Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 De moderne burgemeester als crimefighter, Opgave 2 Persvrijheid onder druk, Opgave 3 Massatoerisme, Opgave 4 Ernstige verkeersdelicten, Opgave 5 Voetbaljournalistiek, Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 30. Van 28 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (26) en vorming (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1-6, 8-17, 19-24, 27-30 | 26 |
| Vorming | 25-26 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over macht en gezag (93% van de vragen, gemiddeld 48%). Minder over verandering (0% van de vragen, gemiddeld 13%) en binding (0% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 De moderne burgemeester als crimefighter
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding In het voorjaar van 2017 wijdde de Volkskrant een opiniërend artikel aan het gebruik van noodmaatregelen (noodverordening en noodbevel) door burgemeesters (tekst 1). De informatie uit dit artikel was onder andere gebaseerd op een onderzoek van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid (COOV). Tekst 2 bevat meer informatie over dit onderzoek.
Lees de regels 1 tot en met 47 van tekst 1. De positie van de burgemeester is in de loop der jaren sterk veranderd. Waar zijn gezag vroeger een vrijwel vanzelfsprekend gevolg was van zijn positie (regels 13-16), is dat tegenwoordig afhankelijk van de wijze waarop de burgemeester zijn macht gebruikt.
Vraag 1 3 punten
− Geef een omschrijving van het begrip gezag.
- Leg uit dat het gezag van de burgemeester tegenwoordig minder vanzelfsprekend is. Betrek in je uitleg een machtsbron en een gegeven uit de regels 1 tot en met 47 van tekst 1.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Bekijk het antwoord
Opmerking De scorepunten van het tweede deelantwoord mogen gesplitst worden:
1 scorepunt voor een juiste machtsbron en 1 scorepunt voor een juiste uitleg.
Lees de regels 48 tot en met 55 van tekst 1. Burgemeesters maken in toenemende mate gebruik van hun bevoegdheid om een demonstratie te verbieden.
Vraag 2 3 punten
Leg uit welk dilemma van de rechtsstaat een rol speelt bij de keuze van een burgemeester om wel of niet gebruik te maken van zijn bevoegdheid om een demonstratie te verbieden. Benoem eerst het dilemma.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Bekijk het antwoord
- het dilemma tussen rechtshandhaving en rechtsbescherming (1)
- (wel) Een van de gronden op basis waarvan een burgemeester een demonstratie kan verbieden is voorkoming van wanordelijkheden. Deze keuze kan bijdragen aan de rechtshandhaving (1)
- (niet) Een demonstratieverbod staat echter op gespannen voet met de rechtsbescherming van de burgers, omdat hiermee inbreuk wordt gemaakt op klassieke grondrechten als het recht op vrijheid van meningsuiting en betoging (1)
In de Gemeentewet staat nauwkeurig omschreven onder welke voorwaarden een burgemeester mag overgaan tot het uitvaardigen van een noodbevel of een noodverordening.
Vraag 3 2 punten
Geef twee redenen waarom het in een rechtsstaat van belang is dat dergelijke bevoegdheden in de wet omschreven staan. Ga bij iedere reden uit van een (ander) beginsel van de rechtsstaat.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende): − Op grond van het legaliteitsbeginsel is de overheid gebonden aan de wet: het is dus van belang om dergelijke bevoegdheden in de wet te omschrijven, omdat deze anders niet toegepast mogen worden. − In een rechtsstaat worden grond-/vrijheidsrechten van burgers gewaarborgd. Het waarborgen ervan gebeurt mede doordat het recht de grenzen bepaalt van de inbreuken die er op deze rechten gemaakt mogen worden. − Het vastleggen van het recht in de wet dient de rechtszekerheid van burgers in een rechtsstaat / voorkomt willekeur. per juist antwoord (1) (2)
Lees de regels 56 tot en met 67 van tekst 1. In hoeverre politieke partijen voorstander zijn van repressie, hangt onder andere samen met hun visie op de oorzaken van criminaliteit.
Vraag 4 2 punten
Leg uit of de roep om repressie beter past bij rechtse of bij linkse politieke partijen. Betrek in je antwoord het verschil tussen linkse en rechtse partijen met betrekking tot hun visie op de oorzaken van criminaliteit.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Bekijk het antwoord
- Rechtse politieke partijen schrijven criminaliteit toe aan individuen die de deugdzaamheid van de samenleving ondermijnen. Linkse politieke partijen daarentegen leggen de nadruk op de maatschappelijke oorzaken van criminaliteit (1)
- Een repressieve aanpak past beter bij rechtse politieke partijen, omdat deze aanpak individuen kan weerhouden van de keuze voor criminaliteit / omdat de individuele verantwoordelijkheid waarvan deze partijen uitgaan, bestraffing rechtvaardigt (1)
Lees de regels 68 tot en met 81 van tekst 1. Boutellier schreef een boek over het verlangen naar een risicoloze samenleving (regels 73-74). Hierin besprak hij de ‘veiligheidsutopie’.
Vraag 5 1 punt
Leg uit wat er bedoeld wordt met de veiligheidsutopie.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Bekijk het antwoord
- Met de veiligheidsutopie wordt de tegenstrijdigheid bedoeld bij de burger die enerzijds een maximum aan vrijheid voor zichzelf opeist, maar anderzijds een krachtdadig optreden van de overheid verlangt om de negatieve gevolgen van die vrijheid in te dammen. (1)
Lees tekst 2. Tekst 2 bevat informatie over de aanleiding, het doel en de opzet van het onderzoek van het COOV.
Vraag 6 2 punten
Leg uit op welke wijze de onderzoekers gepoogd hebben de representativiteit van hun onderzoek te waarborgen. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip representativiteit.
Tekst 1
De burgemeester wordt steeds meer een crimefighter
De burgemeester wordt steeds meer Jack Mikkers, zijn collega in een crimefighter. De samenleving Veldhoven, verbood een conferentie eist ferm optreden. Maar als hij een 40 van jonge Eritreeërs nadat tegen- betoging verbiedt, is het ook weer demonstranten hadden geprobeerd
5 niet goed. die te verhinderen. Het optreden van beide burgemeesters ontlokte kritiek: Vroeger, ja vroeger, toen was het vak ze schuurden langs het randje van de van burgemeester nog lekker 45 grondbeginselen van de democratie overzichtelijk. Je opende eens een
- en gingen er misschien zelfs zwembad, hamerde wat raads- overheen.
10 vergaderingen af en belde met een bos ruikers bij het gouden bruidspaar Burgemeesters kiezen in aan. Fotootje in de lokale krant en toenemende mate voor het zwaarste klaar. De burgemeester als
- meestal 50 geschut om demonstraties of
burgervader, met om zijn nek de bijeenkomsten te verbieden,
15 ambtsketen als bekrachtiging van zijn constateerden onderzoekers Roorda natuurlijk gezag. en Wierenga van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Tikje gechargeerd? Misschien. Maar 55 Rijksuniversiteit Groningen. dat de burgemeester in een snel veranderende en gespannen maat- Ton Rombouts van Den Bosch, met
20 schappij een heel andere functie 37 jaar de langstzittende heeft gekregen, en dat de bevolking burgemeester in Nederland, erkent en gemeenteraad heel anders naar dat burgemeesters tegenwoordig hem of haar kijken, zoveel is zeker. 60 sneller naar noodmaatregelen “Aan de ambtsketen hangt tegen- grijpen.
25 woordig een sheriffster”, zegt De maatschappij
- en anders wel de Sackers, hoogleraar sanctierecht aan politiek in Den Haag
- verlangt ook de Radboud Universiteit in Nijmegen. dat een burgemeester kordaat De burgemeester manifesteert zich 65 optreedt. De samenleving is meer en meer als een crimefighter repressiever geworden, waardoor
30 die benadrukt dat hij de orde in zijn meer ordehandhaving vereist is. gemeente moet handhaven. De hang naar veiligheid heerst al Kritiek langer, zegt Hans Boutellier, weten- In Weert gaf burgemeester Jos 70 schappelijk directeur van het Verwey- Heijmans huisarrest aan een groep Jonker Instituut. Begin deze eeuw
35 probleemgevende asielzoekers die schreef hij al een boek over het zich schuldig maakten aan winkel- verlangen naar een risicoloze samen- diefstal, vechtpartijen en bedreiging. leving. De laatste jaren is daar wel
75 meer emotie bij komen kijken, stelt groepen nemen toe. En dan is er ook Boutellier. De samenleving is 80 nog de vluchtelingenproblematiek, diverser en complexer geworden, die tot verhitte discussies leidt. spanningen tussen bevolkings-
naar: de Volkskrant, 29 april 2017
Tekst 2
Fragmenten onderzoeksrapport “Naar handhaafbare noodbevelen en noodverordeningen”
Aanleiding voor het onderzoek juridische houdbaarheid, hand- Het handhaven van de openbare 20 haafbaarheid en werkbaarheid. orde en het bieden van hulp in noodsituaties zijn belangrijke Opzet van het onderzoek
5 politietaken. Ter facilitering en Voor een betrouwbaar en relevant ondersteuning hiervan kan de onderzoek zijn in de eerste fase van burgemeester een noodbevel of een dit onderzoek zoveel mogelijk nood- noodverordening uitvaardigen. 25 verordeningen en noodbevelen Honderden politieagenten zijn jaar- verzameld die uitgevaardigd zijn in
10 lijks betrokken bij de handhaving van de periode 2010 tot 2015. Gestreefd deze noodmaatregelen. Niet zelden is naar het achterhalen van vrijwel worstelen ze hiermee; de wisselende alle in deze periode uitgevaardigde kwaliteit ervan zorgt voor de nodige 30 noodmaatregelen. In het streven naar problemen en complicaties. volledigheid zijn, veiligheidshalve, de twintig grootste gemeenten nog eens
15 Doel van het onderzoek telefonisch benaderd met de vraag of Het doel van dit onderzoek is het het onderzoek overeenkwam met de analyseren van de noodmaatregelen 35 praktijk van deze vijf jaren. in de periode 2010 tot 2015 op
naar: Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid, 2016
Opgave 2 Persvrijheid onder druk
figuur 1
Landenscore World Press Freedom Index
Op de onderstaande wereldkaart is te zien hoe landen scoren op de World Press Freedom Index van Reporters Without Borders (2017).
naar: World Press Freedom Index, 2017
figuur 2
Consequenties van bedreigingen voor journalisten
Onderstaand diagram toont het percentage journalisten dat in het onderzoek ‘Een dreigend klimaat’ aangegeven heeft dat de betreffende stelling op hem of haar van toepassing is.
De eerste stelling is aan 638 respondenten voorgelegd, stelling twee en drie alleen aan de 237 respondenten die eerder in het onderzoek aangaven al eens fysieke bedreigingen of geweld te hebben ervaren.
1. publiceert soms liever niet 15% uit angst voor bedreigingen
2. heeft vanwege fysieke bedreiging 38% of geweld een reportage afgebroken
3. heeft vanwege fysieke bedreiging of geweld bepaalde 32% locaties of wijken gemeden 0% 10% 20% 30% 40%
naar: Odekerken & Brenninkmeijer, 2017
Opgave 3 Massatoerisme
Bekijk het antwoord
- Representativiteit betekent dat informatiebronnen (in dit geval de uitkomsten van het onderzoek) een juist beeld/afspiegeling geven van (de kenmerken van) een organisatie / groep mensen / situatie (1)
- De onderzoekers willen conclusies trekken met betrekking tot de noodmaatregelen (noodbevel/noodverordening) uit de periode 2010-2015. Om de representativiteit van de uitkomsten te bevorderen, hebben ze gestreefd om alle in deze periode uitgevaardigde noodmaatregelen te achterhalen / hebben ze de twintig grootste gemeenten nog eens telefonisch benaderd met de vraag of hun onderzoek overeenkwam met de praktijk van de laatste vijf jaren (1)
Opgave 2 Persvrijheid onder druk
Bij deze opgave horen figuur 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding De internationale persvrijheid staat er slechter voor dan ooit, zo concludeerden de internationale organisaties Freedom of the Press en Reporters Without Borders in april 2017. Beide organisaties publiceren ieder jaar een rapport waarin de mate van persvrijheid in de hele wereld in kaart wordt gebracht. Figuur 1 toont de score van landen op de World Press Freedom Index van Reporters Without Borders. Bij het berekenen van de score is rekening gehouden met factoren als de mate van pluriformiteit, censuur en economische druk. Nederland zakte in 2017 op deze index van de tweede naar de vijfde plaats. Dit heeft onder andere te maken met een toename van het aantal bedreigingen tegen journalisten. Uit onderzoek in opdracht van de Nederlandse Vereniging van Journalisten blijkt dat ook journalisten zelf van mening zijn dat deze bedreigingen de persvrijheid in gevaar brengen (figuur 2).
Bekijk figuur 1. De gegevens uit figuur 1 zouden aanleiding kunnen zijn voor een vervolgonderzoek naar mogelijke verklaringen voor de in kaart gebrachte verschillen.
Vraag 7 2 punten
− Stel een hypothese op die ten grondslag kan liggen aan een vervolgonderzoek op basis van figuur 1.
- Geef aan wat in deze hypothese de afhankelijke variabele is en wat de onafhankelijke variabele is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide variabelen juist zijn.
Nederland staat in de World Press Freedom Index op plaats 5. België staat op plek 9. Deze lagere score van België heeft onder andere te maken met de grote mate van persconcentratie in het land, zo blijkt uit de schriftelijke toelichting op de onderzoeksresultaten.
Vraag 8 2 punten
− Geef een omschrijving van het begrip persconcentratie.
- Leg uit op welke wijze persconcentratie een negatieve invloed kan hebben op de score van een land op de World Press Freedom Index.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Van persconcentratie is sprake als een steeds groter aandeel van de totale bladenmarkt in handen komt van een steeds kleinere groep uitgevers of concerns (1)
- Persconcentratie heeft tot gevolg dat de macht over de media in handen komt van een steeds kleinere groep. Deze ontwikkeling kan een afname van de (externe) pluriformiteit tot gevolg hebben en daarmee de score van een land op de World Press Freedom Index negatief beïnvloeden (1)
In het rapport ‘Freedom of the Press 2017’ wordt onder persvrijheid onder andere verstaan dat
1 de berichtgeving over de politiek degelijk is;
2 de media niet onder zware economische druk staan;
3 en er weinig inmenging van de staat is. In Nederland worden deze drie elementen van persvrijheid op verschillende manieren gewaarborgd middels wet- en regelgeving. Voorbeelden van waarborgen zijn:
- art. 7 lid 1 van de Grondwet
- (een van) de (twee) centrale uitgangspunten van de Mediawet
- het redactiestatuut
Vraag 9 6 punten
Koppel elk element aan de juiste waarborg (per element een andere waarborg). Leg vervolgens per element uit waarom het door jou gekozen antwoord bijdraagt aan de waarborging ervan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- juiste waarborg: (een van) de (twee) centrale uitgangspunten van de Mediawet (1)
- voorbeeld van een juiste uitleg: Een van de twee centrale uitgangspunten van de Mediawet is de noodzaak van kwalitatief hoogwaardige programma’s en informatie. Dit geldt dus ook voor berichtgeving over politiek (1)
- juiste waarborg: het redactiestatuut (1)
- voorbeeld van een juiste uitleg: Het redactiestatuut waarborgt de onafhankelijkheid van de redactie ten opzichte van de directie. Dit draagt bij aan het voorkomen van economische druk (1)
- juiste waarborg: artikel 7 lid 1 van de Grondwet (1)
- voorbeeld van een juiste uitleg: Artikel 7 bevat een verbod op censuur / regelt dat niemand voorafgaand verlof nodig heeft (van de staat) om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren. Dit voorkomt inmenging van de staat (1)
Bekijk figuur 2. Media vervullen in een democratie belangrijke functies met betrekking tot de politieke besluitvorming, zoals de informatiefunctie. Binnen deze informatiefunctie onderscheiden we een aantal subfuncties.
Vraag 10 3 punten
Leg voor drie subfuncties uit dat de toegenomen bedreigingen van journalisten de uitoefening van deze subfuncties in gevaar kunnen brengen. Maak bij elke subfunctie gebruik van een (ander) gegeven uit figuur 2.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- spreekbuisfunctie: Wanneer journalisten vanwege fysieke bedreiging of geweld bepaalde wijken of locaties vermijden, kunnen zij de wensen en eisen van deze bewoners niet of in mindere mate naar voren brengen. / Angst voor bedreiging kan ervoor zorgen dat journalisten de wensen en eisen van een bepaalde groepering niet durven te publiceren (1)
- onderzoeksfunctie: Journalisten kunnen als gevolg van bedreiging bang zijn om te publiceren over de uitkomsten van journalistiek onderzoek naar bepaalde politieke kwesties of maatschappelijke ontwikkelingen / hun reportage hierover voortijdig afbreken. / Wanneer journalisten na fysieke bedreiging of geweld bepaalde wijken vermijden, maakt dit gedegen onderzoek naar bepaalde politieke kwesties of maatschappelijke ontwikkelingen moeilijk of zelfs onmogelijk (1)
- controle-/waakhondfunctie: Journalisten kunnen uit angst voor bedreiging afzien van het publiceren van eventuele tekortkomingen in het overheidsbeleid en/of het functioneren van gezagdragers/politici/maatschappelijke instellingen. / Journalisten kunnen na fysieke bedreiging of geweld een reportage over eventuele tekortkomingen in het overheidsbeleid en/of het functioneren van gezagdragers/politici/maatschappelijke instellingen afbreken (1)
Opgave 3 Massatoerisme
Bij deze opgave horen de teksten 3 tot en met 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding Het internationaal toerisme vormt een toenemend probleem voor steden zoals Amsterdam en Barcelona (tekst 3 en 4). Feestende toeristen verstoren de openbare orde. Door grote hotelketens en particulier verhuur worden de woonkosten onbetaalbaar voor inwoners. En souvenirwinkels en fastfoodketens verdringen traditionele winkels. In mei 2017 stelde de SP kritische vragen aan het College van Burgemeester en Wethouders van Amsterdam naar aanleiding van een onderzoek van weekblad De Groene Amsterdammer (tekst 4). Uit dit onderzoek blijkt dat de economische voordelen van het toerisme voor de stad worden overschat, en de kosten juist onderschat. De gemeente Amsterdam heeft al maatregelen genomen om de problematische gevolgen van massatoerisme tegen te gaan, maar een echte oplossing is nog niet gevonden (tekst 5).
Lees tekst 3. Bij het beantwoorden van de vraag of een maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, spelen verschillende criteria een rol. Hoe meer criteria op een probleem van toepassing zijn, hoe groter de kans dat het op de politieke agenda komt.
Vraag 11 2 punten
Noem twee criteria voor politieke agendavorming waaraan het probleem van massatoerisme voldoet. Illustreer elk criterium met een (ander) gegeven uit tekst 3.
Tekst 5
Van der Laan: “Echte oplossing voor drukte in de stad nog niet gevonden”
Amsterdam zal veel fundamentelere Andere wetgeving maatregelen moeten nemen om de De burgemeester gaat zich in Den drukte in de stad te bolwerken, zegt 15 Haag hard maken voor andere burgemeester Eberhard van der wetgeving, waardoor het voor de
5 Laan. Het stadsbestuur heeft al gemeente mogelijk is grenzen te maatregelen genomen, zoals een stellen aan de grote hoeveelheid strenger hotelbeleid, een ban van de toeristenwinkels in sommige straten. bierfiets uit de binnenstad, een 20 Als de twaalfde ijswinkel zich meldt in hogere toeristenbelasting in het een straat, heeft Amsterdam geen
10 centrum. Maar de echte oplossing is wapens in handen om dit tegen te nog niet gevonden, erkende Van der gaan. (…) Laan.
naar: Het Parool, 25 oktober 2016
Opgave 4 Ernstige verkeersdelicten
tabel 1
Meningen verkeersslachtoffers over opgelegde straf
De veroorzaker kreeg de straf die hij verdiende (n=52) helemaal mee oneens 16 (30,8%) een beetje mee oneens 11 (21,2%) niet mee eens/niet mee oneens 6 (11,5%) een beetje mee eens 10 (19,2%) helemaal mee eens 9 (17,3%) De straf past bij het leed dat mij is aangedaan (n=50) helemaal mee oneens 23 (46,0%) een beetje mee oneens 10 (20%) niet mee eens/niet mee oneens 6 (12,0%) een beetje mee eens 6 (12,0%) helemaal mee eens 5 (10,0%) De straf heeft bijgedragen aan mijn emotionele herstel (n=50) helemaal mee oneens 19 (38,0%) een beetje mee oneens 9 (18,0%) niet mee eens/niet mee oneens 8 (16,0%) een beetje mee eens 9 (18,0%) helemaal mee eens 5 (10,0%) De straf voorkomt dat de veroorzaker zich in de toekomst weer schuldig maakt aan gevaarlijk rijgedrag (n=51) helemaal mee oneens 18 (35,3%) een beetje mee oneens 11 (21,6%) niet mee eens/niet mee oneens 13 (25,5%) een beetje mee eens 5 (9,8%) helemaal mee eens 4 (7,8%)
naar: INTERVICT, 2016
Tekst 3
Help, de stad verzuipt in bezoekers
De protesten tegen de groeiende Naties 2017 hebben uitgeroepen tot overlast van toeristen in steden internationaal jaar voor duurzaam culmineerden in Barcelona in een 30 toerisme, dat volgens de volkeren- aanval op een toeristenbus. Ook organisatie moet leiden tot meer
5 andere steden in Europa hebben er werkgelegenheid, minder armoede, genoeg van. meer begrip voor andere culturen en de wereldvrede. “Als het toerismeseizoen is begonnen, waarom mogen we dan 35 De weerstand van de stadsbewoners niet op toeristen schieten?” Albert richt zich volgens Postma vooral op
10 Postma, lector aan Stenden de neveneffecten van de toeristen- Hogeschool voor vrijetijdsbeleving en tsunami. “Bijvoorbeeld dat de huizen- toerisme, kent foto’s van deze prijzen zo sterk stijgen dat het voor protestkreet op muren in steden die 40 oorspronkelijke bewoners niet meer door het toerisme worden te betalen is om in de binnenstad te
15 overrompeld. Maar bij zijn weten wonen.” hebben boze stedelingen niet eerder de daad bij het woord gevoegd, zoals Aantasting van het leefklimaat is ook vorige week in Barcelona. Daar volgens Jan van der Borg, hoofd- prikten vier actievoerders de banden 45 docent geografie en toerisme aan de
20 lek van een toeristenbus. Katholieke Universiteit van Leuven, de voornaamste reden voor Het toerisme is nergens meer weg te bewonersprotesten. “De woede richt denken. De sector is wereldwijd goed zich niet zozeer tegen de toeristen, voor een op de elf banen, 7 procent 50 want boze inwoners gaan zelf ook van de internationale export en vier keer per jaar op vakantie. Het is
25 10 procent van het mondiale bruto een signaal aan de stadsbestuurders: nationaal product. Dat is een van de houd de stad leefbaar.” redenen waarom de Verenigde
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Bekijk het antwoord
- twee van de volgende: − De situatie wordt als ongewenst ervaren door een groot aantal / groepen mensen. Voorbeelden van ondersteunende gegevens uit de tekst: protestacties (regels 1-4, 7-15, 18-20), ervaren overlast (regels 4-6), weerstand van stadsbewoners (regels 35-38). − De negatief beoordeelde situatie roept heftige emoties op en/of komt vaak voor. Voorbeelden van ondersteunende gegevens uit de tekst: protestacties (regels 1-4, 7-15, 18-20), groeiende overlast (1-2), meerdere steden (regels 4-6, 7-15). − De situatie wordt als veranderbaar beschouwd. / Het probleem wordt oplosbaar geacht. Ondersteunend gegeven uit de tekst: de woede is met name een signaal aan het stadsbestuur (regels 51-53). per juist antwoord (1) (2)
Zie de regels 26 tot en met 34 van tekst 3. De Verenigde Naties hebben 2017 uitgeroepen tot internationaal jaar van duurzaam toerisme. De redenen die hiervoor in de tekst genoemd worden, sluiten aan bij de doelstellingen van de VN.
Vraag 12 2 punten
Leg uit welke twee VN-doelstellingen te herkennen zijn in de regels 31 tot en met 34 van tekst 3.
Tekst 3
Help, de stad verzuipt in bezoekers
De protesten tegen de groeiende Naties 2017 hebben uitgeroepen tot overlast van toeristen in steden internationaal jaar voor duurzaam culmineerden in Barcelona in een 30 toerisme, dat volgens de volkeren- aanval op een toeristenbus. Ook organisatie moet leiden tot meer
5 andere steden in Europa hebben er werkgelegenheid, minder armoede, genoeg van. meer begrip voor andere culturen en de wereldvrede. “Als het toerismeseizoen is begonnen, waarom mogen we dan 35 De weerstand van de stadsbewoners niet op toeristen schieten?” Albert richt zich volgens Postma vooral op
10 Postma, lector aan Stenden de neveneffecten van de toeristen- Hogeschool voor vrijetijdsbeleving en tsunami. “Bijvoorbeeld dat de huizen- toerisme, kent foto’s van deze prijzen zo sterk stijgen dat het voor protestkreet op muren in steden die 40 oorspronkelijke bewoners niet meer door het toerisme worden te betalen is om in de binnenstad te
15 overrompeld. Maar bij zijn weten wonen.” hebben boze stedelingen niet eerder de daad bij het woord gevoegd, zoals Aantasting van het leefklimaat is ook vorige week in Barcelona. Daar volgens Jan van der Borg, hoofd- prikten vier actievoerders de banden 45 docent geografie en toerisme aan de
20 lek van een toeristenbus. Katholieke Universiteit van Leuven, de voornaamste reden voor Het toerisme is nergens meer weg te bewonersprotesten. “De woede richt denken. De sector is wereldwijd goed zich niet zozeer tegen de toeristen, voor een op de elf banen, 7 procent 50 want boze inwoners gaan zelf ook van de internationale export en vier keer per jaar op vakantie. Het is
25 10 procent van het mondiale bruto een signaal aan de stadsbestuurders: nationaal product. Dat is een van de houd de stad leefbaar.” redenen waarom de Verenigde
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Bekijk het antwoord
- handhaven van internationale vrede en veiligheid: In tekst 3 wordt wereldvrede letterlijk genoemd als iets waar duurzaam toerisme een bijdrage aan zou kunnen leveren. / Duurzaam toerisme kan tot meer begrip voor andere culturen leiden en zodoende conflicten voorkomen (1)
- bereiken van internationale samenwerking bij het oplossen van economische (sociale, culturele en humanitaire) problemen: Duurzaam toerisme zou kunnen bijdragen aan het vergroten van de werkgelegenheid en het verminderen van armoede (regels 31-32) (1)
Lees tekst 4. De SP stelde naar aanleiding van het onderzoek door De Groene Amsterdammer kritische vragen aan het college van burgemeester en wethouders. Het college van de gemeente Amsterdam bestond op dat moment uit een coalitie van VVD, D66 en SP.
Vraag 13 2 punten
Leg uit of het stellen van kritische vragen door de SP-fractie beter bij monisme of bij dualisme past. Betrek in je uitleg een omschrijving van het juiste begrip.
Tekst 4
SP Amsterdam stelt vragen over onderzoek massatoerisme
In schriftelijke vragen vraagt de SP- Grootkapitalisten fractie woensdag het college van B In de schriftelijke vragen aan het en W te reageren op de bevindingen college vraagt de SP-fractie om van een onderzoek van het weekblad 25 opheldering van de verschillen in
5 De Groene Amsterdammer. cijfers. Volgens de SP legt het toerisme een onevenredige druk op In dit onderzoek vergelijkt het week- de stad: terwijl slechts een klein blad, in samenwerking met platform groepje ‘grootkapitalisten’ profiteert voor onderzoeksjournalistiek 30 van het toerisme, krijgen Investico, de kosten en baten van het “Amsterdammers de rekening
10 massatoerisme in de stad. gepresenteerd in de vorm van overlast, extra druk op de woning- Voordelen overschat markt, verschraling van het winkel- Volgens De Groene Amsterdammer 35 aanbod en verloedering van de is het een mythe dat de stad openbare ruimte”. weliswaar hinder ondervindt van de
15 enorme toestroom van bezoekers, Volgens de SP is de verdeling van de maar dat de stad er enorm opbrengsten van het toerisme economisch van profiteert. Het artikel onrechtvaardig en moeten vanwege stelt dat de economische voordelen 40 de overlast die het toerisme de stad van het toerisme voor de stad oplevert, toeristen uit de stad
20 worden overschat, en de kosten juist geweerd worden. onderschat.
naar: Het Parool, 25 mei 2017
Bekijk het antwoord
- Dit past beter bij het dualisme. Dualisme is een situatie waarbij er sprake is van een zekere scheiding tussen dagelijks bestuur en volksvertegenwoordiging; beide organen hebben duidelijk van elkaar onderscheiden taken en verantwoordelijkheden (1)
- Er is in deze situatie sprake van een zekere scheiding omdat de SP-fractie vanuit haar controlerende taak als lid van de volksvertegenwoordiging kritische vragen stelt aan het dagelijks bestuur, terwijl zij zelf tot de coalitiepartijen behoort (1)
Zie tekst 4. De kritiek van de SP op het (gebrek aan beleid met betrekking tot) massatoerisme zoals beschreven in tekst 4, is te verklaren vanuit de politieke stroming waartoe de SP behoort.
Vraag 14 2 punten
Leg uit waarom de politieke stroming waartoe de SP behoort een verklaring biedt voor de kritiek uit tekst 4. Betrek in je uitleg de naam van deze politieke stroming en een kenmerkend uitgangspunt.
Tekst 4
SP Amsterdam stelt vragen over onderzoek massatoerisme
In schriftelijke vragen vraagt de SP- Grootkapitalisten fractie woensdag het college van B In de schriftelijke vragen aan het en W te reageren op de bevindingen college vraagt de SP-fractie om van een onderzoek van het weekblad 25 opheldering van de verschillen in
5 De Groene Amsterdammer. cijfers. Volgens de SP legt het toerisme een onevenredige druk op In dit onderzoek vergelijkt het week- de stad: terwijl slechts een klein blad, in samenwerking met platform groepje ‘grootkapitalisten’ profiteert voor onderzoeksjournalistiek 30 van het toerisme, krijgen Investico, de kosten en baten van het “Amsterdammers de rekening
10 massatoerisme in de stad. gepresenteerd in de vorm van overlast, extra druk op de woning- Voordelen overschat markt, verschraling van het winkel- Volgens De Groene Amsterdammer 35 aanbod en verloedering van de is het een mythe dat de stad openbare ruimte”. weliswaar hinder ondervindt van de
15 enorme toestroom van bezoekers, Volgens de SP is de verdeling van de maar dat de stad er enorm opbrengsten van het toerisme economisch van profiteert. Het artikel onrechtvaardig en moeten vanwege stelt dat de economische voordelen 40 de overlast die het toerisme de stad van het toerisme voor de stad oplevert, toeristen uit de stad
20 worden overschat, en de kosten juist geweerd worden. onderschat.
naar: Het Parool, 25 mei 2017
Bekijk het antwoord
- De SP behoort tot de socialistische/sociaaldemocratische stroming (1)
- Een kenmerkend uitgangspunt van deze stroming is economische gelijkheid. Dat de verdeling van de opbrengsten van het toerisme onrechtvaardig is / Dat slechts een kleine groep ‘grootkapitalisten’ profiteert terwijl de ‘gewone Amsterdammers’ de rekening gepresenteerd krijgen, is in strijd met dit uitgangspunt (1)
Lees tekst 5. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Dit heeft consequenties voor de manier waarop een gemeente als Amsterdam beleidsmatig kan reageren op problematiek rondom massatoerisme.
Vraag 15 2 punten
Leg uit welke twee kenmerken van een gedecentraliseerde eenheidsstaat te herkennen zijn in tekst 5.
Tekst 4
SP Amsterdam stelt vragen over onderzoek massatoerisme
In schriftelijke vragen vraagt de SP- Grootkapitalisten fractie woensdag het college van B In de schriftelijke vragen aan het en W te reageren op de bevindingen college vraagt de SP-fractie om van een onderzoek van het weekblad 25 opheldering van de verschillen in
5 De Groene Amsterdammer. cijfers. Volgens de SP legt het toerisme een onevenredige druk op In dit onderzoek vergelijkt het week- de stad: terwijl slechts een klein blad, in samenwerking met platform groepje ‘grootkapitalisten’ profiteert voor onderzoeksjournalistiek 30 van het toerisme, krijgen Investico, de kosten en baten van het “Amsterdammers de rekening
10 massatoerisme in de stad. gepresenteerd in de vorm van overlast, extra druk op de woning- Voordelen overschat markt, verschraling van het winkel- Volgens De Groene Amsterdammer 35 aanbod en verloedering van de is het een mythe dat de stad openbare ruimte”. weliswaar hinder ondervindt van de
15 enorme toestroom van bezoekers, Volgens de SP is de verdeling van de maar dat de stad er enorm opbrengsten van het toerisme economisch van profiteert. Het artikel onrechtvaardig en moeten vanwege stelt dat de economische voordelen 40 de overlast die het toerisme de stad van het toerisme voor de stad oplevert, toeristen uit de stad
20 worden overschat, en de kosten juist geweerd worden. onderschat.
naar: Het Parool, 25 mei 2017
Tekst 5
Van der Laan: “Echte oplossing voor drukte in de stad nog niet gevonden”
Amsterdam zal veel fundamentelere Andere wetgeving maatregelen moeten nemen om de De burgemeester gaat zich in Den drukte in de stad te bolwerken, zegt 15 Haag hard maken voor andere burgemeester Eberhard van der wetgeving, waardoor het voor de
5 Laan. Het stadsbestuur heeft al gemeente mogelijk is grenzen te maatregelen genomen, zoals een stellen aan de grote hoeveelheid strenger hotelbeleid, een ban van de toeristenwinkels in sommige straten. bierfiets uit de binnenstad, een 20 Als de twaalfde ijswinkel zich meldt in hogere toeristenbelasting in het een straat, heeft Amsterdam geen
10 centrum. Maar de echte oplossing is wapens in handen om dit tegen te nog niet gevonden, erkende Van der gaan. (…) Laan.
naar: Het Parool, 25 oktober 2016
Opgave 4 Ernstige verkeersdelicten
tabel 1
Meningen verkeersslachtoffers over opgelegde straf
De veroorzaker kreeg de straf die hij verdiende (n=52) helemaal mee oneens 16 (30,8%) een beetje mee oneens 11 (21,2%) niet mee eens/niet mee oneens 6 (11,5%) een beetje mee eens 10 (19,2%) helemaal mee eens 9 (17,3%) De straf past bij het leed dat mij is aangedaan (n=50) helemaal mee oneens 23 (46,0%) een beetje mee oneens 10 (20%) niet mee eens/niet mee oneens 6 (12,0%) een beetje mee eens 6 (12,0%) helemaal mee eens 5 (10,0%) De straf heeft bijgedragen aan mijn emotionele herstel (n=50) helemaal mee oneens 19 (38,0%) een beetje mee oneens 9 (18,0%) niet mee eens/niet mee oneens 8 (16,0%) een beetje mee eens 9 (18,0%) helemaal mee eens 5 (10,0%) De straf voorkomt dat de veroorzaker zich in de toekomst weer schuldig maakt aan gevaarlijk rijgedrag (n=51) helemaal mee oneens 18 (35,3%) een beetje mee oneens 11 (21,6%) niet mee eens/niet mee oneens 13 (25,5%) een beetje mee eens 5 (9,8%) helemaal mee eens 4 (7,8%)
naar: INTERVICT, 2016
Bekijk het antwoord
- Lagere overheden zoals de gemeente Amsterdam genieten een zekere mate van zelfstandigheid (autonomie). Dit is te herkennen in de regels 5 tot en met 10, waarin maatregelen worden beschreven die het stadsbestuur zelfstandig genomen heeft (1)
- Lagere overheden staan onder toezicht van hogere overheden (en worden geacht besluiten van hogere overheden loyaal uit te voeren). Dit is te herkennen in de regels 14 tot en met 19, waaruit blijkt dat de gemeente Amsterdam alleen binnen de grenzen van de landelijke wetgeving mag handelen / bepaalde maatregelen pas mag nemen wanneer op hoger bestuursniveau de wetgeving daartoe wordt aangepast (1)
Maak gebruik van tekst 3. De maatregelen die tot nu toe in Amsterdam genomen zijn, gaan veel burgers niet ver genoeg. Zij hebben zich georganiseerd in ‘Amsterdam in Progress’, een denktank die elke twee weken een nieuw voorstel zal doen om de overlast van toerisme tegen te gaan (Het Parool, juni 2017). Amsterdam in Progress is een voorbeeld van een pressiegroep.
Vraag 16 2 punten
Leg uit waarom het college van burgemeester en wethouders in Amsterdam waarschijnlijk niet alle voorstellen van Amsterdam in Progress zal overnemen. Betrek in je uitleg een gegeven uit tekst 3 en een kenmerkend verschil tussen politieke partijen en pressiegroepen.
Tekst 3
Help, de stad verzuipt in bezoekers
De protesten tegen de groeiende Naties 2017 hebben uitgeroepen tot overlast van toeristen in steden internationaal jaar voor duurzaam culmineerden in Barcelona in een 30 toerisme, dat volgens de volkeren- aanval op een toeristenbus. Ook organisatie moet leiden tot meer
5 andere steden in Europa hebben er werkgelegenheid, minder armoede, genoeg van. meer begrip voor andere culturen en de wereldvrede. “Als het toerismeseizoen is begonnen, waarom mogen we dan 35 De weerstand van de stadsbewoners niet op toeristen schieten?” Albert richt zich volgens Postma vooral op
10 Postma, lector aan Stenden de neveneffecten van de toeristen- Hogeschool voor vrijetijdsbeleving en tsunami. “Bijvoorbeeld dat de huizen- toerisme, kent foto’s van deze prijzen zo sterk stijgen dat het voor protestkreet op muren in steden die 40 oorspronkelijke bewoners niet meer door het toerisme worden te betalen is om in de binnenstad te
15 overrompeld. Maar bij zijn weten wonen.” hebben boze stedelingen niet eerder de daad bij het woord gevoegd, zoals Aantasting van het leefklimaat is ook vorige week in Barcelona. Daar volgens Jan van der Borg, hoofd- prikten vier actievoerders de banden 45 docent geografie en toerisme aan de
20 lek van een toeristenbus. Katholieke Universiteit van Leuven, de voornaamste reden voor Het toerisme is nergens meer weg te bewonersprotesten. “De woede richt denken. De sector is wereldwijd goed zich niet zozeer tegen de toeristen, voor een op de elf banen, 7 procent 50 want boze inwoners gaan zelf ook van de internationale export en vier keer per jaar op vakantie. Het is
25 10 procent van het mondiale bruto een signaal aan de stadsbestuurders: nationaal product. Dat is een van de houd de stad leefbaar.” redenen waarom de Verenigde
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Bekijk het antwoord
- Pressiegroepen komen op voor deelbelangen, terwijl politieke partijen zich bezighouden met de inrichting van de samenleving als geheel en daarbij verschillende belangen moeten afwegen (1)
- De voorstellen van Amsterdam in Progress zijn louter gebaseerd op de negatieve gevolgen van massatoerisme, terwijl politieke partijen ook rekening moeten houden met economische belangen (regels 21-26 van tekst 3). Het is dus niet waarschijnlijk dat de politieke partijen alle voorstellen van Amsterdam in Progress zullen overnemen (1)
Opgave 4 Ernstige verkeersdelicten
Bij deze opgave horen tabel 1 en tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding Het onderwerp ‘straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten’ is al jaren onderwerp van discussie in de samenleving. Veel slachtoffers van ernstige verkeersdelicten zijn ontevreden over de straf die uiteindelijk aan de veroorzaker wordt opgelegd, zo blijkt uit onderzoek van het International Victimology Institute Tilburg (INTERVICT) uit 2016 (tabel 1). In mei 2015 vond er in de Tweede Kamer een debat plaats over dit onderwerp. Toenmalig minister Blok (Veiligheid en Justitie) liet destijds aan de Kamervoorzitter weten tot onderzoek over te gaan. De resultaten van dit onderzoek hebben ertoe geleid dat de minister in de zomer van
2017 een wijziging van de Wegenverkeerswet aankondigde. Veilig Verkeer Nederland is van mening dat in dit wetsvoorstel ook een hardere aanpak van smartphonegebruik moet worden meegenomen (tekst 6).
Bekijk tabel 1. Er kunnen verschillende doelen van straf onderscheiden worden, waaronder resocialisatie. Uit tabel 1 blijkt dat een groot deel van de slachtoffers van mening is dat het vonnis in ‘hun’ zaak niet tegemoetkomt aan een aantal van deze strafdoelen.
Vraag 17 3 punten
Noem drie andere doelen van straf die volgens de kritiek van de slachtoffers, zoals weergegeven in tabel 1, niet of slechts ten dele worden bereikt. Verwijs bij ieder doel naar een (ander) gegeven uit de tabel.
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking De kandidaat dient de vaktermen te gebruiken (voor een omschrijving van een strafdoel mag dus geen scorepunt worden toegekend).
Lees de regels 1 tot en met 28 van tekst 6. Er zijn verschillende onderzoeksmethoden/kwantitatieve gegevensbronnen die gebruikt worden om in kaart te brengen hoe vaak een bepaald delict voorkomt.
Vraag 18 3 punten
− Welke onderzoeksmethode/kwantitatieve gegevensbron is het meest geschikt om in kaart te brengen hoe vaak het delict ‘vasthouden van een mobiele telefoon tijdens het rijden’ voorkomt?
- Geef vervolgens twee onderzoeksmethoden/kwantitatieve gegevensbronnen die hier minder geschikt voor zijn en geef per gegevensbron aan waarom deze minder geschikt is.
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het meest geschikt is een daderenquête/self report onderzoek (1)
- slachtofferenquête, omdat het vasthouden van een mobiele telefoon tijdens het rijden niet altijd tot een ongeluk met slachtoffer(s) leidt (1)
- politiestatistieken, omdat een groot deel van het aantal gevallen van het vasthouden van een mobiele telefoon tijdens het rijden niet bekend is bij de politie (omdat er niet altijd een slachtoffer is dat aangifte kan doen en omdat het lang niet altijd wordt ontdekt) (1)
Maak gebruik van de regels 1 tot en met 28 van tekst 6. Criminaliteit is een relatief begrip.
Vraag 19 2 punten
Leg uit met behulp van een citaat uit de regels 1 tot en met 28 van tekst 6 dat criminaliteit relatief is.
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- citaat: “Appen of … Schultz ligt.” (regel 24-28) (1)
- Appen of mailen vanuit een houder valt op het moment dat tekst 6 geschreven wordt nog niet onder criminaliteit. De minister wil dat dit in de toekomst verandert. Hieruit blijkt dat criminaliteit relatief is: het is tijdgebonden / dat wat onder de definitie van criminaliteit valt, verschilt per tijd (1)
Lees de regels 29 tot en met 34 van tekst 6. Afspraken over verkeershandhaving worden op lokaal niveau gemaakt in het zogenaamde ‘driehoeksoverleg’.
Vraag 20 1 punt
Tussen welke drie functionarissen vindt dit driehoeksoverleg plaats?
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als alle drie juist zijn.
Lees de regels 35 tot en met 50 van tekst 6. Er bestaan verschillende sociologische theorieën ter verklaring van criminaliteit en crimineel gedrag.
Vraag 21 4 punten
Leg uit welke twee theorieën te herkennen zijn in de aanpak die VVN voorstelt in de regels 45 tot en met 48 van tekst 6.
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- twee van de volgende combinaties: − de sociale controletheorie voorbeeld van een juiste uitleg: − Volgens deze theorie wordt crimineel gedrag verhinderd door de pijnlijke of vervelende gevolgen van informele of formele sociale controle. De (geautomatiseerde) controles waar VVN voor pleit, kunnen als vorm van formele sociale controle worden beschouwd. − de rationele-keuze theorie voorbeeld van een juiste uitleg: − Volgens de rationele-keuze theorie bepaalt een kosten-batenanalyse of iemand overgaat tot strafbaar gedrag: door de toename van de (geautomatiseerde) controles stijgt de pakkans (kosten), waardoor de potentiële dader minder snel voor strafbaar gedrag zal kiezen. − de gelegenheidstheorie voorbeeld van een juiste uitleg: − Volgens de gelegenheidstheorie hangt de vraag of mensen misdrijven plegen af van de situatie die bepaald wordt door drie factoren: het aantal potentiële daders, het aantal aantrekkelijke doelwitten en de mate van toezicht. De toename van de (geautomatiseerde) controles kan gezien worden als een verhoging van de mate van toezicht. per juiste theorie (1) per juiste bijbehorende uitleg (1) (4)
Zie tekst 6. Het proces van politieke besluitvorming over de aanpassing van de Wegenverkeerswet kan geanalyseerd worden met behulp van het systeemmodel. De omzettingsfase van het systeemmodel kent drie subfasen.
Vraag 22 2 punten
− In welke subfase van het systeemmodel bevindt de besluitvorming over de aanpassing van de Wegenverkeerswet zich op het moment dat tekst 6 geschreven werd?
- Welke twee actoren, die niet genoemd worden in tekst 6, spelen in deze subfase altijd een rol?
Tekst 6
Veilig Verkeer Nederland: gebruik smartphone in auto even ernstig als rijden onder invloed
Autorijden met een smartphone in verboden, maar gaat dit wel worden de hand zou net zo hard moeten als het aan verkeersminister Schultz worden bestraft als absurd hoge ligt. snelheidsovertredingen en rijden
5 onder invloed. In combinatie met Een woordvoerder van de Nationale strenge handhaving moet de 30 Politie kan niet zeggen hoe actief zij automobilist weer het gevoel het handmatig bedienen van een krijgen dat de politie werk maakt telefoon nu beboet. “Verkeers- van roekeloos rijgedrag. handhaving wordt lokaal bepaald; wij hebben daar geen overzicht van.”
10 Dit schrijft Veilig Verkeer Nederland (VVN) in een kritische brief aan 35 Een telefoon vasthouden tijdens het minister Blok van Veiligheid en rijden kost de bestuurder nu 230 Justitie. Momenteel werkt hij aan een euro, terwijl een boete voor rijden herziening van de Wegenverkeers- onder invloed kan oplopen tot 650
15 wet. VVN vindt dat in de wet het euro. Dit grote verschil is niet het harder aanpakken van smartphone- 40 enige probleem voor VVN. Met het gebruik in de auto moet worden ontbreken van “deugdelijke en opgenomen, om “een ommekeer te effectieve handhaving en wetgeving”, bewerkstelligen in de jaarlijkse is de pakkans bij telefoongebruik in
20 stijging van het aantal verkeers- de auto nu “bijna nul”, schrijft de slachtoffers”. 45 organisatie. Ze hoopt dan ook dat de minister meer boetes gaat laten Op dit moment is het tijdens het uitdelen door geautomatiseerde rijden niet toegestaan om een controles en dat meer telefonerende telefoon vast te houden. Appen of automobilisten van de weg worden
25 mailen vanuit een houder is nog niet 50 geplukt.
naar: de Volkskrant, 2 augustus 2017
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide elementen juist zijn.
Opgave 5 Voetbaljournalistiek
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding In de zomer van 2015 kwam Martijn Krabbendam, redacteur van Voetbal International, in het nieuws omdat de spelers van Feyenoord niet langer met hem wilden samenwerken. Voor NRC Handelsblad was dit incident aanleiding voor een onderzoek naar de onafhankelijkheid van de voetbaljournalistiek. In augustus 2016 publiceerde de krant een artikel over de resultaten van dit onderzoek, met als titel ‘De tien plagen van de voetbaljournalistiek’. Met plagen worden hier ontwikkelingen bedoeld die onafhankelijke voetbaljournalistiek bemoeilijken. Tekst 7 is een sterk ingekorte versie van het artikel in NRC Handelsblad, waarin twee van de tien plagen aan de orde komen.
Lees de regels 1 tot en met 31 van tekst 7. Massamedia vervullen verschillende functies voor de samenleving, waaronder de informatiefunctie. Deze omvat onder andere de controle-/waakhondfunctie.
Vraag 23 2 punten
Geef een omschrijving van de controle-/waakhondfunctie en leg vervolgens uit wat het verband is tussen deze functie en het beëindigen van de samenwerking tussen Feyenoord en Krabbendam.
Tekst 7
De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een naar de zaak-Krabbendam
- tijdens ongemakkelijke verhouding met zijn het afgelopen seizoen
- leert dat de onderwerp. Voor de start van het 40 voetbaljournalistiek onder druk staat. nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC (…) Hoe komt dat? Wat zegt de
5 in de wereld van de voetbal- zaak-Krabbendam over de journalistiek. Van onafhankelijke voetbaljournalistiek in Nederland? verslaggeving is nauwelijks meer sprake. In de aanloop naar het nieuwe
45 eredivisieseizoen zetten we de tien Martijn Krabbendam is redacteur van plagen van de voetbaljournalistiek op
10 Voetbal International (VI), het een rij. grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger Kranten hebben minder geld voor van Feyenoord en het Nederlands voetbaljournalisten elftal. 50 De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun
15 In de zomer van 2015 is Martijn gezamenlijke omzet naar 887 miljoen Krabbendam zelf nieuws. In het euro (3 procent minder dan in 2014). trainingskamp in Tirol hebben Ook de tv-zenders verdienen minder, aanvoerder Dirk Kuijt en zijn 55 want adverteerders volgen de jeugd, collega’s besloten dat zij niet langer die liever online kijkt. Dat betekent
20 met Krabbendam willen werken: hij dus ook: minder geld om verslag te zou slordig zijn, afspraken schenden doen van de eredivisie, het EK en interviews niet aanpassen. voetbal, of de Olympische Spelen in Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo 60 Rio. “Nieuwsredacties moeten meer blijft Krabbendam maar schrijven doen met minder mensen”, zegt
25 over een mislukte miljoenentransfer Marina Witte (Nederlandse Sport van middenvelder Jonathan de Pers, NSP). “Zo dreigt het werk Guzman
- de schuld van directeur oppervlakkiger te worden. Kranten Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, 65 zetten vaker freelancers in, maar die tot ergernis van Feyenoord. Een hebben geen belang bij het stellen
30 boycot? In de Nederlandse van kritische vragen. Als een club journalistiek? niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.” Op het eerste gezicht lijkt de maat- regel van Feyenoord een conflict in 70 Clubs eisen meer controle de marge van het Nederlandse “Tien jaar geleden kon je een speler
35 voetbal. Niets om je druk over te bellen, een stukje tikken en het in de maken, nu de eredivisie deze week krant zetten. Nu is het bij alle clubs weer begint. Maar nader onderzoek gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd
75 Mossou (AD). “Ze willen altijd een meer dan de clubs kunnen geven, interview teruglezen en onder- zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik handelen altijd over de tekst. 90 vergelijk het soms met kinderen. Die Interviews vinden altijd plaats in de willen ook altijd meer.” perskamer. Onder de tl-balken. Dat
80 kun je bijna geen interview meer Meer controle ziet Max van der Put noemen.” (Brabants Dagblad) ook na de wed- Clubs als PSV en FC Bayern strijd. “Spelers en trainers spreken af München proberen open te zijn. 95 hoe zij hun mening over de wedstrijd Maar, zegt Thijs Slegers, perschef naar buiten brengen. Als ik daarna
85 van PSV: “Iedere dag elke speler een met spelers en trainers praat, hoor ik uur vrijmaken voor de media is letterlijk dezelfde woorden. Dan is de overdreven.” De media willen altijd lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bekijk het antwoord
- De controle-/waakhondfunctie houdt in dat media eventuele tekortkomingen in het functioneren van gezagdragers openbaar maken (1)
- Feyenoord wilde niet langer samenwerken met Krabbendam omdat deze journalist bleef schrijven over een mislukte miljoenentransfer van middenvelder Jonathan de Guzman, die volgens Krabbendam de schuld was van directeur Gudde / te wijten was aan een tekortkoming in het het functioneren van een gezagsdrager: directeur Gudde (1)
Lees de regels 32 tot en met 69 van tekst 7. In de eerste ‘plaag’ die besproken wordt, is de werking van de neerwaartse oplagespiraal te herkennen. Deze neerwaartse oplagespiraal begint met een lage oplage en eindigt met een nog lagere oplage.
Vraag 24 2 punten
Geef de twee tussenliggende stappen van de (neerwaartse) oplagespiraal en onderbouw elk van beide stappen met een passend citaat uit de regels 32 tot en met 69 van tekst 7.
Tekst 7
De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een naar de zaak-Krabbendam
- tijdens ongemakkelijke verhouding met zijn het afgelopen seizoen
- leert dat de onderwerp. Voor de start van het 40 voetbaljournalistiek onder druk staat. nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC (…) Hoe komt dat? Wat zegt de
5 in de wereld van de voetbal- zaak-Krabbendam over de journalistiek. Van onafhankelijke voetbaljournalistiek in Nederland? verslaggeving is nauwelijks meer sprake. In de aanloop naar het nieuwe
45 eredivisieseizoen zetten we de tien Martijn Krabbendam is redacteur van plagen van de voetbaljournalistiek op
10 Voetbal International (VI), het een rij. grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger Kranten hebben minder geld voor van Feyenoord en het Nederlands voetbaljournalisten elftal. 50 De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun
15 In de zomer van 2015 is Martijn gezamenlijke omzet naar 887 miljoen Krabbendam zelf nieuws. In het euro (3 procent minder dan in 2014). trainingskamp in Tirol hebben Ook de tv-zenders verdienen minder, aanvoerder Dirk Kuijt en zijn 55 want adverteerders volgen de jeugd, collega’s besloten dat zij niet langer die liever online kijkt. Dat betekent
20 met Krabbendam willen werken: hij dus ook: minder geld om verslag te zou slordig zijn, afspraken schenden doen van de eredivisie, het EK en interviews niet aanpassen. voetbal, of de Olympische Spelen in Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo 60 Rio. “Nieuwsredacties moeten meer blijft Krabbendam maar schrijven doen met minder mensen”, zegt
25 over een mislukte miljoenentransfer Marina Witte (Nederlandse Sport van middenvelder Jonathan de Pers, NSP). “Zo dreigt het werk Guzman
- de schuld van directeur oppervlakkiger te worden. Kranten Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, 65 zetten vaker freelancers in, maar die tot ergernis van Feyenoord. Een hebben geen belang bij het stellen
30 boycot? In de Nederlandse van kritische vragen. Als een club journalistiek? niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.” Op het eerste gezicht lijkt de maat- regel van Feyenoord een conflict in 70 Clubs eisen meer controle de marge van het Nederlandse “Tien jaar geleden kon je een speler
35 voetbal. Niets om je druk over te bellen, een stukje tikken en het in de maken, nu de eredivisie deze week krant zetten. Nu is het bij alle clubs weer begint. Maar nader onderzoek gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd
75 Mossou (AD). “Ze willen altijd een meer dan de clubs kunnen geven, interview teruglezen en onder- zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik handelen altijd over de tekst. 90 vergelijk het soms met kinderen. Die Interviews vinden altijd plaats in de willen ook altijd meer.” perskamer. Onder de tl-balken. Dat
80 kun je bijna geen interview meer Meer controle ziet Max van der Put noemen.” (Brabants Dagblad) ook na de wed- Clubs als PSV en FC Bayern strijd. “Spelers en trainers spreken af München proberen open te zijn. 95 hoe zij hun mening over de wedstrijd Maar, zegt Thijs Slegers, perschef naar buiten brengen. Als ik daarna
85 van PSV: “Iedere dag elke speler een met spelers en trainers praat, hoor ik uur vrijmaken voor de media is letterlijk dezelfde woorden. Dan is de overdreven.” De media willen altijd lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bekijk het antwoord
- teruglopende (advertentie)inkomsten citaat: “De dagbladen … jaren afnemen / in 2014).” (regels 50-51/53) (1)
- minder kwaliteit citaat: “Zo dreigt … te worden / kritische vragen.” (regels 63-64/67) (1)
Ontwikkelingen zoals beschreven in tekst 7 zetten de objectiviteit van de voetbaljournalistiek onder druk. Volledig objectieve verslaggeving is echter, ook zonder deze ontwikkelingen, onmogelijk.
Vraag 25 2 punten
Leg uit dat volledig objectieve verslaggeving een onbereikbaar ideaal is. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip referentiekader.
Tekst 7
De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een naar de zaak-Krabbendam
- tijdens ongemakkelijke verhouding met zijn het afgelopen seizoen
- leert dat de onderwerp. Voor de start van het 40 voetbaljournalistiek onder druk staat. nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC (…) Hoe komt dat? Wat zegt de
5 in de wereld van de voetbal- zaak-Krabbendam over de journalistiek. Van onafhankelijke voetbaljournalistiek in Nederland? verslaggeving is nauwelijks meer sprake. In de aanloop naar het nieuwe
45 eredivisieseizoen zetten we de tien Martijn Krabbendam is redacteur van plagen van de voetbaljournalistiek op
10 Voetbal International (VI), het een rij. grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger Kranten hebben minder geld voor van Feyenoord en het Nederlands voetbaljournalisten elftal. 50 De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun
15 In de zomer van 2015 is Martijn gezamenlijke omzet naar 887 miljoen Krabbendam zelf nieuws. In het euro (3 procent minder dan in 2014). trainingskamp in Tirol hebben Ook de tv-zenders verdienen minder, aanvoerder Dirk Kuijt en zijn 55 want adverteerders volgen de jeugd, collega’s besloten dat zij niet langer die liever online kijkt. Dat betekent
20 met Krabbendam willen werken: hij dus ook: minder geld om verslag te zou slordig zijn, afspraken schenden doen van de eredivisie, het EK en interviews niet aanpassen. voetbal, of de Olympische Spelen in Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo 60 Rio. “Nieuwsredacties moeten meer blijft Krabbendam maar schrijven doen met minder mensen”, zegt
25 over een mislukte miljoenentransfer Marina Witte (Nederlandse Sport van middenvelder Jonathan de Pers, NSP). “Zo dreigt het werk Guzman
- de schuld van directeur oppervlakkiger te worden. Kranten Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, 65 zetten vaker freelancers in, maar die tot ergernis van Feyenoord. Een hebben geen belang bij het stellen
30 boycot? In de Nederlandse van kritische vragen. Als een club journalistiek? niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.” Op het eerste gezicht lijkt de maat- regel van Feyenoord een conflict in 70 Clubs eisen meer controle de marge van het Nederlandse “Tien jaar geleden kon je een speler
35 voetbal. Niets om je druk over te bellen, een stukje tikken en het in de maken, nu de eredivisie deze week krant zetten. Nu is het bij alle clubs weer begint. Maar nader onderzoek gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd
75 Mossou (AD). “Ze willen altijd een meer dan de clubs kunnen geven, interview teruglezen en onder- zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik handelen altijd over de tekst. 90 vergelijk het soms met kinderen. Die Interviews vinden altijd plaats in de willen ook altijd meer.” perskamer. Onder de tl-balken. Dat
80 kun je bijna geen interview meer Meer controle ziet Max van der Put noemen.” (Brabants Dagblad) ook na de wed- Clubs als PSV en FC Bayern strijd. “Spelers en trainers spreken af München proberen open te zijn. 95 hoe zij hun mening over de wedstrijd Maar, zegt Thijs Slegers, perschef naar buiten brengen. Als ik daarna
85 van PSV: “Iedere dag elke speler een met spelers en trainers praat, hoor ik uur vrijmaken voor de media is letterlijk dezelfde woorden. Dan is de overdreven.” De media willen altijd lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bekijk het antwoord
- Het begrip referentiekader verwijst naar het geheel van ervaringen, affecties en kennis die een persoon heeft opgedaan en de normen en waarden die hij/zij zich eigen heeft gemaakt (1)
- In het tot stand komen van media-aanbod is het referentiekader van de ‘zender’ (journalist) van invloed op zijn waarneming en interpretatie van gebeurtenissen. Dat heeft dan weer gevolgen voor de wijze waarop hij/zij, bewust of onbewust, verslag doet van deze gebeurtenissen. (Volledige objectieve verslaggeving is zodoende een onbereikbaar ideaal.) (1)
Lees de regels 70 tot en met 99 van tekst 7. De handelwijze van voetbalclubs zoals beschreven in de regels 70 tot en met 99 van tekst 7, heeft te maken met wat binnen de communicatiewetenschap een ‘mediaframe’ genoemd wordt.
Vraag 26 2 punten
− Geef een omschrijving van het begrip mediaframe.
- Leg uit met behulp van een gegeven uit de regels 70 tot en met 99 van tekst 7 wat het verband is tussen de handelwijze van de voetbalclubs en het begrip mediaframe.
Tekst 7
De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een naar de zaak-Krabbendam
- tijdens ongemakkelijke verhouding met zijn het afgelopen seizoen
- leert dat de onderwerp. Voor de start van het 40 voetbaljournalistiek onder druk staat. nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC (…) Hoe komt dat? Wat zegt de
5 in de wereld van de voetbal- zaak-Krabbendam over de journalistiek. Van onafhankelijke voetbaljournalistiek in Nederland? verslaggeving is nauwelijks meer sprake. In de aanloop naar het nieuwe
45 eredivisieseizoen zetten we de tien Martijn Krabbendam is redacteur van plagen van de voetbaljournalistiek op
10 Voetbal International (VI), het een rij. grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger Kranten hebben minder geld voor van Feyenoord en het Nederlands voetbaljournalisten elftal. 50 De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun
15 In de zomer van 2015 is Martijn gezamenlijke omzet naar 887 miljoen Krabbendam zelf nieuws. In het euro (3 procent minder dan in 2014). trainingskamp in Tirol hebben Ook de tv-zenders verdienen minder, aanvoerder Dirk Kuijt en zijn 55 want adverteerders volgen de jeugd, collega’s besloten dat zij niet langer die liever online kijkt. Dat betekent
20 met Krabbendam willen werken: hij dus ook: minder geld om verslag te zou slordig zijn, afspraken schenden doen van de eredivisie, het EK en interviews niet aanpassen. voetbal, of de Olympische Spelen in Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo 60 Rio. “Nieuwsredacties moeten meer blijft Krabbendam maar schrijven doen met minder mensen”, zegt
25 over een mislukte miljoenentransfer Marina Witte (Nederlandse Sport van middenvelder Jonathan de Pers, NSP). “Zo dreigt het werk Guzman
- de schuld van directeur oppervlakkiger te worden. Kranten Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, 65 zetten vaker freelancers in, maar die tot ergernis van Feyenoord. Een hebben geen belang bij het stellen
30 boycot? In de Nederlandse van kritische vragen. Als een club journalistiek? niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.” Op het eerste gezicht lijkt de maat- regel van Feyenoord een conflict in 70 Clubs eisen meer controle de marge van het Nederlandse “Tien jaar geleden kon je een speler
35 voetbal. Niets om je druk over te bellen, een stukje tikken en het in de maken, nu de eredivisie deze week krant zetten. Nu is het bij alle clubs weer begint. Maar nader onderzoek gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd
75 Mossou (AD). “Ze willen altijd een meer dan de clubs kunnen geven, interview teruglezen en onder- zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik handelen altijd over de tekst. 90 vergelijk het soms met kinderen. Die Interviews vinden altijd plaats in de willen ook altijd meer.” perskamer. Onder de tl-balken. Dat
80 kun je bijna geen interview meer Meer controle ziet Max van der Put noemen.” (Brabants Dagblad) ook na de wed- Clubs als PSV en FC Bayern strijd. “Spelers en trainers spreken af München proberen open te zijn. 95 hoe zij hun mening over de wedstrijd Maar, zegt Thijs Slegers, perschef naar buiten brengen. Als ik daarna
85 van PSV: “Iedere dag elke speler een met spelers en trainers praat, hoor ik uur vrijmaken voor de media is letterlijk dezelfde woorden. Dan is de overdreven.” De media willen altijd lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bekijk het antwoord
- De term mediaframe verwijst naar de wijze waarop een onderwerp wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd in de mediaberichtgeving (1)
- Clubs willen controle houden over de wijze waarop hun wedstrijden in de media gepresenteerd worden / willen het mediaframe over (de wedstrijden van) hun club beïnvloeden. Dit doen ze door afstemming tussen trainers en spelers over hoe hun mening naar buiten wordt gebracht (regels 94-96) / het achteraf lezen van interviews en onderhandelen over de tekst (regels 75-77) (1)
Zie de regels 70 tot en met 99 van tekst 7. Hoewel volledige objectiviteit onmogelijk is, wordt van journalisten verwacht dat zij bepaalde journalistieke normen in acht nemen om de objectiviteit van hun berichtgeving te bevorderen.
Vraag 27 2 punten
Leg uit welke journalistieke norm, zoals toegepast door de schrijver van tekst 7, te herkennen is in de regels 70 tot en met 99 van tekst 7.
Tekst 7
De tien plagen van de voetbaljournalistiek
De voetbaljournalist heeft een naar de zaak-Krabbendam
- tijdens ongemakkelijke verhouding met zijn het afgelopen seizoen
- leert dat de onderwerp. Voor de start van het 40 voetbaljournalistiek onder druk staat. nieuwe eredivisieseizoen duikt NRC (…) Hoe komt dat? Wat zegt de
5 in de wereld van de voetbal- zaak-Krabbendam over de journalistiek. Van onafhankelijke voetbaljournalistiek in Nederland? verslaggeving is nauwelijks meer sprake. In de aanloop naar het nieuwe
45 eredivisieseizoen zetten we de tien Martijn Krabbendam is redacteur van plagen van de voetbaljournalistiek op
10 Voetbal International (VI), het een rij. grootste voetbalweekblad van Nederland. Hij is VI’s vaste volger Kranten hebben minder geld voor van Feyenoord en het Nederlands voetbaljournalisten elftal. 50 De dagbladen zien hun inkomsten al jaren afnemen. In 2015 daalde hun
15 In de zomer van 2015 is Martijn gezamenlijke omzet naar 887 miljoen Krabbendam zelf nieuws. In het euro (3 procent minder dan in 2014). trainingskamp in Tirol hebben Ook de tv-zenders verdienen minder, aanvoerder Dirk Kuijt en zijn 55 want adverteerders volgen de jeugd, collega’s besloten dat zij niet langer die liever online kijkt. Dat betekent
20 met Krabbendam willen werken: hij dus ook: minder geld om verslag te zou slordig zijn, afspraken schenden doen van de eredivisie, het EK en interviews niet aanpassen. voetbal, of de Olympische Spelen in Feyenoord vindt hem maar lastig. Zo 60 Rio. “Nieuwsredacties moeten meer blijft Krabbendam maar schrijven doen met minder mensen”, zegt
25 over een mislukte miljoenentransfer Marina Witte (Nederlandse Sport van middenvelder Jonathan de Pers, NSP). “Zo dreigt het werk Guzman
- de schuld van directeur oppervlakkiger te worden. Kranten Gudde, herhaalt Krabbendam steeds, 65 zetten vaker freelancers in, maar die tot ergernis van Feyenoord. Een hebben geen belang bij het stellen
30 boycot? In de Nederlandse van kritische vragen. Als een club journalistiek? niet meer met hen wil werken, zijn zij hun broodwinning kwijt.” Op het eerste gezicht lijkt de maat- regel van Feyenoord een conflict in 70 Clubs eisen meer controle de marge van het Nederlandse “Tien jaar geleden kon je een speler
35 voetbal. Niets om je druk over te bellen, een stukje tikken en het in de maken, nu de eredivisie deze week krant zetten. Nu is het bij alle clubs weer begint. Maar nader onderzoek gereguleerd. Volledig”, zegt Sjoerd
75 Mossou (AD). “Ze willen altijd een meer dan de clubs kunnen geven, interview teruglezen en onder- zegt perschef Brinkhuis (Ajax). “Ik handelen altijd over de tekst. 90 vergelijk het soms met kinderen. Die Interviews vinden altijd plaats in de willen ook altijd meer.” perskamer. Onder de tl-balken. Dat
80 kun je bijna geen interview meer Meer controle ziet Max van der Put noemen.” (Brabants Dagblad) ook na de wed- Clubs als PSV en FC Bayern strijd. “Spelers en trainers spreken af München proberen open te zijn. 95 hoe zij hun mening over de wedstrijd Maar, zegt Thijs Slegers, perschef naar buiten brengen. Als ik daarna
85 van PSV: “Iedere dag elke speler een met spelers en trainers praat, hoor ik uur vrijmaken voor de media is letterlijk dezelfde woorden. Dan is de overdreven.” De media willen altijd lol er voor mij snel af.”
naar: NRC Handelsblad, 2 augustus 2016
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bekijk het antwoord
- hoor en wederhoor (1)
- Zowel de kant van de journalisten als die van (de perschef van) de clubs komt aan bod in de bespreking van het vraagstuk in hoeverre clubs open/benaderbaar zijn voor journalisten (1)
Opgave 6 Europese belasting voor internetgiganten
Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding In september 2017 presenteerde de Franse regering in de Europese Unie een plan om het probleem van belastingvlucht door grote Amerikaanse internetbedrijven aan te pakken (tekst 8). Deze bedrijven verdienen veel geld in de Europese Unie, maar betalen er nauwelijks belasting. In het Franse voorstel moeten bedrijven belasting betalen in ieder afzonderlijk land over de omzet die in dat land is behaald. Het is nog onduidelijk of het plan voldoende steun zal krijgen.
Lees de regels 1 tot en met 29 van tekst 8. We maken onderscheid tussen het zogenaamde klassieke beeld van de internationale orde en het postklassieke beeld van de internationale orde.
Vraag 28 4 punten
Leg uit welke twee kenmerken van het postklassieke beeld te herkennen zijn in de regels 1 tot en met 29 van tekst 8.
Tekst 8
Fransen willen Europese Facebook-belasting
Het is een van de grootste Frankrijk? Dan ook betalen in ergernissen van Europese politici: Frankrijk. (…) Amerikaanse internetgiganten zoals Facebook, Google en Apple die in 30 Er kleven ook nadelen aan het
5 Europa wel veel geld verdienen, Franse plan. Het grootste nadeel is maar nauwelijks belasting betalen. dat de EU op de tenen van de De Franse regering van president Amerikanen gaat trappen. De meeste Macron wil daar iets aan doen. (…) grote techbedrijven zijn Amerikaans
35 en de afspraak is nu dat bedrijven De uitwassen van de belastingvlucht hun belasting betalen op de plek
10 door grote internetbedrijven zijn waar ze ook fysiek gevestigd zijn. algemeen bekend. Schoolvoorbeeld is Apple. Vorig jaar berekende de De Amerikanen zullen dan ook niet Europese Commissie dat Apple over blij zijn met nieuwe belastingregels de winst van 2014 slechts 0,005% 40 vanuit de EU, denkt Van Weeghel,
15 belasting betaalde dankzij een deal hoogleraar internationaal belasting- met de Ierse staat. (…) recht aan de UvA. “Het gevaar is dat ze met tegenmaatregelen komen. Dat Het nieuwe Franse plan moet dat er Amerikaanse regels komen die soort fratsen onmogelijk maken. 45 Europese bedrijven schaden.” Frankrijk en ook Duitsland willen dat
20 internetgiganten niet langer belasting Bovendien is het nog maar de vraag betalen over hun winsten
- want die of het plan het haalt binnen de EU. kunnen ze doorsluizen naar het Ierland en Luxemburg halen op dit laagste belastingputje. In plaats moment veel geld binnen door daarvan moet belasting worden 50 extreem lage belasting op winst te
25 betaald in ieder afzonderlijk land over heffen. Die landen zullen niet zonder de omzet die in dat land is behaald. slag of stoot instemmen met een plan Winst gemaakt op een advertentie in dat dat onmogelijk maakt.
naar: nos.nl, 15 september 2017
►►► ν
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende combinaties): − In het postklassieke beeld spelen natiestaten nog altijd een prominente rol, maar wordt hun speelruimte beperkt door andere (f)actoren. − De internetgiganten vormen een voorbeeld van dergelijke actoren. − Intergouvernementele en (soms partieel supranationale) organisaties hebben een zekere autonomie verworven in de internationale politiek / zijn onontbeerlijk geworden bij de oplossing van grensoverschrijdende problematiek. − In dit geval is de Europese Unie nodig om iets te doen aan de belastingvlucht door grote internetbedrijven. − Coöperatie is niet slechts het aangaan van een bondgenootschap tegen een gemeenschappelijke vijand, maar komt voort uit een collectief lotsbesef / de noodzaak om globale problemen samen te aan te pakken omdat dat nationaal niet langer kan. − In dit geval is de Europese Unie nodig om iets te doen aan de belastingvlucht door grote internetbedrijven. per juist kenmerk (1) per juiste bijbehorende uitleg (1) (4)
Lees de regels 30 tot en met 53 van tekst 8. Op het gebied van belastingen hebben de lidstaten van de Europese Unie hun soevereiniteit behouden. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop de besluitvorming over het Franse voorstel zal verlopen.
Vraag 29 2 punten
− Zal de besluitvorming over het Franse plan verlopen volgens de intergouvernementele of de supranationale procedure?
- Leg uit wat het verschil is tussen beide soorten besluitvorming.
Tekst 8
Fransen willen Europese Facebook-belasting
Het is een van de grootste Frankrijk? Dan ook betalen in ergernissen van Europese politici: Frankrijk. (…) Amerikaanse internetgiganten zoals Facebook, Google en Apple die in 30 Er kleven ook nadelen aan het
5 Europa wel veel geld verdienen, Franse plan. Het grootste nadeel is maar nauwelijks belasting betalen. dat de EU op de tenen van de De Franse regering van president Amerikanen gaat trappen. De meeste Macron wil daar iets aan doen. (…) grote techbedrijven zijn Amerikaans
35 en de afspraak is nu dat bedrijven De uitwassen van de belastingvlucht hun belasting betalen op de plek
10 door grote internetbedrijven zijn waar ze ook fysiek gevestigd zijn. algemeen bekend. Schoolvoorbeeld is Apple. Vorig jaar berekende de De Amerikanen zullen dan ook niet Europese Commissie dat Apple over blij zijn met nieuwe belastingregels de winst van 2014 slechts 0,005% 40 vanuit de EU, denkt Van Weeghel,
15 belasting betaalde dankzij een deal hoogleraar internationaal belasting- met de Ierse staat. (…) recht aan de UvA. “Het gevaar is dat ze met tegenmaatregelen komen. Dat Het nieuwe Franse plan moet dat er Amerikaanse regels komen die soort fratsen onmogelijk maken. 45 Europese bedrijven schaden.” Frankrijk en ook Duitsland willen dat
20 internetgiganten niet langer belasting Bovendien is het nog maar de vraag betalen over hun winsten
- want die of het plan het haalt binnen de EU. kunnen ze doorsluizen naar het Ierland en Luxemburg halen op dit laagste belastingputje. In plaats moment veel geld binnen door daarvan moet belasting worden 50 extreem lage belasting op winst te
25 betaald in ieder afzonderlijk land over heffen. Die landen zullen niet zonder de omzet die in dat land is behaald. slag of stoot instemmen met een plan Winst gemaakt op een advertentie in dat dat onmogelijk maakt.
naar: nos.nl, 15 september 2017
►►► ν
Bekijk het antwoord
- intergouvernementeel (1)
- Bij de intergouvernementele procedure kunnen er alleen besluiten genomen worden bij unanimiteit, terwijl bij de supranationale procedure meerderheidsbesluiten mogelijk zijn die alle lidstaten binden (1)
Bij Europese besluitvormingsprocessen spelen verschillende organen van de Europese Unie een rol.
Vraag 30 2 punten
− Welk orgaan/welke organen dient/dienen het voorstel voor nieuwe Europese wetgeving in?
- Welk orgaan/welke organen neemt/nemen een besluit over dit voorstel?
Bekijk het antwoord
Opmerking Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide elementen juist zijn.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2019, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-19-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 30. Van 28 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (26) en vorming (2).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-19-1-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2019, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.