Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Het beeld dat iemand die voedselhypes volgt van zichzelf heeft, zal zijn afgeleid van zijn beeld van de groep foodtrendvolgers waar iemand bij wil horen, namelijk de groep die populaire snacks eet (r. 45-47).
• Een identiteit die ontleend is aan voedselhypes past niet bij individualisering, want deze trendy identiteit wordt mede bepaald door wat anderen eten. Als wat mensen eten een keuze is die mede afhankelijk is van anderen, dan is de zelfstandigheid van mensen in hun keuze op het gebied van voedsel niet vergroot.
• Volgens tekst 1 wordt al het menselijke gedrag namelijk sterk beïnvloed door anderen, ook wat je eet (r. 49-50).

of

• Het beeld dat iemand die voedselhypes volgt van zichzelf heeft, zal zijn afgeleid van zijn beeld van de groep foodtrendvolgers waar iemand bij wil horen, namelijk de groep die populaire snacks eet (r. 45-47).
• Een identiteit die ontleend is aan voedselhypes past bij individualisering, want deze trendy identiteit wordt mede bepaald door de keuze van mensen op het gebied van eten. Als op sociale media allerlei voedselhypes voorbij komen, hebben mensen meer keuze in voedsel, wat hun zelfstandigheid op het gebied van eten vergroot.
• Volgens tekst 1 kunnen mensen namelijk naar zaken die volgens sociale media de beste stroopwafels, burgers of frietjes serveren (r. 37-40).

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• De oliepouce past bij een wijdverbreide voedseltrend waarin voedsel gekruist wordt (r. 1-13), waarin generalisering te herkennen is.
• Tegelijkertijd laat de oliepouce, net als de panpouce en frikanpouce, zien dat vermenging van lokale cultuurelementen resulteert in allerlei varianten van gekruist voedsel (r. 10-13), waarin pluralisering te herkennen is.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

De ontwikkeling van voedselhypes volgens Ammerlaan kan beredeneerd worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma. Volgens foodtrendanalist Ammerlaan zijn voedselhypes een uitdrukking van de tijd waarin ze ontstaan, zoals de fusionkeuken met extreme smaken wanneer mensen het leven als veilig beschouwen en comfortfood met zoete smaken wanneer mensen het leven als onzeker beschouwen (r. 17-24). Volgens het sociaalconstructivisme-paradigma hangt betekenisgeving van eten als sociale werkelijkheid, zoals welke smaken mensen lekker vinden, af van opvattingen/waarden, zoals of mensen het leven als veilig of onzeker beschouwen / zoals veiligheid en zekerheid (en niet slechts van objectieve feiten, zoals of de smaak van eten zoet is).

of

De ontwikkeling van voedselhypes volgens foodtrendanalist Ammerlaan kan beredeneerd worden vanuit het rationele actor-paradigma. Volgens Ammerlaan was er in de veilige jaren negentig de fusionkeuken met extreme smaken en neigen mensen in onzekere tijden naar comfortfood met zoete smaken (r. 17-24). Volgens het rationele actor-paradigma wegen mensen doelgericht handelingsmogelijkheden tegen elkaar af, dus zullen restauranthouders uit winstoogmerk rekening houden met de markt waardoor zij in veilige tijden extreme smaken aanbieden en in onzekere tijden comfortfood.

Voorbeeld van een juist antwoord:

In de crompouce is Nederlandse cultuur te herkennen, namelijk de nationale klassieke tompouce. Volgens de essentialistische benadering kan de Nederlandse traditie waarop de crompouce gebaseerd is de nationale trots verklaren.

of

Omdat de crompouce de Nederlandse tompouce met de Franse croissant mixt, laat de crompouce een toe-eigening van een Franse traditie zien. Volgens de modernistische benadering kan het claimen van de crompouce als Nederlands de nationale trots op de crompouce verklaren.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In de voedselhypes is de pool hedonisme te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat er volksmassa’s afkomen op zaken die volgens de sociale media de beste stroopwafels, burgers of frietjes serveren (r. 37-40). Dus laten voedselhypes zien dat mensen willen genieten van de lekkerste producten volgens sociale media, waarin van het leven genieten / behoeftebevrediging te herkennen is.
• In voedselhypes is de pool kortetermijngerichtheid te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat voedseltrendvolgers in de rij staan voor populaire snacks (r. 34-40). Dus halen voedseltrendvolgers populaire snacks om op de hoogte te zijn van de laatste trends en zo aan sociale verwachtingen te voldoen.
• In voedselhypes is de pool hoge onzekerheidsvermijding te herkennen. In tekst 1 staat namelijk dat mensen in onzekere tijden neigen naar comfortfood (r. 22-24). Dus in onbekende situaties zoeken mensen geborgenheid in eten.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In tekst 1 staat dat eetgedrag altijd al wordt beïnvloed door tafelgenoten, maar dat voedselhypes, zoals cloud eggs, zich sinds de opkomst van sociale media razendsnel kunnen verspreiden onder een veel breder publiek (r. 49-61). Dat wil zeggen dat influencers voedselsuggesties door sociale media snel aan een groot publiek overbrengen en dat veel mensen deze trends overnemen.
• In tekst 1 staat dat populair eten vanaf de opkomst van sociale media vooral spectaculair moet ogen (r. 55-63). Dus zijn mensen onder invloed van gewijzigde omstandigheden, namelijk met de komst van sociale media, het visuele aspect van eten belangrijker gaan vinden, wat een veranderde kijk op eten laat zien.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• De groep realistische theorieën beschrijft verhoudingen tussen staten, zoals Iran en Saudi-Arabië, als een machtsstrijd. Dat wil zeggen dat Iran en Saudi-Arabië allebei vanuit eigenbelang hun macht proberen te vergroten door zich in het conflict te mengen en verschillende opponenten te steunen.
• In tekst 2 staat namelijk dat Iran de Houthi-groepering steunde bij een staatsgreep tijdens een politiek vacuüm in 2014, terwijl Saudi-Arabië de internationaal erkende regering steunde (r. 10-21).
• Door verschillende partijen te steunen werken Iran en Saudi-Arabië elkaar tegen om hun eigen doel te bereiken, namelijk dominantie in het Midden-Oosten. Dus omdat zowel Iran als Saudi-Arabië willen domineren in de regio mengen zij zich in het conflict in Jemen.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• De VN-Veiligheidsraad heeft interventiemacht, omdat deze kan besluiten tot het inzetten van militaire geweldsmiddelen.
• De VN-Veiligheidsraad zal inactief blijven in de strijd in Jemen, omdat een of meer leden daartegen is. Leden van de VN-Veiligheidsraad hebben vetorecht en kunnen een besluit dus tegenhouden.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Na het uitbreken van de oorlog in 2014 beheerst de regering van Jemen haar eigen grondgebied niet, wat een kenmerk van een fragiele staat is. In tekst 2 staat namelijk dat de Houthi’s de hoofdstad Sanaa veroverden en de door de Verenigde Naties erkende regering en haar president verdreven (r. 10-21).
• Na het uitbreken van de oorlog in 2014 levert de regering van Jemen onvoldoende openbare diensten/basisvoorzieningen, wat een kenmerk van een fragiele staat is. In tekst 2 staat namelijk dat in Jemen gebrek is aan gezondheidszorg en dat het water verontreinigd is (r. 25-26).

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In tekst 2 staat dat Jemenieten ondanks de verwoesting een aanhoudende liefde voor voetbal hebben (r. 1-7), waaruit een gedeelde waarde/norm blijkt, namelijk passie voor voetbal.
• Volgens tekst 2 worden door de wedstrijden de banden tussen spelers en publiek van allerlei regio’s en bevolkingsgroepen versterkt (r. 41-47). Dus kunnen de voetbaltoernooien het gevoel onder de aanwezigen versterken dat zij deel uitmaken van eenzelfde voetbalgemeenschap.

Voorbeeld van een juist antwoord: De voetbaltoernooien in Jemen dragen bij aan natievorming, omdat ze de verbondenheid met de nationale identiteit versterken. In tekst 2 staat namelijk dat er tijdens de wedstrijden gevoelens van nationale eenheid zijn, ondanks jarenlange verdeeldheid en twee lokale overheden (r. 48-54).

Voorbeeld van een juist antwoord: De voetbaltoernooien in Jemen staan los van staatsvorming, omdat de voetbaltoernooien niet van invloed zijn op de ontwikkeling van de politieke instituties in Jemen.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• De variabele bestuur van de regio waarin de respondenten wonen (door Houthi’s bestuurd of door de internationaal erkende regering bestuurd) in figuur 1 is een sociaal-demografisch kenmerk dat iets zegt over de representativiteit van de resultaten van het onderzoek. Voor een uitspraak over de gehele populatie van Jemen is het namelijk nodig om respondenten uit heel Jemen op te nemen, dus zowel respondenten uit de regio die door de internationaal erkende regering bestuurd wordt als respondenten uit de regio die door Houthi’s bestuurd wordt.
• De variabele gevoeligheid van de vraag (wel of niet gevoelig) in figuur 1 is een kenmerk van de vragen dat iets zegt over de interne validiteit van de vragenlijst. De gevoeligheid van de vragen kan namelijk van invloed zijn op de mate van waarheidsgetrouwheid van de antwoorden van de respondenten in Jemen. Als de waarheidsgetrouwheid van de antwoorden laag is, dan meten de onderzoekers namelijk niet wat zij willen meten.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Uit figuur 1 is af te lezen dat er bij de gevoelige vraag 7 net als bij de niet-gevoelige vragen een laag percentage respondenten uitvalt. Dus zal de uitval van de respondenten geen verband houden met de gevoeligheid van de vraag (maar met iets anders), ook al is er bij de andere gevoelige vragen wel meer uitval. Of: uit figuur 1 is af te lezen dat bij de gevoelige vragen 8 en 9 in vergelijking met de niet-gevoelige vragen een hoog percentage respondenten uitvalt. Ook al wijkt de gevoelige vraag 7 hiervan af, toch kan de uitval van de respondenten verband houden met de gevoeligheid van de vraag.
• Uit figuur 1 is af te lezen dat de uitval van de respondenten bij alle vragen ongeveer gelijk is in beide regio’s. Dus zal de uitval van de respondenten geen verband houden met het bestuur van de regio waarin respondenten wonen.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In tekst 3 staat dat de VN de enige organisatie is waar alle landen aan tafel zitten om oplossingen te vinden voor conflicten (r. 3-6). Conflicten over staatsgrenzen heen kunnen de macht van staten aantasten.
• Bij dergelijke conflicten heeft de VN de functie om structuur en stabiliteit te bieden, wat cruciaal is voor het voortbestaan van de wereldorde. De VN kan, volgens tekst 3, VN-vredeshandhavers inzetten na een conflict of oorlog, omdat zij kunnen bijdragen aan veiligheid en stabiliteit in de wereld (r. 15-24).

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Nederland neemt deel aan de VN-vredesmissies, omdat de VN-vredesmissies de ideële waarde vrede bevorderen, wat past bij de dominee in het Nederlandse buitenlandbeleid. In tekst 3 staat namelijk dat de VN-vredeshandhavers worden ingezet om de vrede te bewaren (r. 20-22).
• Daarbij dragen de VN-vredeshandhavers volgens tekst 3 bij aan stabiliteit in de wereld (r. 15-18). Dat de VN-vredesmissies bijdragen aan rust in de wereld is van belang voor het versterken van handelsrelaties, wat past bij de koopman in het Nederlandse buitenlandbeleid.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Volgens tekst 3 is sinds 1948 in de VN een complex van waarden, zoals veiligheid, stabiliteit en vrede (r. 11-22).
• vastgelegd in de standaard gedragspatronen, namelijk het inzetten van VN-militairen om pas bereikte vrede te bewaren in plaats van te vechten (r. 21-24).
• Op deze manier bundelen 125 landen hun krachten om de juiste mensen en middelen te leveren voor deze vredesmissies (r. 33-37). Dus stemmen al deze landen hun handelen op elkaar af voor een gemeenschappelijk doel, namelijk vrede.

Opmerking: als het antwoord geen uitleg bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Twee van de volgende indicatoren van democratie of een parafrasering daarvan:

• gekozen vertegenwoordiging (die de regering controleert)
• vrijheid van meningsuiting
• toegang tot onafhankelijke informatiebronnen/geen (overheids)monopolie op informatievoorziening
• vrijheid van vereniging
• inclusief burgerschap

Per juiste indicator 1 scorepunt.

Voorbeeld van een juist antwoord: Als er meer VN-vredeshandhavers (al dan niet in uniform) zijn ingezet bij een VN-vredesmissie in (Afrikaanse) landen (tijdens of na conflict), dan zullen deze landen eerder democratische kenmerken/vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen hebben (dan als er minder VN-vredeshandhavers zijn ingezet).

Voorbeeld van een juist antwoord: In de toelichting van tabel 1 is een voorwaarde voor causaliteit te herkennen, want daarin staat dat er gecontroleerd is op andere factoren, zoals buitenlandse hulp en geletterdheid van de bevolking.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Door een Minecraft challenge te organiseren sluit de gemeente aan op de jongerencultuur, want het bouwen van virtuele werelden / het doen van uitdagende online-opdrachten is een uitdrukkingsvorm van jongeren, die zij als lid van de digitale/online gemeenschap hebben verworven.
• Door aan te sluiten op de jongerencultuur kan de gemeente de basisschoolleerlingen motiveren om mee te denken over de inrichting van hun leefomgeving, waardoor de gemeente hen kennis laat maken met de politieke besluitvorming en de basisschoolleerlingen leren over de gemeentepolitiek.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In tekst 4 staat dat basisschoolleerlingen in het computerspel Minecraft het nieuwe winkelcentrum in Hengelo mochten ontwerpen (r. 1-5), wat wil zeggen dat deze specifieke groep inwoners van Hengelo vertegenwoordigd is bij de herontwikkeling van het winkelcentrum, wat representatie is.
• Als de gemeente besluit om ideeën van de basisschoolleerlingen (r. 26-32) op te nemen in het definitieve ontwerp, dan kan dat de representativiteit van het besluit vergroten. Het besluit over de herontwikkeling van het winkelcentrum zal dan namelijk overeenkomen met de wensen en ideeën van meer groepen inwoners van de gemeente Hengelo, omdat met de Minecraft challenge ook de jonge inwoners vertegenwoordigd zijn.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• In tekst 4 staat dat de wethouder met de challenge de nieuwe generaties heeft willen betrekken (r. 11-17). Dat wil zeggen dat de gemeente de leerlingen betrekt bij de besluitvorming over de herontwikkeling van het winkelcentrum, wat een proces is waarin beslissingen over de inrichting van het winkelcentrum worden genomen. Dus maakt de Minecraft challenge onderdeel uit van de politics in de gemeente Hengelo.
• In tekst 4 staat dat de gemeente de leerlingen de opdracht heeft gegeven om het gebied zo in te richten dat het een fijne, veilige en groene plek wordt (r. 17-21). Dat wil zeggen dat de gemeente de leerlingen betrekt bij beleid over hoe het toekomstige winkelcentrum eruit zou moeten zien. Dus maakt de Minecraft challenge onderdeel uit van de policy in de gemeente Hengelo.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Bij de tweede barrière worden wensen en behoeften afgewogen, zoals de wens van de basisschoolleerlingen om in het winkelcentrum veel ruimte te scheppen voor ontmoeting tegenover de behoefte aan ruimte voor parkeren (r. 24-32).
• Ambtenaren hebben bij deze barrière een belangrijke rol.
• Zij kunnen ervoor zorgen dat basisschoolleerlingen weinig terugzien van hun inbreng, bijvoorbeeld door de wethouder erop te wijzen dat het wensdenken van basisschoolleerlingen niet toepasbaar is (r. 41-43), wat hindermacht is.

Voorbeeld van een juist antwoord:

• Volgens tekst 4 konden basisschoolleerlingen door de Minecraft challenge hun ideeën over bijvoorbeeld veilig spelen in het winkelcentrum inbrengen (r. 21-32), wat medezeggenschap is.
• De wethouder heeft basisschoolleerlingen laten participeren, omdat zij de volgende generatie inwoners zijn voor wie de gemeente de stad bouwt (r. 10-17), wat wil zeggen dat door de Minecraft challenge de machtsverhoudingen tussen volwassen inwoners en jonge inwoners van de gemeente Hengelo zijn veranderd in politieke besluitvorming over het winkelcentrum (in het voordeel van mensen met minder macht, namelijk de jonge inwoners). Dus past de Minecraft challenge van de gemeente bij democratisering.

of

• Volgens tekst 4 is het nog maar de vraag hoeveel de basisschoolleerlingen terugzien van wat ze bedacht hebben met de Minecraft challenge (r. 33-42), wat medezeggenschap onzeker maakt.
• Het is bijzonder dat de wethouder voor de herontwikkeling van het winkelcentrum basisschoolleerlingen wilde bereiken met de Minecraft challenge (r. 10-14). Maar daarmee zullen de machtsverhoudingen tussen volwassen inwoners en jonge inwoners van de gemeente Hengelo niet veranderen. Dus past de Minecraft challenge van de gemeente niet bij democratisering.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.