Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Arib vraagt haar Kamer om bezinning, Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s, Opgave 3 Gepersonaliseerde media, Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk, Opgave 5 Privacy.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1 loopt tot vraag 29. Van 27 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (24), vorming (1) en verandering (1). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 1-8, 12-13, 15-22, 24-29 | 24 |
| Vorming | 11 | 1 |
| Verandering | 14 | 1 |
| Verhouding | 23 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over macht en gezag (89% van de vragen, gemiddeld 48%). Minder over vorming (4% van de vragen, gemiddeld 19%) en binding (0% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Arib vraagt haar Kamer om bezinning
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding De Kamer moet zich bezinnen op het gebruik van haar formele middelen. Dat vindt Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Volgens haar dreigen de ‘instrumenten’ van de Kamer hun effectiviteit te verliezen als ze te vaak worden gebruikt. Arib vindt dat een onwenselijke situatie en zij is niet de enige (tekst 1).
Lees tekst 1. De trend dat de Tweede Kamer een aantal van haar formele middelen steeds vaker inzet zou van invloed zijn op het werk van de Kamer. Het werk van de Kamer omvat drie taken, een daarvan is de beleidsbepalende taak.
Vraag 1 2 punten
Welke andere taak van de Kamer wordt beïnvloed door de trend om steeds meer schriftelijke vragen te stellen? Leg ook uit wat een gevolg kan zijn voor het uitvoeren van die taak.
Tekst 1
(…) Aan het begin van het politieke parlementariërs aan een quotum seizoen vraagt Kamervoorzitter 35 binden kan niet. Als wij in onze Khadija Arib de leden van de Tweede fractie vaststellen dat we bij een Kamer om bezinning. (…) Vorig jaar debat twee of drie moties willen
5 nam het aantal ingediende moties indienen, kijken we elkaar fronsend (3.582) toe met 25 procent en steeg aan en vragen ons hardop af: is dat het aantal schriftelijke vragen (2.822) 40 wel nodig? Maar de fractiecultuur kan met 16 procent. (…) Daarmee zet de ook zijn: wij stellen elke misstand in Kamer een al jaren durende trend elk verzorgingstehuis aan de kaak.
10 voort. Ministers klagen dat zij door Bijvoorbeeld de SP doet dat en dat is hun veelvuldige verplichte aanwezig- hun goed recht. De Kamervoorzitter heid in de Kamer vaak aan andere 45 kan hooguit achter de schermen werkzaamheden niet toekomen. proberen een fractie daarop aan te Kamerleden zelf klagen dat zij aan spreken.”
15 invloed verliezen, omdat tegen- Ook VVD-Kamerlid Ton Elias, tevens woordig niemand meer opkijkt als zij ondervoorzitter van de Tweede een motie indienen of een schrifte- 50 Kamer, sprak deze zomer zijn lijke vraag stellen. (…) ongenoegen uit. Hij hekelde in het De stortvloed is een hardnekkig AD “die enorme hoeveelheid nutte-
20 probleem. VVD-fractieleider Halbe loze moties”. Ze dienen volgens hem Zijlstra waarschuwde in 2013 voor vooral om media-aandacht te creëren “het laten verworden van de parle- 55 en worden door de regering vaak niet mentaire wapens tot klapper- serieus genomen. Sinds midden pistooltjes”. Arib gaf in het slotdebat jaren zeventig is sprake van een
25 voor de zomer de nieuwste cijfers, vertienvoudiging. Elias: “Alsof je een over dit eerste halfjaar. “Er zijn 2.194 goed Kamerlid bent als je maar heel moties (…) ingediend. We stelden 60 veel moties indient!” Arib beschouwt 1.543 schriftelijke vragen.” de herhaalde oproep voor “zelf- (…) beheersing van een zelfbewust Quotum parlement” als een van de taken van Meer dan oproepen tot bezinning kan haar voorzitterschap. “Vroeger
30 Arib niet doen. “Er is geen draagvlak 65 bezorgde een motie een minister voor paardenmiddelen”, zegt SGP- knikkende knieën. Dat is nu niet leider Kees van der Staaij, de nestor meer zo”, zei ze in maart tegen Met van de Tweede Kamer. “Partijen of Het Oog Op Morgen1). (…)
bron: de Volkskrant, 6 september 2016
noot 1 Met Het Oog Op Morgen is een radioprogramma dat dagelijks tussen 23:00 uur en 24:00 uur uitgezonden wordt op NPO1. Het brengt een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en journalistieke interviews met mensen in en achter het nieuws.
Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s
Bekijk het antwoord
- de controlerende taak (1)
- (voorbeeld van een juist gevolg) De aandacht moet nu verdeeld worden over een veel groter aantal vragen waardoor er voor elke vraag afzonderlijk minder aandacht is. De controle wordt daardoor oppervlakkiger en minder diepgravend uitgevoerd (1)
Zie de regels 40 tot en met 44 van tekst 1. In de regels 40 tot en met 44 staat dat oppositiepartij SP van elke misstand in elk verzorgingstehuis openbaar maakt dat ze het bestaan ervan slecht of schandelijk vindt. Daar kan ze verschillende motieven voor hebben.
Vraag 2 2 punten
Geef twee motieven die voor de SP een rol zouden kunnen spelen om die misstanden aan de kaak te stellen. Eén ideologisch-inhoudelijk motief en één ander politiek motief.
Tekst 1
(…) Aan het begin van het politieke parlementariërs aan een quotum seizoen vraagt Kamervoorzitter 35 binden kan niet. Als wij in onze Khadija Arib de leden van de Tweede fractie vaststellen dat we bij een Kamer om bezinning. (…) Vorig jaar debat twee of drie moties willen
5 nam het aantal ingediende moties indienen, kijken we elkaar fronsend (3.582) toe met 25 procent en steeg aan en vragen ons hardop af: is dat het aantal schriftelijke vragen (2.822) 40 wel nodig? Maar de fractiecultuur kan met 16 procent. (…) Daarmee zet de ook zijn: wij stellen elke misstand in Kamer een al jaren durende trend elk verzorgingstehuis aan de kaak.
10 voort. Ministers klagen dat zij door Bijvoorbeeld de SP doet dat en dat is hun veelvuldige verplichte aanwezig- hun goed recht. De Kamervoorzitter heid in de Kamer vaak aan andere 45 kan hooguit achter de schermen werkzaamheden niet toekomen. proberen een fractie daarop aan te Kamerleden zelf klagen dat zij aan spreken.”
15 invloed verliezen, omdat tegen- Ook VVD-Kamerlid Ton Elias, tevens woordig niemand meer opkijkt als zij ondervoorzitter van de Tweede een motie indienen of een schrifte- 50 Kamer, sprak deze zomer zijn lijke vraag stellen. (…) ongenoegen uit. Hij hekelde in het De stortvloed is een hardnekkig AD “die enorme hoeveelheid nutte-
20 probleem. VVD-fractieleider Halbe loze moties”. Ze dienen volgens hem Zijlstra waarschuwde in 2013 voor vooral om media-aandacht te creëren “het laten verworden van de parle- 55 en worden door de regering vaak niet mentaire wapens tot klapper- serieus genomen. Sinds midden pistooltjes”. Arib gaf in het slotdebat jaren zeventig is sprake van een
25 voor de zomer de nieuwste cijfers, vertienvoudiging. Elias: “Alsof je een over dit eerste halfjaar. “Er zijn 2.194 goed Kamerlid bent als je maar heel moties (…) ingediend. We stelden 60 veel moties indient!” Arib beschouwt 1.543 schriftelijke vragen.” de herhaalde oproep voor “zelf- (…) beheersing van een zelfbewust Quotum parlement” als een van de taken van Meer dan oproepen tot bezinning kan haar voorzitterschap. “Vroeger
30 Arib niet doen. “Er is geen draagvlak 65 bezorgde een motie een minister voor paardenmiddelen”, zegt SGP- knikkende knieën. Dat is nu niet leider Kees van der Staaij, de nestor meer zo”, zei ze in maart tegen Met van de Tweede Kamer. “Partijen of Het Oog Op Morgen1). (…)
bron: de Volkskrant, 6 september 2016
noot 1 Met Het Oog Op Morgen is een radioprogramma dat dagelijks tussen 23:00 uur en 24:00 uur uitgezonden wordt op NPO1. Het brengt een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en journalistieke interviews met mensen in en achter het nieuws.
Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s
Bekijk het antwoord
- Ideologisch-inhoudelijk: de SP heeft een socialistische ideologie en vindt dus dat overheidsoptreden gericht moet zijn op verbetering van de positie van zwakke groepen in de samenleving. In verzorgingstehuizen zitten mensen die minder goed voor zichzelf kunnen zorgen en daarom moet de overheid voor hen opkomen als zij tekort komen (1)
- Politiek: de SP kan door het indienen van vragen en moties over misstanden die onder verantwoordelijkheid van de regering plaatsvinden, haar oppositierol waarmaken / aan potentiële kiezers laten zien op welke punten de SP het anders zou doen dan deze regering / de regering in een slecht daglicht stellen (1)
Zie de regels 48 tot en met 68 van tekst 1. Er worden nu veel meer moties ingediend dan vroeger. Vroeger bezorgde een motie een minister knikkende knieën, volgens Kamervoorzitter Arib. Daarmee bedoelt ze dat ministers vroeger een beetje bang waren voor moties.
Vraag 3 2 punten
Leg uit waarom ministers vroeger een beetje bang waren als er in de Kamer een motie werd ingediend en waarom dat nu minder het geval is. Gebruik in je uitleg een gegeven uit tekst 1.
Tekst 1
(…) Aan het begin van het politieke parlementariërs aan een quotum seizoen vraagt Kamervoorzitter 35 binden kan niet. Als wij in onze Khadija Arib de leden van de Tweede fractie vaststellen dat we bij een Kamer om bezinning. (…) Vorig jaar debat twee of drie moties willen
5 nam het aantal ingediende moties indienen, kijken we elkaar fronsend (3.582) toe met 25 procent en steeg aan en vragen ons hardop af: is dat het aantal schriftelijke vragen (2.822) 40 wel nodig? Maar de fractiecultuur kan met 16 procent. (…) Daarmee zet de ook zijn: wij stellen elke misstand in Kamer een al jaren durende trend elk verzorgingstehuis aan de kaak.
10 voort. Ministers klagen dat zij door Bijvoorbeeld de SP doet dat en dat is hun veelvuldige verplichte aanwezig- hun goed recht. De Kamervoorzitter heid in de Kamer vaak aan andere 45 kan hooguit achter de schermen werkzaamheden niet toekomen. proberen een fractie daarop aan te Kamerleden zelf klagen dat zij aan spreken.”
15 invloed verliezen, omdat tegen- Ook VVD-Kamerlid Ton Elias, tevens woordig niemand meer opkijkt als zij ondervoorzitter van de Tweede een motie indienen of een schrifte- 50 Kamer, sprak deze zomer zijn lijke vraag stellen. (…) ongenoegen uit. Hij hekelde in het De stortvloed is een hardnekkig AD “die enorme hoeveelheid nutte-
20 probleem. VVD-fractieleider Halbe loze moties”. Ze dienen volgens hem Zijlstra waarschuwde in 2013 voor vooral om media-aandacht te creëren “het laten verworden van de parle- 55 en worden door de regering vaak niet mentaire wapens tot klapper- serieus genomen. Sinds midden pistooltjes”. Arib gaf in het slotdebat jaren zeventig is sprake van een
25 voor de zomer de nieuwste cijfers, vertienvoudiging. Elias: “Alsof je een over dit eerste halfjaar. “Er zijn 2.194 goed Kamerlid bent als je maar heel moties (…) ingediend. We stelden 60 veel moties indient!” Arib beschouwt 1.543 schriftelijke vragen.” de herhaalde oproep voor “zelf- (…) beheersing van een zelfbewust Quotum parlement” als een van de taken van Meer dan oproepen tot bezinning kan haar voorzitterschap. “Vroeger
30 Arib niet doen. “Er is geen draagvlak 65 bezorgde een motie een minister voor paardenmiddelen”, zegt SGP- knikkende knieën. Dat is nu niet leider Kees van der Staaij, de nestor meer zo”, zei ze in maart tegen Met van de Tweede Kamer. “Partijen of Het Oog Op Morgen1). (…)
bron: de Volkskrant, 6 september 2016
noot 1 Met Het Oog Op Morgen is een radioprogramma dat dagelijks tussen 23:00 uur en 24:00 uur uitgezonden wordt op NPO1. Het brengt een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en journalistieke interviews met mensen in en achter het nieuws.
Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − In de tekst staat dat het aantal moties al jaren stijgt (regel 4-10). Omdat er veel moties ingediend worden, krijgt iedere motie op zich minder aandacht. Dus als in een motie kritiek geleverd wordt op een bewindspersoon dan zal die kritiek minder aandacht krijgen dan vroeger omdat de aandacht nu over meer moties verspreid wordt. − Veel moties die nu ingediend worden, dienen een ander doel dan vroeger het geval was en daarom worden ze door ministers als minder bedreigend ervaren. In regel 53 en verder staat dat moties vooral dienen om media-aandacht te creëren. Vaak is dat aandacht voor de indiener van de motie. Daar hoeft een minister niet bang voor te zijn. voor het geven van een goede reden (1) voor een daarbij passende verwijzing naar de tekst (1) (2)
De verhouding van de regering met de Kamer kan gekarakteriseerd worden als monistisch of als dualistisch. Het Nederlandse politieke stelsel heeft zowel kenmerken van monisme als van dualisme.
Vraag 4 3 punten
− Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij monisme.
- Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij dualisme.
- Leg uit of het niet serieus nemen van moties door de regering (regel 55-56) beter past bij monisme of beter past bij dualisme.
Bekijk het antwoord
- Kenmerk monisme: het sluiten van regeerakkoorden / het in stand houden van de steun van een meerderheid in de Kamer(s) voor een coalitieregering (1)
- Kenmerk dualisme: ministers kunnen geen Kamerlid zijn / regering en Kamers hebben verschillende taken (1)
- Het past beter bij monisme. De regering kan in feite haar gang gaan omdat ze kan rekenen op steun van de meerderheid van de Kamer (1)
Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding In januari 2016 gaf strafrechter Jan van der Groen een interview aan NRC Handelsblad, waarin hij zijn twijfel uitte over de effectiviteit van straffen voor jihadisten. De jihadisten waar deze opgave over gaat zijn mensen die naar Syrië willen vertrekken om daar IS te steunen of die van plan zijn om uit naam van IS een aanslag te plegen. Van der Groen is vice-president van de Rotterdamse rechtbank en gespecialiseerd in terrorismezaken. In 2013 veroordeelde hij twee Nederlanders die naar Syrië wilden vertrekken. Van der Groen stemde bij uitzondering in met het geven van een interview aan NRC Handelsblad. Hij wil zich niet uitspreken over specifieke zaken maar wel over terrorismerechtspraak in het algemeen. In tekst 3 staat een aantal vragen van de redacteur van NRC Handelsblad met de antwoorden van rechter Van der Groen.
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 2. De rechter twijfelt aan de effectiviteit en zinvolheid van de straffen die jihadisten krijgen. Of een straf zinvol en effectief is, kun je pas beoordelen als je weet welk doel met die straf nagestreefd wordt. Soms kun je aan de keuze van de straf zien welk doel er mee nagestreefd wordt. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de programma’s die de reclassering heeft voor drugsverslaafden, dieven en geweldplegers (zie de regels 18-21). Met al deze drie programma’s wordt eenzelfde doel nagestreefd.
Vraag 5 2 punten
Leg uit welk doel van straffen met deze drie programma’s van de reclassering, die vermeld worden in de regels 18 tot en met 21, nagestreefd wordt.
Bekijk het antwoord
- Het doel is resocialisatie / speciale preventie (1)
- De straffen zijn gericht op het aanpakken van de oorzaak van het gedrag van de dader, met als doel om de dader te leren omgaan met zijn of haar probleem zodat hij/zij terug kan keren in de maatschappij / niet weer dezelfde fout gaat maken (1)
Vraag 6 2 punten
Leg van twee doelen van straf uit dat die wel gerealiseerd kunnen worden als Nederlanders die naar Syrië willen vertrekken, veroordeeld worden tot gevangenisstraf.
Bekijk het antwoord
Opmerking Het doel genoegdoening van de slachtoffers is niet juist omdat er geen slachtoffers zijn.
Zie de regels 8 tot en met 26 van tekst 2. De reclassering richt zich onder meer op hulp aan verdachten en ex-gedetineerden. Uit haar doelstelling blijkt dat de reclassering daarmee een maatschappelijk belang wil dienen.
Vraag 7 3 punten
− Welke taak van de reclassering is in dit tekstgedeelte te herkennen?
- Leg uit dat met deze taak ook aan de doelstelling van de reclassering gewerkt wordt.
Tekst 2
Rechter betwijfelt nut straffen jihadi’s
De Rotterdamse rechter Jan van der kun je niet wegnemen met een straf.” Groen twijfelt aan de effectiviteit van (…) De enkelband zou in elk geval straffen voor jihadisten. Er is nauwe- wél een positief effect hebben op lijks iets bekend over de zin hiervan. 35 jihadisten, zegt rechter Van der
5 Dat zegt de rechter, die is gespeciali- Groen. Hij kent geen voorbeelden seerd in terrorismezaken, vandaag in van jihadverdachten die met een NRC. enkelband om naar Syrië zijn De meeste jihadverdachten in vertrokken. (…) Nederland krijgen een voorwaarde- 40 Van der Groen pleit in het interview
10 lijke straf opgelegd, waarbij zij onder voor een andere manier van omgaan toezicht van de reclassering terug- met inlichtingeninformatie. In veel keren in de maatschappij. Maar het is terrorismezaken komen geheime onduidelijk of dit soort straffen zin ambtsberichten van de AIVD in het heeft, zegt Van der Groen. “De 45 strafdossier terecht, waarin bijvoor-
15 reclassering gaat al jaren om met beeld staat dat de verdachte een allerlei soorten daders voor wie ze aanslag plant of binnenkort naar vaste programma’s hebben”, zegt de Syrië wil vertrekken. Rechters en rechter. “Drugsverslaafden gaan naar advocaten kunnen niet controleren de afkickkliniek, dieven krijgen 50 hoe die berichten tot stand zijn
20 budgettraining, geweldplegers een gekomen, en weten dus ook niet hoe cursus agressieregulatie. Maar voor betrouwbaar ze zijn. Van der Groen jihadisten hebben we geen effectief pleit voor een Frans systeem, waarbij programma. De reclassering probeert een commissie wordt benoemd die van alles en nog wat, ze peinzen zich 55 oordeelt of de rechters en advocaten
25 suf, maar het antwoord hebben ze geïnformeerd kunnen worden over de gewoon niet.” totstandkoming van het ambtsbericht. (…) Volgens de rechter zijn jihadisten Van der Groen: “Iemand heeft het over het algemeen moeilijk te recht om te weten waarom hij wordt bereiken. (…) “Het gedrag van dit 60 verdacht. Je zou niet moeten werken
30 soort daders wordt bepaald door met geheime informatie.” overtuiging. En een overtuiging
bron: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Bekijk het antwoord
- De taak van de reclassering die te herkennen is: het voorbereiden en begeleiden van de uitvoering van taakstraffen (werk- en leerstraffen) (1)
- Voorbeeld van een uitleg: taak-, werk- en leerstraffen zijn, meer dan andere straffen, bedoeld om delinquenten te resocialiseren. Dat betekent dat gewerkt wordt aan een (her)inpassing van de delinquent in de samenleving en dat is precies wat de doelstelling van de reclassering inhoudt (2)
Lees de regels 27 tot en met 39 van tekst 2. In dit tekstgedeelte wordt gesproken over een enkelband. Een enkelband bevat een zendertje waarmee op elk tijdstip gecontroleerd kan worden waar de drager zich bevindt. Een enkelbandmaatregel wordt vaak gecombineerd met huisarrest. Maatregelen om criminaliteit te bestrijden kunnen passen in een meer preventief beleid of in een meer repressief beleid.
Vraag 8 3 punten
Geef eerst een omschrijving van preventief beleid en een omschrijving van repressief beleid. Leg vervolgens uit dat de enkelbandmaatregel, ondanks zijn preventieve werking, toch een typisch voorbeeld is van repressief beleid.
Bekijk het antwoord
- Als de overheid bij het bestrijden van criminaliteit de nadruk legt op het aanpakken van de maatschappelijke oorzaken, zodat criminaliteit wordt voorkomen, dan noemen we het beleid preventief (1)
- Als de nadruk wordt gelegd op strafrechtelijk optreden, het uitbreiden van capaciteit en bevoegdheden van politie en justitie en het verhogen van de strafmaat, dan noemen we het beleid repressief (1)
- Het opleggen van de enkelbandmaatregel als straf helpt wel om criminaliteit te voorkomen maar niet door het aanpakken van de maatschappelijke oorzaken ervan. De enkelband is een voorbeeld van strafrechtelijk optreden en past daarom bij een repressief beleid (1)
Een onderzoeker stelt voor om een kwantitatief onderzoek te doen naar het effect van de enkelbandmaatregel op het gedrag van jihadisten die naar Syrië willen reizen.
Vraag 9 3 punten
− Formuleer een hypothese bij de onderzoeksvraag ‘Wat is het effect van de enkelbandmaatregel op jihadisten?’
- Geef aan wat daarbij de afhankelijke variabele en wat de onafhankelijke variabele is.
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een hypothese: jihadisten met een enkelband vertrekken niet naar het buitenland (1)
- Afhankelijke variabele: wel of niet naar het buitenland reizen (1)
- Onafhankelijk variabele: wel of geen enkelband dragen (1)
Een kwantitatief onderzoek naar het effect van de enkelbandmaatregel op jihadisten levert problemen op omdat de populatie klein is en omdat er geen controlegroep is. Stel dat een onderzoeker er voor kiest om, in plaats van een kwantitatief onderzoek, een kwalitatief onderzoek uit te voeren met de onderzoeksvraag ‘Wat is het effect van de enkelbandmaatregel op jihadisten?’
Vraag 10 2 punten
− Welke onderzoeksmethode zou de onderzoeker kunnen gebruiken om gegevens te verzamelen?
- Welk voordeel heeft een kwalitatieve opzet in vergelijking met een kwantitatieve opzet bij deze onderzoeksvraag?
Bekijk het antwoord
- Onderzoeksmethode: interviews afnemen bij / vraaggesprekken voeren met jihadisten die veroordeeld zijn tot het dragen van een enkelband (1)
- Met een kwalitatieve opzet kan doorgevraagd worden naar individuele verschillen, zodat andere antwoorden gevonden kunnen worden dan de onderzoeker zelf had bedacht (1)
Syriëgangers worden aangeklaagd voor betrokkenheid bij terroristische organisaties. Om te achterhalen waarom mensen deze wet overtreden kan gekeken worden naar pullfactoren zoals avontuur, sensatie en het nastreven van religieuze doelen. Ook kan vanuit sociologisch- criminologische theorieën gekeken worden naar pushfactoren. Sociologisch-criminologische theorieën geven structurele en (sub)culturele verklaringen voor crimineel gedrag en criminaliteit.
Vraag 11 3 punten
− Geef een structurele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de wet overtraden.
- Geef een (sub)culturele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de wet overtraden.
- Geef aan bij welke benaderingswijze (invalshoek) van maatschappijwetenschappen elk van beide verklaringen aansluit.
Bekijk het antwoord
- (voorbeeld van een structurele verklaring) Veroordeelde Syriëgangers zijn niet of onvoldoende geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. Ze hebben bijvoorbeeld minder kansen op een goede baan om zo maatschappelijke status te verwerven, en zoeken daarom een andere manier om toch status te verwerven. Daarvoor zijn ze ook bereid om de wet, waar ze zich minder aan gebonden voelen, te overtreden (bijvoorbeeld de anomietheorie) (1)
- (voorbeeld van een (sub)culturele verklaring) Veroordeelde Syriëgangers maken deel uit van een (sub)cultuur die door mensen uit de dominante cultuur onheus bejegend en vanuit vooroordelen benaderd wordt. Hieruit voortvloeiende gevoelens van machteloosheid kunnen aanleiding geven tot het plegen van verzet tegen de dominante cultuur. Dit kan als resultaat hebben dat iemand aansluiting zoekt bij een organisatie zoals IS die zich ook richt tegen de westerse cultuur (1)
- De structurele verklaring sluit aan bij de sociaaleconomische invalshoek en de (sub)culturele verklaring sluit aan bij de sociaal- culturele invalshoek (1)
Lees de regels 40 tot en met 61 van tekst 2.
Vraag 12 3 punten
− Wat houdt het dilemma van de rechtsstaat in?
- Leg uit dat dit dilemma van toepassing is op het gebruik van de ambtsberichten van de AIVD in tekst 2.
Tekst 2
Rechter betwijfelt nut straffen jihadi’s
De Rotterdamse rechter Jan van der kun je niet wegnemen met een straf.” Groen twijfelt aan de effectiviteit van (…) De enkelband zou in elk geval straffen voor jihadisten. Er is nauwe- wél een positief effect hebben op lijks iets bekend over de zin hiervan. 35 jihadisten, zegt rechter Van der
5 Dat zegt de rechter, die is gespeciali- Groen. Hij kent geen voorbeelden seerd in terrorismezaken, vandaag in van jihadverdachten die met een NRC. enkelband om naar Syrië zijn De meeste jihadverdachten in vertrokken. (…) Nederland krijgen een voorwaarde- 40 Van der Groen pleit in het interview
10 lijke straf opgelegd, waarbij zij onder voor een andere manier van omgaan toezicht van de reclassering terug- met inlichtingeninformatie. In veel keren in de maatschappij. Maar het is terrorismezaken komen geheime onduidelijk of dit soort straffen zin ambtsberichten van de AIVD in het heeft, zegt Van der Groen. “De 45 strafdossier terecht, waarin bijvoor-
15 reclassering gaat al jaren om met beeld staat dat de verdachte een allerlei soorten daders voor wie ze aanslag plant of binnenkort naar vaste programma’s hebben”, zegt de Syrië wil vertrekken. Rechters en rechter. “Drugsverslaafden gaan naar advocaten kunnen niet controleren de afkickkliniek, dieven krijgen 50 hoe die berichten tot stand zijn
20 budgettraining, geweldplegers een gekomen, en weten dus ook niet hoe cursus agressieregulatie. Maar voor betrouwbaar ze zijn. Van der Groen jihadisten hebben we geen effectief pleit voor een Frans systeem, waarbij programma. De reclassering probeert een commissie wordt benoemd die van alles en nog wat, ze peinzen zich 55 oordeelt of de rechters en advocaten
25 suf, maar het antwoord hebben ze geïnformeerd kunnen worden over de gewoon niet.” totstandkoming van het ambtsbericht. (…) Volgens de rechter zijn jihadisten Van der Groen: “Iemand heeft het over het algemeen moeilijk te recht om te weten waarom hij wordt bereiken. (…) “Het gedrag van dit 60 verdacht. Je zou niet moeten werken
30 soort daders wordt bepaald door met geheime informatie.” overtuiging. En een overtuiging
bron: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Bekijk het antwoord
- Het dilemma van de rechtsstaat houdt in dat rechtsbescherming en rechtshandhaving op gespannen voet met elkaar staan (1)
- De AIVD verzamelt in het kader van de rechtshandhaving informatie op grond waarvan iemand als verdachte van een strafbaar feit kan worden aangemerkt en zich voor de rechter moet verantwoorden (1)
- Dit staat op gespannen voet met een ander doel van de rechtsstaat namelijk de rechtsbescherming. Omdat informatie geheim gehouden wordt kan de verdachte die niet betrekken bij zijn verdediging en dat is een aantasting van zijn rechtsbescherming / zijn recht op een eerlijk proces (1)
Zie tekst 2. Absolute en relatieve rechtvaardigingstheorieën hebben een verschillende visie op het rechtvaardigen van straf.
Vraag 13 3 punten
Leg met behulp van twee citaten uit tekst 2 uit of de opvatting van rechter Van der Groen beter aansluit bij de absolute rechtvaardigingstheorieën of bij de relatieve rechtvaardigingstheorieën.
Tekst 2
Rechter betwijfelt nut straffen jihadi’s
De Rotterdamse rechter Jan van der kun je niet wegnemen met een straf.” Groen twijfelt aan de effectiviteit van (…) De enkelband zou in elk geval straffen voor jihadisten. Er is nauwe- wél een positief effect hebben op lijks iets bekend over de zin hiervan. 35 jihadisten, zegt rechter Van der
5 Dat zegt de rechter, die is gespeciali- Groen. Hij kent geen voorbeelden seerd in terrorismezaken, vandaag in van jihadverdachten die met een NRC. enkelband om naar Syrië zijn De meeste jihadverdachten in vertrokken. (…) Nederland krijgen een voorwaarde- 40 Van der Groen pleit in het interview
10 lijke straf opgelegd, waarbij zij onder voor een andere manier van omgaan toezicht van de reclassering terug- met inlichtingeninformatie. In veel keren in de maatschappij. Maar het is terrorismezaken komen geheime onduidelijk of dit soort straffen zin ambtsberichten van de AIVD in het heeft, zegt Van der Groen. “De 45 strafdossier terecht, waarin bijvoor-
15 reclassering gaat al jaren om met beeld staat dat de verdachte een allerlei soorten daders voor wie ze aanslag plant of binnenkort naar vaste programma’s hebben”, zegt de Syrië wil vertrekken. Rechters en rechter. “Drugsverslaafden gaan naar advocaten kunnen niet controleren de afkickkliniek, dieven krijgen 50 hoe die berichten tot stand zijn
20 budgettraining, geweldplegers een gekomen, en weten dus ook niet hoe cursus agressieregulatie. Maar voor betrouwbaar ze zijn. Van der Groen jihadisten hebben we geen effectief pleit voor een Frans systeem, waarbij programma. De reclassering probeert een commissie wordt benoemd die van alles en nog wat, ze peinzen zich 55 oordeelt of de rechters en advocaten
25 suf, maar het antwoord hebben ze geïnformeerd kunnen worden over de gewoon niet.” totstandkoming van het ambtsbericht. (…) Volgens de rechter zijn jihadisten Van der Groen: “Iemand heeft het over het algemeen moeilijk te recht om te weten waarom hij wordt bereiken. (…) “Het gedrag van dit 60 verdacht. Je zou niet moeten werken
30 soort daders wordt bepaald door met geheime informatie.” overtuiging. En een overtuiging
bron: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Bekijk het antwoord
- in (twee van) de volgende citaten (per citaat 1 scorepunt): (2p)
- “De Rotterdamse rechter Jan van der Groen twijfelt aan de effectiviteit van straffen voor jihadisten. Er is nauwelijks iets bekend over de zin hiervan.” (regels 1-4)
- “Maar het is onduidelijk of dit soort straffen zin heeft, zegt Van der Groen.” (regels 12-14)
- “Maar voor jihadisten hebben we geen effectief programma.” (regels 21-23)
- “Het gedrag van dit soort daders wordt bepaald door overtuiging. En een overtuiging kun je niet wegnemen met een straf.” (regels 29-32)
- “De enkelband zou in elk geval wél een positief effect hebben op jihadisten, zegt rechter Van der Groen. Hij kent geen voorbeelden van jihadverdachten die met een enkelband om naar Syrië zijn vertrokken.” (regels 33-39)
Lees tekst 3. Ons rechtssysteem kan alleen maar functioneren als er voldoende draagvlak is in de maatschappij. De maatschappij verandert voortdurend. Rechters laten zich niet leiden door de veranderende publieke opinie maar het recht in Nederland beweegt wel mee met maatschappelijke veranderingen.
Vraag 14 2 punten
Leg uit hoe maatschappelijke veranderingen in Nederland toch kunnen doorwerken in de rechtspraak zonder dat rechters zich laten leiden door de publieke opinie.
Tekst 3
Fragment uit het interview met rechter Van der Groen
NRC: Van der Groen: Jihadisten worden geplaatst op de “Het zijn overtuigingsverdachten en terrorismeafdeling. Uit twee studies 35 daarom zijn dit soort zaken zo lastig. blijkt dat opsluiting onder dit strenge Het gaat om iets wat je persoonlijk
5 regime averechts kan werken. Wat drijft in je handelen. En dan is het vindt u zelf van de terrorisme- aan de rechter om te toetsen of dit afdeling? strafrechtelijk relevant is. In deze Van der Groen: 40 zaken kijken jihadisten vanuit hun “Daar heb ik wel een mening over, overtuiging bijvoorbeeld naar
10 maar die zeg ik u niet.” jihadistische video’s. Advocaten NRC: vinden dat absoluut niet straf- In de samenleving heerst veel angst rechtelijk relevant, terwijl het Hof zegt voor terrorisme. Wordt u daardoor 45 dat dit in sommige gevallen niet mag, beïnvloed? omdat het gezien kan worden als een
15 Van der Groen: training voor terroristische activi- Resoluut: “Nee.” teiten.” NRC: NRC: U kijkt toch ook het journaal? 50 Jihadvideo’s kijken is verboden? Van der Groen: Van der Groen:
20 (…) “Een rechter leert zich daarvoor “Je mag video’s bekijken, natuurlijk. af te sluiten. Je moet je juist niet van Als dat niet zou mogen, kun je je ook de wijs laten brengen door de niet informeren. Je mag ook gewoon publieke opinie. We moeten proberen 55 een boek lezen over de jihad. Het om... eh, hoe zal ik dat zeggen... een gaat om een combinatie met con-
25 beetje nuchter te blijven.” crete uitingen die je erbij doet, bij- NRC: voorbeeld wanneer je die lectuur Advocaten klagen vaak dat jihadisten gebruikt als bron voor het doen van puur vanwege hun gedachtegoed 60 opruiende uitlatingen. Dáár gaat het terechtstaan, en dat radicale nog altijd om: concrete uitingen en
30 gedachten hebben niet strafbaar is. acties. We veroordelen mensen niet De vrijheid van meningsuiting zou in vanwege gedachten.” het geding zijn.
naar: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Opgave 3 Gepersonaliseerde media
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juist antwoord: Veranderingen in de publieke opinie kunnen via verkiezingen vertaald worden in politieke macht. Als de politieke macht van de voorstanders van verandering groot genoeg is, dan kunnen nieuwe wetten gemaakt worden die in overeenstemming zijn met de veranderde opvattingen. Rechters zullen rechtspreken volgens de nieuwe of aangepaste wetten die door de veranderende opvattingen tot stand zijn gekomen. (2)
Zie de regels 26 tot en met 63 van tekst 3. In dit tekstgedeelte gaat het gesprek over rechten die verankerd zijn in artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM).
Vraag 15 2 punten
− Geef een citaat uit de regels 26 tot en met 63 van tekst 3 dat betrekking heeft op de inhoud van artikel 7 van de Grondwet. Leg je keuze uit.
- Geef een citaat uit de regels 26 tot en met 63 van tekst 3 dat betrekking heeft op de inhoud van artikel 10 van het EVRM. Leg je keuze uit.
Tekst 3
Fragment uit het interview met rechter Van der Groen
NRC: Van der Groen: Jihadisten worden geplaatst op de “Het zijn overtuigingsverdachten en terrorismeafdeling. Uit twee studies 35 daarom zijn dit soort zaken zo lastig. blijkt dat opsluiting onder dit strenge Het gaat om iets wat je persoonlijk
5 regime averechts kan werken. Wat drijft in je handelen. En dan is het vindt u zelf van de terrorisme- aan de rechter om te toetsen of dit afdeling? strafrechtelijk relevant is. In deze Van der Groen: 40 zaken kijken jihadisten vanuit hun “Daar heb ik wel een mening over, overtuiging bijvoorbeeld naar
10 maar die zeg ik u niet.” jihadistische video’s. Advocaten NRC: vinden dat absoluut niet straf- In de samenleving heerst veel angst rechtelijk relevant, terwijl het Hof zegt voor terrorisme. Wordt u daardoor 45 dat dit in sommige gevallen niet mag, beïnvloed? omdat het gezien kan worden als een
15 Van der Groen: training voor terroristische activi- Resoluut: “Nee.” teiten.” NRC: NRC: U kijkt toch ook het journaal? 50 Jihadvideo’s kijken is verboden? Van der Groen: Van der Groen:
20 (…) “Een rechter leert zich daarvoor “Je mag video’s bekijken, natuurlijk. af te sluiten. Je moet je juist niet van Als dat niet zou mogen, kun je je ook de wijs laten brengen door de niet informeren. Je mag ook gewoon publieke opinie. We moeten proberen 55 een boek lezen over de jihad. Het om... eh, hoe zal ik dat zeggen... een gaat om een combinatie met con-
25 beetje nuchter te blijven.” crete uitingen die je erbij doet, bij- NRC: voorbeeld wanneer je die lectuur Advocaten klagen vaak dat jihadisten gebruikt als bron voor het doen van puur vanwege hun gedachtegoed 60 opruiende uitlatingen. Dáár gaat het terechtstaan, en dat radicale nog altijd om: concrete uitingen en
30 gedachten hebben niet strafbaar is. acties. We veroordelen mensen niet De vrijheid van meningsuiting zou in vanwege gedachten.” het geding zijn.
naar: NRC Handelsblad, 13 januari 2016
Opgave 3 Gepersonaliseerde media
Bekijk het antwoord
- Citaat: “De vrijheid van meningsuiting zou in het geding zijn.” (regels 31-32) (uitleg) In artikel 7 van de Grondwet staat dat men zijn mening mag uiten (1)
- Een deel van het volgende citaat: “In deze (…) over de jihad.” (regels 39-55) (uitleg) In artikel 10 van het EVRM staat dat men informatie mag vergaren en doorgeven (1)
Opgave 3 Gepersonaliseerde media
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding Meningen van mensen zouden in toenemende mate bepaald worden door onpersoonlijke algoritmes op internet. Op basis van analyses van het zoekgedrag van de internetgebruikers geven gepersonaliseerde media steeds meer informatie die aansluit bij de mening van die gebruiker. Mensen zouden daardoor leven in een ‘informatiebubbel’ die hen afschermt van andere meningen, waardoor polarisatie en wederzijds onbegrip zouden toenemen. Tekst 4 verscheen op de website StukRoodVlees (SRV). De website is opgezet om vanuit academisch onderzoek een tegenwicht te geven aan vluchtige meningen en ongefundeerde analyses. De veronderstelling dat gepersonaliseerde media verstrekkende negatieve gevolgen zouden hebben voor het democratische debat, wordt gerelativeerd in het artikel waarvan tekst 4 een fragment is.
Bij communicatie is altijd sprake van een zender en een ontvanger.
Vraag 16 2 punten
Wat is een verschil is tussen interpersoonlijke communicatie en massacommunicatie met betrekking tot de zender en wat is een verschil met betrekking tot de ontvanger?
Tekst 4
(…) Online media worden steeds satie. De algoritmes die bepalen welk vaker aangepast aan de kenmerken nieuws we te zien krijgen, zouden en voorkeuren van de gebruiker, dan een nieuwe vorm van verzuiling zodat niet elke gebruiker van een veroorzaken. Het Commissariaat
5 website dezelfde inhoud ziet. Een 25 voor de Media signaleert bijvoorbeeld gepersonaliseerde nieuwssite stemt dat er “steeds meer sprake [is] van bijvoorbeeld de selectie nieuws- fragmentatie; het aanbod neemt nog verhalen en opiniestukken af op de steeds toe en het gebruik raakt persoonlijke voorkeuren van een daarmee steeds meer versplinterd.
10 lezer. In een minder vergaand geval 30 Een volgende stap in deze trend is geeft een gepersonaliseerde nieuws- personalisatie, waarbij het aanbod is site bepaalde onderwerpen, of afgestemd op de voorkeuren van het opiniërende columns, een meer of individu.” En in een rapport over vrije minder prominente plek op de en pluralistische media, stelt een
15 pagina. Eli Pariser spreekt in dit 35 adviesorgaan van de Europese verband over een filterbubbel, een Commissie dat personalisatie de unieke informatieruimte voor democratie kan bedreigen. iedereen. (…) Velen vrezen dat zulke gepersonali-
20 seerde communicatie leidt tot polari-
bron: stukroodvlees.nl, 28 november 2016
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bekijk het antwoord
- Bij interpersoonlijke communicatie is de zender een persoon. Bij massacommunicatie is de zender meestal een organisatie (1)
- Bij interpersoonlijke communicatie is de ontvanger een persoon of een groep die min of meer gekend wordt door de zender. Bij massacommunicatie is de ontvanger over het algemeen een relatief onbekende groep (1)
Lees tekst 4. In een democratie zijn massamedia onder andere belangrijk omdat ze een informatiefunctie vervullen. Volgens tekst 4 zullen gepersonaliseerde media geen bijdrage leveren aan een andere functie die de media voor de samenleving vervullen.
Vraag 17 2 punten
Welke andere functie is dat? Ondersteun je antwoord met een citaat uit tekst 4.
Tekst 4
(…) Online media worden steeds satie. De algoritmes die bepalen welk vaker aangepast aan de kenmerken nieuws we te zien krijgen, zouden en voorkeuren van de gebruiker, dan een nieuwe vorm van verzuiling zodat niet elke gebruiker van een veroorzaken. Het Commissariaat
5 website dezelfde inhoud ziet. Een 25 voor de Media signaleert bijvoorbeeld gepersonaliseerde nieuwssite stemt dat er “steeds meer sprake [is] van bijvoorbeeld de selectie nieuws- fragmentatie; het aanbod neemt nog verhalen en opiniestukken af op de steeds toe en het gebruik raakt persoonlijke voorkeuren van een daarmee steeds meer versplinterd.
10 lezer. In een minder vergaand geval 30 Een volgende stap in deze trend is geeft een gepersonaliseerde nieuws- personalisatie, waarbij het aanbod is site bepaalde onderwerpen, of afgestemd op de voorkeuren van het opiniërende columns, een meer of individu.” En in een rapport over vrije minder prominente plek op de en pluralistische media, stelt een
15 pagina. Eli Pariser spreekt in dit 35 adviesorgaan van de Europese verband over een filterbubbel, een Commissie dat personalisatie de unieke informatieruimte voor democratie kan bedreigen. iedereen. (…) Velen vrezen dat zulke gepersonali-
20 seerde communicatie leidt tot polari-
bron: stukroodvlees.nl, 28 november 2016
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bekijk het antwoord
- de verbindende functie (1)
- In de tekst is sprake van polarisatie (regels 20-21) / een nieuwe vorm van verzuiling (regel 23) / steeds meer fragmentatie (regels 26-27). Dat is het omgekeerde van verbinden (1)
Zie de regels 19 tot en met 37 van tekst 4. Als de meeste mensen hun informatie gepersonaliseerd ontvangen zoals dit tekstgedeelte schetst, dan wordt een van de doelen van het mediabeleid moeilijk te realiseren.
Vraag 18 2 punten
Welk doel van het mediabeleid is dat? Leg je antwoord uit.
Tekst 4
(…) Online media worden steeds satie. De algoritmes die bepalen welk vaker aangepast aan de kenmerken nieuws we te zien krijgen, zouden en voorkeuren van de gebruiker, dan een nieuwe vorm van verzuiling zodat niet elke gebruiker van een veroorzaken. Het Commissariaat
5 website dezelfde inhoud ziet. Een 25 voor de Media signaleert bijvoorbeeld gepersonaliseerde nieuwssite stemt dat er “steeds meer sprake [is] van bijvoorbeeld de selectie nieuws- fragmentatie; het aanbod neemt nog verhalen en opiniestukken af op de steeds toe en het gebruik raakt persoonlijke voorkeuren van een daarmee steeds meer versplinterd.
10 lezer. In een minder vergaand geval 30 Een volgende stap in deze trend is geeft een gepersonaliseerde nieuws- personalisatie, waarbij het aanbod is site bepaalde onderwerpen, of afgestemd op de voorkeuren van het opiniërende columns, een meer of individu.” En in een rapport over vrije minder prominente plek op de en pluralistische media, stelt een
15 pagina. Eli Pariser spreekt in dit 35 adviesorgaan van de Europese verband over een filterbubbel, een Commissie dat personalisatie de unieke informatieruimte voor democratie kan bedreigen. iedereen. (…) Velen vrezen dat zulke gepersonali-
20 seerde communicatie leidt tot polari-
bron: stukroodvlees.nl, 28 november 2016
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bekijk het antwoord
- Het doel is pluriformiteit van informatie (1)
- (voorbeeld van een juiste uitleg) In een unieke informatieruimte nemen mensen geen kennis meer van andere opinies dan hun eigen. Ook al wordt dan aan andere mensen andere informatie aangeboden, het individu neemt via de media alleen maar kennis van informatie die past bij zijn eigen voorkeuren (1)
De commerciële omroepen en de publieke omroep hebben deels verschillende doelstellingen. Bij het streven naar één van die doelstellingen kan het personaliseren van het media-aanbod een belangrijke bijdrage leveren.
Vraag 19 2 punten
Geef een doelstelling waarin beide soorten omroepen van elkaar verschillen en waaraan het personaliseren van het media-aanbod een belangrijke bijdrage kan leveren. Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Commerciële omroepen streven naar winst, de publieke omroep heeft geen winstoogmerk (1)
- De commerciële omroepen zijn, meer dan de publieke omroep, afhankelijk van advertentie-inkomsten. Zij kunnen op deze wijze advertentieruimte verkopen die een goede match vormt tussen adverteerder en doelgroep (1)
Zie de regels 24 tot en met 33 van tekst 4. De signalering van het Commissariaat voor de Media komt uit een brief aan de minister. Daarin legt het Commissariaat voor de Media uit hoe het zijn taak het aanstaande jaar van plan was te gaan vervullen.
Vraag 20 2 punten
− Geef een taak van het Commissariaat voor de Media.
- Leg uit dat het in verband met die taak van belang is dat het Commissariaat voor de Media trends in het media-aanbod signaleert.
Tekst 4
(…) Online media worden steeds satie. De algoritmes die bepalen welk vaker aangepast aan de kenmerken nieuws we te zien krijgen, zouden en voorkeuren van de gebruiker, dan een nieuwe vorm van verzuiling zodat niet elke gebruiker van een veroorzaken. Het Commissariaat
5 website dezelfde inhoud ziet. Een 25 voor de Media signaleert bijvoorbeeld gepersonaliseerde nieuwssite stemt dat er “steeds meer sprake [is] van bijvoorbeeld de selectie nieuws- fragmentatie; het aanbod neemt nog verhalen en opiniestukken af op de steeds toe en het gebruik raakt persoonlijke voorkeuren van een daarmee steeds meer versplinterd.
10 lezer. In een minder vergaand geval 30 Een volgende stap in deze trend is geeft een gepersonaliseerde nieuws- personalisatie, waarbij het aanbod is site bepaalde onderwerpen, of afgestemd op de voorkeuren van het opiniërende columns, een meer of individu.” En in een rapport over vrije minder prominente plek op de en pluralistische media, stelt een
15 pagina. Eli Pariser spreekt in dit 35 adviesorgaan van de Europese verband over een filterbubbel, een Commissie dat personalisatie de unieke informatieruimte voor democratie kan bedreigen. iedereen. (…) Velen vrezen dat zulke gepersonali-
20 seerde communicatie leidt tot polari-
bron: stukroodvlees.nl, 28 november 2016
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bekijk het antwoord
- Het is een taak van het Commissariaat voor de Media om toezicht te houden op de naleving van programmavoorschriften en reclameregels (1)
- (voorbeeld van een uitleg) Een verandering van de wijze waarop informatie wordt aangeboden kan gevolgen hebben voor het naleven van de programmavoorschriften en reclameregels (diversiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid van de informatievoorziening) (1)
Zie de regels 33 tot en met 37 van tekst 4. In de Nederlandse parlementaire democratie bestaat pluriformiteit van informatievoorzieningen en persvrijheid.
Vraag 21 3 punten
− Beredeneer vanuit een kenmerk van de parlementaire democratie waarom pluralistische media belangrijk zijn.
- Beredeneer ook waarom personalisatie de parlementaire democratie kan bedreigen.
Tekst 4
(…) Online media worden steeds satie. De algoritmes die bepalen welk vaker aangepast aan de kenmerken nieuws we te zien krijgen, zouden en voorkeuren van de gebruiker, dan een nieuwe vorm van verzuiling zodat niet elke gebruiker van een veroorzaken. Het Commissariaat
5 website dezelfde inhoud ziet. Een 25 voor de Media signaleert bijvoorbeeld gepersonaliseerde nieuwssite stemt dat er “steeds meer sprake [is] van bijvoorbeeld de selectie nieuws- fragmentatie; het aanbod neemt nog verhalen en opiniestukken af op de steeds toe en het gebruik raakt persoonlijke voorkeuren van een daarmee steeds meer versplinterd.
10 lezer. In een minder vergaand geval 30 Een volgende stap in deze trend is geeft een gepersonaliseerde nieuws- personalisatie, waarbij het aanbod is site bepaalde onderwerpen, of afgestemd op de voorkeuren van het opiniërende columns, een meer of individu.” En in een rapport over vrije minder prominente plek op de en pluralistische media, stelt een
15 pagina. Eli Pariser spreekt in dit 35 adviesorgaan van de Europese verband over een filterbubbel, een Commissie dat personalisatie de unieke informatieruimte voor democratie kan bedreigen. iedereen. (…) Velen vrezen dat zulke gepersonali-
20 seerde communicatie leidt tot polari-
bron: stukroodvlees.nl, 28 november 2016
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bekijk het antwoord
- Een kenmerk van de parlementaire democratie is het algemeen kiesrecht (1)
- Om het algemeen kiesrecht naar behoren te kunnen uitoefenen moet een burger beschikken over informatie op grond waarvan hij kan vergelijken. Pluralistische media geven per definitie een meerzijdig beeld en maken vergelijken daarmee zinvol (1)
- Personalisatie betekent dat media hun nieuwsaanbod afstemmen op de ontvangers die mogelijk eenzijdig geïnformeerd worden. De media nemen als het ware een deel van het keuzeproces weg bij de burger en daarmee wordt de waarde van het algemeen kiesrecht uitgehold. Dat gaat dus ten koste van de democratie (1)
Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding In februari 2014 vond een ebola-uitbraak plaats in West-Afrika, vooral in de landen Guinee, Sierra Leone en Liberia. Ebola is een zeldzame maar ernstige infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. De ziekte is vernoemd naar de rivier Ebola in Congo, waar het virus voor het eerst in
1976 werd waargenomen. In augustus van 2014 riep de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie van de VN, de uitbraak uit als een ‘medische noodsituatie van internationale zorg’. Naar schatting werden ruim twintigduizend mensen door de ziekte getroffen. De epidemie kostte aan 11.300 mensen het leven. In januari 2015 leek de epidemie grotendeels voorbij. Op 31 januari 2015 verscheen van emeritus hoogleraar in de sociale wetenschappen Abram de Swaan een artikel over de gevolgen van de ebola-epidemie voor de wereld. In dit artikel bekritiseerde hij de rol van de WHO en geeft hij aan hoe dergelijke epidemieën in de toekomst voorkomen moeten worden (tekst 5). Wouter Arrazola de Oñate is arts-onderzoeker Sociale (en Commerciële) Determinanten van Gezondheid. Het opiniërend artikel waarvan een deel in tekst 6 staat is van hem. De auteur legt een relatie tussen het uitbreken van de epidemie in de armste landen en de wijze waarop internationale politiek en economie functioneren.
Lees de regels 1 tot en met 34 van tekst 5. Volgens de Swaan waren de meest getroffen landen
- Guinee, Sierra Leone en Liberia
- zelf niet in staat de ebola-epidemie te bestrijden. Er is hier sprake van ‘state failure’ ofwel deze landen zijn te beschouwen als fragiele staten. Het begrip ‘staat’ omvat vier kenmerken.
Vraag 22 2 punten
Leg uit aan welk kenmerk van een staat de getroffen landen niet voldoen. Betrek in je antwoord een voorbeeld uit de regels 1 tot en met 34 van tekst 5.
Tekst 5
Ebola is een les voor de rijke landen
De onwetende angsthazen (politici, Dus hadden ook al die landen
- de vertegenwoordigers van overheids- een wat meer, de ander wat minder
- instanties) in de Verenigde Staten en goede redenen om mee te doen aan in Europa die in de zomer van 2014 de bestrijding van de epidemie. Geen
5 zo panisch reageerden op de enke- 45 land kon het alleen af, geen land kon ling die ebolapatiënt zou kunnen zijn, de actie blokkeren. Maar, landen die hebben vermoedelijk duizenden niet meehielpen konden toch profi- levens gered (…). De westerse teren van het ingrijpen van anderen. bestuurders die bang waren voor Dus: waarom zou een land mee-
10 besmetting, droegen bij aan de 50 doen? Maar: als geen land meedoet algemene vrees dat de verre dreiging breekt de wereldplaag uit. zou overslaan naar westerse landen. (…) De eerste reactie was louter defen- Maar er bestaat toch allang een sief. Mensen uit West-Afrika mochten WHO, een Wereldgezondheids-
15 westerse landen niet meer in. (…) organisatie die de samenwerking Om ebola te bestrijden was meer 55 effectief moet kunnen regelen? (…) nodig, veel meer: een offensieve De WHO kon dat niet en wilde het strategie, een ingrijpen ter plaatse, aanvankelijk niet eens. De organi- waar de epidemie zich zo snel satie wordt bemand door mensen die
20 verbreidde als mensen ervoor op de door de eigen landsregering zijn loop konden gaan. Van de gezond- 60 voorgedragen om politieke redenen heidsdiensten in de geteisterde en die veelal onbekwaam zijn voor landen was niet veel te verwachten. een taak welke ze als een luizen- Sierra Leone, Liberia en Guinee zijn baantje werd toegespeeld.
25 doodarm; hardnekkige burgertwisten (…) en (…) corruptie hadden hun fragiele De WHO heeft er vooral in de begin- infrastructuur al doen bezwijken, en 65 fase dan ook niets van terecht- nu sloegen de resterende dokters gebracht. Dat vindt de WHO nu zelf ook nog eens op de vlucht. Het ook. Prompt heeft het besturend
30 eerste alarm werd geslagen, maar lichaam ingrijpende hervormingen het duurde toch zeker een half jaar aangekondigd, precies dezelfde als voor er een internationale 70 na het vorig falen, bij de griep- bestrijdingscampagne op gang epidemie van 2009. Die hervor- kwam. mingen zijn toen ook niet door- (…) gevoerd.
35 Er was wel degelijk een dreiging [de (…) schrijver doelt hier op de ebola- De ebola-epidemie is (hopelijk) goed uitbraak] en die is er wellicht nog, 75 afgelopen
- voor deze keer. Maar niet alleen voor buurlanden, maar in een zo grootschalige uitbraak had deze tijd van massaal luchtverkeer voorkomen kunnen worden (…). Voor
40 voor vrijwel alle landen ter wereld. de vroegtijdige bestrijding van
toekomstige epidemieën is een medische ingrepen inhouden en hoe
80 permanente snelle medische de bevolking daaraan kan mee- interventiemacht nodig, een soort 95 werken. De ebolabestrijders brandweer die op afroep beschikbaar verschenen noodgedwongen in zulke is. Die ‘plaagweer’ bestaat vooral uit angstaanjagende pakken dat de ervaren medici en verpleegkundigen, mensen op de vlucht sloegen of de
85 maar juist in de beginfase zijn nog bestrijders aanvielen. De bestrijders andere experts vereist. 100 bezwoeren de familie van ebola- (…) lijders om de patiënten niet aan te Doet zich een dreiging voor, dan zijn raken en uit hun buurt te blijven, een antropologen of ontwikkelingswerkers onmenselijke en onmogelijke raad nodig. Zij moeten hulpverleners voor mensen die hun geliefde voor
90 vertellen wat de plaatselijke 105 hun ogen in eigen bloed zien gebruiken zijn, en zij moeten plaat- creperen. (…) selijke leiders uitleggen wat de
naar: Abram de Swaan, NRC Handelsblad, 31 januari 2015
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Deze staten hebben niet het geweldsmonopolie (1p)
- (uitleg) Burgertwisten (regel 25) gaan vaak gepaard met geweld dat niet door de overheid ingezet wordt. De overheid heeft dan niet het geweldsmonopolie (1p)
Lees de regels 35 tot en met 106 van tekst 5. De Swaan stelt in zijn artikel dat het bestrijden van de epidemie belemmerd zou kunnen worden door het dilemma van de collectieve actie.
Vraag 23 2 punten
− In welk tekstfragment is het dilemma van de collectieve actie te herkennen? Noem de regelnummers.
- Leg uit welke verandering in de politieke besluitvorming een oplossing kan bieden voor het dilemma van de collectieve actie.
Tekst 5
Ebola is een les voor de rijke landen
De onwetende angsthazen (politici, Dus hadden ook al die landen
- de vertegenwoordigers van overheids- een wat meer, de ander wat minder
- instanties) in de Verenigde Staten en goede redenen om mee te doen aan in Europa die in de zomer van 2014 de bestrijding van de epidemie. Geen
5 zo panisch reageerden op de enke- 45 land kon het alleen af, geen land kon ling die ebolapatiënt zou kunnen zijn, de actie blokkeren. Maar, landen die hebben vermoedelijk duizenden niet meehielpen konden toch profi- levens gered (…). De westerse teren van het ingrijpen van anderen. bestuurders die bang waren voor Dus: waarom zou een land mee-
10 besmetting, droegen bij aan de 50 doen? Maar: als geen land meedoet algemene vrees dat de verre dreiging breekt de wereldplaag uit. zou overslaan naar westerse landen. (…) De eerste reactie was louter defen- Maar er bestaat toch allang een sief. Mensen uit West-Afrika mochten WHO, een Wereldgezondheids-
15 westerse landen niet meer in. (…) organisatie die de samenwerking Om ebola te bestrijden was meer 55 effectief moet kunnen regelen? (…) nodig, veel meer: een offensieve De WHO kon dat niet en wilde het strategie, een ingrijpen ter plaatse, aanvankelijk niet eens. De organi- waar de epidemie zich zo snel satie wordt bemand door mensen die
20 verbreidde als mensen ervoor op de door de eigen landsregering zijn loop konden gaan. Van de gezond- 60 voorgedragen om politieke redenen heidsdiensten in de geteisterde en die veelal onbekwaam zijn voor landen was niet veel te verwachten. een taak welke ze als een luizen- Sierra Leone, Liberia en Guinee zijn baantje werd toegespeeld.
25 doodarm; hardnekkige burgertwisten (…) en (…) corruptie hadden hun fragiele De WHO heeft er vooral in de begin- infrastructuur al doen bezwijken, en 65 fase dan ook niets van terecht- nu sloegen de resterende dokters gebracht. Dat vindt de WHO nu zelf ook nog eens op de vlucht. Het ook. Prompt heeft het besturend
30 eerste alarm werd geslagen, maar lichaam ingrijpende hervormingen het duurde toch zeker een half jaar aangekondigd, precies dezelfde als voor er een internationale 70 na het vorig falen, bij de griep- bestrijdingscampagne op gang epidemie van 2009. Die hervor- kwam. mingen zijn toen ook niet door- (…) gevoerd.
35 Er was wel degelijk een dreiging [de (…) schrijver doelt hier op de ebola- De ebola-epidemie is (hopelijk) goed uitbraak] en die is er wellicht nog, 75 afgelopen
- voor deze keer. Maar niet alleen voor buurlanden, maar in een zo grootschalige uitbraak had deze tijd van massaal luchtverkeer voorkomen kunnen worden (…). Voor
40 voor vrijwel alle landen ter wereld. de vroegtijdige bestrijding van
toekomstige epidemieën is een medische ingrepen inhouden en hoe
80 permanente snelle medische de bevolking daaraan kan mee- interventiemacht nodig, een soort 95 werken. De ebolabestrijders brandweer die op afroep beschikbaar verschenen noodgedwongen in zulke is. Die ‘plaagweer’ bestaat vooral uit angstaanjagende pakken dat de ervaren medici en verpleegkundigen, mensen op de vlucht sloegen of de
85 maar juist in de beginfase zijn nog bestrijders aanvielen. De bestrijders andere experts vereist. 100 bezwoeren de familie van ebola- (…) lijders om de patiënten niet aan te Doet zich een dreiging voor, dan zijn raken en uit hun buurt te blijven, een antropologen of ontwikkelingswerkers onmenselijke en onmogelijke raad nodig. Zij moeten hulpverleners voor mensen die hun geliefde voor
90 vertellen wat de plaatselijke 105 hun ogen in eigen bloed zien gebruiken zijn, en zij moeten plaat- creperen. (…) selijke leiders uitleggen wat de
naar: Abram de Swaan, NRC Handelsblad, 31 januari 2015
Bekijk het antwoord
- in de regels 44-51 (ook goed: vanaf regel 41) (1)
- Om het dilemma van de collectieve actie tegen te gaan is het nodig dat staten een stukje van hun soevereiniteit (korte termijn eigenbelang) opgeven door aan een soort ‘bovenstaat’ (supranationaal) macht te geven zodat medewerking afgedwongen kan worden (lange termijn gemeenschappelijk belang) (1)
Een half jaar na de ebola-uitbraak kwam de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie van de VN, in actie.
Vraag 24 2 punten
Leg uit bij welke twee doelstellingen van de VN het past dat de WHO optreedt.
Tekst 5
Ebola is een les voor de rijke landen
De onwetende angsthazen (politici, Dus hadden ook al die landen
- de vertegenwoordigers van overheids- een wat meer, de ander wat minder
- instanties) in de Verenigde Staten en goede redenen om mee te doen aan in Europa die in de zomer van 2014 de bestrijding van de epidemie. Geen
5 zo panisch reageerden op de enke- 45 land kon het alleen af, geen land kon ling die ebolapatiënt zou kunnen zijn, de actie blokkeren. Maar, landen die hebben vermoedelijk duizenden niet meehielpen konden toch profi- levens gered (…). De westerse teren van het ingrijpen van anderen. bestuurders die bang waren voor Dus: waarom zou een land mee-
10 besmetting, droegen bij aan de 50 doen? Maar: als geen land meedoet algemene vrees dat de verre dreiging breekt de wereldplaag uit. zou overslaan naar westerse landen. (…) De eerste reactie was louter defen- Maar er bestaat toch allang een sief. Mensen uit West-Afrika mochten WHO, een Wereldgezondheids-
15 westerse landen niet meer in. (…) organisatie die de samenwerking Om ebola te bestrijden was meer 55 effectief moet kunnen regelen? (…) nodig, veel meer: een offensieve De WHO kon dat niet en wilde het strategie, een ingrijpen ter plaatse, aanvankelijk niet eens. De organi- waar de epidemie zich zo snel satie wordt bemand door mensen die
20 verbreidde als mensen ervoor op de door de eigen landsregering zijn loop konden gaan. Van de gezond- 60 voorgedragen om politieke redenen heidsdiensten in de geteisterde en die veelal onbekwaam zijn voor landen was niet veel te verwachten. een taak welke ze als een luizen- Sierra Leone, Liberia en Guinee zijn baantje werd toegespeeld.
25 doodarm; hardnekkige burgertwisten (…) en (…) corruptie hadden hun fragiele De WHO heeft er vooral in de begin- infrastructuur al doen bezwijken, en 65 fase dan ook niets van terecht- nu sloegen de resterende dokters gebracht. Dat vindt de WHO nu zelf ook nog eens op de vlucht. Het ook. Prompt heeft het besturend
30 eerste alarm werd geslagen, maar lichaam ingrijpende hervormingen het duurde toch zeker een half jaar aangekondigd, precies dezelfde als voor er een internationale 70 na het vorig falen, bij de griep- bestrijdingscampagne op gang epidemie van 2009. Die hervor- kwam. mingen zijn toen ook niet door- (…) gevoerd.
35 Er was wel degelijk een dreiging [de (…) schrijver doelt hier op de ebola- De ebola-epidemie is (hopelijk) goed uitbraak] en die is er wellicht nog, 75 afgelopen
- voor deze keer. Maar niet alleen voor buurlanden, maar in een zo grootschalige uitbraak had deze tijd van massaal luchtverkeer voorkomen kunnen worden (…). Voor
40 voor vrijwel alle landen ter wereld. de vroegtijdige bestrijding van
toekomstige epidemieën is een medische ingrepen inhouden en hoe
80 permanente snelle medische de bevolking daaraan kan mee- interventiemacht nodig, een soort 95 werken. De ebolabestrijders brandweer die op afroep beschikbaar verschenen noodgedwongen in zulke is. Die ‘plaagweer’ bestaat vooral uit angstaanjagende pakken dat de ervaren medici en verpleegkundigen, mensen op de vlucht sloegen of de
85 maar juist in de beginfase zijn nog bestrijders aanvielen. De bestrijders andere experts vereist. 100 bezwoeren de familie van ebola- (…) lijders om de patiënten niet aan te Doet zich een dreiging voor, dan zijn raken en uit hun buurt te blijven, een antropologen of ontwikkelingswerkers onmenselijke en onmogelijke raad nodig. Zij moeten hulpverleners voor mensen die hun geliefde voor
90 vertellen wat de plaatselijke 105 hun ogen in eigen bloed zien gebruiken zijn, en zij moeten plaat- creperen. (…) selijke leiders uitleggen wat de
naar: Abram de Swaan, NRC Handelsblad, 31 januari 2015
Bekijk het antwoord
- Doelstelling: bereiken van internationale samenwerking bij het oplossen van (sociale) en humanitaire problemen. (uitleg) Het bestrijden van de ebola-epidemie is een voorbeeld van internationale samenwerking (onder andere via de WHO) waarmee een humanitair probleem aangepakt wordt (1)
- Doelstelling: handhaven van de internationale vrede en veiligheid. (uitleg) De ebola-epidemie vormt een bedreiging voor vrede en veiligheid in veel landen. Veel bewoners van de West-Afrikaanse landen zijn het slachtoffer geworden van deze epidemie en de epidemie is ook een bedreiging voor mensen elders in de wereld (1)
Lees tekst 6. De internationale orde kan beschreven worden vanuit het klassieke beeld maar ook vanuit het post-klassieke beeld. In tekst 6 is een van beide beelden te herkennen.
Vraag 25 4 punten
Welk beeld van de internationale orde is te herkennen in tekst 6? Leg je antwoord uit en gebruik daarbij twee verwijzingen met regelnummers naar tekst 6.
Tekst 6
Ebola toont hoe ziek het economisch en politiek systeem is
2014 is het jaar van ebola. Maar Lokale corruptie wordt vaak wie alleen naar de epidemie in drie onmiddellijk als grootste schuldige West-Afrikaanse landen kijkt, aangewezen. In de getroffen landen begrijpt de ware aard van deze moet daarvoor niet enkel gekeken
5 uitbraak niet, beweert Wouter 40 worden naar de regeringen die Arrazola de Oñate. Het echte virus corruptie toelaten, maar ook naar de is het economische en politieke ontginnende industrieën en trans- systeem dat de wereld bestuurt op nationale ondernemingen die vaak een kortzichtige manier, waarbij heel nauw betrokken waren bij het
10 mensen en landen herleid worden 45 installeren van die machthebbers. tot hun marktwaarde. De financiële belangen van inter- nationale bedrijven hebben ook mede Een van de belangrijkste redenen aanleiding gegeven tot de vele waarom het deze keer in deze drie burgeroorlogen, een andere belang- West-Afrikaanse landen zo snel heeft 50 rijke oorzaak van de verdere
15 kunnen uitbreken is de erbarmelijke verzwakking van staat en gezond- staat van het gezondheidssysteem. heidssysteem. “Liberia had minder dan 50 dokters in In toenemende mate gaat het dan het openbare gezondheidssysteem, niet alleen om grondstoffen, maar voor een land met meer dan 55 ook om de grond zelf: landbouw-
20 4 miljoen mensen, waarvan de grond om voedsel en biobrandstoffen meerderheid ver van de hoofdstad op te verbouwen in West-Afrika woont. Dat is 1 arts per 100.000 behoort tot de begeerde ‘rijkdommen’ mensen, vergeleken met 240 per van zowel Guinee als Liberia. 100.000 in de VS en 670 per 100.000 (…)
25 in Cuba”, zegt prof Paul Farmer, 60 De ebola-uitbraak van 2014 in drie Harvard-infectieziektespecialist en West-Afrikaanse landen heeft haar oprichter van Partners in Health, een wortels in de doofheid van onze ngo1) met beide voeten in het veld. beleidsmakers voor wetenschappe- Jarenlang is er véél te weinig lijke argumenten, doofheid voor de
30 geïnvesteerd in gezondheidsperso- 65 aanklachten van extreme armoede neel, genees- en verpleegmiddelen, en ongelijkheid, mede onderhouden ziekenhuizen en laboratoria, en in de door ons eigen koopgedrag en onze achterliggende organisatie van de eigen industrieën. Het ebola-virus is gezondheidssystemen. Daar zijn gevaarlijk, maar de kortzichtigheid
35 verschillende redenen voor. 70 waarmee de wereld bestuurd wordt is nog veel schadelijker.
naar: www.mo.be, 29 december 2014
noot 1 Een ngo (niet-gouvernementele organisatie) is een organisatie die onafhankelijk van de overheid gericht is op een maatschappelijk belang.
Ga verder op de volgende pagina.
Opgave 5 Privacy
Bekijk het antwoord
- twee voorbeelden van juist gebruik van regelverwijzingen naar tekst 6 (per juiste regelverwijzing 1 scorepunt): (2p)
- Om de ware aard van de uitbraak te begrijpen moet je niet alleen naar de landen maar ook naar het economische systeem dat de wereld bestuurt kijken. Zie de regels 1-11.
- Ontginnende industrieën en transnationale ondernemingen waren betrokken bij het installeren van machthebbers die corruptie lieten ontstaan waardoor te weinig geïnvesteerd werd in gezondheidssystemen. Zie de regels 38-45.
- Internationale bedrijven hebben via burgeroorlogen invloed op het verzwakken van het gezondheidssysteem. Zie de regels 46-52.
Opgave 5 Privacy
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding De rubriek nrc.checkt (in nrc.next), controleert uitspraken die in de media verschijnen op hun waarheidsgehalte (nepnieuws). Het betreft meestal uitspraken die relevant zijn in een lopende maatschappelijke discussie. In tekst 7 wordt onderzocht in hoeverre de bewering klopt dat de Europese Unie aan jongeren onder de 16 jaar verbiedt om zonder toestemming van hun ouders gebruik te maken van social media.
Lees de regels 1 tot en met 16 van tekst 7. Met het communiceren van informatie via massamedia worden verschillende maatschappelijke functies vervuld.
Vraag 26 3 punten
Welke drie subfuncties van de informatiefunctie zijn te herkennen in de regels 1 tot en met 16 van tekst 7? Licht je antwoord toe en verwijs per subfunctie naar de tekst.
Tekst 7
nrc.checkt: “Europees verbod op sociale media onder 16” Dat schreef een Vlaamse journalist op AD.nl
De aanleiding 40 verordening gaat dus over een Verschillende media berichtten bepaling die al jaren in de Neder- maandag over een Europees verbod landse privacywet staat. op sociale media voor kinderen onder Waarom staat in het stuk niet dat de
5 de zestien. Een bericht op de website besproken leeftijdsgrens van zestien van dagblad AD (“Onder de 16 geen 45 jaar al in Nederland geldt? En Facebook, geen Twitter, geen waarom wordt eigenlijk alleen de Instagram”) werd meer dan 14.000 Belgische kinderombudsman om keer gedeeld op Facebook en zorgde commentaar gevraagd?
10 voor ophef in Nederland. We Het bericht blijkt geschreven te zijn checken de stelling uit dat artikel: 50 voor een Vlaams publiek, vertelt de Jongeren onder de zestien mogen auteur Brecht Herman. Hij schreef vanwege Europese privacyregels het voor de Vlaamse krant Het vanaf 2018 geen sociale media Laatste Nieuws, waarna het AD het
15 gebruiken zonder toestemming van overnam op de site en het een eigen hun ouders. 55 leven ging leiden. Beide kranten zijn onderdeel van uitgeefconcern De Waar is het op gebaseerd? Persgroep en wisselen vaker Het Europees Parlement stemde artikelen uit. twee weken geleden in met een Belangrijk is ook dat de Europese
20 breed scala aan nieuwe privacy- 60 regels niet automatisch voor Neder- regels. Daaronder valt ook de land gaan gelden, want elke lidstaat bepaling dat bij het verwerken van mag de leeftijdsgrens zelf bepalen persoonsgegevens van kinderen zolang deze boven de dertien blijft, onder de zestien jaar toestemming staat in de verordening. De Europese
25 van de ouders nodig is. Voor sociale 65 regel is eigenlijk een dode letter, media zou dat betekenen dat zij hun maar dat staat niet in het stuk. diensten niet kunnen aanbieden aan jongeren zolang de ouders geen En, klopt het? toestemming hebben gegeven. Het artikel spreekt zichzelf tegen. In
30 “Dit is alleen geen nieuws”, zegt ICT- een bijzin staat wel dat lidstaten jurist Arnoud Engelfriet. Hij wijst op 70 mogen afwijken van de verordening, de Nederlandse Wet Bescherming maar de consequentie daarvan wordt Persoonsgegevens uit 2001 waarin niet vermeld. Anders zou de sugges- precies dezelfde bepaling is opge- tie dat Brussel een social media-
35 nomen: voor het verwerken van verbod oplegt aan kinderen niet persoonsgegevens van 16-minners is 75 overeind blijven. toestemming van de ouders nodig. Ook blijft onvermeld dat nu al De ophef over de volgens GeenStijl volgens de Nederlandse privacy- “aan ons opgedrongen” Europese wetgeving ouderlijke toestemming is
vereist bij de verwerking van 95 toezichthouder “wel betere dingen te
80 persoonsgegevens van jongeren doen heeft.” onder de zestien. Er staat dus ook niet in dat de meeste internet- Conclusie diensten, YouTube uitgezonderd, Het is niet zo dat Nederlandse zich daar niet aan houden en dat de jongeren onder de zestien vanwege
85 regel niet wordt gehandhaafd door de 100 Europese privacyregels vanaf 2018 toezichthouder, de Autoriteit geen sociale media mogen gebruiken Persoonsgegevens. Waarom dat niet zonder toestemming van hun ouders. gebeurt wil een woordvoerder van de Zij mogen dat nu ook al niet, maar toezichthouder niet zeggen. “We dat komt door de nationale wet-
90 doen geen uitspraken over lopend 105 geving, die overigens niet wordt onderzoek.” gehandhaafd. Ook na 2018 mogen Engelfriet heeft het gevoel dat de landen zelf kiezen welke leeftijds- situatie geen problemen in de praktijk grens (mits boven 13 jaar) zij oplevert en dat de onderbemande hanteren. We beoordelen de stelling
110 daarom als onwaar.
bron: nrc.next, 27 april 2016
►►► ν
Bekijk het antwoord
- Agendafunctie: het bericht zorgde voor ophef dus was het een gespreksonderwerp (1)
- Onderzoeksfunctie: de stelling wordt gecheckt / er wordt onderzocht of de feiten kloppen (1)
- Controle-/waakhondfunctie: het functioneren van de media wordt in de gaten gehouden (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Lees tekst 7. Het onderzoeken van het waarheidsgehalte van de stelling van de Vlaamse journalist op AD.nl is relevant, omdat op het moment van publicatie een discussie gaande is over het belang van de Europese Unie. De journalist heeft mogelijk een van de journalistieke normen niet correct toegepast.
Vraag 27 2 punten
− Leg uit welke journalistieke norm de Vlaamse journalist op AD.nl niet correct heeft toegepast.
- Wat betekent de bijdrage van de Vlaamse journalist voor de beeldvorming van de Europese Unie?
Tekst 7
nrc.checkt: “Europees verbod op sociale media onder 16” Dat schreef een Vlaamse journalist op AD.nl
De aanleiding 40 verordening gaat dus over een Verschillende media berichtten bepaling die al jaren in de Neder- maandag over een Europees verbod landse privacywet staat. op sociale media voor kinderen onder Waarom staat in het stuk niet dat de
5 de zestien. Een bericht op de website besproken leeftijdsgrens van zestien van dagblad AD (“Onder de 16 geen 45 jaar al in Nederland geldt? En Facebook, geen Twitter, geen waarom wordt eigenlijk alleen de Instagram”) werd meer dan 14.000 Belgische kinderombudsman om keer gedeeld op Facebook en zorgde commentaar gevraagd?
10 voor ophef in Nederland. We Het bericht blijkt geschreven te zijn checken de stelling uit dat artikel: 50 voor een Vlaams publiek, vertelt de Jongeren onder de zestien mogen auteur Brecht Herman. Hij schreef vanwege Europese privacyregels het voor de Vlaamse krant Het vanaf 2018 geen sociale media Laatste Nieuws, waarna het AD het
15 gebruiken zonder toestemming van overnam op de site en het een eigen hun ouders. 55 leven ging leiden. Beide kranten zijn onderdeel van uitgeefconcern De Waar is het op gebaseerd? Persgroep en wisselen vaker Het Europees Parlement stemde artikelen uit. twee weken geleden in met een Belangrijk is ook dat de Europese
20 breed scala aan nieuwe privacy- 60 regels niet automatisch voor Neder- regels. Daaronder valt ook de land gaan gelden, want elke lidstaat bepaling dat bij het verwerken van mag de leeftijdsgrens zelf bepalen persoonsgegevens van kinderen zolang deze boven de dertien blijft, onder de zestien jaar toestemming staat in de verordening. De Europese
25 van de ouders nodig is. Voor sociale 65 regel is eigenlijk een dode letter, media zou dat betekenen dat zij hun maar dat staat niet in het stuk. diensten niet kunnen aanbieden aan jongeren zolang de ouders geen En, klopt het? toestemming hebben gegeven. Het artikel spreekt zichzelf tegen. In
30 “Dit is alleen geen nieuws”, zegt ICT- een bijzin staat wel dat lidstaten jurist Arnoud Engelfriet. Hij wijst op 70 mogen afwijken van de verordening, de Nederlandse Wet Bescherming maar de consequentie daarvan wordt Persoonsgegevens uit 2001 waarin niet vermeld. Anders zou de sugges- precies dezelfde bepaling is opge- tie dat Brussel een social media-
35 nomen: voor het verwerken van verbod oplegt aan kinderen niet persoonsgegevens van 16-minners is 75 overeind blijven. toestemming van de ouders nodig. Ook blijft onvermeld dat nu al De ophef over de volgens GeenStijl volgens de Nederlandse privacy- “aan ons opgedrongen” Europese wetgeving ouderlijke toestemming is
vereist bij de verwerking van 95 toezichthouder “wel betere dingen te
80 persoonsgegevens van jongeren doen heeft.” onder de zestien. Er staat dus ook niet in dat de meeste internet- Conclusie diensten, YouTube uitgezonderd, Het is niet zo dat Nederlandse zich daar niet aan houden en dat de jongeren onder de zestien vanwege
85 regel niet wordt gehandhaafd door de 100 Europese privacyregels vanaf 2018 toezichthouder, de Autoriteit geen sociale media mogen gebruiken Persoonsgegevens. Waarom dat niet zonder toestemming van hun ouders. gebeurt wil een woordvoerder van de Zij mogen dat nu ook al niet, maar toezichthouder niet zeggen. “We dat komt door de nationale wet-
90 doen geen uitspraken over lopend 105 geving, die overigens niet wordt onderzoek.” gehandhaafd. Ook na 2018 mogen Engelfriet heeft het gevoel dat de landen zelf kiezen welke leeftijds- situatie geen problemen in de praktijk grens (mits boven 13 jaar) zij oplevert en dat de onderbemande hanteren. We beoordelen de stelling
110 daarom als onwaar.
bron: nrc.next, 27 april 2016
►►► ν
Bekijk het antwoord
- De Vlaamse journalist heeft niet alle feiten weergegeven die nodig zijn voor een juist begrip. Hij heeft dus de norm ‘de feiten juist weergeven’ niet correct uitgevoerd (1)
- (voorbeeld van een juist antwoord) Het draagt bij aan een beeld van de Europese Unie als een organisatie die regels oplegt die mensen niet willen (1)
Vraag 28 1 punt
Waarom is het over het algemeen van belang dat een journalist zich aan de journalistieke normen houdt?
Tekst 7
nrc.checkt: “Europees verbod op sociale media onder 16” Dat schreef een Vlaamse journalist op AD.nl
De aanleiding 40 verordening gaat dus over een Verschillende media berichtten bepaling die al jaren in de Neder- maandag over een Europees verbod landse privacywet staat. op sociale media voor kinderen onder Waarom staat in het stuk niet dat de
5 de zestien. Een bericht op de website besproken leeftijdsgrens van zestien van dagblad AD (“Onder de 16 geen 45 jaar al in Nederland geldt? En Facebook, geen Twitter, geen waarom wordt eigenlijk alleen de Instagram”) werd meer dan 14.000 Belgische kinderombudsman om keer gedeeld op Facebook en zorgde commentaar gevraagd?
10 voor ophef in Nederland. We Het bericht blijkt geschreven te zijn checken de stelling uit dat artikel: 50 voor een Vlaams publiek, vertelt de Jongeren onder de zestien mogen auteur Brecht Herman. Hij schreef vanwege Europese privacyregels het voor de Vlaamse krant Het vanaf 2018 geen sociale media Laatste Nieuws, waarna het AD het
15 gebruiken zonder toestemming van overnam op de site en het een eigen hun ouders. 55 leven ging leiden. Beide kranten zijn onderdeel van uitgeefconcern De Waar is het op gebaseerd? Persgroep en wisselen vaker Het Europees Parlement stemde artikelen uit. twee weken geleden in met een Belangrijk is ook dat de Europese
20 breed scala aan nieuwe privacy- 60 regels niet automatisch voor Neder- regels. Daaronder valt ook de land gaan gelden, want elke lidstaat bepaling dat bij het verwerken van mag de leeftijdsgrens zelf bepalen persoonsgegevens van kinderen zolang deze boven de dertien blijft, onder de zestien jaar toestemming staat in de verordening. De Europese
25 van de ouders nodig is. Voor sociale 65 regel is eigenlijk een dode letter, media zou dat betekenen dat zij hun maar dat staat niet in het stuk. diensten niet kunnen aanbieden aan jongeren zolang de ouders geen En, klopt het? toestemming hebben gegeven. Het artikel spreekt zichzelf tegen. In
30 “Dit is alleen geen nieuws”, zegt ICT- een bijzin staat wel dat lidstaten jurist Arnoud Engelfriet. Hij wijst op 70 mogen afwijken van de verordening, de Nederlandse Wet Bescherming maar de consequentie daarvan wordt Persoonsgegevens uit 2001 waarin niet vermeld. Anders zou de sugges- precies dezelfde bepaling is opge- tie dat Brussel een social media-
35 nomen: voor het verwerken van verbod oplegt aan kinderen niet persoonsgegevens van 16-minners is 75 overeind blijven. toestemming van de ouders nodig. Ook blijft onvermeld dat nu al De ophef over de volgens GeenStijl volgens de Nederlandse privacy- “aan ons opgedrongen” Europese wetgeving ouderlijke toestemming is
vereist bij de verwerking van 95 toezichthouder “wel betere dingen te
80 persoonsgegevens van jongeren doen heeft.” onder de zestien. Er staat dus ook niet in dat de meeste internet- Conclusie diensten, YouTube uitgezonderd, Het is niet zo dat Nederlandse zich daar niet aan houden en dat de jongeren onder de zestien vanwege
85 regel niet wordt gehandhaafd door de 100 Europese privacyregels vanaf 2018 toezichthouder, de Autoriteit geen sociale media mogen gebruiken Persoonsgegevens. Waarom dat niet zonder toestemming van hun ouders. gebeurt wil een woordvoerder van de Zij mogen dat nu ook al niet, maar toezichthouder niet zeggen. “We dat komt door de nationale wet-
90 doen geen uitspraken over lopend 105 geving, die overigens niet wordt onderzoek.” gehandhaafd. Ook na 2018 mogen Engelfriet heeft het gevoel dat de landen zelf kiezen welke leeftijds- situatie geen problemen in de praktijk grens (mits boven 13 jaar) zij oplevert en dat de onderbemande hanteren. We beoordelen de stelling
110 daarom als onwaar.
bron: nrc.next, 27 april 2016
►►► ν
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juist antwoord: Als een journalist de journalistieke normen juist toepast, geeft hij een zo betrouwbaar en objectief mogelijk beeld van een situatie. De lezer kan dan beschikken over de best mogelijke informatie om zijn oordeel of gedrag op te baseren. (1)
Zie de regels 49 tot en met 58 van tekst 7. Marktontwikkelingen hebben ertoe geleid dat in verschillende media dezelfde artikelen gepubliceerd worden. Dat roept de vraag op waar of bij wie in zo’n geval de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor die publicatie ligt. Ook kan het voor media lastiger worden om onderscheidend te blijven.
Vraag 29 3 punten
− Met welk begrip wordt de marktontwikkeling aangeduid die ertoe leidt dat in verschillende media dezelfde artikelen gepubliceerd worden?
- Waar of bij wie ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor publicatie van een artikel?
- Met behulp van welk document beschermen media onder andere hun eigen identiteit?
Tekst 7
nrc.checkt: “Europees verbod op sociale media onder 16” Dat schreef een Vlaamse journalist op AD.nl
De aanleiding 40 verordening gaat dus over een Verschillende media berichtten bepaling die al jaren in de Neder- maandag over een Europees verbod landse privacywet staat. op sociale media voor kinderen onder Waarom staat in het stuk niet dat de
5 de zestien. Een bericht op de website besproken leeftijdsgrens van zestien van dagblad AD (“Onder de 16 geen 45 jaar al in Nederland geldt? En Facebook, geen Twitter, geen waarom wordt eigenlijk alleen de Instagram”) werd meer dan 14.000 Belgische kinderombudsman om keer gedeeld op Facebook en zorgde commentaar gevraagd?
10 voor ophef in Nederland. We Het bericht blijkt geschreven te zijn checken de stelling uit dat artikel: 50 voor een Vlaams publiek, vertelt de Jongeren onder de zestien mogen auteur Brecht Herman. Hij schreef vanwege Europese privacyregels het voor de Vlaamse krant Het vanaf 2018 geen sociale media Laatste Nieuws, waarna het AD het
15 gebruiken zonder toestemming van overnam op de site en het een eigen hun ouders. 55 leven ging leiden. Beide kranten zijn onderdeel van uitgeefconcern De Waar is het op gebaseerd? Persgroep en wisselen vaker Het Europees Parlement stemde artikelen uit. twee weken geleden in met een Belangrijk is ook dat de Europese
20 breed scala aan nieuwe privacy- 60 regels niet automatisch voor Neder- regels. Daaronder valt ook de land gaan gelden, want elke lidstaat bepaling dat bij het verwerken van mag de leeftijdsgrens zelf bepalen persoonsgegevens van kinderen zolang deze boven de dertien blijft, onder de zestien jaar toestemming staat in de verordening. De Europese
25 van de ouders nodig is. Voor sociale 65 regel is eigenlijk een dode letter, media zou dat betekenen dat zij hun maar dat staat niet in het stuk. diensten niet kunnen aanbieden aan jongeren zolang de ouders geen En, klopt het? toestemming hebben gegeven. Het artikel spreekt zichzelf tegen. In
30 “Dit is alleen geen nieuws”, zegt ICT- een bijzin staat wel dat lidstaten jurist Arnoud Engelfriet. Hij wijst op 70 mogen afwijken van de verordening, de Nederlandse Wet Bescherming maar de consequentie daarvan wordt Persoonsgegevens uit 2001 waarin niet vermeld. Anders zou de sugges- precies dezelfde bepaling is opge- tie dat Brussel een social media-
35 nomen: voor het verwerken van verbod oplegt aan kinderen niet persoonsgegevens van 16-minners is 75 overeind blijven. toestemming van de ouders nodig. Ook blijft onvermeld dat nu al De ophef over de volgens GeenStijl volgens de Nederlandse privacy- “aan ons opgedrongen” Europese wetgeving ouderlijke toestemming is
vereist bij de verwerking van 95 toezichthouder “wel betere dingen te
80 persoonsgegevens van jongeren doen heeft.” onder de zestien. Er staat dus ook niet in dat de meeste internet- Conclusie diensten, YouTube uitgezonderd, Het is niet zo dat Nederlandse zich daar niet aan houden en dat de jongeren onder de zestien vanwege
85 regel niet wordt gehandhaafd door de 100 Europese privacyregels vanaf 2018 toezichthouder, de Autoriteit geen sociale media mogen gebruiken Persoonsgegevens. Waarom dat niet zonder toestemming van hun ouders. gebeurt wil een woordvoerder van de Zij mogen dat nu ook al niet, maar toezichthouder niet zeggen. “We dat komt door de nationale wet-
90 doen geen uitspraken over lopend 105 geving, die overigens niet wordt onderzoek.” gehandhaafd. Ook na 2018 mogen Engelfriet heeft het gevoel dat de landen zelf kiezen welke leeftijds- situatie geen problemen in de praktijk grens (mits boven 13 jaar) zij oplevert en dat de onderbemande hanteren. We beoordelen de stelling
110 daarom als onwaar.
bron: nrc.next, 27 april 2016
►►► ν
Bekijk het antwoord
- persconcentratie (1)
- bij de redactie (1)
- het redactiestatuut (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2018, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2018/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-18-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1 loopt tot vraag 29. Van 27 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (24), vorming (1) en verandering (1).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2018/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-18-1-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2018, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.