Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Het activisme van K-popfans, Opgave 2 Gelijkheidssprookje, Opgave 3 De Big Data Paradox, Opgave 4 Visserijconflict.

Kort antwoord

Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1 loopt tot vraag 25. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (9), vorming (6) en verandering (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
Onderwerp	Vragen	Aantal
Macht en gezag	2-4, 10, 12, 22-25	9
Vorming	5-6, 8-9, 11, 15	6
Verandering	1, 13-14	3
Verhouding	16-18	3
Binding	7	1

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over vorming (27% van de vragen, gemiddeld 18%). Minder over macht en gezag (41% van de vragen, gemiddeld 51%) en binding (5% van de vragen, gemiddeld 12%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Opgave 1 Het activisme van K-popfans

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2.

Inleiding K-pop is een muziekstroming waarvan de oorsprong in Zuid-Korea ligt. Fans van deze popmuziek organiseren zich in zogenaamde fandoms. Sociaalwetenschappelijk onderzoekers naar fandoms maken een onderscheid tussen klassieke fans en fandoms. Klassieke fans zijn voornamelijk passieve consumenten van een populaire cultuur. Fandoms daarentegen zijn groepen fans met een meer activistische houding. Deze opgave gaat over de fandoms van K-popbands en hun activisme.

Gebruik tekst 1.

Vraag 1 2 punten

Leg uit dat in de ontwikkeling van de muziekindustrie van K-pop globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept globalisering en twee voorbeelden uit tekst 1 om globalisering te illustreren.

Tekst 1

De K-pop revolutie

In de afgelopen 30 jaar is Korea zijn liefde voor hun idolen te showen en popmuziek op grote schaal gaan de populariteit van hun idolen te exporteren. De Koreaanse media vergroten. Deze publieke kregen aan het eind van de jaren steunbetuigingen waren belangrijk in

5 1980 meer autonomie, wat samen 25 de Koreaanse mediawereld: idolen viel met de democratisering van het met goed georganiseerde fandoms land. 1992 markeerde een keerpunt kregen meer aandacht door het in de opkomst van moderne K-pop, support. (…) De fans konden druk die hedendaagse hiphop-elementen uitoefenen op agentschappen om het

10 overnam. K-pop blijft herkenbaar 30 uitbrengen van nieuwe muziek van door haar gechoreografeerde hun geliefde idolen te financieren of dansjes en de gelikte popproducties. om ervoor te zorgen dat hun idolen (…) wat minder uitputtende schema’s Fans werden aangemoedigd om die zouden krijgen voor repetities en zangers te ‘promoten’ die zich als 35 optredens. En dit zorgde uiteraard

15 ’idolen’ ontpopten. Ze verenigden weer voor de verkoop van zich als fans van een bepaalde band cassettebandjes en cd’s. Succes gaf of solo-idool, en voerden campagne fans steeds meer macht om de voor hun idolen

ze verschenen bij carrières van idolen te beïnvloeden publieke optredens in de kleuren die 40 (…). (…)

20 bij het fandom horen, klaar om hun

bron: The Washington Post, 2020

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen scorepunten toekennen wanneer per toepassing een voorbeeld uit tekst 1 is gebruikt of wanneer bij een van beide toepassingen twee voorbeelden uit tekst 1 zijn gebruikt.

voorbeeld van een juist antwoord:

In tekst 1 staat dat eind jaren tachtig van de vorige eeuw de Koreaanse media meer autonomie kregen en de Koreaanse staat democratiseerde. Er zijn zes vereisten voor democratie.

Vraag 2 2 punten

Leg uit dat autonomie van de media samenhangt met een vereiste voor democratie. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen vereiste voor democratie.

Tekst 1

De K-pop revolutie

ze verschenen bij carrières van idolen te beïnvloeden publieke optredens in de kleuren die 40 (…). (…)

20 bij het fandom horen, klaar om hun

bron: The Washington Post, 2020

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • vrijheid van meningsuiting of toegang tot meerdere informatiebronnen/geen monopolie op informatievoorziening (1) • een uitleg dat autonomie van de media samenhangt met vrijheid van meningsuiting of met toegang tot meerdere informatiebronnen/geen monopolie op informatievoorziening, met een toepassing van de gekozen vereiste voor democratie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Autonomie van de media hangt samen met vrijheid van meningsuiting, wat een vereiste voor democratie is (1) • Want wanneer de media autonoom zijn, dan is de kans op straf voor / controle op het spreken over politiek in de media klein (1) of • Autonomie van de media hangt samen met de toegang tot meerdere informatiebronnen, wat een vereiste voor democratie is (1) • Want wanneer de media autonoom zijn, dan is de kans op het opleggen van beperkingen in informatievoorziening aan de media klein (1) (2)

Gebruik tekst 1. Tekst 1 beschrijft dat K-popfans de binding met hun idolen als machtsbronnen inzetten. Een type binding is economische binding.

Vraag 3 2 punten

Leg uit dat K-popfans door een ander type binding met hun idolen macht uitoefenen op de agentschappen van K-popbands. Gebruik in je uitleg:

de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 1 waaruit macht blijkt;
een type binding en informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen type binding blijkt.

Tekst 1

De K-pop revolutie

ze verschenen bij carrières van idolen te beïnvloeden publieke optredens in de kleuren die 40 (…). (…)

20 bij het fandom horen, klaar om hun

bron: The Washington Post, 2020

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept macht en daarover informatie uit tekst 1 (1) • een uitleg dat K-popfans macht uitoefenen op de agentschappen van K-popbands omdat zij een affectieve binding met hun idolen hebben, met informatie uit tekst 1 waaruit een affectieve binding blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat K-popfans druk konden uitoefenen op de agentschappen, bijvoorbeeld om hun idolen minder uitputtende schema’s voor optredens te geven (r. 28-35). Dat wil zeggen dat de K-popfans de handelingsmogelijkheden van de agentschappen kunnen verkleinen, waaruit de macht van K-popfans over de agentschappen van K-popbands blijkt (1) • Volgens tekst 1 bemoeien K-popfans zich met de carrière van hun idolen uit liefde voor hun idolen (r. 21 en r. 31), waarin de affectieve binding van fans met hun idolen te herkennen is. Dus oefenen K-popfans macht uit op de agentschappen van K-popbands, omdat zij een affectieve binding met hun idolen hebben (1) (2)

Gebruik tekst 2. Activistische K-popfandoms, zoals BTS Army, hebben kenmerken van een pressiegroep. Het barrièremodel is een politiek besluitvormingsmodel dat vier drempels onderscheidt.

Vraag 4 3 punten

Beredeneer met een drempel uit het barrièremodel wat de K-popfandoms als pressiegroep kunnen doen binnen het Amerikaanse politieke systeem. Gebruik in je redenering:

een kenmerk van een pressiegroep en informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te illustreren;
een drempel uit het barrièremodel en informatie uit tekst 2 om de gekozen drempel te illustreren.

Tekst 2

BTS Army en de politieke kracht van het activisme van fandoms

Afgelopen zaterdagavond ontving de 40 nieuwe fans van de andere fans snel ‘Black Lives Matter’-beweging1) de hun weg binnen het fandom.” (…) allergrootste donatie van een Fans van over de hele wereld, die beroemdheid tot nu toe

1 miljoen wijduiteenlopende achtergronden

5 dollar van BTS, een 7-mans hebben, worden aangemoedigd om K-popformatie. Dat bedrag werd 45 zo betrokken mogelijk te zijn en mee vervolgens binnen 48 uur nog eens te doen aan fanprojecten en verdubbeld. Niet door een of andere campagnes. Terwijl de groep zelf grote beroemdheid

maar door BTS’ voornamelijk Koreaans zingt en

10 eigen mondiale fandom. De morgen spreekt, zetten de fans zich in om na de donatie van BTS begon het 50 materiaal te promoten en te vertalen zogenoemde BTS Army zich te “om ervoor te zorgen dat de muziek organiseren en geld in te zamelen en boodschap van BTS grenzen kan (…). Diezelfde middag werd hun overstijgen en mensen van over de

15 hashtag #MatchAMillion trending op hele wereld verbindt op een manier Twitter en tegen de avond hadden 55 die we nog nooit eerder hebben honderdduizenden fans geld meegemaakt”, zegt Santero. gegeven. (…) Gestimuleerd door de ontwikkelingen Dat fandoms zo nuttig kunnen zijn bij binnen het fandom in de afgelopen

20 online activisme is niet decennia

diversiteit, emancipatie, verbazingwekkend. (…) De waarden 60 co-creatie en participatie
bestaat die inherent zijn aan fandoms vormen the BTS Army uit advocaten, steeds vaker ook de basis voor wetenschappers, academische politieke actie (…). Tegenwoordig docenten, grafische ontwerpers,

25 voelen fans zich niet alleen sterk schrijvers, artiesten, reclamemensen genoeg hun idolen bij te staan

het 65 en online zeer actieve tieners, die gevolg van allerlei historische en gezamenlijk bijdragen aan de technologische ontwikkelingen
algehele organisatiestructuur van the maar voelen ze zich zelfs geroepen Army. “Ook in de toekomst zullen

30 om hun idolen de weg te wijzen, fandoms verschillende aspecten van veranderingen van onderaf in gang te 70 de maatschappij aanpassen (…)”, zetten en een betrokken houding aan zegt Santero. (…) Grote te nemen. (…) gemeenschappen van fans, zoals the Onderzoeker Nicole Santero (…) BTS Army, komen voort uit

35 heeft de manieren in kaart gebracht activistische ontwikkelingen die hen, waarop met name the BTS Army zich 75 zodra ze worden ingezet, effectieve op indrukwekkende wijze heeft aanjagers van verandering maken. georganiseerd. (…) “Dankzij de reeds (…) aanwezige structuren leren de

bron: The Ringer, 2020

noot 1 Black Lives Matter-beweging = een internationale beweging tegen racisme

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een kenmerk van pressiegroepen en informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt (1) • informatie uit tekst 2 om (h)erkennen van problemen/wensen uit het barrièremodel te illustreren (1) • een redenering wat K-popfandoms binnen het Amerikaanse politieke systeem kunnen doen, met (h)erkennen van problemen/wensen uit het barrièremodel (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Activistische K-popfandoms richten zich op een specifiek terrein, wat een kenmerk van pressiegroepen is. K-popfandom BTS Army komt bijvoorbeeld op voor de Amerikaanse Black Lives Matter-beweging (r. 1-10) (1) • Volgens tekst 2 zijn K-popfandoms, zoals BTS Army, effectief in het aanjagen van maatschappelijke veranderingen (r. 71-76) (1) • Dus kunnen K-popfandoms helpen bij het erkend krijgen van problemen, bijvoorbeeld problemen die zijn aangekaart door de Amerikaanse Black Lives Matter-beweging, binnen het Amerikaanse politieke systeem, wat de eerste drempel uit het barrièremodel is (1) (3)

Gebruik tekst 2. Dat fans zich aansluiten bij een K-popfandom kan te maken hebben met een identificatieproces. Er zijn drie dimensies in identificatieprocessen. Een daarvan is emotionele identificatie.

Vraag 5 2 punten

Beredeneer vanuit welke andere dimensie identificatie een reden kan zijn voor de fans om zich aan te sluiten bij een K-popfandom. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van een dimensie in identificatieprocessen en daarover informatie uit tekst 2.

Tekst 2

BTS Army en de politieke kracht van het activisme van fandoms

1 miljoen wijduiteenlopende achtergronden

maar door BTS’ voornamelijk Koreaans zingt en

20 online activisme is niet decennia

diversiteit, emancipatie, verbazingwekkend. (…) De waarden 60 co-creatie en participatie
bestaat die inherent zijn aan fandoms vormen the BTS Army uit advocaten, steeds vaker ook de basis voor wetenschappers, academische politieke actie (…). Tegenwoordig docenten, grafische ontwerpers,

25 voelen fans zich niet alleen sterk schrijvers, artiesten, reclamemensen genoeg hun idolen bij te staan

het 65 en online zeer actieve tieners, die gevolg van allerlei historische en gezamenlijk bijdragen aan de technologische ontwikkelingen
algehele organisatiestructuur van the maar voelen ze zich zelfs geroepen Army. “Ook in de toekomst zullen

bron: The Ringer, 2020

noot 1 Black Lives Matter-beweging = een internationale beweging tegen racisme

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bekijk het antwoord

Opmerking Functionele identificatie niet goed rekenen, omdat met de tekst niet beredeneerd kan worden dat functionele identificatie een reden voor fans is om zich aan te sluiten.

Gebruik tekst 2.

Vraag 6 2 punten

Leg uit dat nieuwe K-popfans politiek gesocialiseerd worden in de cultuur van K-popfandoms. Gebruik in je uitleg:

de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 2 waaruit cultuur blijkt;
de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en informatie uit tekst 2 waaruit politieke socialisatie blijkt.

Tekst 2

BTS Army en de politieke kracht van het activisme van fandoms

1 miljoen wijduiteenlopende achtergronden

maar door BTS’ voornamelijk Koreaans zingt en

20 online activisme is niet decennia

diversiteit, emancipatie, verbazingwekkend. (…) De waarden 60 co-creatie en participatie
bestaat die inherent zijn aan fandoms vormen the BTS Army uit advocaten, steeds vaker ook de basis voor wetenschappers, academische politieke actie (…). Tegenwoordig docenten, grafische ontwerpers,

25 voelen fans zich niet alleen sterk schrijvers, artiesten, reclamemensen genoeg hun idolen bij te staan

het 65 en online zeer actieve tieners, die gevolg van allerlei historische en gezamenlijk bijdragen aan de technologische ontwikkelingen
algehele organisatiestructuur van the maar voelen ze zich zelfs geroepen Army. “Ook in de toekomst zullen

bron: The Ringer, 2020

noot 1 Black Lives Matter-beweging = een internationale beweging tegen racisme

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit tekst 2 over de cultuur van K-popfandoms (1) • een uitleg van de politieke socialisatie van nieuwe K-popfans, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en daarover informatie uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens tekst 2 vormen de waarden van de K-popfandoms de basis voor politieke actie (r. 21-24) / Volgens tekst 2 worden fans van over de hele wereld aangemoedigd zo actief mogelijk te zijn en deel te nemen aan fanprojecten en campagnes (r. 42-47). In de waarden / de normen over politieke participatie is de cultuur van de K-popfandoms te herkennen (1) • In tekst 2 staat dat nieuwe fans van de andere fans snel leren hun weg te vinden binnen het fandom dankzij de reeds aanwezige structuren (r. 38-41), oftewel dat de fans de politieke cultuur van het K-popfandom krijgen overgedragen door anderen en dat zij deze snel verwerven. Dus worden nieuwe K-popfans politiek gesocialiseerd in de cultuur van het K-popfandom (1) (2)

Gebruik tekst 2.

Vraag 7 2 punten

Leg uit dat door de samenwerking in de K-popfandoms de sociale cohesie tussen mensen uit diverse groepen toeneemt, volgens tekst 2. Gebruik in je uitleg:

de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 2 waaruit samenwerking blijkt;
de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit tekst 2 waaruit sociale cohesie blijkt.

Tekst 2

BTS Army en de politieke kracht van het activisme van fandoms

1 miljoen wijduiteenlopende achtergronden

maar door BTS’ voornamelijk Koreaans zingt en

20 online activisme is niet decennia

diversiteit, emancipatie, verbazingwekkend. (…) De waarden 60 co-creatie en participatie
bestaat die inherent zijn aan fandoms vormen the BTS Army uit advocaten, steeds vaker ook de basis voor wetenschappers, academische politieke actie (…). Tegenwoordig docenten, grafische ontwerpers,

25 voelen fans zich niet alleen sterk schrijvers, artiesten, reclamemensen genoeg hun idolen bij te staan

het 65 en online zeer actieve tieners, die gevolg van allerlei historische en gezamenlijk bijdragen aan de technologische ontwikkelingen
algehele organisatiestructuur van the maar voelen ze zich zelfs geroepen Army. “Ook in de toekomst zullen

bron: The Ringer, 2020

noot 1 Black Lives Matter-beweging = een internationale beweging tegen racisme

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 2 waaruit samenwerking in de K-popfandoms blijkt (1) • een uitleg dat door de samenwerking in de K-popfandoms de sociale cohesie tussen mensen uit diverse groepen toeneemt, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en daarover informatie uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de K-popfandoms stemmen de fans hun handelen op elkaar af voor een gemeenschappelijk doel, zoals om materiaal te promoten en te vertalen om de muziek en de boodschap van de K-popband te verspreiden (r. 49-53) (1) • Door die samenwerking ontstaat in de K-popfandoms contact tussen mensen uit diverse groepen, van advocaten tot online zeer actieve tieners, die allemaal bijdragen aan de algehele organisatiestructuur van het K-popfandom (r. 60-68), wat wil zeggen dat het aantal bindingen tussen mensen uit zeer diverse groepen toeneemt. Dus neemt door de samenwerking in de K-popfandoms de sociale cohesie tussen mensen uit diverse groepen toe (1) (2)

Gebruik tekst 2.

Vraag 8 2 punten

Beredeneer vanuit het functionalisme-paradigma welke functie de K-popfandoms in de samenleving vervullen. Gebruik in je redenering een kenmerk van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Tekst 2

BTS Army en de politieke kracht van het activisme van fandoms

1 miljoen wijduiteenlopende achtergronden

maar door BTS’ voornamelijk Koreaans zingt en

20 online activisme is niet decennia

diversiteit, emancipatie, verbazingwekkend. (…) De waarden 60 co-creatie en participatie
bestaat die inherent zijn aan fandoms vormen the BTS Army uit advocaten, steeds vaker ook de basis voor wetenschappers, academische politieke actie (…). Tegenwoordig docenten, grafische ontwerpers,

25 voelen fans zich niet alleen sterk schrijvers, artiesten, reclamemensen genoeg hun idolen bij te staan

het 65 en online zeer actieve tieners, die gevolg van allerlei historische en gezamenlijk bijdragen aan de technologische ontwikkelingen
algehele organisatiestructuur van the maar voelen ze zich zelfs geroepen Army. “Ook in de toekomst zullen

bron: The Ringer, 2020

noot 1 Black Lives Matter-beweging = een internationale beweging tegen racisme

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een redenering welke maatschappelijke functie de K-popfandoms vervullen vanuit het functionalisme-paradigma, met een kenmerk van het functionalisme-paradigma (1) • informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk van het functionalisme-paradigma blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Vanuit het functionalisme-paradigma kan de maatschappelijke functie van K-popfandoms gezien worden als een sociale stabilisator in het hervinden van maatschappelijk evenwicht (1) • Volgens tekst 2 zorgen K-popfandoms er namelijk voor dat de boodschap, oftewel morele overtuiging, van hun idool grenzen kan overstijgen en mensen met elkaar verbindt (r. 51-56) (1) (2)

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding Het Scandinavische land Zweden wordt beschouwd als een van de meest sociaal gelijke landen in de wereld. Economisch historicus Bengtsson en de politiek historici Berggren en Trägårdh kijken op verschillende manieren naar de ontwikkeling van gelijkheid in Zweden. Deze opgave gaat over gelijkheid in Zweden.

Gebruik tekst 3. Volgens tekst 3 hebben de Zweden een stereotype van egalitarisme.

Vraag 9 1 punt

Leg uit dat in ‘de egalitaire Zweden’ een stereotype te herkennen is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip stereotype en informatie uit tekst 3 waaruit stereotype blijkt.

Tekst 3

Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest

Zweden: het land van de 40 régime 1) groeide begin vorige eeuw vergevorderde seksegelijkheid, van uit tot een massale gratis kinderopvang en eindeloos arbeidersbeweging die zich ouderschapsverlof, van vaders achter mobiliseerde in de Sociaal-

5 de kinderwagen, het land met een democratische Arbeiderspartij (SAP). uitgesproken ‘feministische regering’, 45 Toen uiteindelijk het algemeen met gratis onderwijs en kiesrecht was ingevoerd en bij de gezondheidszorg voor iedereen, een volgende parlementaire verkiezingen uitgebreid sociaal vangnet, de oude garde resoluut aan de kant

10 nauwelijks corruptie of nepotisme, werd gezet, gooide de SAP het roer het land waar ieder dubbeltje een 50 volledig om. In sneltreinvaart kwartje kan worden. (…) Waar de ontwikkelde het nieuwe bestuur een Fransen hun eigendunk hebben, de systeem van herverdeling; de Spanjaarden hun warmbloedigheid, herverdeling van kapitaal, inkomsten

15 de Nederlanders hun zuinigheid en en politieke inspraak. De sociaal- de Duitsers hun punctualiteit, zo 55 democraten maakten Zweden, hebben de Zweden hun stereotype zogezegd, het gelijkste land ter van egalitarisme. wereld. (…) “Het is”, vertelt Bengtsson, “een Maar de Zweden moeten op zoek romantisch idee over onze nationale

20 naar een nieuw oorsprongsverhaal. 60 oorsprong.” Het is onderdeel van het De economisch historicus Erik nationale zelfbeeld waarmee Zweden Bengtsson, werkzaam aan de Lund zich onderscheidt van de rest van Universiteit, schopt het beeld van Europa. Vanaf de Romantiek duikt een ‘egalitaire traditie’, een het beeld van de simpele doch vrije

25 ‘oer-gelijkheid’, onderuit in zijn pas 65 Zweedse plattelandsbewoner op in verschenen boek ‘Världens literatuur, in poëzie, in de beeldende jämlikasteland?’ (’s Werelds meest kunsten, in de folklore.” In de gelijke land?). (…) Tuurlijk: Zweden moderne geschiedenis is dit is op een gegeven moment zelfbeeld ingezet in de politiek”, zegt

30 geëgaliseerd, zoveel is zeker. Maar 70 Bengtsson. In de periode tussen de dit is niet een eeuwenoud en Eerste en Tweede Wereldoorlog eindeloos proces geweest. Volgens wezen de sociaal-democraten op Bengtsson gebeurde die deze versie van het verleden om het gelijktrekking ‘laat en snel’. “Juist volk ervan te overtuigen dat hun

35 omdat het systeem lange tijd zo 75 socialistische standpunten niet exclusief was, kon zich van onderop vreemd of beangstigend (lees: Duits een brede coalitie voor of Russisch) waren, maar gegrond in democratisering vormen.” Die coalitie oud-Zweedse idealen. (…) van tegenstanders van het ancien

bron: Trouw, 2020

noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat in ‘de egalitaire Zweden’ een stereotype te herkennen is, met een toepassing van een omschrijving van het begrip stereotype en daarover informatie uit tekst 3. voorbeeld van een juist antwoord: Tekst 3 beschrijft Zweden als het land van seksegelijkheid waarin vaders achter de kinderwagen lopen (r. 4-5)/Volgens Bengtsson bestaat er over de Zweden een beeld van oer-gelijkheid (r. 23-25). Dat wil zeggen dat de egalitaire Zweden een vaststaand beeld over een groep mensen is, oftewel een stereotype van de Zweden. (1)

Vraag 10 1 punt

Leg vervolgens uit dat dit stereotype van de Zweden ideologisch is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit tekst 3 waaruit ideologie blijkt.

Tekst 3

Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest

bron: Trouw, 2020

noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat dit stereotype van Zweden ideologisch is, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept ideologie en daarover informatie uit tekst 3. voorbeeld van een juist antwoord: Volgens tekst 3 gaat dit stereotype over egalitarisme. Egalitarisme is een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, zoals seksegelijkheid en een uitgebreid sociaal vangnet (r. 1-12), dat uitmondt in een idee over de meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen, namelijk gelijke verhoudingen. Dus is het stereotype van de Zweden ideologisch. (1)

Gebruik tekst 3. In tekst 3 geeft Bengtsson vanuit de modernistische benadering kritiek op de nationalistische benadering van de ontwikkeling van de Zweedse nationale identiteit.

Vraag 11 4 punten

a Leg vanuit de nationalistische benadering uit dat het egalitarisme onderdeel uitmaakt van de Zweedse identiteit. Gebruik in je uitleg:

een kenmerk van de nationalistische benadering en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 3 waaruit identiteit blijkt. b Leg uit dat in de kritiek van Bengtsson de modernistische benadering te herkennen is. Gebruik in je uitleg een kenmerk van de modernistische benadering en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Tekst 3

Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest

bron: Trouw, 2020

noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: a • een toepassing van de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 3 waaruit de Zweedse identiteit blijkt (1) • een uitleg vanuit de nationalistische benadering dat het egalitarisme onderdeel uitmaakt van de Zweedse identiteit, met een kenmerk van nationalistische benadering en daarover informatie uit tekst 3 (1) b • informatie uit tekst 3 waaruit een kenmerk van de modernistische benadering blijkt (1) • een uitleg dat in de kritiek van Bengtsson de modernistische benadering te herkennen is, met het gekozen kenmerk van de modernistische benadering (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Het egalitarisme is een onderdeel van het nationale zelfbeeld waarmee Zweden zich van de rest van Europa onderscheidt (r. 60-63). Dat wil zeggen dat het egalitarisme deel uitmaakt van het beeld dat Zweden uitdraagt en als kenmerkend en blijvend beschouwt, oftewel van de Zweedse identiteit (1) • Volgens tekst 3 kan Zweden gezien worden als het gelijkste land ter wereld vanuit een romantisch idee over de nationale oorsprong (r. 54-60). Volgens deze benadering heeft deze nationale identiteit zich organisch in de loop van eeuwen ontwikkeld, wat een kenmerk is van de nationalistische benadering (1) b • Bengtsson heeft kritiek op de nationalistische benadering. Volgens Bengtsson is egalitarisme namelijk door de socialisten ingezet als Zweedse identiteit om het volk ervan te overtuigen dat hun standpunten niet vreemd of beangstigend waren (r. 70-77) (1) • Dat wil zeggen dat volgens Bengtsson de socialisten de politieke strategie hadden om de bevolking te overtuigen dat egalitarisme onderdeel is van de Zweedse nationale identiteit, waarin de modernistische benadering van de ontwikkeling van de nationale identiteit te herkennen is (1) (4)

Gebruik tekst 3. In tekst 3 beschrijft Bengtsson de democratisering van de Zweedse samenleving in de twintigste eeuw.

Vraag 12 3 punten

Leg uit dat in zijn beschrijving van de democratisering in Zweden het conflict-paradigma te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

een kenmerk van het conflict-paradigma en informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
de omschrijving van het kernconcept democratisering en informatie uit tekst 3 waaruit democratisering blijkt.

Tekst 3

Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest

bron: Trouw, 2020

noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 3 waaruit een kenmerk van het conflict-paradigma blijkt (1) • een toepassing van het gekozen kenmerk van het conflict-paradigma (1) • een uitleg dat in Bengtssons beschrijving van democratisering in Zweden het conflict-paradigma te herkennen is, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept democratisering en daarover informatie uit tekst 3 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens Bengtsson groeide in Zweden in het begin van de twintigste eeuw een coalitie van tegenstanders tegen het oude regime uit tot een massale arbeidersbeweging en de sociaaldemocratische arbeiderspartij. De arbeiderspartij heeft de oude garde aan de kant gezet en een systeem van herverdeling ontwikkeld (r. 38-52) (1) • Volgens het conflict-paradigma wil dat zeggen dat het maatschappelijke conflict tussen het oude regime en zijn tegenstanders tot maatschappelijke verandering heeft geleid, namelijk een nieuw systeem van herverdeling (1) • Deze maatschappelijke verandering kwam tot stand toen het algemeen kiesrecht was ingevoerd (r. 45-46) / gaat over de herverdeling van onder meer politieke inspraak (r. 52-54), waardoor degenen met minder macht, namelijk de arbeiders, een grotere inspraak en medezeggenschap kregen, wat democratisering is. Dus is in Bengtssons beschrijving van de democratisering in Zweden het conflict-paradigma te herkennen (1) (3)

Gebruik tekst 4. In tekst 4 beschrijven Berggren en Trägårdh de institutionalisering in de Zweedse verzorgingsstaat in de twintigste eeuw.

Vraag 13 2 punten

Leg uit dat in hun beschrijving van de Zweedse verzorgingsstaat institutionalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en twee voorbeelden uit tekst 4 om institutionalisering te illustreren.

Tekst 3

Een echt gelijkheidsparadijs is Zweden nooit geweest

bron: Trouw, 2020

noot 1 ancien régime = oud regime; staatsbestuur met feodale kenmerken

Tekst 4

Pippi Langkous1): het autonome kind en de vorming van de Zweedse verzorgingsstaat

(…) In Zweden (…) beschouwt men van onderdanigheid en zelfredzaamheid en 20 afhankelijkheid in de onafhankelijkheid van de andere burgermaatschappij: de armen van leden van de gemeenschap als de liefdadigheid, de arbeiders van hun

5 belangrijkste waarden in het leven. werkgevers, vrouwen van hun (…) Dit ideaal van autonomie (…), echtgenoten, kinderen van hun heeft in Zweden een grotere stempel 25 ouders (en andersom op het moment op de praktijk gedrukt dan in andere dat de ouders op leeftijd zijn delen van de westerse wereld. gekomen). (…) Het ethos van het individualisme op Zweedse wijze is

10 De Zweedse preoccupatie 2) met duidelijk terug te vinden op veel autonomie (…) is geworteld in 30 terreinen van de wetgeving, historisch gegroeide gebruiken die in waaronder belastingbeleid, hoge mate geïnstitutionaliseerd zijn familierecht, regels voor in de instituties van de Zweedse studentenleningen, de realisatie van

15 verzorgingsstaat. (…) In de loop van kinderdagverblijven, de de twintigste eeuw ontstaat een 35 gezinsverlofwet en, niet in de minste gedeelde ambitie om de individuele plaats, de rechten van kinderen. (…) burger te bevrijden van alle vormen

bron: Berggren & Trägårdh, 2010

noot 1 Pippi Langkous = de naam van de hoofdpersoon van een Zweeds kinderboek waarin de hoofdpersoon symbool staat voor zelfstandigheid en vrijheid noot 2 preoccupatie = bovenmatige belangstelling

figuur 1

Inkomensongelijkheid, percentage van het nationaal inkomen van de rijkste tien procent, 1870-2010, per West-Europees land (Duitsland, Frankrijk en Zweden)

bron: Stichting Cito

World Inequality Database
2022

Toelichting In figuur 1 is per land het percentage van het nationaal inkomen af te lezen dat aan de rijkste tien procent van dat West-Europese land toebehoort.

figuur 2

Chronische meervoudige armoede in Europa, per land, 2014-2017

bron: Stichting Cito, 2022

Eurostat, 2021

Toelichting De waarde op de index van chronische meervoudige armoede in een land is bepaald aan de hand van inkomen, werk, opleiding, woonomgeving en gezondheid en de gemiddelde duur daarvan over de vier jaren, in percentages van de gehele bevolking. 0,00 = niemand van de bevolking leeft in meervoudige armoede 1,00 = iedereen van de bevolking leeft in meervoudige armoede Voorbeeld: Nederland ligt in het Westen van Europa. In Nederland leeft een relatief klein deel van de bevolking in meervoudige armoede.

Opgave 3 De Big Data Paradox

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

een uitleg dat in Berggren en Trägårdhs beschrijving van de Zweedse verzorgingsstaat institutionalisering te herkennen is, met een toepassing van 'vastleggen in standaardgedragspatronen'/het reguleren van gedrag van mensen en hun onderlinge relaties' uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering (1p)

voorbeeld van een juist antwoord: Volgens Berggren en Trägårdh zijn de belangrijkste waarden in Zweden, namelijk zelfredzaamheid en onafhankelijkheid (r. 1-5), in de loop van de twintigste eeuw vastgelegd op veel terreinen van de wetgeving, waaronder het familierecht en de realisatie van kinderdagverblijven die de onderlinge relaties tussen echtgenoten reguleren (r. 32-35). Dus is in Berggren en Trägårdhs beschrijving van de Zweedse verzorgingsstaat institutionalisering te herkennen.

Opmerking Alleen scorepunten toekennen wanneer per toepassing een voorbeeld uit tekst 4 is gebruikt of wanneer bij een van beide toepassingen twee voorbeelden uit tekst 4 zijn gebruikt.

Gebruik tekst 4. In Zweden heeft zich een proces van verzelfstandiging voltrokken. Verzelfstandiging maakt onderdeel uit van een paradox van modernisering.

Vraag 14 1 punt

Beredeneer dat deze paradox van modernisering te herkennen is in de moderne Zweedse samenleving, volgens Berggren en Trägårdh. Gebruik in je redenering deze paradox van modernisering en informatie uit tekst 4 om deze paradox te illustreren.

Tekst 4

Pippi Langkous1): het autonome kind en de vorming van de Zweedse verzorgingsstaat

bron: Berggren & Trägårdh, 2010

noot 1 Pippi Langkous = de naam van de hoofdpersoon van een Zweeds kinderboek waarin de hoofdpersoon symbool staat voor zelfstandigheid en vrijheid noot 2 preoccupatie = bovenmatige belangstelling

figuur 1

Inkomensongelijkheid, percentage van het nationaal inkomen van de rijkste tien procent, 1870-2010, per West-Europees land (Duitsland, Frankrijk en Zweden)

bron: Stichting Cito

World Inequality Database
2022

Toelichting In figuur 1 is per land het percentage van het nationaal inkomen af te lezen dat aan de rijkste tien procent van dat West-Europese land toebehoort.

figuur 2

Chronische meervoudige armoede in Europa, per land, 2014-2017

bron: Stichting Cito, 2022

Eurostat, 2021

Opgave 3 De Big Data Paradox

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering dat de paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking te herkennen is in de moderne Zweedse samenleving, met een toepassing van verzelfstandiging en daarover informatie uit tekst 4 en van verafhankelijking en daarover informatie uit tekst 4. voorbeeld van een juist antwoord: Volgens Berggren en Trägårdh wilden de Zweedse burgers zich van de afhankelijkheden van hun directe sociale omgeving bevrijden, bijvoorbeeld kinderen van hun ouders (r. 15-25), waarin verzelfstandiging te herkennen is. Burgers worden tegelijkertijd afhankelijk van het bureaucratische systeem van de staat, zoals van regels voor studentenleningen (r. 32-33), waarin verafhankelijking te herkennen is. Dus is in de moderne Zweedse samenleving de paradox verzelfstandiging versus verafhankelijking te herkennen. (1)

Gebruik tekst 4. In tekst 4 beschrijven Berggren en Trägårdh de Zweedse samenleving. Hofstede onderscheidt vijf dimensies waarop je culturen in samenlevingen van elkaar kunt onderscheiden. Twee dimensies van Hofstede zijn termijngerichtheid en onzekerheidsvermijding. Elke dimensie heeft twee polen, zoals de pool langetermijngerichtheid en de pool kortetermijngerichtheid.

Vraag 15 2 punten

Classificeer de Zweedse cultuur volgens Berggren en Trägårdh door deze in te delen op een pool van twee andere dimensies. Gebruik in je antwoord per dimensie een pool en per pool informatie uit tekst 4. Let op: je mag de dimensies termijngerichtheid en onzekerheidsvermijding niet gebruiken.

Tekst 4

Pippi Langkous1): het autonome kind en de vorming van de Zweedse verzorgingsstaat

bron: Berggren & Trägårdh, 2010

noot 1 Pippi Langkous = de naam van de hoofdpersoon van een Zweeds kinderboek waarin de hoofdpersoon symbool staat voor zelfstandigheid en vrijheid noot 2 preoccupatie = bovenmatige belangstelling

figuur 1

Inkomensongelijkheid, percentage van het nationaal inkomen van de rijkste tien procent, 1870-2010, per West-Europees land (Duitsland, Frankrijk en Zweden)

bron: Stichting Cito

World Inequality Database
2022

Toelichting In figuur 1 is per land het percentage van het nationaal inkomen af te lezen dat aan de rijkste tien procent van dat West-Europese land toebehoort.

figuur 2

Chronische meervoudige armoede in Europa, per land, 2014-2017

bron: Stichting Cito, 2022

Eurostat, 2021

Opgave 3 De Big Data Paradox

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat twee van de volgende polen: kleine machtsafstand of individualistisch of feminien en informatie uit tekst 4 over de Zweedse cultuur waaruit de gekozen pool blijkt (per pool met informatie

1 scorepunt).

voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende):

Uit tekst 4 blijkt dat de Zweedse cultuur (op de dimensie grote versus kleine machtsafstand) geclassificeerd kan worden als een cultuur met een meer kleine machtsafstand. Het bevrijden van de individuele burger van alle vormen van onderdanigheid en afhankelijkheid is namelijk een Zweedse ambitie (r. 17-21).
Uit tekst 4 blijkt dat de Zweedse cultuur (op de dimensie individualistisch versus collectivistisch) geclassificeerd kan worden als een meer individualistische cultuur. In Zweden zijn namelijk op veel terreinen de verschillende belangen van individuele burgers vastgelegd in wetten en formele regels (r. 29-36).
Uit tekst 4 blijkt dat de Zweedse cultuur (op de dimensie masculien versus feminien) geclassificeerd kan worden als een meer feminiene cultuur. In Zweden zijn vrouwen namelijk niet afhankelijk zijn van hun echtgenoten (r. 23-24) / hoeven vrouwen niet thuis te blijven voor de kinderen vanwege de realisatie van kinderdagverblijven (r. 33-34).

per juist antwoord (1)

Gebruik figuur 1. Figuur 1 laat verandering in de inkomensongelijkheid in Zweden en in twee andere West-Europese landen zien vanaf het eind van de negentiende eeuw.

Vraag 16 1 punt

Beschrijf de verandering van de inkomensongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw, volgens figuur 1. Gebruik in je antwoord informatie uit figuur 1 over de mate van ongelijkheid. Er zijn verschillende sociale, economische en politieke factoren in West-Europese landen die deze verandering kunnen verklaren. Een van deze factoren is de toegenomen macht van de arbeidersbeweging.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een beschrijving van een verandering van de inkomensongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw en daarover informatie uit figuur 1. voorbeeld van een juist antwoord: Volgens figuur 1 is de inkomensongelijkheid voor de landen in West-Europa rond de jaren tachtig van de twintigste eeuw op het op laagste punt, dus is de ongelijkheid in die jaren verminderd ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw. (1)

Vraag 17 2 punten

Geef met een andere factor een verklaring voor de veranderde mate van ongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw in West-Europa ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een mogelijk verklarende factor van de afgenomen ongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw in West-Europa, zoals: de toename van hoger opgeleiden en de gegroeide verzorgingsstaat (1) • een verklaring van de veranderde ongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw in West-Europa ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw, met een toepassing van de gekozen factor (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een toename van hoger opgeleiden is een factor die de lage mate van ongelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw in de West-Europese landen kan verklaren (1) • Ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw zijn in West-Europa in de jaren tachtig van de twintigste eeuw de mogelijkheden om een hogere opleiding te volgen sterk toegenomen. Met een hoger opleidingsniveau krijgen meer mensen een hoger inkomen en wordt het verschil met de topinkomens kleiner, wat de vermindering van inkomensgelijkheid in de jaren tachtig van de twintigste eeuw ten opzichte van het begin van de twintigste eeuw kan verklaren (1) (2)

Gebruik figuur 2. Figuur 2 is een kaart over meervoudige armoede in Europa tussen 2014 en 2017. Met deze kaart kan Zweden vergeleken worden met andere landen in Europa.

Vraag 18 2 punten

Leg met Zweden en een ander Europees land uit dat in figuur 2 sociale ongelijkheid tussen deze Europese landen te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit figuur 2 om sociale ongelijkheid te illustreren.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • informatie uit figuur 2 over Zweden en een ander Europees land om sociale ongelijkheid te illustreren (1) • een uitleg dat in figuur 2 sociale ongelijkheid tussen Europese landen te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit figuur 2 is af te lezen dat in Zweden een relatief zeer klein deel van de bevolking in meervoudige armoede leeft en dat in Griekenland een relatief groot deel van de bevolking in meervoudige armoede leeft (1) • Het behoren tot de bevolking van het ene of het andere Europese land kan dus gevolgen hebben voor de verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, zoals inkomen en gezondheid (1) (2)

Vraag 19 1 punt

Formuleer een hypothese over meervoudige armoede en de geografische ligging van Europese landen die met de gegevens uit figuur 2 te toetsen is. Gebruik in je formulering: Hoe …, des te …

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een toetsbare hypothese over meervoudige armoede en de geografische ligging van Europese landen, die met gegevens uit figuur 2 te toetsen is. voorbeeld van een juist antwoord: Hoe noordwestelijker/noordelijker het Europese land ligt, des te minder meervoudige armoede er in het Europese land is. (1)

Opgave 3 De Big Data Paradox

Bij deze opgave hoort tekst 5 uit het bronnenboekje.

Inleiding Voor onderzoek wordt tegenwoordig vaak gebruikgemaakt van Big Data. Big Data zijn datasets met een grote hoeveelheid gegevens, dikwijls gecombineerd uit verschillende bronnen. Ook het gedrag van mensen wordt onderzocht met Big Data. Statistici waarschuwen voor verkeerde conclusies uit onderzoek met Big Data. Naast statistische voordelen van het gebruik van Big Data zijn er ook statistische nadelen. Dat wordt de Big Data Paradox genoemd.

Gebruik tekst 5. Er volgt een opsomming van zes typen onderzoek:

1 beschrijvend onderzoek

2 empirisch onderzoek

3 kwalitatief onderzoek

4 kwantitatief onderzoek

5 theoretisch onderzoek

6 verklarend onderzoek

Vraag 20 1 punt

Welke drie typen onderzoek omschrijven de Big Data-onderzoeken naar vaccinatiebereidheid uit tekst 5? Schrijf de drie nummers op.

Tekst 5

VS maakten klassieke fout bij te hoge schatting van gevaccineerden

Ze zaten er goed naast. Twee Dat zegt dus niet alles, schrijven Amerikaanse onderzoeksbureaus 25 statistici van Harvard en Oxford in peilden dit voorjaar de het vakblad Nature. Dit is een typisch vaccinatiebereidheid onder de geval van wat zij de Big Data

5 bevolking. Beide schatten dat ruim Paradox noemen. Het is twee derde van de Amerikanen zijn tegenwoordig heel gemakkelijk om eerste prik had opgehaald. Dat 30 met grote databestanden te werken. strookte niet met de cijfers waar het Je plukt ze uit een digitaal archief, of CDC1), de Amerikaanse evenknie van je schrijft, zoals in een van deze

10 het RIVM 2) , later mee kwam. Het gevallen, gebruikers van Facebook CDC had geturfd hoeveel vaccins aan. Maar veel is niet altijd beter, waren uitgedeeld en kwam niet 35 betogen de onderzoekers. (…) verder dan een vaccinatiegraad van Terwijl de peilers zelf denken dat ze

53 procent. met hun grote groep een hoge mate

15 De schattingen leken zo van nauwkeurigheid hebben. En dat betrouwbaar. Het ene bureau, is in dit geval zelfs gevaarlijk. De Delphi-Facebook, had een paar keer 40 overheid zou op basis van zo’n gepeild en kreeg telkens 250.000 peiling kunnen denken dat ze de antwoorden binnen. Het andere, een coronamaatregelen kan versoepelen.

20 agentschap van de overheid: 75.000 (…) De mensen op Facebook zijn wit per week. En dat bijna een halfjaar en hoger opgeleid. Het zijn juist de lang. Beide hadden ze miljoenen 45 zwarte, laagopgeleide Amerikanen reacties in hun peilbak3). die bij de vaccinaties verstek laten gaan. (…)

bron: Trouw, 2021

noot 1 CDC = Centers for Disease Control and Prevention (centra voor ziektebestrijding en -preventie) noot 2 RIVM = Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu noot 3 peilbak = verzameling van peilingen, oftewel metingen; dataset

Opgave 4 Visserijconflict

Bekijk het antwoord

Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als alle drie de nummers juist zijn.

Gebruik tekst 5. In tekst 5 staat dat onderzoekers tegenwoordig gemakkelijker Big Data kunnen gebruiken, dat wil zeggen dat zij toegang hebben tot veel grotere databestanden dan in het verleden. Sociaalwetenschappelijke onderzoeken moeten voldoen aan een aantal eisen.

Vraag 21 3 punten

− Leg uit dat het gebruik van Big Data de betrouwbaarheid van statistisch onderzoek kan vergroten. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de eis betrouwbaarheid van onderzoek.

Leg uit dat de Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van Amerikanen volgens statistici niet voldoen aan een andere eis van sociaalwetenschappelijk onderzoek. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van een eis van sociaalwetenschappelijk onderzoek en daarover informatie uit tekst 5.

Tekst 5

VS maakten klassieke fout bij te hoge schatting van gevaccineerden

53 procent. met hun grote groep een hoge mate

bron: Trouw, 2021

Opgave 4 Visserijconflict

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het gebruik van Big Data de betrouwbaarheid van statistisch onderzoek kan vergroten, met een toepassing van de mate waarin de meting onafhankelijk is van toeval/vrij van willekeurige meetfouten uit de omschrijving van de eis betrouwbaarheid (1) • representativiteit of generaliseerbaarheid/externe validiteit en informatie uit tekst 5 om de gekozen eis van onderzoek te illustreren (1) • een uitleg dat volgens statistici de Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van Amerikanen niet voldoen aan de eis van representativiteit of generaliseerbaarheid/externe validiteit, met een toepassing van de gekozen eis van sociaalwetenschappelijk onderzoek (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het gebruik van Big Data kan de betrouwbaarheid van statistisch onderzoek vergroten, omdat een groter aantal gegevens de invloed van willekeurige meetfouten verkleint (1) • Volgens statistici voldoen de Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van Amerikanen niet aan de eis van representativiteit. In tekst 5 staat namelijk dat Big Data bijvoorbeeld via Facebook komt (r. 31-34). Volgens tekst 5 zijn gebruikers van Facebook vooral wit en hoger opgeleid (r. 43-44) (1) • Dat wil zeggen dat de mensen in het onderzoek, namelijk de gebruikers van Facebook, geen dwarsdoorsnede vormen van de totale onderzoekspopulatie, namelijk de hele Amerikaanse bevolking (1) of • Volgens statistici voldoen de Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van Amerikanen niet aan de eis van generaliseerbaarheid. In tekst 5 staat namelijk dat Big Data bijvoorbeeld via Facebook komt (r. 31-34). Volgens tekst 5 zijn gebruikers van Facebook vooral wit en hoger opgeleid (r. 43-44) (1) • Dat wil zeggen dat de eigenschappen van de mensen in het onderzoek, namelijk van de gebruikers van Facebook, niet overeenkomen met de eigenschappen van de hele populatie, namelijk de hele Amerikaanse bevolking (1) (3)

Gebruik tekst 5. Het systeemmodel kent een aantal fasen van politieke besluitvorming. Een daarvan is de omzettingsfase. De omzettingsfase bestaat uit drie subfasen.

Vraag 22 2 punten

Leg uit in welke subfase van de omzettingsfase de Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van invloed kunnen zijn op het politieke besluitvormingsproces van de Amerikaanse overheid. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen subfase en informatie uit tekst 5 om de gekozen subfase te illustreren.

Tekst 5

VS maakten klassieke fout bij te hoge schatting van gevaccineerden

53 procent. met hun grote groep een hoge mate

bron: Trouw, 2021

Opgave 4 Visserijconflict

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

een uitleg dat Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid van invloed kunnen zijn op de politieke besluitvorming van de Amerikaanse overheid, met een toepassing van de gekozen subfase van de omzettingsfase (1p)

voorbeelden van juiste antwoorden (een van de volgende):

Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid kunnen in de subfase agendavorming van invloed zijn op het politieke besluitvormingsproces van de Amerikaanse overheid. Volgens tekst 5 blijkt namelijk uit de Big Data-onderzoeken dat ruim twee derde van de Amerikanen zijn eerste prik had opgehaald (r. 5-7), waarmee maatschappelijke problemen door corona als oplosbaar kunnen worden gezien. Dit kan voor politici en beleidmakers een reden zijn om versoepeling van coronamaatregelen (r. 42) op de politieke agenda te zetten.
Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid kunnen in de subfase beleidsvoorbereiding van invloed zijn op het politieke besluitvormingsproces van de Amerikaanse overheid. Volgens tekst 5 kan de overheid op basis van Big Data-onderzoeken over de coronamaatregelen nadenken (r. 39-42). Dus kan de Amerikaanse overheid de informatie uit de onderzoeken analyseren voor het formuleren van adviezen over het te voeren beleid.
Big Data-onderzoeken naar de vaccinatiebereidheid kunnen in de subfase beleidsbepaling van invloed zijn op het politieke besluitvormingsproces van de Amerikaanse overheid. Als de Amerikaanse overheid op basis van Big Data-onderzoeken de coronamaatregelen versoepelt (r. 42), wil dat namelijk zeggen dat de Amerikaanse overheid een beslissing neemt over het te voeren beleid.

Opgave 4 Visserijconflict

Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.

Inleiding In 2021 blokkeerden Franse vissers de haven van de hoofdstad van Jersey. Jersey is een eiland dat tussen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk ligt op 22 kilometer van de Franse kust. Jersey is een zelfstandige staat met zo'n honderdduizend inwoners. Jersey valt weliswaar onder de Britse kroon, maar het maakt geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk. Ook is het geen lid van de Europese Unie. Deze opgave gaat over het visserijconflict tussen Jersey en Frankrijk in 2021.

Gebruik tekst 6. In een conflict kunnen actoren verschillende machtsbronnen inzetten. In tekst 6 zijn voor Jersey en Frankrijk elk een ander type machtsbron te herkennen.

Vraag 23 4 punten

Leg met twee typen machtsbronnen uit dat Jersey en Frankrijk een conflict over visserij hebben. Gebruik in je uitleg:

twee typen machtsbronnen en per type machtsbron informatie uit tekst 6;
de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 6 waaruit conflict blijkt.

Tekst 6

Bij Jersey dreigde even een Brits-Franse zeeslag

Het had alles van een echte oorlog. 40 Londen eraan dat het visserijakkoord Een zestigtal Franse vissersboten voorziet in vergeldingsmaatregelen blokkeerde donderdag bij het als een van de partijen zich niet aan ochtendgloren de haven van Saint de afspraak houdt. En dat Jersey

5 Helier, de hoofdstad van Jersey, uit voor zijn elektriciteit afhankelijk is protest tegen het uitblijven van 45 van een onderzeese kabel vanuit vergunningen om te mogen vissen in Frankrijk. Met andere woorden: de territoriale wateren van het Frankrijk dreigt Jersey zonder stroom Kanaaleiland. Het Verenigd te zetten als het blijft dwarsliggen

10 Koninkrijk stuurde meteen twee over de visvergunningen. De regering marineschepen, waarop Frankrijk op 50 van Jersey reageerde zijn beurt twee patrouilleboten naar verontwaardigd. Minister van de omgeving van Jersey stuurde. (…) Buitenlandse Zaken Ian Gorst noemde het “buiten alle proporties De blokkade is een gevolg van om de stroom af te sluiten alleen

15 afspraken over visserij in het akkoord 55 omdat wij wat bijkomende waarmee de Europese Unie en het inlichtingen vragen.” VK eind vorig jaar nog net een harde Brexit1) konden afwenden. Volgens Jersey is officieel een Brits dat akkoord moeten de Europese kroondomein2), het maakt geen deel

20 vissers een kwart van hun visquota uit van het Verenigd Koninkrijk en afstaan, met een overgangsperiode 60 was ook nooit lid van de Europese tot 2026. In afwachting moeten de Unie. Het eiland gaat zelf over de Franse vissers voor het eerst in invulling van het visserijbeleid, maar lange tijd een vergunning aanvragen de buitenlandse belangen van Jersey

25 om in de wateren van Jersey te worden door Londen behartigd. De mogen vissen. Toen Jersey 65 wateren rond Jersey vallen zo onder afgelopen vrijdag echter de lijst met de visserij-afspraken die de EU en vergunningen vrijgaf, kregen de het VK vorig jaar hebben gemaakt in Franse vissers een koude douche, het kader van Brexit. (…) Volgens

30 Van de meer dan driehonderd Brussel had Jersey de redenen voor aanvragen waren er maar 41 70 de nieuwe eisen moeten ingewilligd (…). De Franse vissers onderbouwen en tijdig moeten zijn ook boos, omdat zij moeten waarschuwen dat er nieuwe bewijzen dat zij tussen 2012-2016 al voorwaarden aan de nieuwe

35 in de territoriale wateren van Jersey vergunningen verbonden zouden zijn. hebben gevist. “Dat is woordbreuk”, 75 Rond de middag ging een delegatie zei de Franse minister voor van de regering van Jersey in Zeezaken, Annick Girardin, dinsdag gesprek met de Franse vissers. in de Assemblée. Zij herinnerde Volgens minister Gorst was het

gesprek positief, Maar volgens Hugo verder in een impasse”, zei Lehuby

80 Lehuby van het comité van (…). “Als dit niet opgelost raakt, Normandische vissers is er geen 85 komen er vergeldingsmaatregelen.” vooruitgang geboekt. “We zinken (…)

bron: NRC, 2021

noot 1 harde Brexit = het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zonder akkoord over bijvoorbeeld vrij verkeer van goederen en een douane-unie noot 2 Brits kroondomein = een aantal gebieden dat door overerving eigendom is van de Britse koning(in). Zo heeft de Britse koning(in) het land Jersey geërfd met de titel Hertog van Normandië. Deze gebieden maken geen onderdeel uit van het Verenigd Koninkrijk.

►►► ν

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • politieke (of militaire) machtsbron en informatie uit tekst 6 waaruit deze machtsbron van Jersey/Frankrijk blijkt (1) • economische machtsbron en informatie uit tekst 6 waaruit deze machtsbron van Frankrijk/Jersey blijkt (1) • informatie uit tekst 6 waaruit conflict tussen Jersey en Frankrijk blijkt (1) • een uitleg dat Jersey en Frankrijk een conflict over visserij hebben, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept conflict (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 6 staat dat Jersey wel of niet visvergunningen kan verlenen aan Frankrijk (r. 6-9). De visvergunningen zijn een politieke machtsbron van Jersey (1) • Volgens tekst 6 dreigt Frankrijk Jersey zonder stroom te zetten (r. 53-54). Elektriciteit is een economische machtsbron van Frankrijk (1) • In tekst 6 staat dat Jersey, volgens Frankrijk, dwarsligt over visvergunningen (r. 48-49) en dat de Franse vissers, volgens Jersey, moeten voldoen aan nieuwe voorwaarden (r. 72-74) (1) • Dat wil zeggen dat Jersey en Frankrijk elkaar tegenwerken door (te dreigen) hun machtsbron in te zetten om de eigen doelen te bereiken, namelijk voor Frankrijk dat er visvergunningen worden afgegeven aan de Franse vissers en voor Jersey dat de Franse vissers voldoen aan de nieuwe voorwaarden. Dus hebben Jersey en Frankrijk een conflict over visserij (1) (4)

Gebruik tekst 6. In tekst 6 staat dat de regering van Jersey in gesprek ging met de Franse vissers die bij Jersey willen vissen.

Vraag 24 2 punten

Beredeneer op welke twee manieren deze Franse vissers gerepresenteerd zullen zijn in het gesprek met de regering van Jersey. Gebruik in je redenering:

de omschrijving van het kernconcept representatie en informatie uit tekst 6 waaruit representatie blijkt;
de omschrijving van het kernconcept representativiteit en informatie uit tekst 6 waaruit representativiteit blijkt.

Tekst 6

Bij Jersey dreigde even een Brits-Franse zeeslag

gesprek positief, Maar volgens Hugo verder in een impasse”, zei Lehuby

80 Lehuby van het comité van (…). “Als dit niet opgelost raakt, Normandische vissers is er geen 85 komen er vergeldingsmaatregelen.” vooruitgang geboekt. “We zinken (…)

bron: NRC, 2021

►►► ν

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering op welke twee manieren de Franse vissers gerepresenteerd zullen zijn in het gesprek met de regering van Jersey, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept representatie en daarover informatie uit tekst 6 en een toepassing van de omschrijving van het kernconcept representativiteit en daarover informatie uit tekst 6 (per kernconcept een redenering met toepassing en informatie

1 scorepunt).

voorbeeld van een juist antwoord:

Gebruik tekst 6.

Vraag 25 2 punten

Leg aan de hand van het visserijconflict uit dat zowel de interne soevereiniteit als de externe soevereiniteit van Jersey beperkt is. Gebruik in je uitleg:

een kenmerk van interne soevereiniteit en daarover informatie uit tekst 6;
een kenmerk van externe soevereiniteit en daarover informatie uit tekst 6.

Tekst 6

Bij Jersey dreigde even een Brits-Franse zeeslag

gesprek positief, Maar volgens Hugo verder in een impasse”, zei Lehuby

80 Lehuby van het comité van (…). “Als dit niet opgelost raakt, Normandische vissers is er geen 85 komen er vergeldingsmaatregelen.” vooruitgang geboekt. “We zinken (…)

bron: NRC, 2021

►►► ν

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: • een uitleg van de beperkte interne soevereiniteit van Jersey aan de hand van het visserijconflict, met een kenmerk van interne soevereiniteit en daarover informatie uit tekst 6 (1) • een uitleg van de beperkte externe soevereiniteit van Jersey aan de hand van het visserijconflict, met een kenmerk van externe soevereiniteit en daarover informatie uit tekst 6 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 6 staat dat in het kader van de Brexit de wateren rond Jersey onder de visserijafspraken tussen de EU en het VK vallen (r. 64-68). Dat wil zeggen dat Jersey niet geheel zelfstandig binnen het eigen grondgebied/territorium regeert. Dus is de interne soevereiniteit van Jersey beperkt door internationale afspraken (1) • In tekst 6 staat dat Jersey geen deel uitmaakt van het Verenigd Koninkrijk, maar dat de belangen van Jersey door London worden behartigd (r. 62-64). Zo stuurde het Verenigd Koninkrijk twee marineschepen om Jersey bij te staan in het visserijconflict met Frankijk (r. 9-11). Dat wil zeggen dat het staatsgezag van Jersey militair gezien ondergeschikt is aan het gezag van het Verenigd Koninkrijk. Dus is de externe soevereiniteit van Jersey beperkt door de militaire afhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk (1) (2)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2023, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-23-1-o

Andere examens maatschappijwetenschappen vwo

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-23-1-c).

Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Onderwerpen in dit examen

Vergeleken met andere jaren

Opgaven en correctievoorschrift

Oefenen als leerling

Nakijken als docent

Start gratis vanaf deze pagina

Laat de klas het examen maken

Geef de resultaten vrij

Vragen en antwoorden

Opgave 1 Het activisme van K-popfans

Vraag 1 2 punten

Vraag 2 2 punten

Vraag 3 2 punten

Vraag 4 3 punten

Vraag 5 2 punten

Vraag 6 2 punten

Vraag 7 2 punten

Vraag 8 2 punten

Opgave 2 Gelijkheidssprookje

Vraag 9 1 punt

Vraag 10 1 punt

Vraag 11 4 punten

Vraag 12 3 punten

Vraag 13 2 punten

Vraag 14 1 punt

Vraag 15 2 punten

Vraag 16 1 punt

Vraag 17 2 punten

Vraag 18 2 punten

Vraag 19 1 punt

Opgave 3 De Big Data Paradox

Vraag 20 1 punt

Vraag 21 3 punten

Vraag 22 2 punten

Opgave 4 Visserijconflict

Vraag 23 4 punten

Vraag 24 2 punten

Vraag 25 2 punten

Andere examens maatschappijwetenschappen vwo

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1?

Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?