New York en was zichtbaar voor miljoenen immigranten die tussen het einde van de 19e eeuw en halverwege de 20e eeuw via Ellis Island het land binnenkwamen. De associatie tussen het Vrijheidsbeeld en een open houding tegenover immigranten werd versterkt door de plaatsing van een bronzen plakkaat op de sokkel van het Vrijheidsbeeld met daarop een gedicht dat de vermoeiden, de armen en de ‘opeengepakte massa’s die ernaar smachten vrij te kunnen ademen’ verwelkomt.
bron: A. de Dijn, 2021
Vraag 3 2 punten
Beredeneer dat De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert. Gebruik in je redenering een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 1. Gebruik regel 29 tot en met 44 van tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert, met een toepassing van een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma (1p)
- Gebruikt informatie uit tekst 1 om de gekozen aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma te illustreren (1p)
Vraag 4 4 punten
Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van natievorming. Beredeneer dat het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen. Gebruik in je redenering een omschrijving van interne collectieve identiteit en informatie uit tekst 1. Leg uit bij welke benadering van natievorming dit Amerikaanse symbool past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen benadering.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen, met een toepassing van interne collectieve identiteit (1p)
- Gebruikt informatie uit tekst 1 die die redenering ondersteunt (1p)
- Noemt de modernistische benadering van natievorming (1p)
- Legt uit dat het Vrijheidsbeeld als Amerikaans symbool past bij de modernistische benadering van natievorming, met een toepassing van een kenmerk van de modernistische benadering (1p)
2025, tijdvak 2: Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan
Opgavetekst
afbeelding 1

Toelichting: minister Kofe van de eilandenstaat Tuvalu staat in de oceaan bij Funafuti, de hoofdstad van Tuvalu, waar hij in 2021 de deelnemende landen van de VN-klimaatconferentie toespreekt.
Vraag 10 2 punten
Gebruik afbeelding 1. Afbeelding 1 is een foto gemaakt tijdens de opname van de videoboodschap aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie in 2021. Die internationale conferentie is georganiseerd om politieke besluiten te nemen om klimaatverandering tegen te gaan. Beredeneer dat minister Kofe met dit beeld het onderwerp klimaatverandering framet. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip framen en informatie uit afbeelding 1.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat minister Kofe met het beeld van zijn videoboodschap het onderwerp klimaatverandering framet, met een toepassing van framen (1p)
- Gebruikt informatie uit afbeelding 1 om framen te illustreren (1p)
2025, tijdvak 2: Säg hej!
Opgavetekst
tekst 4 Een ‘hallo’ kan veel betekenen
(…) Je buren begroeten is maar iets kleins, maar uit onderzoek blijkt dat het sociale banden versterkt en dat het een positieve invloed heeft op gezondheid, veiligheid en welzijn. (…)
(…) [Sterke] netwerken en een hoge mate van vertrouwen en steun tussen de inwoners onderling (…) [zijn] bevorderend voor de gezondheid. ‘De campagne is ook bedoeld om het gevoel van betrokkenheid van de inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. Natuurlijk lost het niet alles op, maar toch kan een ‘hallo’ al een groot verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] de gemeente Luleå. (…)
Onderzoek toont aan dat zwakke bindingen - oppervlakkige relaties tussen mensen - belangrijker zijn dan we vaak denken. Er zijn minder kleine, dagelijkse contacten in onze samenleving want die zijn vervangen door technologische oplossingen. Daarom is het extra belangrijk om het belang van deze zwakke bindingen te erkennen. Als je herkend en gezien wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook bij aan (…) veiligheid voor iedereen. Hoe meer zwakke bindingen er zijn in een buurt, hoe minder conflicten ontstaan. En de conflicten die wel ontstaan, zijn gemakkelijker op te lossen.
Over de ‘Zeg hallo!’-campagne: De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt gedurende vier weken in 2023 en begint op Burendag op 31 oktober. Op de World Hello Day op 21 november begroeten we elkaar allemaal eens extra. (…) [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) [heeft] de gemeente advertenties ingekocht op sociale media, in de plaatselijke krant en op een reclamebord in het centrum van Luleå. (…)
bron: lulea.se, 2023
Vraag 19 1 punt
Tekst 4 is geschreven door ambtenaren van de gemeente Luleå. Leg uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het functionalisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4. Gebruik tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het functionalisme-paradigma, met een toepassing van een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4 (1p)
2024, tijdvak 1: Versierde nagels
Opgavetekst
Tekst 1 Nagels vol glitters en kleur: van een tikkeltje ordinair naar mainstream
Osinga is een zogeheten nailartist, iemand die nagels op een creatieve manier verfraait met semi-permanente lak. (…) De populariteit [5] van manicures1) verbaast Osinga niets. (…) “Lange tijd werden kunstnagels van acryl en nailart gezien als ordinair, ook door mij.” Ze lacht. (…) “Nu is nailart cool, iets [10] voor iedereen. Jong en oud komt bij me langs, van tieners tot een zestigjarige.” Ook mannen ploffen neer in Osinga’s stoel. “Zij zijn in de minderheid, maar nagellak wordt wel [15] steeds inclusiever. Kijk bijvoorbeeld naar Harry Styles2) en Tim Hofman3). Zij hebben gekleurde nagels.” (…) Ook andere beroemdheden geven nailart een zwieper. Zo plaatst [20] reality-koningin Kylie Jenner4) geregeld foto’s van haar handen op internet en zijn de ellenlange nagels van Billie Eilish5) het handelsmerk van de artiest geworden. (…) [25] “Sociale media spelen net zo goed een rol”, denkt Osinga. De hashtag #NailTok telt 4,5 miljard views op TikTok, Instagram telt 210 miljoen hits over #nails. “Er is sowieso meer [30] aandacht voor uiterlijke verzorging, net als make-up is nailart een vorm van zelfexpressie. Je nagels zijn een extra canvas6) om je creatieve kant te tonen, en het leuke is dat mensen [35] altijd reageren op kunstzinnige klauwen.” (…)
Waar komt de manicure vandaan?
De manicure is niet terug te voeren [39] tot een specifieke cultuur. (…) In het [40] zuiden van het voormalige Babylonische rijk is een manicureset van goud gevonden, opgesmukte nagels lijken daar te zijn ingezet als oorlogswapen. In China werd zo’n [45] 3000 jaar voor Christus ‘nagellak’ uitgevonden, een mix van eiwit, gelatine, bijenwas en bloemblaadjes. De elite omhulde de lange en gekleurde nagels daar met [50] rijkversierde beschermers (…): voor de werkende klasse waren lange [52] nagels onpraktisch.
noot 1 manicure = nagelverzorging
noot 2 Harry Styles = Britse popzanger en acteur
noot 3 Tim Hofman = Nederlandse presentator en journalist
noot 4 Kylie Jenner = Amerikaanse televisie- en internetpersoonlijkheid
noot 5 Billie Eilish = Amerikaanse popzanger
noot 6 canvas = schildersdoek; ondergrond die schilders gebruiken
bron: Trouw, 2023
Vraag 1 1 punt
Leg uit dat het versieren van nagels bij iemands identiteit kan passen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1 waaruit identiteit blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat het versieren van nagels bij iemands identiteit kan passen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1 waaruit identiteit blijkt. (1p)
2024, tijdvak 1: Logeren bij locals
Opgavetekst
Tekst 2 Logeerregeling
Uit [ons onderzoek] (...) blijkt dat gastgezinnen een netwerk bieden voor het vinden van een woning, opleiding en (vrijwilligers)werk. Ze slepen statushouders door de Nederlandse bureaucratie, zodat zij gebruik kunnen maken van zorg en makkelijker contact kunnen leggen met overheidsinstanties en hun eigen familie. Statushouders leren door hun gastgezinnen ook de Nederlandse taal en cultuur kennen en ze voelen zich als onderdeel van een familie weer een normaal mens. Daarnaast zorgt het verblijf in een huis in plaats van een AZC1) ervoor dat de statushouders vaak dichter bij hun opleidingsinstituut wonen, dat ze zich in een rustigere, veiligere en stabielere omgeving begeven, en dat ze een normaler leven kunnen leiden dat zich niet alleen afspeelt binnen een (etnisch) homogeen netwerk. (…)
Veel gastgezinnen gaven (…) aan dat zij veel hebben opgestoken van het opvangen van een vluchteling. Zo vertelden ze ‘vrienden voor het leven’ met hun gast te zijn geworden, dat hun kinderen ‘inmiddels positief tegenover vluchtelingen staan’, dat ze dankzij hun gast nu nog beter inzien ‘hoe belangrijk vrijheid, vrede en familie is’, dat de gast ‘gezelligheid in huis’ bracht, en dat ze anders zijn gaan denken doordat ze ‘in de praktijk [hebben] gezien hoe verschrikkelijk moeilijk [integreren] is’.
noot 1 AZC = asielzoekerscentrum, gemeentelijke opvanglocatie voor vluchtelingen
bron: Sociale Vraagstukken, 2022
Vraag 7 2 punten
Er worden twee vormen van socialisatie onderscheiden: enculturatie en acculturatie.
Leg uit welke van deze twee vormen van socialisatie te herkennen is tijdens het logeren van de statushouders bij gastgezinnen. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie en daarover informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Acculturatie en informatie uit tekst 2 waaruit acculturatie blijkt. (1p)
- Een uitleg dat tijdens het logeren van de statushouders bij gastgezinnen acculturatie te herkennen is, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept acculturatie. (1p)
Vraag 8 2 punten
Er worden verschillende dimensies in identificatieprocessen onderscheiden.
Beredeneer dat gastgezinnen kunnen bijdragen aan de functionele identificatie van statushouders. Gebruik in je redenering een omschrijving van functionele identificatie en informatie uit tekst 2 om functionele identificatie te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Informatie uit tekst 2 om functionele identificatie te illustreren. (1p)
- Een redenering dat de logeerregeling kan bijdragen aan de functionele identificatie van statushouders, met een toepassing van een omschrijving van functionele identificatie. (1p)
2024, tijdvak 1: Duidelijke taal van de Europese Commissie?
Opgavetekst
Tekst 4 Wetenschappelijk bewijs: de Europese Commissie schrijft wollig en onbegrijpelijk
Dat de Europese Commissie wollig communiceert over belangrijke besluiten, is al jaren een veelgehoorde klacht van journalisten en politici. (…) Onderzoeker Christian Rauh (…) onderzocht bijna 45.000 persberichten die tussen 1985 en 2020 door de Europese Commissie zijn verstuurd en stelt vast dat de teksten een technocratische1) stijl hebben en doorspekt zijn met vakjargon. (…)
Rauh ziet in de ondoorzichtige schrijfstijl niet alleen een communicatieprobleem, maar signaleert ook een politiek probleem: “Technocratische communicatie speelt mensen in de kaart die graag het beeld neerzetten van een Brusselse elite die is losgezongen van Europese burgers”, schrijft hij, en dat terwijl de Commissie zelf graag hamert op het belang van goede communicatie.
Volgens de onderzoeker valt wel te verklaren dat de Commissie zich soms liever wat omfloerst uitlaat over kwesties. Als het bijvoorbeeld gaat over zaken als financiële steun voor lidstaten, kan de discussie daarover binnen de EU nogal hoog oplopen. Een onleesbare persverklaring vol jargon kan dan helpen om te voorkomen dat de woede van nationale regeringen of parlementen wordt gewekt. Duidelijkheid is echter van groot belang, benadrukt Rauh. De gebruikelijke persberichten zijn te veel toegespitst op een specialistisch publiek, wat ten koste gaat van de controle op de Commissie. Daarnaast ziet hij dat Brusselse journalisten vaak aangeven (…) dat ze veel tijd kwijt zijn aan het vertalen van onaantrekkelijke en suffe institutionele EU-kwesties voor een lekenpubliek. (…)
noot 1 technocratisch = technisch bestuurlijk
bron: nos.nl, 2022
Figuur 1 Gemiddelde bekendheid van woorden in persberichten van de Europese Commissie, Ierland en het Verenigd Koninkrijk (1985-2021)

Stippendiagram. Horizontale as: mate van bekendheid van woorden in teksten, van 0,0024 tot 0,0030, met lijnen bij 0,0024, 0,0026, 0,0028 en 0,0030. Drie rijen met elk een stip: persberichten Europese Commissie (de stip ligt het verst links, dus het laagst op bekendheid), nationale persberichten Ierland en nationale persberichten VK (die twee stippen liggen dicht bij elkaar, rechts van de stip van de Europese Commissie).
Toelichting
De mate van bekendheid van woorden in teksten in figuur 1 is gebaseerd op de volgende aanname: woorden die vaker in de Engelse taal worden gebruikt, zijn in het algemeen beter bekend bij de gemiddelde burger. Door het gebruik van bekende woorden is een tekst gemakkelijker te begrijpen. Hoe hoger de waarde, des te gebruikelijker de woordkeuze van de tekst is in vergelijking met de algemene Engelse taal.
Het verschil tussen de Europese Commissie en de nationale regeringen is significant.
In de figuur staan gemiddelden van de mate van bekendheid van woorden in:
- Engelstalige persberichten van de Europese Commissie, 1985-2020 (N=44978)
- nationale persberichten van de Ierse regering en nationale persberichten van de Britse regering (VK), 2001-2021 (N=92070)
Vraag 16 2 punten
Figuur 1 gaat over de bekendheid van gebruikte woorden in persberichten van de Europese Commissie, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Instellingen, zoals de Europese Commissie en de Ierse en de Britse regering, verschillen in hun cultuur.
Beargumenteer dat in figuur 1 een cultuurverschil te herkennen is tussen de Europese Commissie en de nationale regeringen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept cultuur en gegevens uit figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Gegevens uit figuur 1 over een verschil in cultuur: in de persberichten van de Europese Commissie staan significant minder voor burgers gebruikelijke woorden dan in de persberichten van de Ierse regering en van de Britse regering. (1p)
- Een argumentatie dat in figuur 1 een cultuurverschil te herkennen is tussen de Europese Commissie en de nationale regeringen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur. (1p)
2024, tijdvak 2: Waar blijft mijn tijd?
Opgavetekst
tekst 1 Wie efficiënter probeert te leven heeft nergens meer tijd voor
Ik word omringd door hardlopers. (...) Wanneer ik een paar minuten uit het raam staar, holt er meestal wel iemand voorbij. (...) De moderne mens sport (...) individueel. Zo zit hij niet vast aan de in steen gebeitelde tijden van de trainingen op de voetbalclub, die ook nog eens relatief lang duren. En hoeft hij niet te blijven hangen in de kantine of deel te nemen aan andere sociale verplichtingen.
Tijd is een object dat zich in stukken laat knippen en productief laat maken. Van elke activiteit of handeling kan wat worden geschraapt. Het leven als rekensom. (...)
De drang naar efficiëntie en tijdsbesparing [is] in de 21ste eeuw enorm geïntensiveerd. Veel moderne mensen (...) zien zichzelf als een bedrijf en zijn als de dood om tijd te verspillen. Met blokkenschema’s en volgepropte agenda’s proberen ze er maximaal rendement uit te halen. (...) Die manier van denken wordt aangejaagd door de digitale revolutie. Sinds de komst van de iPhone in 2007 is bijna de hele wereld met een paar kliks en swipes binnen handbereik. Silicon Valley1) bouwt met zijn platforms, apps en algoritmen verder aan een wrijvingsloze wereld waarin het voor de gebruikers bijna onmogelijk wordt om niet geobsedeerd te raken door hun eigen efficiëntie en optimalisatie.
Het leven van de moderne stedeling is op meer manieren verweven met allerlei tijdbesparende diensten. Illustratief zijn de slogans op de bussen van de Albert Heijn2) die hier door de buurt rijden: ‘Druk, druk, druk, en toch je koelkast gevuld’. (...) En wat te denken van de Swapfiets. Bij een lekke band hoef je die niet zelf te plakken. Je hoeft zelfs niet naar de fietsenmaker: je stuurt een appje en er wordt een nieuwe bij je thuisbezorgd. (...) De flitsbezorger is misschien wel het meest exemplarische voorbeeld van hoe het digitale tijdperk het leven heeft veranderd. (...)
Waar gaan al die opgespaarde minuten, uren en dagen dan aan op? Langer doorwerken, een extra cursus, nóg een marathon. (...) De komst van de wasmachine, auto en e-mail leidden niet tot extra vrije tijd, maar zorgden ervoor dat we vaker gingen wassen, langere afstanden aflegden en meer elektronische brieven verstuurden. (...) Alles wat [moderne stedelingen] ondernemen, bekijken ze door de bril van efficiëntie, en bestempelen ze direct als verloren tijd. Met die blik kijken ze zelfs naar hun vrije tijd: ook die moet worden uitgebuit en in dienst staan van hun rendement.
Noot 1: Silicon Valley = regio in de Verenigde Staten waar veel technologiebedrijven zoals Apple gevestigd zijn.
Noot 2: Met de bussen van Albert Heijn worden de vrachtwagens bedoeld waarmee deze supermarktketen boodschappen aan de deur bezorgt.
bron: Trouw, 2023
Vraag 6 2 punten
Beschrijf vanuit een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan. Gebruik in je beschrijving een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft het omgaan met tijd door moderne stedelingen vanuit een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma (bijvoorbeeld dat actoren samen betekenis geven aan de sociale werkelijkheid), met een toepassing van die aanname. (1p)
- Gebruikt informatie uit tekst 1 om de gekozen aanname te illustreren (bijvoorbeeld dat moderne stedelingen zichzelf als een bedrijf zien en als de dood zijn om tijd te verspillen). (1p)
2024, tijdvak 2: Het verbod op de Hells Angels
Opgavetekst
tekst 2 OM: verbod op motorclub Hells Angels noodzakelijk vanwege geweldscultuur
De Hells Angels Motorcycle Club houdt een geweldscultuur in stand die steeds opnieuw leidt tot geweld. Daarom is een verbod noodzakelijk. Dat betoogde het Openbaar Ministerie (OM) woensdag 6 maart 2019 voor de rechtbank in Utrecht tijdens de toelichting op het gevraagde civiele verbod van de internationale Hells Angels Motorcycle Club en de Nederlandse afdeling daarvan.
Het OM lichtte daarbij uitgebreid toe op welke manier Hells Angels MC zijn leden aanzet tot het plegen van geweld. Zo kent de club verschillende interne onderscheidingen voor leden die geweld plegen. (...) De Dequiallo patch wordt gedragen door leden die geweld hebben gepleegd tegen de politie. De Filthy Few patch is voor leden die een moord hebben gepleegd, of tenminste zeer ernstig geweld. Daarnaast reikt de club een Deathhead Purple Heart-onderscheiding uit aan leden die ‘hun bloed hebben vergoten ter verdediging van de club’. Ook Nederlandse leden van de club zijn gezien met deze onderscheidingen. (...) De rechtbank Noord-Holland heeft in 2018 al in enkele inmiddels onherroepelijke vonnissen in een strafzaak van twee van de (...) onderscheidingen vastgesteld dat deze bedoeld zijn om geweld door Hells Angels-leden te belonen.
Ter zitting toonde het OM verder vele voorbeelden van de wijze waarop Hells Angels MC geweld verheerlijkt en propageert op clubkleding (...). Ook legden de officieren van justitie uit hoe de club aan leden een zwijgplicht oplegt en voortdurend lijsten bijhoudt van de vele gedetineerde clubleden om hen financieel en moreel te steunen in detentie. Bovendien legt Hells Angels MC met geweld en intimidatie zijn wil op aan gewone motorclubs in Nederland omdat de club meent te moeten bepalen wie in de motorwereld welke naam, kleur en symbolen mag dragen. Het gaat bij al deze handelingen in strijd met de openbare orde niet om een paar ‘rotte appels’, maar om vele leden en afdelingen die zich gedragen volgens de regels van de club.
De geweldscultuur van Hells Angels MC en soortgelijke outlaw motorcycle gangs leidt tot een eindeloze geweldspiraal. In Nederland zijn al meerdere mensen ernstig mishandeld, neergestoken of beschoten in de strijd tussen Hells Angels MC en andere motorbendes. (...) Ook gewone burgers worden met regelmaat slachtoffer van ernstig geweld door leden van Hells Angels MC (...).
bron: om.nl, 2019
afbeelding 1 Een lid van motorclub Hells Angels met zijn colors

Foto van de achterkant van een zwart leren vest met de colors van motorclub Hells Angels. Boven staat de tekst HELLS ANGELS in een boog. In het midden zit een doodshoofd met vleugels en het label MC. Onderaan staat de tekst HOLLAND in een boog. Het lid draagt een zwart T-shirt; aan beide zijden zijn tatoeages op de armen te zien.
Vraag 11 2 punten
In de ontwikkeling van traditionele naar moderne samenlevingen is de invloed van collectieve identiteiten op de identiteit van mensen veranderd.
Beredeneer of de invloed van collectieve identiteit van de motorclub Hells Angels op de identiteit van de individuele leden past in een traditionele of juist in een moderne samenleving. Gebruik in je redenering:
- een verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen;
- een omschrijving van collectieve identiteit en informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 waaruit collectieve identiteit blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen: in traditionele samenlevingen zijn collectieve identiteiten in hoge mate toegewezen en hebben ze meer invloed op de identiteit van mensen, in moderne samenlevingen kunnen mensen kiezen tot welke collectieve identiteit ze willen behoren. (1p)
- Komt met een redenering tot de conclusie of de invloed van de collectieve identiteit van de club past bij een traditionele of een moderne samenleving, met een toepassing van collectieve identiteit en informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 (bijvoorbeeld het dragen van de colors: sterke identificatie met de groep past meer bij een traditionele samenleving, of het bewust kiezen om zich als lid van de club te tonen past meer bij een moderne samenleving). (1p)
Beide conclusies (de invloed past in een traditionele samenleving, of in een moderne samenleving) zijn juist, mits de redenering klopt en met informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 wordt onderbouwd.
Vraag 13 1 punt
Op afbeelding 1 is een lid van de motorclub Hells Angels te zien dat zijn colors draagt.
Leg uit dat de colors onderdeel zijn van de cultuur van de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit afbeelding 1 waaruit cultuur blijkt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de colors een uitdrukkingsvorm zijn van de cultuur van de motorclub, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit afbeelding 1 waaruit cultuur blijkt (bijvoorbeeld het leren vest met de naam van de club en het doodshoofd met vleugels). (1p)
Vraag 14 2 punten
Een functie van socialisatie is gedragsregulatie.
Leg uit dat de colors twee andere functies van socialisatie vervullen binnen de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg per gekozen functie van socialisatie informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 om de functie mee te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee functies van socialisatie die de colors binnen de club vervullen, met per functie informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 die de functie illustreert: bijvoorbeeld identificatie met anderen (de colors laten zien bij welke club en in welke groep een lid hoort) of het continueren van normen binnen de subcultuur (de onderscheidingen worden als beloning gezien voor geweld, zodat nieuwe leden die ook willen verdienen). (2p)
Per functie van socialisatie met informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 die de functie illustreert: 1 scorepunt. Twee juiste functies geven 2 punten. Gedragsregulatie van het individu en verandering van een (sub)cultuur tellen niet als functie van socialisatie.
Vraag 15 1 punt
Hofstede onderscheidt zes dimensies waarop je (sub)culturen van elkaar kunt onderscheiden. Een daarvan is de dimensie onzekerheidsvermijding.
Beredeneer of de subcultuur van de motorclub Hells Angels hoog of laag zal scoren op de dimensie onzekerheidsvermijding. Gebruik in je redenering een omschrijving van de dimensie onzekerheidsvermijding en informatie uit tekst 2 waaruit de hoge of lage score op de dimensie blijkt.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat de subcultuur hoog of laag scoort op onzekerheidsvermijding, met een toepassing van de dimensie en informatie uit tekst 2 waaruit de score blijkt. (1p)
Zowel een hoge als een lage score is goed, mits de redenering een omschrijving van onzekerheidsvermijding en informatie uit tekst 2 bevat. Een hoge score blijkt bijvoorbeeld uit de vele regels binnen de club; een lage score uit het bewust opzoeken van geweld en illegaliteit.
2024, tijdvak 2: De boycot van The Sun in Merseyside
Opgavetekst
tekst 4 Hillsborough en de boycot van The Sun in Merseyside
(...) De boycot van The Sun was een initiatief van voetbalsupporters en hun familie en vrienden; zij stopten met het kopen van dit roddelblad uit protest tegen de berichtgeving van The Sun [over het Hillsborough-drama] (...). De boycot werd niet alleen gesteund door fans van Liverpool FC, de populairste voetbalclub in Merseyside, maar zelfs supporters van Premier League-concurrent Everton FC [de andere voetbalclub uit Liverpool] toonden zich solidair met Liverpool-supporters (...) en beloofden The Sun nooit meer te kopen. Deze boycot houdt tot op de dag van vandaag stand.
In Merseyside ontstond zelfs een sterke sociale norm om The Sun te boycotten. De norm beperkt zich niet alleen tot het boycotten van de krant zelf, maar omvat ook een publieke veroordeling van bekende publieke figuren zoals parlementsleden en beroemdheden uit Merseyside die door interviews te geven aan de krant de boycot aan hun laars lappen. (...)
Drie geïnterviewde krantenverkopers vertelden ongevraagd dat ze de krant niet verkochten omdat ze zich zorgen maakten over de reacties van klanten: “We zijn gestopt met de verkoop van The Sun omdat we geen problemen willen – mensen kwamen met klachten.” Eén krantenverkoper vertelde dat de laatste keer dat ze The Sun probeerden te verkopen, mensen “met dingen gingen gooien”.
bron: Foos en Bischof, 2021
tabel 1 Berichtgeving over de EU van twee Britse kranten, 1996 - 2016
| The Sun | The Mirror | |
|---|---|---|
| aantal redactionele commentaren (noot 1) met de Europese Unie als onderwerp | 347 | 174 |
| percentage negatief | 91,6 | 10,3 |
| percentage eurosceptisch | 80,1 | 6,3 |
Noot 1: Een redactioneel commentaar is een artikel waarin de hoofdredactie van een krant haar standpunt over een bepaalde kwestie geeft.
Toelichting: De gegevens uit de tabel zijn afkomstig van een analyse van de redactionele commentaren van de twee grootste Britse sensatiekranten The Sun en The Mirror, in de periode 1996 - 2016.
bron: Foos en Bischof, 2021
Vraag 21 1 punt
Voor hun onderzoek analyseerden Foos en Bischof de berichtgeving over de EU in de redactionele commentaren van The Sun en van The Mirror, de andere grote Britse sensatiekrant. In tabel 1 staan resultaten uit hun onderzoek.
Beargumenteer of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat The Sun het onderwerp Europese Unie negatief framet. Gebruik in je argumentatie een omschrijving van framing en informatie uit tabel 1 om framing te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Beargumenteert of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat The Sun het onderwerp Europese Unie negatief framet, met een omschrijving van framing en informatie uit tabel 1 om framing te illustreren (bijvoorbeeld dat 91,6% van de commentaren van The Sun over de EU negatief is, tegenover 10,3% bij The Mirror). (1p)
Zowel de conclusie dat The Sun het onderwerp EU negatief framet, als de conclusie dat dat uit de percentages niet met zekerheid blijkt (omdat niet vast te stellen is dat de redactie dat bewust kiest), is juist, mits de argumentatie een omschrijving van framing en gegevens uit tabel 1 gebruikt.
Vraag 24 1 punt
Volgens Foos en Bischof hebben de inwoners van Merseyside een andere houding tegenover de EU sinds de boycot van de krant The Sun.
Leg uit dat politieke socialisatie deze andere houding sinds de boycot kan verklaren. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat politieke socialisatie de andere houding van de inwoners van Merseyside tegenover de EU sinds de boycot kan verklaren, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie (bijvoorbeeld dat de krant haar politieke opvattingen niet meer kan overdragen aan lezers die de krant niet meer lezen). (1p)
2023, tijdvak 1: Het activisme van K-popfans
Opgavetekst
tekst 1 De K-pop revolutie
In de afgelopen 30 jaar is Korea zijn popmuziek op grote schaal gaan exporteren. De Koreaanse media kregen aan het eind van de jaren 1980 meer autonomie, wat samen viel met de democratisering van het land. 1992 markeerde een keerpunt in de opkomst van moderne K-pop, die hedendaagse hiphop-elementen overnam. K-pop blijft herkenbaar door haar gechoreografeerde dansjes en de gelikte popproducties. (…)
Fans werden aangemoedigd om die zangers te 'promoten' die zich als 'idolen' ontpopten. Ze verenigden zich als fans van een bepaalde band of solo-idool, en voerden campagne voor hun idolen – ze verschenen bij publieke optredens in de kleuren die bij het fandom horen, klaar om hun liefde voor hun idolen te showen en de populariteit van hun idolen te vergroten. Deze publieke steunbetuigingen waren belangrijk in de Koreaanse mediawereld: idolen met goed georganiseerde fandoms kregen meer aandacht door het support. (…) De fans konden druk uitoefenen op agentschappen om het uitbrengen van nieuwe muziek van hun geliefde idolen te financieren of om ervoor te zorgen dat hun idolen wat minder uitputtende schema's zouden krijgen voor repetities en optredens. En dit zorgde uiteraard weer voor de verkoop van cassettebandjes en cd's. Succes gaf fans steeds meer macht om de carrières van idolen te beïnvloeden (…). (…)
bron: The Washington Post, 2020
Vraag 5 2 punten
K-pop is een muziekstroming waarvan de oorsprong in Zuid-Korea ligt. Fans van deze popmuziek organiseren zich in zogenaamde fandoms. Sociaalwetenschappelijke onderzoekers naar fandoms maken een onderscheid tussen klassieke fans en fandoms. Klassieke fans zijn voornamelijk passieve consumenten van een populaire cultuur. Fandoms daarentegen zijn groepen fans met een meer activistische houding. Deze opgave gaat over de fandoms van K-popbands en hun activisme.
Gebruik tekst 2.
Dat fans zich aansluiten bij een K-popfandom kan te maken hebben met een identificatieproces. Er zijn drie dimensies in identificatieprocessen. Een daarvan is emotionele identificatie.
Beredeneer vanuit welke andere dimensie identificatie een reden kan zijn voor de fans om zich aan te sluiten bij een K-popfandom. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van een dimensie in identificatieprocessen en daarover informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Normatieve identificatie en daarover informatie uit tekst 2. (1p)
- Een redenering dat normatieve identificatie een reden voor de fans kan zijn om zich aan te sluiten bij een K-popfandom, met een toepassing van normatieve identificatie. (1p)
Functionele identificatie niet goed rekenen, omdat met de tekst niet beredeneerd kan worden dat functionele identificatie een reden voor fans is om zich aan te sluiten.
Vraag 6 2 punten
K-pop is een muziekstroming waarvan de oorsprong in Zuid-Korea ligt. Fans van deze popmuziek organiseren zich in zogenaamde fandoms. Sociaalwetenschappelijke onderzoekers naar fandoms maken een onderscheid tussen klassieke fans en fandoms. Klassieke fans zijn voornamelijk passieve consumenten van een populaire cultuur. Fandoms daarentegen zijn groepen fans met een meer activistische houding. Deze opgave gaat over de fandoms van K-popbands en hun activisme.
Gebruik tekst 2.
Leg uit dat nieuwe K-popfans politiek gesocialiseerd worden in de cultuur van K-popfandoms. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 2 waaruit cultuur blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en informatie uit tekst 2 waaruit politieke socialisatie blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 2 over de cultuur van K-popfandoms. (1p)
- Een uitleg van de politieke socialisatie van nieuwe K-popfans, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en daarover informatie uit tekst 2. (1p)
Vraag 8 2 punten
K-pop is een muziekstroming waarvan de oorsprong in Zuid-Korea ligt. Fans van deze popmuziek organiseren zich in zogenaamde fandoms. Sociaalwetenschappelijke onderzoekers naar fandoms maken een onderscheid tussen klassieke fans en fandoms. Klassieke fans zijn voornamelijk passieve consumenten van een populaire cultuur. Fandoms daarentegen zijn groepen fans met een meer activistische houding. Deze opgave gaat over de fandoms van K-popbands en hun activisme.
Gebruik tekst 2.
Beredeneer vanuit het functionalisme-paradigma welke functie de K-popfandoms in de samenleving vervullen. Gebruik in je redenering een kenmerk van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een redenering welke maatschappelijke functie de K-popfandoms vervullen vanuit het functionalisme-paradigma, met een kenmerk van het functionalisme-paradigma. (1p)
- Informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk van het functionalisme-paradigma blijkt. (1p)
2023, tijdvak 1: Gelijkheidssprookje
Opgavetekst
tekst 3 Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest
Zweden: het land van de vergevorderde seksegelijkheid, van gratis kinderopvang en eindeloos ouderschapsverlof, van vaders achter de kinderwagen, het land met een uitgesproken ‘feministische regering’, met gratis onderwijs en gezondheidszorg voor iedereen, een uitgebreid sociaal vangnet, nauwelijks corruptie of nepotisme, het land waar ieder dubbeltje een kwartje kan worden. (…) Waar de Fransen hun eigendunk hebben, de Spanjaarden hun warmbloedigheid, de Nederlanders hun zuinigheid en de Duitsers hun punctualiteit, zo hebben de Zweden hun stereotype van egalitarisme.
Maar de Zweden moeten op zoek naar een nieuw oorsprongsverhaal. De economisch historicus Erik Bengtsson, werkzaam aan de Lund Universiteit, schopt het beeld van een ‘egalitaire traditie’, een ‘oer-gelijkheid’, onderuit in zijn pas verschenen boek ‘Världens jämlikasteland?’ (’s Werelds meest gelijke land?). (…) Tuurlijk: Zweden is op een gegeven moment geëgaliseerd, zoveel is zeker. Maar dit is niet een eeuwenoud en eindeloos proces geweest. Volgens Bengtsson gebeurde die gelijktrekking ‘laat en snel’. “Juist omdat het systeem lange tijd zo exclusief was, kon zich van onderop een brede coalitie voor democratisering vormen.” Die coalitie van tegenstanders van het ancien régime1) groeide begin vorige eeuw uit tot een massale arbeidersbeweging die zich mobiliseerde in de Sociaal-democratische Arbeiderspartij (SAP). Toen uiteindelijk het algemeen kiesrecht was ingevoerd en bij de volgende parlementaire verkiezingen de oude garde resoluut aan de kant werd gezet, gooide de SAP het roer volledig om. In sneltreinvaart ontwikkelde het nieuwe bestuur een systeem van herverdeling; de herverdeling van kapitaal, inkomsten en politieke inspraak. De sociaaldemocraten maakten Zweden, zogezegd, het gelijkste land ter wereld. (…)
“Het is”, vertelt Bengtsson, “een romantisch idee over onze nationale oorsprong.” Het is onderdeel van het nationale zelfbeeld waarmee Zweden zich onderscheidt van de rest van Europa. Vanaf de Romantiek duikt het beeld van de simpele doch vrije Zweedse plattelandsbewoner op in literatuur, in poëzie, in de beeldende kunsten, in de folklore. “In de moderne geschiedenis is dit zelfbeeld ingezet in de politiek”, zegt Bengtsson. In de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog wezen de sociaal-democraten op deze versie van het verleden om het volk ervan te overtuigen dat hun socialistische standpunten niet vreemd of beangstigend (lees: Duits of Russisch) waren, maar gegrond in oud-Zweedse idealen. (…)
noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken
bron: Trouw, 2020
Vraag 9 1 punt
Het Scandinavische land Zweden wordt beschouwd als een van de meest sociaal gelijke landen in de wereld. Economisch historicus Bengtsson en de politiek historici Berggren en Trägårdh kijken op verschillende manieren naar de ontwikkeling van gelijkheid in Zweden. Deze opgave gaat over gelijkheid in Zweden.
Gebruik tekst 3.
Volgens tekst 3 hebben de Zweden een stereotype van egalitarisme.
Leg uit dat in ‘de egalitaire Zweden’ een stereotype te herkennen is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip stereotype en informatie uit tekst 3 waaruit stereotype blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat in ‘de egalitaire Zweden’ een stereotype te herkennen is, met een toepassing van een omschrijving van het begrip stereotype en daarover informatie uit tekst 3. (1p)
Vraag 11 4 punten
Het Scandinavische land Zweden wordt beschouwd als een van de meest sociaal gelijke landen in de wereld. Economisch historicus Bengtsson en de politiek historici Berggren en Trägårdh kijken op verschillende manieren naar de ontwikkeling van gelijkheid in Zweden. Deze opgave gaat over gelijkheid in Zweden.
Gebruik tekst 3.
In tekst 3 geeft Bengtsson vanuit de modernistische benadering kritiek op de nationalistische benadering van de ontwikkeling van de Zweedse nationale identiteit.
a Leg vanuit de nationalistische benadering uit dat het egalitarisme onderdeel uitmaakt van de Zweedse identiteit. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de nationalistische benadering en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 3 waaruit identiteit blijkt.
b Leg uit dat in de kritiek van Bengtsson de modernistische benadering te herkennen is. Gebruik in je uitleg een kenmerk van de modernistische benadering en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
- Onderdeel a: een toepassing van de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 3 waaruit de Zweedse identiteit blijkt. (1p)
- Onderdeel a: een uitleg vanuit de nationalistische benadering dat het egalitarisme onderdeel uitmaakt van de Zweedse identiteit, met een kenmerk van de nationalistische benadering en daarover informatie uit tekst 3. (1p)
- Onderdeel b: informatie uit tekst 3 waaruit een kenmerk van de modernistische benadering blijkt. (1p)
- Onderdeel b: een uitleg dat in de kritiek van Bengtsson de modernistische benadering te herkennen is, met het gekozen kenmerk van de modernistische benadering. (1p)
Vraag 15 2 punten
Het Scandinavische land Zweden wordt beschouwd als een van de meest sociaal gelijke landen in de wereld. Economisch historicus Bengtsson en de politiek historici Berggren en Trägårdh kijken op verschillende manieren naar de ontwikkeling van gelijkheid in Zweden. Deze opgave gaat over gelijkheid in Zweden.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 beschrijven Berggren en Trägårdh de Zweedse samenleving. Hofstede onderscheidt vijf dimensies waarop je culturen in samenlevingen van elkaar kunt onderscheiden. Twee dimensies van Hofstede zijn termijngerichtheid en onzekerheidsvermijding. Elke dimensie heeft twee polen, zoals de pool langetermijngerichtheid en de pool kortetermijngerichtheid.
Classificeer de Zweedse cultuur volgens Berggren en Trägårdh door deze in te delen op een pool van twee andere dimensies. Gebruik in je antwoord per dimensie een pool en per pool informatie uit tekst 4.
Let op: je mag de dimensies termijngerichtheid en onzekerheidsvermijding niet gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende polen, met per pool informatie uit tekst 4 over de Zweedse cultuur waaruit de gekozen pool blijkt: kleine machtsafstand, individualistisch, feminien. (2p)
Per juist antwoord 1 scorepunt, per pool met informatie uit tekst 4. Waar de informatie uit tekst 4 staat: kleine machtsafstand (r. 17-21), individualistisch (r. 29-36), feminien (r. 23-24 of r. 33-34).
2023, tijdvak 2: Self-tracking
Opgavetekst
tekst 1 Verlengstuk van ons lichaam
Self-tracking kan op uiteenlopende aspecten van het leven of lichaam betrekking hebben. Maar wat self-tracking-activiteiten vaak gemeen hebben, is dat iemand ze is gaan doen om inzicht te krijgen in een bepaalde verandering – bijvoorbeeld in een menstruatiecyclus – of dat iemand ze is gaan doen om iets te willen veranderen – zoals het gewicht of de sportprestaties. Een dergelijke monitoring van het leven en lichaam is natuurlijk niet nieuw. Al eeuwenlang vragen mensen zich af welk gewicht ze hebben of houden ze dagboeken bij over fysieke gesteldheid. In self-tracking draait het echter om iets (relatief) nieuws: er wordt gebruik gemaakt van digitale technologieën. De opkomst van mobiele apparaten en digitale sensors maakt het mogelijk om zeer gedetailleerd, langdurig en op grote schaal leven en lichaam te monitoren. Tegenwoordig is bijvoorbeeld elke smartphone standaard uitgerust met een stappenteller (…). (…)
Technologieën zijn normatief: zij worden dikwijls door en voor bepaalde cultureel geaccepteerde en ideale lichamen en mensen ontworpen. (…) Ook worden technologieën vaak zodanig ontworpen dat zij wenselijk gedrag en ervaringen stimuleren. Zo stuurt de stappenteller op onze smartphone push-berichten door, om ons niet alleen te verleiden om naar de app te gaan, maar ook om meer te lopen. (…) Om (…) af te vallen installeerde [respondent Debbie] een calorieteller op haar telefoon. Ze legt uit: “… Dus toen ben ik hem [de calorieteller-app] gaan gebruiken. En inderdaad, […] je hoeft maar eigenlijk te scannen wat je gegeten hebt en je weet het: […] wel of geen eten [meer op die dag]!” (…) Uit haar woorden blijkt dat er zoiets is als een ‘teveel aan calorieën’: dan stopt ze namelijk met eten. In dit geval lijkt dit ‘teveel’ afgeleid te worden uit een vergelijking met een bepaald gemiddelde: ‘teveel’ is dan dus een bovengemiddelde hoeveelheid. (…) In self-tracking is dit gemiddelde niet neutraal, maar vaak tot een ideaal verworden – het is iets waarnaar iemand streeft. Dit normatieve dictaat van het gemiddelde zit dikwijls ook ingebed in de self-tracking-technologieën zelf: bij een bovengemiddelde waarde kleuren de cijfers bijvoorbeeld rood, om de gebruiker er zo van te doordringen dat deze niet-wenselijk gedrag vertoont. (…) [Debbie zegt] dat ze, sinds ze de calorieteller gebruikt, in de loop van de dag niet meer naar haar hongergevoel luistert, maar zich laat leiden door het aantal aangegeven calorieën in de teller voor de vraag of ze wel of niet eet. Met andere woorden, als het gaat om eten, luistert ze niet meer naar haar fysieke lichaam, maar alleen nog naar haar calorieteller. (…)
bron: De Boer, Sociologie Magazine, 2021
Vraag 3 3 punten
Gebruik tekst 1.
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden. Dit zijn primaire, secundaire en tertiaire socialisatie. In self-tracking is een van deze drie vormen van socialisatie te herkennen.
Leg met deze vorm van socialisatie uit dat mensen tijdens self-tracking gesocialiseerd worden. Gebruik in je uitleg:
- een vorm van socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit de gekozen vorm blijkt;
- de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt tertiaire socialisatie en geeft daarover informatie uit tekst 1 (1p)
- Geeft informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt (1p)
- Legt uit dat mensen tijdens self-tracking gesocialiseerd worden, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept socialisatie (1p)
2023, tijdvak 2: Micronatie Rozeneiland
Opgavetekst
tekst 5 De man die Rozeneiland bouwde: ‘Het scheppingsproces was zijn schreeuw om vrijheid’
Lorenzo Rosa zegt dat hij, in tegenstelling tot zijn vader Giorgio, nooit de ambitie heeft gehad om zijn eigen ministaatje te creëren. Sterker nog, hij geeft toe: ‘het was gekkenwerk ... maar die jaren waren een beetje gekke jaren’. De ingenieur uit Bologna, Giorgio Rosa, stichtte op 1 mei 1968 zijn eigen onafhankelijke staat – Rozeneiland.
Het was een platform van 400 vierkante meter, gebouwd van beton, hout en staal, op iets meer dan 11 kilometer van de kust van Rimini, midden tussen de golven van de Adriatische Zee. (…) Het verhaal, vreemder dan fictie, wordt nu opnieuw verteld door Netflix, in een twee uur durende film die de producent Matteo Rovere beschrijft als ‘85 procent waargebeurd en 15 procent verzonnen’. Hoewel alle personages zijn gebaseerd op echte mensen en alle belangrijke gebeurtenissen kloppen, zijn sommige namen veranderd om identiteiten te beschermen. (…)
In gesprek met Sky News vanuit Italië, legt Rovere uit: ‘[Giorgio Rosa] droomde ervan om de heerser te zijn van deze wereld zonder regels, met wetgeving die hij zelf kan bepalen … Het was een schreeuw om vrijheid.’ (…)
Tegen de internationale achtergrond van de oorlog in Vietnam en de Amerikaanse burgerrechtenbeweging en omdat hij de bedompte regels in de Italiaanse samenleving van de late jaren zestig beu was, zag Giorgio het als een logische stap vooruit om zijn eigen staat te creëren (…). (…) Toen er eenmaal in zoetwater was voorzien (een grondwaterput werd 280 meter onder het platform geboord), werd het eiland opengesteld voor het publiek en veranderde het in een populaire toeristische attractie met bezoekersstromen vanaf de kust van Rimini. (...)
De filmproductie baseerde zich op anekdotes van de ingenieur, krantenknipsels, foto’s en opnames uit die tijd om het weinig bekende verhaal samen te stellen. De technische details achter de bouw waren ook van groot belang om te begrijpen hoe het eiland tot stand kwam. (…) Ondanks zijn slimme bouwtechnieken en zelfvoorzienende status, was het eiland geen lang leven beschoren. (…) [Giorgio Rosa] toonde zich veerkrachtig; hij was tevreden met de ervaring omdat hij het belang van individuele vrijheid had willen aantonen.’ (…)
bron: Sky News, 2020
Vraag 20 1 punt
Gebruik tekst 6.
De vorming van een nationale identiteit wordt anders benaderd door modernisten dan door de critici van de modernistische school.
Beargumenteer vanuit een van beide benaderingen of op micronatie Rozeneiland de vorming van een nationale identiteit te herkennen is. Gebruik in je argumentatie de naam en een kenmerk van de gekozen benadering en informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
- Beargumenteert vanuit de benadering van de modernisten of vanuit de critici van de modernistische school, of dat op micronatie Rozeneiland de vorming van een nationale identiteit te herkennen is, met een kenmerk van de gekozen benadering en informatie uit tekst 6 waaruit dat kenmerk blijkt (1p)
Een van beide benaderingen kiezen, of de vorming van een nationale identiteit op Rozeneiland te herkennen: de argumentatie moet een kenmerk van de gekozen benadering en informatie uit tekst 6 bevatten.
2022, tijdvak 1: Slapen in het openbaar
Opgavetekst
tekst 1 Dutten in het openbaar
Het Japanse ‘inemuri’ is een gebruik waar veel mensen uit het Westen jaloers op zullen zijn. Het beschrijft iets wat men bijna overal elders zeer beschamend zou vinden. Als je het letterlijk vertaalt, betekent ‘inemuri’ ‘aanwezig zijn terwijl je slaapt’, en feitelijk is die vertaling wel heel passend, want ‘inemuri’ is in slaap vallen waar andere mensen bij zijn terwijl je andere dingen zou moeten doen – en dit kan dus ook zijn, sterker nog, dit is vaak, in slaap vallen in een vergaderruimte terwijl je eigenlijk had moeten luisteren. Toch wordt ‘inemuri’ niet als schandelijk ervaren, zoals het in het Westen het geval zou zijn, waar men slapen tijdens werkuren, laat staan tijdens een vergadering, ziet als blijk dat men de controle heeft verloren en dus als een teken van zwakte. In plaats daarvan beschouwt men het in zijn algemeen juist als ultiem bewijs dat de slaper zo’n grote toewijding aan het werk voor de dag legt dat hij tijdelijk uitgeput is geraakt. (…) Het is een soort zakelijke oorlogswond om mee te pronken. Maar alleen als men het op de juiste manier doet, want er zijn wel degelijk regels. “Je status is van belang”, zegt dr. Brigitte Steger, een Oostenrijkse socioloog die verbonden is aan de universiteit van Cambridge en gespecialiseerd is in de Japanse cultuur. “Als je nog maar net bij het bedrijf werkt, en nog moet aantonen dat je gaat voor het bedrijf, kun je het nog niet maken om te gaan slapen.” (…) Daarnaast kent ‘inemuri’ ook een voorschrift met betrekking tot houding – het is wel eerzaam om in slaap te vallen terwijl je ertegen vecht, maar niet als je het expres doet. “Het moet eruitzien alsof je meedoet aan de vergadering, alsof je zeer geconcentreerd bent”, zegt Steger. “Je kan niet onder de tafel gaan liggen, of zo. Je moet rechtop zitten alsof je ingespannen aan het luisteren bent, en dan je hoofd neerleggen.” Als het je lukt om een stabiele houding in te nemen, dan kan een ‘inemuri’ vijf minuten, of 30 minuten, of een uur duren… zo lang als nodig is. Als iemand tegen je begint te praten, dan moet je gewoon weer wakker worden en antwoorden. De Japanners slapen te weinig (…) dus het is logisch dat dit land zo’n drastische oplossing nodig heeft. Maar een dutje doen en de behoefte aan een dutje tussendoor, dat komt overal voor. (…)
naar: The Guardian, 2015
Vraag 1 2 punten
Gebruik tekst 1.
Leg uit dat de acceptatie van dutten tijdens vergaderingen op het werk cultureel bepaald is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit tekst 1 waaruit cultuur blijkt;
− een kenmerk van cultuur;
− informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 1 over dutten waaruit een cultuur blijkt. (1p)
- Een uitleg dat de acceptatie van dutten tijdens het werk cultureel bepaald is, met plaatsgebonden of relatief als kenmerk van cultuur en informatie uit tekst 1 over Japan en het Westen/de rest van de wereld waaruit het gekozen kenmerk blijkt. (1p)
Voorbeeld uit het correctievoorschrift: volgens tekst 1 vinden mensen in Japan dutten tijdens vergaderingen onder bepaalde omstandigheden acceptabel en mensen in het Westen schandelijk; de cultuur van het dutten tijdens het werk is plaatsgebonden, dus is de acceptatie cultureel bepaald.
Vraag 2 2 punten
Gebruik tekst 1.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen nature- en nurture-invloeden op het gedrag van mensen.
Leg uit dat beide invloeden te herkennen zijn in het dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip nature;
− informatie uit tekst 1 waaruit nature blijkt;
− een omschrijving van het begrip nurture;
− informatie uit tekst 1 waaruit nurture blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat nature-invloeden te herkennen zijn in het dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan, met een toepassing van het begrip nature en informatie daarover uit tekst 1. (1p)
- Een uitleg dat nurture-invloeden te herkennen zijn in het dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan, met een toepassing van het begrip nurture en daarover informatie uit tekst 1. (1p)
Voorbeeld: nature is de universele, biologische behoefte aan een dutje (tekst 1); nurture zijn omgevingsfactoren op het werk, zoals de sociale regels die bepalen dat werknemers in Japan mogen dutten tijdens vergaderingen.
Vraag 6 1 punt
Gebruik tekst 2.
Het onderzoek van socioloog Steger naar slapen in het openbaar in Japan sluit aan bij het sociaalconstructivisme-paradigma.
Leg uit welk kenmerk van dit paradigma te herkennen is in de beschrijving van Steger van haar onderzoek. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
− informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat in de beschrijving van Steger van haar onderzoek een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma te herkennen is, met een toepassing van het kenmerk ‘interpreteren van/definiëren van/betekenisgeven aan de sociale werkelijkheid’ of ‘bindingen/sociale interacties vormen sociale handelingen/de sociale werkelijkheid’ en informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt. (1p)
Voorbeeld: Steger beschrijft dat slapen in het openbaar in Japan als iets anders wordt gezien dan ’s nachts slapen of een powernap; zij onderzoekt de interpretatie van slapen in Japan, waarin de wijze waarop mensen de sociale werkelijkheid definiëren te herkennen is.
2022, tijdvak 1: EU-campagne tegen euroscepsis
Opgavetekst
tekst 3 Wat is Euroscepticisme eigenlijk?
Meer dan een halve eeuw integratie binnen de EU heeft een diepgaande verwevenheid gecreëerd tussen het politieke, economische en sociale lot van haar lidstaten. Tegelijkertijd wordt de EU geplaagd door diepe verdeeldheid en conflicten binnen en langs haar grenzen. De politieke breuklijnen doorkruisen het continent van Noord naar Zuid over economische hervormingen en bezuinigingen, en van Oost naar West over migratie en mensenrechten. Tegelijkertijd gaat Euroscepticisme onder de bevolking een belangrijkere rol spelen in verkiezingen en ook in de partijpolitiek. (…) Opvattingen over Europa zijn een weerspiegeling van de nationale omstandigheden waarin mensen zich bevinden. (…) Euroscepticisme komt tot stand door de voordelen van het huidige lidmaatschap in de EU, de status quo, te vergelijken met de mogelijke voordelen van een alternatieve situatie. De vraag is, hoe zou het ons en ons land zijn vergaan buiten de EU? Onderzoek (…) wijst uit dat de loyaliteit ten aanzien van de EU zwak is, omdat burgers zich maar in geringe mate Europees voelen. Het gaat burgers voornamelijk om: how much have you done for me lately?1) (…) Als een land deel uitmaakt van de EU kunnen burgers gebruikmaken van bepaalde publieke goederen en diensten die nationale stelsels zelf niet zouden kunnen leveren. Maar deze voordelen kunnen ook als duurbetaald worden gezien, zoals het moeten accepteren van de gerechtelijke invloed van het Europese Hof of de economische invloed van de Europese Centrale Bank. (…) Eurosceptici geloven dat hun land ook buiten de EU kan overleven (of zelfs goed zal gedijen). (…) Het feit dat de mate van Euroscepticisme hoger is in lidstaten die het goed doen, zowel economisch als bestuurlijk, en lager is in staten die slechter presteren, heeft te maken (…) met het feit dat burgers over het algemeen hun eigen nationale regeringen verantwoordelijk houden voor de staat van de economie en het bestuur – niet de EU. Politicologische studies tonen daarbij aan dat mensen krediet en schuld toeschrijven aan de politici die ze het best kennen, dat wil zeggen die in Den Haag en dus in mindere mate die in Brussel. Dit is des te minder opmerkelijk als men bedenkt dat nationale politici zelf ook niet graag toegeven dat ze er op belangrijke beleidsterreinen niet zo toe doen. Nationale regeringen zullen graag krediet opeisen voor gunstige economische omstandigheden in een poging om kiezers te winnen. (…)
noot 1 how much have you done for me lately? = hoeveel heb jij onlangs voor mij gedaan?
bron: De Vries, VU, 2019
Vraag 9 2 punten
Gebruik tekst 3.
Lees tekst 3. Eurosceptische burgers lijken zich weinig te identificeren met Europa. Er zijn drie dimensies te onderscheiden in identificatieprocessen. Een daarvan is normatieve identificatie.
Beredeneer met de twee andere dimensies dat eurosceptische burgers zich weinig identificeren met Europa. Gebruik in je redenering per dimensie de naam en een omschrijving van de gekozen dimensie in identificatieprocessen.
Bekijk het antwoord
- Een redenering dat eurosceptische burgers zich weinig emotioneel identificeren met Europa, met een toepassing van emotionele identificatie van burgers met Europa. (1p)
- Een redenering dat eurosceptische burgers zich weinig functioneel identificeren met Europa, met een toepassing van functionele identificatie van burgers met Europa. (1p)
Verbeterd: in het correctievoorschrift stond ‘met de Europa’ (tikfout); hier staat ‘met Europa’. Voorbeeld emotioneel: eurosceptische burgers voelen zich maar in geringe mate Europees, dus de verbondenheid met burgers in heel Europa is gering. Voorbeeld functioneel: eurosceptische burgers zien nauwelijks gemeenschappelijke belangen of wederzijdse afhankelijkheid tussen zichzelf en burgers in Europa.
figuur 2 Het aanhouden van het effect van de EU-campagne op steun voor Europese integratie, 2019 (N=1583)

Staafdiagram. Verticale as: ‘score’, van 0 tot 7, met een onderbreking tussen 0 en 4. Twee staven met een foutbalk: de controlegroep met een score van ongeveer 5,5, en de experimentele groep met een score van ongeveer 5,7. Het verschil tussen de twee staven is klein.
Vraag 13 2 punten
Gebruik figuur 1 en figuur 2.
De onderzoekers geven aan dat het verschil in figuur 1 significant is en dat het verschil in figuur 2 niet significant is.
Beredeneer of uit de onderzoeksresultaten blijkt dat in het experiment politieke socialisatie van EU-burgers heeft plaatsgevonden. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
− een omschrijving van het begrip significant;
− gegevens uit figuur 1 om significantie te illustreren;
− gegevens uit figuur 2 om significantie te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een toepassing van het begrip significant met gegevens over de onderzoeksresultaten uit figuur 1 en uit figuur 2 om significantie te illustreren. (1p)
- Een redenering dat wel uit de onderzoeksresultaten blijkt dat in het experiment politieke socialisatie van EU-burgers heeft plaatsgevonden, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie op de korte termijn, of een redenering dat niet uit de onderzoeksresultaten blijkt dat in het experiment politieke socialisatie van EU-burgers heeft plaatsgevonden, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie op de lange termijn. (1p)
Voorbeeld: het verschil in figuur 1 is significant en dus niet aan het toeval toe te schrijven, terwijl het effect na een jaar in figuur 2 niet meer vast te stellen is. Op korte termijn wordt een positieve politieke opvatting over Europese integratie met een EU-campagnevideo dus wel overgedragen (politieke socialisatie op korte termijn). Op lange termijn wordt die opvatting niet verworven; dan blijkt niet dat politieke socialisatie heeft plaatsgevonden.
2022, tijdvak 2: Wat is integratie?
Vraag 16 2 punten
Uit het SCP-onderzoek blijkt dat integratie volgens de meeste Nederlanders bijvoorbeeld gaat over het spreken van de Nederlandse taal.
Vanuit de modernistische benadering wordt anders gekeken naar de historische ontwikkeling van de nationale cultuur dan door de critici van de modernistische benadering. Zowel de modernisten als de critici zien taal echter als een belangrijk element van de nationale cultuur.
Geef vanuit beide benaderingen een andere oorzaak waardoor het spreken van de Nederlandse taal een element van de nationale cultuur geworden is. Gebruik in je antwoord per oorzaak de naam van de gekozen benadering.
Bekijk het antwoord
- Een oorzaak volgens de modernisten (modernistische benadering) waardoor het spreken van de Nederlandse taal een element van de nationale cultuur is geworden: een door de staat gestuurde standaardisering van de taal in de negentiende eeuw. (1p)
- Een oorzaak volgens de critici van de modernistische benadering waardoor het spreken van de Nederlandse taal een element van de nationale cultuur is geworden: het spreken van de taal komt van oudsher voort uit de gemeenschap. (1p)
tekst 5 De publieke opinie over integratie
Bijna iedereen, met of zonder migratieachtergrond, geeft aan dat integratie betekent dat iemand meedoet in de samenleving. Integratie gaat over de taal spreken, werken, geen overlast veroorzaken en moeite doen. Gevraagd naar de belangrijkste problemen op het gebied van integratie noemen veel autochtone¹ Nederlanders dat mensen met een migratieachtergrond zich te weinig aanpassen en dat de Nederlandse normen en waarden onder druk staan. 80% van de autochtone Nederlanders geeft aan dat mensen met een migratieachtergrond de Nederlandse normen en waarden moeten overnemen. Ruim de helft (54%) vindt dat zij mee moeten doen aan de Nederlandse culturele tradities. 56% vindt dat mensen met een migratieachtergrond hun eigen cultuur en gewoonten meer dan nu moeten loslaten, 32% vindt dat de meeste mensen hun best doen om te integreren in Nederland. Mensen met een migratieachtergrond denken daar iets anders over: zij benadrukken het belang van respect voor elkaar en voor elkaars cultuur en tradities, maar vinden niet dat dit betekent dat mensen moeten meedoen aan deze culturele tradities. (…) Wederzijds begrip en respect en het mengen (samenleven) op school, werkvloer en in de wijk worden vaak genoemd om de verhoudingen te verbeteren. (…)
Vrijwel iedereen geeft aan dat integratie strikt genomen niet van toepassing is op mensen met een tweedegeneratie-migratieachtergrond. Bij mensen met een migratieachtergrond van de tweede generatie is het geluid vrijwel unaniem: ‘Wij zijn hier geboren en getogen, spreken de taal goed, doen mee in de samenleving en hoeven dus niet te integreren.’ Toch voelt de tweede generatie dat autochtone Nederlanders dat anders zien; uit hun dagelijkse ervaringen blijkt dat ze in de ogen van autochtone Nederlanders altijd een migrant en dus ‘anders’ zullen zijn. Bij Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders is het hun huidskleur, bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders hun islamitische geloof, waardoor ze het gevoel hebben nooit ‘echt’ als Nederlander te worden gezien door de autochtone Nederlanders.
bron: COB, SCP, 2019
noot 1 autochtoon = inheemse bevolking (begrip afkomstig uit het Grieks); verouderde benaming van Nederlanders zonder migratieachtergrond
Vraag 17 2 punten
Gebruik tekst 5.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van socialisatie.
a Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van Nederlanders zonder migratieachtergrond over integratie, volgens het SCP-onderzoek.
b Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond over integratie, volgens het SCP-onderzoek.
Gebruik voor a en b in je uitleg steeds:
- de naam en de omschrijving van een andere vorm van socialisatie;
- informatie uit tekst 5 om de gekozen vorm te illustreren.
Bekijk het antwoord
- (a) Een uitleg dat in de opvatting van Nederlanders zonder migratieachtergrond over integratie acculturatie te herkennen is, met de naam en omschrijving van acculturatie en daarover informatie uit tekst 5 (bijvoorbeeld: 80% vindt dat mensen met een migratieachtergrond de Nederlandse normen en waarden moeten overnemen, r. 14-19). (1p)
- (b) Een uitleg dat in de opvatting van tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond over integratie enculturatie te herkennen is, met de naam en omschrijving van enculturatie en daarover informatie uit tekst 5 (bijvoorbeeld: zij zijn hier geboren en getogen, spreken de taal goed en hoeven dus niet te integreren, r. 47-50). (1p)
Vraag 18 2 punten
Gebruik tekst 5.
Het integratievraagstuk kan gezien worden als identiteitsvraagstuk. Er zijn verschillende typen identiteiten. Een daarvan is sociale identiteit.
Leg met twee andere type identiteiten uit dat uit het SCP-onderzoek blijkt dat tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond een spanning tussen identiteiten kunnen ervaren. Gebruik in je uitleg:
- per type identiteit de naam en een omschrijving;
- per type identiteit informatie uit tekst 5.
Bekijk het antwoord
- De naam en een toepassing van (externe) collectieve identiteit, met daarover informatie uit tekst 5 (bijvoorbeeld: Nederlanders zonder migratieachtergrond zien tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond als migrant en dus als anders, r. 52-56). (1p)
- De naam en een toepassing van persoonlijke identiteit, met daarover informatie uit tekst 5 waaruit de spanning blijkt (bijvoorbeeld: zij zien zichzelf als Nederlander, maar voelen dat zij als zodanig niet worden gezien, r. 48-49 en r. 61-64). (1p)
tabel 2 ‘Wat is integratie’, bevolking 18+, 2019 (n=57)
| Autochtone Nederlanders | Turkse/Marokkaanse Nederlanders | Surinaamse/Antilliaanse Nederlanders |
|---|---|---|
| beheersing van de Nederlandse taal | beheersing van de Nederlandse taal | beheersing van de Nederlandse taal |
| aanpassen | aan de Nederlandse wet houden | meedoen en mee kunnen doen |
| houden aan Nederlandse wet- en regelgeving | naar school gaan | leren van elkaar |
| handhaving | aanpassen | normen en waarden |
| meedoen in de maatschappij | acceptatie | goed samenleven |
| actief op zoek naar werk of naar school gaan | respect | begrip tonen voor elkaar |
| geen problemen veroorzaken op straat of in de wijk | meedoen | openstaan |
| kennis over en begrip voor elkaars tradities | samenleven | gelijkwaardigheid |
| geven en nemen | gelijke kansen | |
| gelijke kansen | empathie en begrip | |
| een bijdrage leveren | ||
| normen en waarden |
Toelichting
De deelnemers aan de groepsgesprekken is gevraagd waar ze aan denken bij de term integratie en wanneer iemand geïntegreerd is.
De categorie ‘autochtone Nederlanders’ is een verouderde benaming van Nederlanders zonder migratieachtergrond.
bron: COB, SCP, 2019
Vraag 19 1 punt
Gebruik tabel 2.
In tabel 2 staan beschrijvingen van het begrip integratie door deelnemers aan groepsgesprekken.
Geef vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma een verklaring voor de beschrijvingen van integratie door de deelnemers uit de drie sociale categorieën in tabel 2. Gebruik in je verklaring:
- een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
- gegevens uit tabel 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een verklaring vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma voor de beschrijvingen van integratie door de drie categorieën, met een kenmerk van dit paradigma (mensen definiëren samen de sociale werkelijkheid, zodat overeenkomsten ontstaan door interactie tussen de categorieën, of verschillen door interactie binnen de categorieën) en gegevens uit tabel 2 (bijvoorbeeld: beheersing van de Nederlandse taal en meedoen komen in alle drie de categorieën voor, en gelijke kansen wordt alleen genoemd door de categorieën met een migratieachtergrond). (1p)
2022, tijdvak 2: Minister Blok bezoekt Zuid-Afrika
Opgavetekst
tekst 6 De hernieuwde Europese interesse in Afrika
Ten tijde van de Commissie Juncker werd de focus op Afrika vooral bepaald door de migratiecrisis, waarmee de Europese Unie worstelde, en de hoop de toename van Afrikaanse migratie naar Europa te beteugelen met geld, het creëren van banen en het versnellen van economische groei. Onder auspiciën van de huidige Commissie wordt Afrika nu eerst en vooral als de hoeksteen van Europese geopolitieke ambities gezien. Tijdens haar eerste buitenlandse reis in december 2019 bezocht Von der Leyen het hoofdkwartier van de Afrikaanse Unie (AU) in Addis Ababa en daar sprak ze opnieuw uit dat de EU zich erop wil toeleggen om een ‘gelijkwaardig partnerschap’ tot stand te brengen. Het feit dat haar bezoek plaatsvond minder dan een week nadat ze was aangesteld benadrukt het groeiende strategische belang van Afrika voor het buitenlandbeleid van de EU. Deze strategische buiging richting Afrika wordt nog eens verder onderbouwd door een groot aantal recente diplomatieke initiatieven van EU-lidstaten (…).
De hernieuwde Europese interesse in Afrika komt op een cruciaal tijdstip voor globale geopolitieke competitie, voor de verhoudingen tussen de EU en Afrika, en voor het Afrikaanse continent zelf. Ondanks de enorme uitdagingen wordt Afrika steeds meer gezien als een continent van mogelijkheden. Deze nieuwe kijk op Afrika is onder andere tot stand gekomen omdat het continent beschikt over een overvloed aan natuurlijke bronstoffen en daarbovenop hoge demografische en economische groei in de laatste twee decennia. Een andere factor die dit nog eens versterkt, is de hervorming van de AU, en dan met name vanwege de totstandkoming van de Afrikaanse Continentale vrijhandelszone (AfCFTA) dat vanaf januari 2021 zal starten. Het AfCFTA-verdrag verenigt 54 landen en 1,2 miljard mensen, en vormt daarmee de grootste vrijhandelszone ter wereld sinds de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie.
Maar dat is nog niet alles. Het groeiende geostrategische belang van Afrika heeft er ook voor gezorgd dat er een nieuwe wedloop is ontstaan om de opkomende markt van het continent, de natuurlijke bronstoffen die het rijk is en de stemrechten die het heeft in internationale organen, en dan met name de Verengde Naties. Zowel traditionele als nieuwe mogendheden, zoals China, de VS, India, Rusland, Turkije en de Golfstaten, zijn in een race verwikkeld om hun politieke, economische en militaire positie op het continent te verbeteren. (…) Met andere woorden, Europa is niet de enige speler in het veld. (…)
naar: EPC, 2020
Vraag 21 1 punt
Gebruik tekst 6.
Volgens tekst 6 staat Afrika hoog op de EU-agenda voor buitenlandbeleid. Afrika wordt onder commissievoorzitter Von der Leyen anders benaderd dan onder haar voorganger Juncker.
Framing is een van de mediastrategieën die politici gebruiken.
Leg uit dat commissievoorzitter Von der Leyen Afrika anders framet dan haar voorganger. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip framen;
- twee voorbeelden uit tekst 6 van framen.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat Von der Leyen Afrika anders framet dan haar voorganger Juncker, met een toepassing van het bepalen van de dominante probleemdefinitie of beeldvorming uit de omschrijving van framen en twee voorbeelden uit tekst 6 (bijvoorbeeld: onder Juncker werd de focus bepaald door de migratiecrisis, r. 1-9; onder Von der Leyen is de benadering een gelijkwaardig partnerschap, r. 9-20). (1p)
2021, tijdvak 1: De nieuwe politieke partij DENK
Opgavetekst
Inleiding Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK
Na de verkiezingen van 2017 treedt de nieuwe politieke partij DENK voor het eerst toe tot de Tweede Kamer, met drie zetels. Het jaar daarna doet DENK voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. De partij behaalt zetels in met name de grote steden. Politicoloog Vermeulen en zijn collega’s hebben onderzoek gedaan naar deze nieuwe politieke partij. Volgens de onderzoekers vult DENK een gat in het bestaande politieke landschap, met een combinatie van conservatieve en progressieve standpunten. Deze opgave gaat over de resultaten van het onderzoek.
tekst 1 De DENK-stemmer
DENK is met name populair onder jonge kiezers: hierbij speelt de mobilisatie van DENK op sociale media zeker een rol, maar ook dat deze kiezers minder loyaal zijn aan de PvdA. Een ruime meerderheid van de DENK-stemmers gaf bovendien aan in het verleden op de PvdA gestemd te hebben. (…)
De gemiddelde DENK-stemmer (…) combineert (…) elementen die andere bestaande partijen niet vertegenwoordigen.
Politicologen onderscheiden vaak drie verschillende dimensies in het politieke landschap. Ten eerste is er een morele dimensie, die over vraagstukken als euthanasie of de emancipatie van homoseksuelen gaat. Op deze onderwerpen zijn DENK-stemmers conservatief: er is bij hen weinig steun voor euthanasie of de emancipatie van homoseksuelen. (…)
Ten tweede is er een globaliseringsdimensie, die over vraagstukken als immigratie, integratie, discriminatie en islam gaat. Op deze onderwerpen zijn DENK-stemmers over het algemeen juist progressief: ze zijn sterk gekant tegen islamofobie¹) en zijn voorstanders van immigratie. (…) Het is wel belangrijk om hierbij op te merken dat oppositie tegen discriminatie, bijvoorbeeld tegen etnisch profileren door de politie, voor DENK-stemmers een belangrijker stemmotief is dan wat meer abstracte vragen over globalisering, zoals het toelaten van vluchtelingen.
Ten derde zijn er sociaaleconomische onderwerpen zoals inkomensverdeling. Het is opvallend dat de DENK-stemmers die voorheen vaak PvdA stemden, op deze onderwerpen geen uitgesproken links profiel hebben. (…)
De DENK-stemmer heeft dus een heel eigen ideologisch profiel: moreel conservatief, maar juist progressief op vraagstukken van immigratie en integratie, cynisch over de politiek, maar niet uitgesproken links. (…)
De partij vult een gat in het bestaande politieke landschap met haar unieke positie (…): conservatieve elementen worden gecombineerd met meer progressieve ideeën over immigratie, diversiteit en globalisering.
noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en discriminatie van moslims
naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018
Vraag 1 2 punten
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden: primaire, secundaire en tertiaire.
Leg uit dat DENK kan bijdragen aan de tertiaire politieke socialisatie van jonge kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip tertiaire socialisatie;
- een voorbeeld uit tekst 1 van tertiaire socialisatie;
- de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
Gebruik tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Past het begrip tertiaire socialisatie toe, met sociale media als voorbeeld uit tekst 1 (DENK mobiliseert jonge kiezers via sociale media, een onpersoonlijke band, dus tertiaire socialisatie) (1p)
- Legt uit dat DENK kan bijdragen aan de politieke socialisatie van jonge kiezers, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (DENK kan politieke waarden en handelingspatronen overdragen, zoals gaan stemmen) (1p)
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat de komst van de nieuwe politieke partij DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip normatieve identificatie;
- informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren.
Gebruik tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers, met een toepassing van het begrip normatieve identificatie (1p)
- Gebruikt informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren (bijvoorbeeld: de gemiddelde DENK-stemmer combineert conservatieve en progressieve waarden en normen die andere partijen niet vertegenwoordigen, of: het eigen ideologisch profiel van de DENK-stemmer dat overeenkomt met de partij DENK) (1p)
2021, tijdvak 1: Het Internationaal Strafhof
Opgavetekst
Inleiding Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Ruim vijftig jaar lang gingen er in de Verenigde Naties (VN) stemmen op om een internationaal strafhof op te richten voor een mondiale strijd tegen straffeloosheid, voor internationale mensenrechten, voor veiligheid en voor stabiliteit. In 1998 werd het Statuut van Rome opgesteld voor de oprichting van het Internationaal Strafhof. In dit statuut staat welke gedragingen door het Internationaal Strafhof strafbaar worden gesteld en dat het Internationaal Strafhof verregaande bevoegdheden heeft het internationaal strafrecht uit te oefenen. Nadat zestig staten het statuut ondertekenden, vestigde het Internationaal Strafhof zich in 2002 in Den Haag.
Het Internationaal Strafhof onderzoekt, en berecht wanneer nodig, individuen die aangeklaagd zijn voor misdaden in de internationale gemeenschap en die tot dan toe hun berechting konden ontlopen. Het Internationaal Strafhof treedt pas op als de staat waar de misdaden plaatsvonden niet kan vervolgen of niet wil vervolgen.
Inmiddels hebben ruim 120 staten het statuut ondertekend, maar grootmachten, zoals China, Rusland, India en de Verenigde Staten, zitten daar niet bij. In 2018 dreigden de Verenigde Staten zelfs het Internationaal Strafhof actief tegen te werken. Het Internationaal Strafhof komt meer en meer onder druk te staan.
Vraag 8 1 punt
Het cultuuruniversalisme en het cultuurrelativisme hebben verschillende uitgangspunten. VN-lidstaten pleiten met het Internationaal Strafhof onder meer voor de strijdpunten veiligheid, internationale mensenrechten en stabiliteit.
Leg voor het strijdpunt internationale mensenrechten uit of daarin het cultuuruniversalisme of het cultuurrelativisme te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme;
- een uitgangspunt van het cultuurrelativisme.
Gebruik de inleiding.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het cultuuruniversalisme te herkennen is in het strijdpunt internationale mensenrechten, met een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme (internationale mensenrechten gelden voor alle culturen) en een uitgangspunt van het cultuurrelativisme (lokale waarden van de culturen, die het Strafhof niet hanteert) (1p)
2021, tijdvak 2: Kringlooplandbouw
Opgavetekst
Inleiding Kringlooplandbouw
Op wereldschaal is Nederland een belangrijke exporteur van landbouwproducten, zoals bloemen en zuivel. Nederland importeert ook veel. De landbouwgrond van het Nederlandse voedsel ligt voor ongeveer driekwart in het buitenland.
Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Nederlandse overheid de modernisering van de landbouw gestimuleerd voor voedselzekerheid en economische groei. De ontwikkeling van onder meer kunstmest en gespecialiseerde landbouwmachines heeft geleid tot schaalvergroting, intensivering, kostprijsverlaging en groei van internationale handel. De enorme toename van de productiviteit van de Nederlandse landbouw heeft gezorgd voor economische successen, maar ook voor ecologisch zeer belastende landbouw.
In 2018 dringt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een adviesorgaan voor de overheid, aan op een overgang naar een toekomstbestendig landbouwsysteem. Het kabinet komt in 2018 met een nieuwe landbouwvisie. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geeft in deze visie aan dat Nederland zal moeten overstappen naar kringlooplandbouw.
Vraag 6 1 punt
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is de consument een belangrijke partij. Door minder vlees en zuivel te consumeren kan de consument een groot effect hebben op de landbouw. Om Nederlanders aan te sporen iets minder vlees te eten organiseert influencer Isabel Boerdam sinds 2018 de campagne De Week Zonder Vlees. Leg uit met een kernconcept bij het hoofdconcept vorming dat influencer Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek. Gebruik in je uitleg de naam en de omschrijving van het kernconcept bij het hoofdconcept vorming. Je mag het kernconcept cultuur niet gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat influencer Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek, met de naam socialisatie/acculturatie en een toepassing ervan: het publiek eigent zich de norm eten zonder vlees over te dragen eigen. (1p)
Vraag 7 1 punt
Tekst 1 beschrijft de landbouwvisie van het kabinet, die gaat over de overgang naar kringlooplandbouw in Nederland. Deze overgang kan gezien worden als een overgang in cultuur. Hofstede onderscheidt dimensies waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden, zoals feminien-masculien. Welke ontwikkeling in een dimensie van Hofstede is te herkennen in de overgang naar kringlooplandbouw?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2021, tijdvak 2: Hongarije en de Europese Unie
Vraag 11 2 punten
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de autonomie van staten aantasten. Leg uit dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch cultureel verzet te herkennen is tegen een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast. Gebruik in je uitleg: informatie uit tekst 2 over (neo-)nationalistisch cultureel verzet; een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch cultureel verzet te herkennen is, met informatie uit tekst 2: de nadruk op de nationale culturele herkomst, en het verzet tegen krachten die de nationale wortels in Europa willen losmaken. (1p)
- Noemt een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast, bijvoorbeeld de Europese integratie of de grensoverschrijdende problemen die volgens Orbán ontstaan door migratie. (1p)
Vraag 12 3 punten
In tekst 2 staat dat premier Orbán sprak tijdens een herdenking van een nationale historische gebeurtenis. Nationale cultuur wordt door de modernistische benadering anders geïnterpreteerd dan door critici van de modernistische benadering. Leg uit dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept cultuur; een kenmerk van de modernistische benadering; een kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische benadering.
Bekijk het antwoord
- Noemt verhaal/mythe/beeld als kenmerk van de modernistische benadering. (1p)
- Noemt traditie/gedeelde herinneringen als kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische benadering. (1p)
- Legt uit dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur, met een toepassing van het kernconcept cultuur: het herdenken is als verhaal en als traditie een uitdrukkingsvorm van de gedeelde geschiedenis van de burgers van een land. (1p)
Vraag 16 2 punten
In tabel 1 staan de resultaten van het onderzoek naar opvattingen van Hongaren over democratische waarden, onderverdeeld naar Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Bij drie stellingen is het verschil tussen beide categorieën significant. Beschrijf het verschil in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je beschrijving gegevens uit tabel 1 over de stelling over de rechten van vrouwen. Leg uit dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip significantie.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft het verschil: van de Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen vindt meer mensen (namelijk 82%) het belangrijk dat vrouwen dezelfde rechten hebben als mannen, dan van de Hongaren die zijn beleid wel steunen (namelijk 70%). (1p)
- Legt uit dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen, met een omschrijving van significantie: een significant verschil betekent dat een verschil tussen beide groepen niet aan het toeval kan worden toegeschreven. (1p)
2021, tijdvak 2: Coffin homes
Opgavetekst
Inleiding Coffin homes
Hongkong is een zeer dichtbevolkte wereldstad op een schiereiland in het zuidoosten van China. Hongkong heeft westerse kenmerken, omdat de stad ruim een eeuw onder Brits koloniaal bestuur gestaan heeft. In 1997 is Hongkong weer overgedragen aan China, maar Hongkong functioneert (nog) als een soort stadstaat.
In anderhalve eeuw is Hongkong van een klein dorp met een lokale handelspost uitgegroeid tot een wereldstad met zeven miljoen inwoners en een mondiaal handelscentrum. De grote aantallen arbeidsmigranten in Hongkong komen vooral van het vasteland van China, maar ook uit Zuidoost-Aziatische landen.
Volgens de officiële berekeningen van Hongkong uit 2016 wonen ruim 200.000 van deze arbeidsmigranten in appartementen die zijn opgedeeld in kleine eenheden. De woonruimtes zijn veelal voor één persoon en niet veel groter dan een doodskist, een ‘coffin’. Deze opgave gaat over het leven in ‘coffin homes’ en over de vastgoedmarkt van Hongkong.
Vraag 26 2 punten
Hongkong heeft een eeuw lang onder Brits bestuur gestaan en heeft zich in die tijd sterk ontwikkeld onder invloed van de westerse cultuur. De westerse cultuur heeft verschillende kenmerken, zoals economische en politieke kenmerken. Leg uit dat deze twee kenmerken van de westerse cultuur te herkennen zijn in Hongkong. Gebruik in je uitleg: een economisch kenmerk van de westerse cultuur; een politiek kenmerk van de westerse cultuur; per kenmerk een voorbeeld uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het economische kenmerk liberale markteconomie (kapitalisme/welvaart) te herkennen is in Hongkong, met informatie uit tekst 3: Hongkong is liberaal en superkapitalistisch. (1p)
- Legt uit dat het politieke kenmerk democratie te herkennen is in Hongkong, met informatie uit tekst 3: in 2014 werd gedemonstreerd voor vrije verkiezingen. (1p)
2021, tijdvak 3: Politieke strijdpunten in Nederland
Opgavetekst
tabel 1 Opvattingen over zes politieke strijdpunten, bevolking van 18 jaar en ouder, Nederland, 2014 (in procenten)
| 1-4 | 5-6 | 7-10 | totaal | |
|---|---|---|---|---|
| euthanasie: verbieden (1) - toestaan (10) | 8 | 7 | 85 | 100 |
| verantwoordelijkheid: overheid meer (1) - mensen meer (10) | 28 | 29 | 43 | 100 |
| inkomensverschillen in Nederland: kleiner (1) - groter (10) | 52 | 36 | 12 | 100 |
| Europese eenwording: verder (1) - is al te ver gegaan (10) | 24 | 26 | 50 | 100 |
| allochtonen: behoud eigen cultuur (1) - geheel aanpassen (10) | 18 | 27 | 55 | 100 |
| materialisme: milieu belangrijker (1) - economie belangrijker (10) | 30 | 37 | 33 | 100 |
Toelichting
In de vraagstelling worden steeds twee tegengestelde standpunten geformuleerd met de vraag om het eigen standpunt met een cijfer tussen 1 en 10 aan te geven. Voorbeeld: Acht procent van de respondenten gaf een cijfer van 1 tot en met 4 op de vraag over euthanasie.
euthanasie: ‘Sommige mensen vinden dat euthanasie altijd verboden moet zijn (1). Anderen vinden dat euthanasie mogelijk moet zijn als de patiënt daarom vraagt (10).’
verantwoordelijkheid: ‘Sommige mensen vinden dat de overheid meer verantwoordelijk moet zijn om ervoor te zorgen dat iedereen krijgt wat hij nodig heeft (1). Anderen vinden dat mensen meer verantwoordelijkheid moeten nemen om voor zichzelf te zorgen (10).’
inkomensverschillen: ‘Sommige mensen vinden dat de verschillen in inkomens in ons land kleiner moeten worden (1). Anderen vinden dat ze groter moeten worden (10).’
Europese eenwording: ‘Sommige mensen vinden dat de Europese eenwording nog verder zou moeten gaan (1). Anderen vinden dat de Europese eenwording al te ver is gegaan (10).’
allochtonen: ‘Sommigen vinden dat allochtonen in Nederland moeten kunnen leven met behoud van de eigen cultuur (1). Anderen vinden dat zij zich geheel moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur (10).’
materialisme: ‘Als u moet kiezen tussen de belangen van natuur en milieu aan de ene kant (1) en de belangen van economie en werkgelegenheid aan de andere kant (10).’
naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2014
Vraag 1 2 punten
Na de jaren zestig van de vorige eeuw kenmerkte de Nederlandse cultuur zich bijvoorbeeld als: weinig gezagsgetrouw. Leg uit welk ander kenmerk van de Nederlandse cultuur na de jaren zestig te herkennen is in de gegevens uit tabel 1. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het kenmerk van de Nederlandse cultuur; een gegeven uit tabel 1 over het gekozen kenmerk.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg welk kenmerk van de Nederlandse cultuur na de jaren zestig te herkennen is in de gegevens uit tabel 1, met een toepassing van een van de kenmerken: geseculariseerd, postchristelijk, gedeconfessionaliseerd of geïndividualiseerd. (1p)
- Een gegeven uit tabel 1 over de stelling over euthanasie of over verantwoordelijkheid waaruit het gekozen kenmerk blijkt (bijv. dat het grootste deel, 85 procent, euthanasie wil toestaan). (1p)
Vraag 6 2 punten
Uit tabel 1 blijkt dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over hoe belangrijk natuur en milieu zijn aan de ene kant tegenover hoe belangrijk economie en werkgelegenheid zijn aan de andere kant. Verklaar vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over het belang van milieu en economie. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma.
Bekijk het antwoord
- Een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma (bijv. mensen verschillen in hun betekenisgeving aan de werkelijkheid). (1p)
- Een verklaring dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over het belang van milieu en economie, met een toepassing van het gekozen kenmerk (bijv. omdat zij de waarde van milieu en economie verschillend betekenis geven). (1p)
2021, tijdvak 3: De achtergrond van politici in Groot-Brittannië
Opgavetekst
figuur 1 Percentage mensen in Groot-Brittannië dat terechtkomt in het vierde inkomenskwartiel naar het inkomenskwartiel van de ouders, 2007

Staafdiagram met vier staven, één per inkomenskwartiel van de ouders: eerste, tweede, derde en vierde inkomenskwartiel. Verticale as: percentage, van 0 tot 50. Legenda: inkomenskwartiel van de ouders. Afleesbaar, ongeveer: eerste inkomenskwartiel 13 procent, tweede 17 procent, derde 25 procent, vierde 45 procent.
Toelichting
De inkomens van alle ouders zijn van laag naar hoog gerangschikt en vervolgens in vier gelijke delen (inkomenskwartielen) verdeeld. Het eerste kwartiel bevat de 25% armste ouders, het vierde kwartiel bevat de 25% rijkste ouders.
Vraag 21 2 punten
Leg uit dat de identiteit van politici en kiezers, volgens politicoloog Heath, van invloed is op de relatie tussen politici en kiezers. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept identiteit; informatie uit tekst 3 om identiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat de identiteit van invloed is op de door Heath beschreven relatie tussen politici en kiezers, met een toepassing van het kernconcept identiteit. (1p)
- Informatie uit tekst 3 om de identiteit van politici en kiezers te illustreren (bijv. kiezers uit de arbeidersklasse zien Labour als linkser wanneer een kandidaat uit de arbeidersklasse op de kieslijst staat, tekst 3 r. 52-56). (1p)
Vraag 22 1 punt
Leg uit dat politieke socialisatie invloed kan hebben op het stemgedrag van burgers. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
Bekijk het antwoord
- Een uitleg dat politieke socialisatie invloed kan hebben op het stemgedrag van burgers, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (bijv. politieke waarden die in de opvoeding zijn overgedragen, bepalen de politieke voorkeur). (1p)
2019, tijdvak 1: Voetbaljournalistiek
Opgavetekst
tekst 7 De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een ongemakkelijke verhouding met zijn onderwerp. Voor de start van het nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC [5]in de wereld van de voetbaljournalistiek. Van onafhankelijke verslaggeving is nauwelijks meer sprake.
Martijn Krabbendam is redacteur van [10]Voetbal International (VI), het grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger van Feyenoord en het Nederlands elftal.
[15]In de zomer van 2015 is Martijn Krabbendam zelf nieuws. In het trainingskamp in Tirol hebben aanvoerder Dirk Kuijt en zijn collega’s besloten dat zij niet langer [20]met Krabbendam willen werken: hij zou slordig zijn, afspraken schenden en interviews niet aanpassen. Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo blijft Krabbendam maar schrijven [25]over een mislukte miljoenentransfer van middenvelder Jonathan de Guzman – de schuld van directeur Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, tot ergernis van Feyenoord. Een [30]boycot? In de Nederlandse journalistiek?
Op het eerste gezicht lijkt de maatregel van Feyenoord een conflict in de marge van het Nederlandse [35]voetbal. Niets om je druk over te maken, nu de eredivisie deze week weer begint. Maar nader onderzoek naar de zaak-Krabbendam – tijdens het afgelopen seizoen – leert dat de [40]voetbaljournalistiek onder druk staat. (…) Hoe komt dat? Wat zegt de zaak-Krabbendam over de voetbaljournalistiek in Nederland? In de aanloop naar het nieuwe [45]eredivisieseizoen zetten we de tien plagen van de voetbaljournalistiek op een rij.
Kranten hebben minder geld voor voetbaljournalisten
[50]De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun gezamenlijke omzet naar 887 miljoen euro (3 procent minder dan in 2014). Ook de tv-zenders verdienen minder, [55]want adverteerders volgen de jeugd, die liever online kijkt. Dat betekent dus ook: minder geld om verslag te doen van de eredivisie, het EK voetbal, of de Olympische Spelen in Rio. [60]“Nieuwsredacties moeten meer doen met minder mensen”, zegt Marina Witte (Nederlandse Sport Pers, NSP). “Zo dreigt het werk oppervlakkiger te worden. Kranten [65]zetten vaker freelancers in, maar die hebben geen belang bij het stellen van kritische vragen. Als een club niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.”
[70]Clubs eisen meer controle
“Tien jaar geleden kon je een speler bellen, een stukje tikken en het in de krant zetten. Nu is het bij alle clubs gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd [75]Mossou (AD). “Ze willen altijd een interview teruglezen en onderhandelen altijd over de tekst. Interviews vinden altijd plaats in de perskamer. Onder de tl-balken. Dat [80]kun je bijna geen interview meer noemen.”
Clubs als PSV en FC Bayern München proberen open te zijn. Maar, zegt Thijs Slegers, perschef [85]van PSV: “Iedere dag elke speler een uur vrijmaken voor de media is overdreven.” De media willen altijd meer dan de clubs kunnen geven, zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik [90]vergelijk het soms met kinderen. Die willen ook altijd meer.”
Meer controle ziet Max van der Put (Brabants Dagblad) ook na de wedstrijd. “Spelers en trainers spreken af [95]hoe zij hun mening over de wedstrijd naar buiten brengen. Als ik daarna met spelers en trainers praat, hoor ik letterlijk dezelfde woorden. Dan is de lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Vraag 25 2 punten
Ontwikkelingen zoals beschreven in tekst 7 zetten de objectiviteit van de voetbaljournalistiek onder druk. Volledig objectieve verslaggeving is echter, ook zonder deze ontwikkelingen, onmogelijk.
25 Leg uit dat volledig objectieve verslaggeving een onbereikbaar ideaal is. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip referentiekader.
Bekijk het antwoord
- Omschrijft het begrip referentiekader als het geheel van ervaringen, affecties en kennis die een persoon heeft opgedaan, en de normen en waarden die hij zich eigen heeft gemaakt. (1p)
- Legt uit dat het referentiekader van de zender (de journalist) van invloed is op zijn waarneming en interpretatie van gebeurtenissen, en daarmee op de wijze waarop hij, bewust of onbewust, verslag doet van die gebeurtenissen. (1p)
Vraag 26 2 punten
Lees de regels 70 tot en met 99 van tekst 7. De handelwijze van voetbalclubs zoals beschreven in de regels 70 tot en met 99 van tekst 7, heeft te maken met wat binnen de communicatiewetenschap een ‘mediaframe’ genoemd wordt.
26 Geef een omschrijving van het begrip mediaframe.
Leg uit met behulp van een gegeven uit de regels 70 tot en met 99 van tekst 7 wat het verband is tussen de handelwijze van de voetbalclubs en het begrip mediaframe.
Bekijk het antwoord
- Omschrijft een mediaframe als de wijze waarop een onderwerp wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd in de mediaberichtgeving. (1p)
- Legt het verband uit met een gegeven uit de regels 70 tot en met 99: clubs willen controle houden over de wijze waarop hun wedstrijden in de media gepresenteerd worden, bijvoorbeeld door afstemming tussen trainers en spelers over hoe hun mening naar buiten wordt gebracht (regels 94-96), of door interviews achteraf na te lezen en over de tekst te onderhandelen (regels 75-77). (1p)
2019, tijdvak 2: De gewone burger
Opgavetekst
tekst 1 Meer gewone burgers op tv; niet alleen de boze
Bij de Tweede Kamerverkiezingen stemde een op de drie Nederlanders op basis van de informatie die ze kregen van de [5] publieke omroep. Dat zei Gijs van Beuzekom, netmanager van NPO 2, gisteren in Hilversum bij het omroepdebat.
Het debat van dinsdag had als [10] centrale vraag of de publieke omroep wel alle geluiden in de samenleving laat horen. In november zei bestuursvoorzitter Shula Rijxman dat de NPO beter zijn best ging doen om alle [15] soorten Nederlanders aan het woord te laten. Tijdens de verkiezingscampagne kwam vervolgens een stroom van programma’s op gang met kiezers uit het land. [20] EénVandaag, Pauw & Jinek, Brandpunt, Nieuwsuur, het herrezen Lagerhuis; allemaal haalden ze gewone burgers binnen. Is de omroep geslaagd in de opzet? [25] Rijxman vindt van wel, net als andere sprekers dinsdag. Zij zei dinsdag dat het tonen van alle lagen van de bevolking een belangrijke taak is van de omroep, opdat de kijker via de tv [30] ook kennismaakt met de ander: “Een voorwaarde voor een goed functionerende democratie is dat er een minimaal gedeeld beeld van de werkelijkheid bestaat.”
[35] Beeld komt niet overeen met werkelijkheid. Jan Eikelboom van Nieuwsuur zet daar echter vraagtekens bij. “Het beeld in de media komt niet overeen [40] met de werkelijkheid. Dat geldt voor Antillianen, moslims, maar ook voor bijvoorbeeld PVV’ers, die worden weggezet als schreeuwende tokkies (noot 1).” Bert Huisjes van omroep WNL: “De [45] meeste redacteuren wonen in Amsterdam en vinden het probleem met bakfietsen veel urgenter dan mensen uit Apeldoorn.” [50] Een van de oplossingen zou zijn om de redacties gemengder te maken.
Eikelboom maakt voor Nieuwsuur binnenlandse reportages. In de serie ‘Buiten het Binnenhof’ portretteerde hij een breed palet aan gewone [55] burgers. “Er komen op tv best veel burgers aan het woord”, zei hij voor aanvang van het debat in Hilversum. Dat is volgens Eikelboom niet louter [60] een reactie op de opkomst van het populisme. “Het heeft ongetwijfeld met Trump en Wilders te maken. Maar het gaat om bezorgde burgers in brede zin. Er zijn ook veel burgers [65] ontevreden die geen angst voor de islam of vluchtelingen hebben.”
Eikelboom zegt dat hij is geschrokken van de kloof tussen burgers en politiek. “Of burgers zich nu zorgen [70] maken over moslims, populisme of armoede; ze zijn allemaal negatief over politici. Politiek is te negatief, er is een gebrek aan fatsoen, en iedereen begint over die duizend [75] euro die premier Rutte had beloofd.”
Waarom laat de omroep zoveel gewone mensen aan het woord? “Deze samenleving bestaat uit eilandjes en men weet niet meer wat [80] er op andermans eiland gebeurt. De kloven ontstaan door onwetendheid. De publieke omroep kan, door verbreding te zoeken, bruggen slaan tussen die eilanden.”
noot 1 De term tokkie wordt gebruikt als een scheldwoord voor een persoon of groep mensen met een asociale mentaliteit/asociaal gedrag.
naar: nos.nl, 24 maart 2017
Vraag 4 2 punten
Opgave 1 De gewone burger. De publieke omroep streeft ernaar om alle geluiden uit de samenleving te laten horen, aldus bestuursvoorzitter Shula Rijxman. Tijdens de verkiezingscampagne waren er volop programma’s op tv waarbij ‘gewone’ burgers aan het woord kwamen. Jan Eikelboom van Nieuwsuur wijst er echter op dat het beeld dat de media van bepaalde groepen schetsen, lang niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid (tekst 1).
Lees de regels 35 tot en met 51 van tekst 1. Volgens Eikelboom worden PVV’ers in de media weggezet als ‘schreeuwende tokkies’. Dit is een voorbeeld van stereotypering. Een van de criteria om van stereotypering te kunnen spreken, is dat het een sterk generaliserend/vertekend/eenzijdig/vereenvoudigd beeld van de werkelijkheid betreft. Geef twee andere criteria voor stereotypering.
Bekijk het antwoord
- Noemt als criterium dat het beeldvorming betreft over (het gedrag en/of de mentaliteit van de leden van) een groep, in dit geval PVV’ers. (1p)
- Noemt als criterium dat het beeld moeilijk veranderbaar is. (1p)
Vraag 5 2 punten
Opgave 1 De gewone burger. De publieke omroep streeft ernaar om alle geluiden uit de samenleving te laten horen, aldus bestuursvoorzitter Shula Rijxman. Tijdens de verkiezingscampagne waren er volop programma’s op tv waarbij ‘gewone’ burgers aan het woord kwamen. Jan Eikelboom van Nieuwsuur wijst er echter op dat het beeld dat de media van bepaalde groepen schetsen, lang niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid (tekst 1).
Volledige objectiviteit bestaat niet: het beeld dat media schetsen zal nooit volledig overeenstemmen met de werkelijkheid. Een redactie die meer gemengd is, kan echter wel bijdragen aan een minder eenzijdig beeld van de werkelijkheid, zo wordt gesteld in de regels 50-51 van tekst 1. Leg uit op welke wijze een meer gemengde redactie zou kunnen bijdragen aan een minder eenzijdig beeld van de werkelijkheid. Betrek in je uitleg een omschrijving van het begrip referentiekader.
Bekijk het antwoord
- Omschrijft het referentiekader: de interpretatie en waardering van de werkelijkheid door een redactielid worden gevormd door zijn ervaringen, affecties, kennis en de normen en waarden die hij zich eigen heeft gemaakt, en dat heeft invloed op zijn waarneming. (1p)
- Legt uit dat een meer gemengde redactie mediaboodschappen vanuit meer verschillende referentiekaders laat vormgeven, waardoor er een minder eenzijdig/veelzijdiger beeld van de werkelijkheid kan ontstaan. (1p)
2019, tijdvak 2: Buienradar voor boeven
Opgavetekst
tekst 5 Misdaad voorspellen, het kan echt
Het is géén ‘glazen bol’, volgens de Nationale Politie. Toch probeert een nieuw computersysteem (CAS) de plaats en het tijdstip van zakkenrollerij, [5] straatroof, geweld, diefstal en bedrijfsinbraken vooraf te voorspellen. Maandag presenteerde de politie resultaten van pilots in onder meer Hoorn, Enschede, Groningen en Den Haag. [10]
Het systeem gebruikt data, héél veel data, om daarmee bijvoorbeeld woninginbraken te voorspellen. CAS wordt onder andere ‘gevoerd’ met [15] informatie uit aangiften en gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bij deze laatste bron gaat het bijvoorbeeld om informatie over het aantal uitkeringen per wijk, leeftijden, geslacht en gezins- [20] samenstellingen. Computerberekeningen bepalen vervolgens waar en wanneer de politie een verhoogde kans op criminaliteit kan verwachten. [25] De politie speelt daarop in door extra te surveilleren in die wijken.
Moord niet
CAS legt als het ware een raster over een wijk, met ‘vakjes’ van 125 bij 125 meter. Als een vakje rood is, voorspelt CAS problemen zoals een [30] straatroof. Het systeem doet voorspellingen binnen tijdslots van maximaal vier uur.
[35] Hoe meer gegevens het systeem heeft, hoe slimmer het voorspelt. Moord komt te weinig voor om er met big data goede voorspellingen over te doen.
naar: NRC Handelsblad, 16 mei 2017
Vraag 18 4 punten
Opgave 4 Buienradar voor boeven. In mei 2017 presenteerde de Nationale Politie de eerste resultaten van experimenten met het zogenaamde Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS). CAS berekent op basis van onder andere aangiften en statistieken van het CBS waar en wanneer een verhoogde kans op bepaalde soorten criminaliteit bestaat. Deze ‘buienradar voor boeven’ is een voorbeeld van een nieuwe trend die predictive policing heet: het voorspellen van misdaad op basis van grote hoeveelheden data (tekst 5). Het inzetten van CAS zou de effectiviteit van het politiewerk kunnen vergroten, maar leidt ook tot kritiek (tekst 6). In de Amerikaanse staat Pennsylvania werd een jaar eerder al aan een andere vorm van computergestuurde kansberekening gewerkt: een systeem dat de kans voorspelt dat een veroordeelde crimineel in de toekomst opnieuw in de fout gaat (tekst 7).
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 5. Zowel de wijze waarop CAS criminaliteit voorspelt als de wijze waarop de politie op deze resultaten inspeelt, sluit aan bij een van de theorieën ter verklaring van criminaliteit. Welke theorie wordt hier bedoeld? Omschrijf deze theorie aan de hand van de drie factoren die bepalend zijn voor de mate van criminaliteit. Leg uit dat de wijze waarop CAS criminaliteit voorspelt, aansluit bij een van de drie factoren van deze theorie. Leg uit dat de wijze waarop de politie op de resultaten van CAS inspeelt, aansluit bij een van de drie factoren van deze theorie.
Bekijk het antwoord
- Noemt de gelegenheidstheorie. (1p)
- Omschrijft de gelegenheidstheorie: of mensen misdrijven plegen hangt af van de situatie, bepaald door drie factoren: het aantal potentiële daders, het aantal aantrekkelijke doelwitten en de mate van toezicht. (1p)
- Legt uit dat de wijze waarop CAS criminaliteit voorspelt aansluit bij de factor potentiële daders, doordat de bevolkingssamenstelling van wijken wordt ingevoerd om het aantal potentiële daders in kaart te brengen. (1p)
- Legt uit dat de wijze waarop de politie op de uitkomsten reageert aansluit bij de factor mate van toezicht, doordat de politie door extra surveillance het toezicht vergroot in wijken die volgens CAS een risico vormen. (1p)
Bij de uitleg van de politiereactie telt het antwoord ‘aantrekkelijke doelwitten’ niet als juiste factor. Aantrekkelijkheid verwijst naar de winst die er te behalen valt, niet naar de beveiliging; de politiereactie hoort bij de factor mate van toezicht.
Vraag 19 3 punten
Opgave 4 Buienradar voor boeven. In mei 2017 presenteerde de Nationale Politie de eerste resultaten van experimenten met het zogenaamde Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS). CAS berekent op basis van onder andere aangiften en statistieken van het CBS waar en wanneer een verhoogde kans op bepaalde soorten criminaliteit bestaat. Deze ‘buienradar voor boeven’ is een voorbeeld van een nieuwe trend die predictive policing heet: het voorspellen van misdaad op basis van grote hoeveelheden data (tekst 5). Het inzetten van CAS zou de effectiviteit van het politiewerk kunnen vergroten, maar leidt ook tot kritiek (tekst 6). In de Amerikaanse staat Pennsylvania werd een jaar eerder al aan een andere vorm van computergestuurde kansberekening gewerkt: een systeem dat de kans voorspelt dat een veroordeelde crimineel in de toekomst opnieuw in de fout gaat (tekst 7).
Maak gebruik van de regels 1 tot en met 26 van tekst 5. Leg uit dat de oververtegenwoordiging van mensen met een lage maatschappelijke positie in de geregistreerde criminaliteit door het gebruik van CAS verder zou kunnen toenemen (self-fulfilling prophecy). Betrek in je uitleg een kenmerk van het type criminaliteit waarbij leden van deze groep oververtegenwoordigd zijn, en een gegeven uit de regels 1 tot en met 26 van tekst 5.
Bekijk het antwoord
- Noemt als kenmerk dat mensen met een lage maatschappelijke positie oververtegenwoordigd zijn bij zichtbare vormen van criminaliteit. (1p)
- Legt uit dat CAS-berekeningen (onder andere) zijn gebaseerd op geregistreerde criminaliteit, waardoor vooral de meer zichtbare criminaliteit in de voorspellingen naar voren komt. (1p)
- Legt uit dat als de politie op basis van de voorspellingen meer gaat surveilleren op plekken waar deze criminaliteit verwacht wordt (regels 25-26), er mogelijk vaker ontdekking plaatsvindt (selectieve opsporing), waardoor de oververtegenwoordiging verder toeneemt. (1p)
2018, tijdvak 1: Juridische aanpak jihadi’s
Opgavetekst
tekst 2 Rechter betwijfelt nut straffen jihadi’s
De Rotterdamse rechter Jan van der Groen twijfelt aan de effectiviteit van straffen voor jihadisten. Er is nauwelijks iets bekend over de zin hiervan. [5] Dat zegt de rechter, die is gespecialiseerd in terrorismezaken, vandaag in NRC. De meeste jihadverdachten in Nederland krijgen een voorwaardelijke [10] straf opgelegd, waarbij zij onder toezicht van de reclassering terugkeren in de maatschappij. Maar het is onduidelijk of dit soort straffen zin heeft, zegt Van der Groen. “De [15] reclassering gaat al jaren om met allerlei soorten daders voor wie ze vaste programma’s hebben”, zegt de rechter. “Drugsverslaafden gaan naar de afkickkliniek, dieven krijgen [20] budgettraining, geweldplegers een cursus agressieregulatie. Maar voor jihadisten hebben we geen effectief programma. De reclassering probeert van alles en nog wat, ze peinzen zich [25] suf, maar het antwoord hebben ze gewoon niet.” (…) Volgens de rechter zijn jihadisten over het algemeen moeilijk te bereiken. (…) “Het gedrag van dit [30] soort daders wordt bepaald door overtuiging. En een overtuiging kun je niet wegnemen met een straf.” (…) De enkelband zou in elk geval wél een positief effect hebben op [35] jihadisten, zegt rechter Van der Groen. Hij kent geen voorbeelden van jihadverdachten die met een enkelband om naar Syrië zijn vertrokken. (…) [40] Van der Groen pleit in het interview voor een andere manier van omgaan met inlichtingeninformatie. In veel terrorismezaken komen geheime ambtsberichten van de AIVD in het [45] strafdossier terecht, waarin bijvoorbeeld staat dat de verdachte een aanslag plant of binnenkort naar Syrië wil vertrekken. Rechters en advocaten kunnen niet controleren [50] hoe die berichten tot stand zijn gekomen, en weten dus ook niet hoe betrouwbaar ze zijn. Van der Groen pleit voor een Frans systeem, waarbij een commissie wordt benoemd die [55] oordeelt of de rechters en advocaten geïnformeerd kunnen worden over de totstandkoming van het ambtsbericht. Van der Groen: “Iemand heeft het recht om te weten waarom hij wordt [60] verdacht. Je zou niet moeten werken met geheime informatie.”
bron: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Vraag 11 3 punten
Syriëgangers worden aangeklaagd voor betrokkenheid bij terroristische organisaties. Om te achterhalen waarom mensen deze wet overtreden kan gekeken worden naar pullfactoren zoals avontuur, sensatie en het nastreven van religieuze doelen. Ook kan vanuit sociologisch-criminologische theorieën gekeken worden naar pushfactoren. Sociologisch-criminologische theorieën geven structurele en (sub)culturele verklaringen voor crimineel gedrag en criminaliteit. Geef een structurele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de wet overtraden. Geef een (sub)culturele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de wet overtraden. Geef aan bij welke benaderingswijze (invalshoek) van maatschappijwetenschappen elk van beide verklaringen aansluit.
Bekijk het antwoord
- Geeft een structurele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de wet overtreden, bijvoorbeeld: zij zijn niet of onvoldoende geïntegreerd, hebben minder kansen op een goede baan en zoeken daarom op een andere manier status (anomietheorie) (1p)
- Geeft een (sub)culturele verklaring, bijvoorbeeld: zij maken deel uit van een subcultuur die door de dominante cultuur onheus wordt bejegend, wat leidt tot machteloosheid en verzet, waardoor zij aansluiting zoeken bij een organisatie als IS (1p)
- Geeft aan dat de structurele verklaring aansluit bij de sociaaleconomische invalshoek en de (sub)culturele verklaring bij de sociaal-culturele invalshoek (1p)
2018, tijdvak 2: Nexitverlangens
Opgavetekst
tekst 4
Binnen de VVD weten ze nog dat Stef Blok, destijds voorzitter van de Tweede Kamerfractie, tijdens Rutte I in kleine kring een neuro bepleitte. [5] Een neuro: een euro voor alleen Noord-Europese landen, gewend aan solide begrotingen en saaie uitgavenschema’s. Ik kreeg het deze week toegelicht [10] door een liberaal die ermee wilde zeggen: ook wij hebben voldoende scepsis over de EU en de euro in huis om vanaf het najaar eventueel te anticiperen op pleidooien tegen de [15] EU en vóór een Nexit. Want het heeft er veel van weg dat Brexit hét thema wordt dat ook de Haagse politiek zal definiëren. En aangezien het land in maart 2017 [20] gaat stemmen, staan er een paar dingen op het spel – het premierschap, bijvoorbeeld. Dus ik vroeg me af: wat is voor Rutte en de VVD de intelligentste manier [25] om die ontluikende Nexitverlangens te pareren? Je kunt het dilemma nu al zien aankomen. Twee partijen, de PVV van Wilders en VNL van vooral oud-[30] PVV’ers, die het onbehagen over de EU exploiteren met vurige pleidooien voor een Nexit, zodat alle andere partijen, de VVD voorop, het gevaar lopen te worden weggezet als [35] vijanden van de massa. Zeker nu er een heel infrastructuurtje op rechts is ontstaan – GeenStijl, het Burgercomité EU, Jan Roos, Thierry Baudet, Rutte’s vriend Jort Kelder, [40] etc. – dat met veel gevoel voor medialogica het anti-EU-sentiment weet te voeden. (…) Dus voor Rutte ligt er een inhoudelijke en tactische vraag: hoe [45] bestrijdt hij die mensen? (…) Hier is niet iedereen in de VVD zo ontspannen over. Je hebt strategen die zeggen: negeer die nieuwe rechterflank, dan blijven ze buiten de [50] orde. (…) Kay van de Linde, de oud-campagneleider van Fortuyn en Verdonk, vertelde me dat het een strategische blunder zou zijn als de VVD [55] lankmoedig reageert. [56] “Ik zou Kelder, Baudet, GeenStijl en de hunnen framen als landverraders”, [58] zei hij. “Mensen die, zoals Boris Johnson, zo ambitieus zijn dat ze [60] desnoods het land kapot maken.” Pardon? “Jazeker”, zei Van de Linde. “Je moet emotie met emotie bestrijden; al die rationale NRC-nuances hebben geen enkele zin.”
bron: NRC Handelsblad, 2 juli 2016
Vraag 12 3 punten
Zie de regels 56 tot en met 58 van tekst 4. Framing gebeurt met retorische middelen zoals het gebruiken van woorden die tot de verbeelding spreken. Daarachter gaat een redeneerwijze schuil die geanalyseerd kan worden.
- 1. Leg uit wat framing is.
- 2. Geef minstens twee elementen waarmee de achterliggende redeneerwijze geanalyseerd kan worden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat framing het proces is waarin een gebeurtenis vanuit een bepaald perspectief wordt benaderd, of de wijze waarop een onderwerp wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd (1p)
- Noemt een element waarmee de redeneerwijze geanalyseerd kan worden: probleemdefinitie, oorzaken en gevolgen, moreel oordeel of aanbevelingen/oplossingen (1p)
- Noemt een tweede, ander element uit die lijst (1p)
Twee van de vier elementen tellen, per juist element 1 punt.
2018, tijdvak 2: Problematische jeugdgroepen
Opgavetekst
schema 1 Typen problematische jeugdgroepen

| Hinderlijke jeugdgroep | Overlastgevende jeugdgroep | Criminele jeugdgroep |
|---|---|---|
| • Dit groepstype hangt wat rond in de buurt, is af en toe luidruchtig aanwezig en trekt zich niet zoveel aan van de omgeving. Soms loopt het uit de hand en zijn er kleine schermutselingen, maar dat is doorgaans snel in de kiem gesmoord en vaak ook meer toeval dan gepland. Ook maakt de groep zich incidenteel schuldig aan kleine vernielingen. • Een beperkt aantal jongeren maakt zich soms schuldig aan (veelal lichte) gewelds- en (in mindere mate) vermogensdelicten. Over het algemeen is het een groep die nog voldoende ‘autoriteitsgevoelig’ is en aanspreekbaar op zijn gedrag. | • Dit groepstype is wat nadrukkelijker aanwezig, kan af en toe provocerend optreden, valt omstanders wel eens lastig (uitschelden of zelfs intimideren), vernielt regelmatig allerlei zaken en trekt zich niet zoveel aan van andere mensen. • Geweldsgebruik wordt niet geschuwd en de groepsleden zijn ook minder goed te corrigeren. De lichtere vormen van criminaliteit waaraan de groep zich schuldig maakt, worden – in vergelijking met hinderlijke groepen – doelbewuster gepleegd en de groepsleden zijn ook meer bezig om te zorgen dat ze niet worden gepakt. | • Dit groepstype bestaat (in ieder geval voor een deel) uit jongeren die behoorlijk op het criminele pad zijn geraakt. Ze zijn al vaker met de politie in aanraking gekomen. • Kenmerkend is dat ze meer en meer criminaliteit plegen voor het financiële gewin in plaats van voor de kick of het aanzien. Deze jongeren scoren ook hoog op de delicten waarop de andere typen groepen hoog scoren. De feiten zijn echter ernstiger en ze schrikken niet terug voor het gebruik van geweld. |
| • Wijkniveau • Losse groep / tijdelijk • Vrije tijdsbesteding | ↔ (dubbele pijl) | • (Boven)stedelijk • Harde kern / langdurig • Financieel gewin |
tekst 5 Samenstelling van referentiegroepen
Voor het onderzoek is niet alleen een kostenstudie gemaakt voor problematische jeugdgroepen (de onderzoeksgroep), maar is tevens [5] per type groep een referentiegroep jongeren samengesteld waarvoor kosten in kaart zijn gebracht. (…) Afgaande op de kenmerken van de leden van problematische jeugd-[10] groepen zijn geslacht, leeftijd en wijk/postcodegebied meegenomen als matching kenmerken. Laatstgenoemd kenmerk is relevant omdat problematische jeugdgroepen [15] in uiteenlopende gebieden actief zijn. Bovendien worden met wijk/postcodegebied ook belangrijke sociaal-economische kenmerken, culturele herkomst en opleidings-[20] niveau meegewogen. Per type groep heeft dit een vergelijkbaar aantal jongeren opgeleverd in dezelfde leeftijd, met hetzelfde geslacht en woonachtig in dezelfde wijk, maar die [25] niet bekend zijn als lid van een problematische jeugdgroep. (…)
Effecten voor de maatschappij die herleidbaar zijn op groepsgedrag van problematische jeugdgroepen
[30] Essentieel is dat maatschappelijke kosten herleidbaar zijn op het groepsgedrag van problematische jeugdgroepen. Bepaalde problemen kunnen externaliseren en/of [35] escaleren als gevolg van groepsdynamiek. Vooral jongeren laten zich meer door leeftijdsgenoten beïnvloeden. En als zij gedragsproblemen hebben (in relatie tot [40] verstandelijke beperkingen en/of psychische problematiek) zijn ze nog gevoeliger voor groepsdruk. Deze druk is bovendien groter naarmate jongeren zich meer identificeren met [45] hun eigen groep. Naast groepsdruk bevorderen ook wederzijds bevestigende interacties met leeftijdgenoten binnen de groep afwijkend en risicovol gedrag.
bron: Cebeon, ‘Kostbare vriendschappen’, december 2016
Vraag 16 2 punten
Lees tekst 5. In tekst 5 is sprake van een referentiegroep.
Leg uit waarom je in dit onderzoek een referentiegroep nodig hebt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het onderzoek moet in kaart brengen welke kosten samenhangen met het lidmaatschap van een problematische jeugdgroep (1p)
- Legt uit dat daarvoor een vergelijking nodig is, en dat voor die vergelijking een referentiegroep nodig is (1p)
Vraag 19 2 punten
Jongeren kunnen crimineel gedrag gaan vertonen omdat ze deel uitmaken van een groep. De begrippen ‘groepsdruk’ en ‘groepsdwang’ benoemen aspecten van groepsdynamiek. Neutralisatie is een speciale vorm van groepsdynamiek.
- 1. Leg uit wat neutralisatie inhoudt.
- 2. Leg uit hoe neutralisatie crimineel gedrag kan bevorderen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat neutralisatie inhoudt dat jongeren elkaar voorhouden dat er niets mis is met hun criminele gedrag (1p)
- Legt uit hoe neutralisatie crimineel gedrag bevordert: gevoelens van schuld worden buiten werking gesteld door ontkenning van de eigen verantwoordelijkheid, van schade of slachtoffers, en van het recht van anderen om te veroordelen (1p)
Hoe vaak vorming in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1, 5-6, 21 | 4 | 16% |
| 2026, tijdvak 2 | 2, 11, 20-22 | 5 | 25% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-2, 12, 14-15 | 5 | 24% |
| 2025, tijdvak 2 | 3-4, 10, 19 | 4 | 20% |
| 2024, tijdvak 1 | 1, 7-8, 16 | 4 | 19% |
| 2024, tijdvak 2 | 6, 11, 13-15, 21, 24 | 7 | 32% |
| 2023, tijdvak 1 | 5-6, 8-9, 11, 15 | 6 | 27% |
| 2023, tijdvak 2 | 3, 20 | 2 | 11% |
| 2022, tijdvak 1 | 1-2, 6, 9, 13 | 5 | 21% |
| 2022, tijdvak 2 | 16-19, 21 | 5 | 20% |
| 2021, tijdvak 1 | 1-2, 8 | 3 | 14% |
| 2021, tijdvak 2 | 6-7, 11-12, 16, 26 | 6 | 24% |
| 2021, tijdvak 3 | 1, 6, 21-22 | 4 | 17% |
| 2019, tijdvak 1 | 25-26 | 2 | 7% |
| 2019, tijdvak 2 | 4-5, 18-19 | 4 | 15% |
| 2018, tijdvak 1 | 11 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 2 | 12, 16, 19 | 3 | 12% |
In 17 van de 17 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen vwo staat een vraag over vorming, samen 70 vragen (18% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 22% van de vragen over vorming, daarvoor 15%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met vorming
Maak de 15 nieuwste examenvragen over vorming online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen vwo
Vorming op andere niveaus
- Examenvragen vorming maatschappijwetenschappen havo
- Examenvragen vorming maatschappijwetenschappen vwo (pilot)
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt vorming voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo?
In de 17 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 70 vragen over vorming, 18% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen maatschappijwetenschappen vwo stonden de meeste vragen over vorming?
In het examen van 2024, tijdvak 2, met 7 vragen: 6, 11, 13-15, 21, 24.
Hoe oefen ik examenvragen over vorming?
Op deze pagina staan alle vragen over vorming met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.