Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Vrijheidsbeeld, Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren, Opgave 3 Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan, Opgave 4 Säg hej!.

Kort antwoord

Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2 loopt tot vraag 22. Van 20 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (11), vorming (4) en binding (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Macht en gezag1-2, 5, 11-12, 14-18, 2211
Vorming3-4, 10, 194
Binding8-9, 13, 204
Verhouding211

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over binding (20% van de vragen, gemiddeld 11%). Minder over verandering (0% van de vragen, gemiddeld 13%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Opgave 1 Vrijheidsbeeld

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding Vrijheid is een belangrijke waarde in moderne samenlevingen. De Vlaamse historicus De Dijn schreef een boek over de verandering van de betekenis van vrijheid door de tijd heen. De discussie over de betekenis van vrijheid komt terug in de geschiedenis van het Vrijheidsbeeld (New York, 1886).

Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1. In tekst 1 beschrijft De Dijn de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld.

Vraag 1 2 punten

Leg uit dat in deze oorspronkelijke boodschap een ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit tekst 1.

Tekst 1

Het antidemocratische begrip van vrijheid

Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld

1870 en 1880 is gemaakt, was een 25 het bekendste Amerikaanse symbool geschenk van het Franse volk aan de van vrijheid dat in talloze films, Amerikanen. De oorspronkelijke tv-series en spotprenten zijn

5 boodschap van het Vrijheidsbeeld: opwachting heeft gemaakt. het moest het door de negentiende- Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust eeuwse liberalen gekoesterde begrip 30 van New York en was zichtbaar voor van antidemocratische vrijheid miljoenen immigranten die tussen het propageren. Dat begrip van vrijheid einde van de 19e eeuw en

10 houdt in dat mensen pas vrij kunnen halverwege de 20e eeuw via Ellis zijn als zij beschermd worden tegen Island het land binnenkwamen. De de democratie. Een verkleining van 35 associatie tussen het Vrijheidsbeeld de staatsmacht, de oprichting van en een open houding tegenover instituties die de wil van de immigranten werd versterkt door de

15 meerderheid van het volk aan plaatsing van een bronzen plakkaat banden legden en een beperking van op de sokkel van het Vrijheidsbeeld het stemrecht moesten die 40 met daarop een gedicht dat de bescherming garanderen. vermoeiden, de armen en de Initiatiefnemers en andere ‘opeengepakte massa’s die ernaar

20 aanhangers van het project wilden smachten vrij te kunnen ademen’ dat het standbeeld een verband verwelkomt. tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.

bron: A. de Dijn, 2021

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 1 waaruit ideologie blijkt (1) • een uitleg dat in de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld een ideologie te herkennen is, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept ideologie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat de initiatiefnemers met het Vrijheidsbeeld antidemocratische vrijheid wilden propageren, oftewel de vrijheid van het individu en bescherming tegen democratie die gegarandeerd kan worden door onder meer de macht van de staat klein houden (r. 4-18). (1) • Dus verbeeldt de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld een samenhangend geheel van denkbeelden over vrijheid en democratie, wat iets zegt over de gewenste politieke verhoudingen tussen volk en staat. (1) (2)

Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1. De opvattingen van de 19e-eeuwse liberalen kunnen worden vergeleken met de uitgangspunten van de liberale hoofdstroming in de Nederlandse politiek.

Vraag 2 2 punten

− Geef een overeenkomst tussen een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.

  • Geef een verschil tussen een ander uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.
Tekst 1

Het antidemocratische begrip van vrijheid

Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld

1870 en 1880 is gemaakt, was een 25 het bekendste Amerikaanse symbool geschenk van het Franse volk aan de van vrijheid dat in talloze films, Amerikanen. De oorspronkelijke tv-series en spotprenten zijn

5 boodschap van het Vrijheidsbeeld: opwachting heeft gemaakt. het moest het door de negentiende- Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust eeuwse liberalen gekoesterde begrip 30 van New York en was zichtbaar voor van antidemocratische vrijheid miljoenen immigranten die tussen het propageren. Dat begrip van vrijheid einde van de 19e eeuw en

10 houdt in dat mensen pas vrij kunnen halverwege de 20e eeuw via Ellis zijn als zij beschermd worden tegen Island het land binnenkwamen. De de democratie. Een verkleining van 35 associatie tussen het Vrijheidsbeeld de staatsmacht, de oprichting van en een open houding tegenover instituties die de wil van de immigranten werd versterkt door de

15 meerderheid van het volk aan plaatsing van een bronzen plakkaat banden legden en een beperking van op de sokkel van het Vrijheidsbeeld het stemrecht moesten die 40 met daarop een gedicht dat de bescherming garanderen. vermoeiden, de armen en de Initiatiefnemers en andere ‘opeengepakte massa’s die ernaar

20 aanhangers van het project wilden smachten vrij te kunnen ademen’ dat het standbeeld een verband verwelkomt. tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.

bron: A. de Dijn, 2021

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een overeenkomst tussen een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen, met een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en informatie uit tekst 1 (1) • een verschil tussen een ander uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen, met een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en informatie uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat de 19e-eeuwse liberalen de staatsmacht wilden verkleinen (r. 12-13). De verkleining van de rol van de overheid is ook een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming. (1) • In tekst 1 staat dat de 19e-eeuwse liberalen een beperking van het stemrecht wilden (r. 16-18). Dat verschilt met het uitgangspunt van de liberale hoofdstroming dat alle burgers individuele rechten hebben, waaronder het stemrecht. (1) (2)

Gebruik tekst 1.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer dat De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert. Gebruik in je redenering een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 1.

Tekst 1

Het antidemocratische begrip van vrijheid

Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld

1870 en 1880 is gemaakt, was een 25 het bekendste Amerikaanse symbool geschenk van het Franse volk aan de van vrijheid dat in talloze films, Amerikanen. De oorspronkelijke tv-series en spotprenten zijn

5 boodschap van het Vrijheidsbeeld: opwachting heeft gemaakt. het moest het door de negentiende- Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust eeuwse liberalen gekoesterde begrip 30 van New York en was zichtbaar voor van antidemocratische vrijheid miljoenen immigranten die tussen het propageren. Dat begrip van vrijheid einde van de 19e eeuw en

10 houdt in dat mensen pas vrij kunnen halverwege de 20e eeuw via Ellis zijn als zij beschermd worden tegen Island het land binnenkwamen. De de democratie. Een verkleining van 35 associatie tussen het Vrijheidsbeeld de staatsmacht, de oprichting van en een open houding tegenover instituties die de wil van de immigranten werd versterkt door de

15 meerderheid van het volk aan plaatsing van een bronzen plakkaat banden legden en een beperking van op de sokkel van het Vrijheidsbeeld het stemrecht moesten die 40 met daarop een gedicht dat de bescherming garanderen. vermoeiden, de armen en de Initiatiefnemers en andere ‘opeengepakte massa’s die ernaar

20 aanhangers van het project wilden smachten vrij te kunnen ademen’ dat het standbeeld een verband verwelkomt. tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.

bron: A. de Dijn, 2021

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een redenering dat De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert, met een toepassing van een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma (1) • informatie uit tekst 1 om de gekozen aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De Dijn benadert het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch. De Dijn laat namelijk zien dat veranderende opvattingen samenhangen met een verandering in de betekenis van vrijheid die aan het Vrijheidsbeeld gegeven wordt. (1) • Volgens tekst 1 is de oorspronkelijke betekenis die mensen aan het Vrijheidsbeeld gaven, het Vrijheidsbeeld als boodschapper van antidemocratische vrijheid (r. 4-9), namelijk veranderd in het Vrijheidsbeeld als verwelkomer van immigranten in de vrije wereld, overeenkomstig de boodschap van het gedicht op de sokkel (r. 34-44). (1) (2)

Gebruik regel 29 tot en met 44 van tekst 1. Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van natievorming.

Vraag 4 4 punten

− Beredeneer dat het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen. Gebruik in je redenering een omschrijving van interne collectieve identiteit en informatie uit tekst 1.

  • Leg uit bij welke benadering van natievorming dit Amerikaanse symbool past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen benadering.
Tekst 1

Het antidemocratische begrip van vrijheid

Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld

1870 en 1880 is gemaakt, was een 25 het bekendste Amerikaanse symbool geschenk van het Franse volk aan de van vrijheid dat in talloze films, Amerikanen. De oorspronkelijke tv-series en spotprenten zijn

5 boodschap van het Vrijheidsbeeld: opwachting heeft gemaakt. het moest het door de negentiende- Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust eeuwse liberalen gekoesterde begrip 30 van New York en was zichtbaar voor van antidemocratische vrijheid miljoenen immigranten die tussen het propageren. Dat begrip van vrijheid einde van de 19e eeuw en

10 houdt in dat mensen pas vrij kunnen halverwege de 20e eeuw via Ellis zijn als zij beschermd worden tegen Island het land binnenkwamen. De de democratie. Een verkleining van 35 associatie tussen het Vrijheidsbeeld de staatsmacht, de oprichting van en een open houding tegenover instituties die de wil van de immigranten werd versterkt door de

15 meerderheid van het volk aan plaatsing van een bronzen plakkaat banden legden en een beperking van op de sokkel van het Vrijheidsbeeld het stemrecht moesten die 40 met daarop een gedicht dat de bescherming garanderen. vermoeiden, de armen en de Initiatiefnemers en andere ‘opeengepakte massa’s die ernaar

20 aanhangers van het project wilden smachten vrij te kunnen ademen’ dat het standbeeld een verband verwelkomt. tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.

bron: A. de Dijn, 2021

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een redenering dat het Vrijheidsbeeld een symbool geworden is van de interne collectieve identiteit van Amerikanen, met een toepassing van interne collectieve identiteit (1) • informatie uit tekst 1 die de redenering over interne collectieve identiteit ondersteunt (1) • het noemen van de modernistische benadering (1) • een uitleg dat het Vrijheidsbeeld als Amerikaans symbool past bij de modernistische benadering van natievorming, met een toepassing van een kenmerk van de modernistische benadering (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het Vrijheidsbeeld zal via immigranten en hun nakomelingen symbool zijn geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen, namelijk het beeld dat zij van zichzelf hebben als open tegenover mensen van buiten. (1) • In tekst 1 staat namelijk dat tot halverwege de 20e eeuw het Vrijheidsbeeld zichtbaar was voor miljoenen immigranten die de Verenigde Staten binnen kwamen en dat het Vrijheidsbeeld voor een open houding tegenover immigranten staat (r. 29-44). (1) • Dit Amerikaanse symbool past bij de modernistische benadering van natievorming. (1) • Modernisten gaan er namelijk vanuit dat naties zich kunnen vormen wanneer groepen een nationale identiteit ontwikkelen. Het Vrijheidsbeeld is symbool geworden van een collectieve interne identiteit van Amerikanen, wat te zien is als het vormen van een nationale identiteit. (1) (4)

Gebruik tekst 1. Moderne samenlevingen zoals de Verenigde Staten hebben een proces van democratisering doorgemaakt. Binnen het proces van democratisering bestaan twee ontwikkelingen. Een daarvan is de uitbouw van de rechtsstaat.

Vraag 5 4 punten

a Leg uit dat de uitbouw van de rechtsstaat bijdraagt aan democratisering. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van de rechtsstaat;
  • de omschrijving van het kernconcept democratisering. b Geef aan welke andere ontwikkeling binnen democratisering de Franse schenkers van het Vrijheidsbeeld afwijzen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.
Tekst 1

Het antidemocratische begrip van vrijheid

Het Vrijheidsbeeld, dat in de jaren Vandaag de dag is het Vrijheidsbeeld

1870 en 1880 is gemaakt, was een 25 het bekendste Amerikaanse symbool geschenk van het Franse volk aan de van vrijheid dat in talloze films, Amerikanen. De oorspronkelijke tv-series en spotprenten zijn

5 boodschap van het Vrijheidsbeeld: opwachting heeft gemaakt. het moest het door de negentiende- Het Vrijheidsbeeld staat voor de kust eeuwse liberalen gekoesterde begrip 30 van New York en was zichtbaar voor van antidemocratische vrijheid miljoenen immigranten die tussen het propageren. Dat begrip van vrijheid einde van de 19e eeuw en

10 houdt in dat mensen pas vrij kunnen halverwege de 20e eeuw via Ellis zijn als zij beschermd worden tegen Island het land binnenkwamen. De de democratie. Een verkleining van 35 associatie tussen het Vrijheidsbeeld de staatsmacht, de oprichting van en een open houding tegenover instituties die de wil van de immigranten werd versterkt door de

15 meerderheid van het volk aan plaatsing van een bronzen plakkaat banden legden en een beperking van op de sokkel van het Vrijheidsbeeld het stemrecht moesten die 40 met daarop een gedicht dat de bescherming garanderen. vermoeiden, de armen en de Initiatiefnemers en andere ‘opeengepakte massa’s die ernaar

20 aanhangers van het project wilden smachten vrij te kunnen ademen’ dat het standbeeld een verband verwelkomt. tussen vrijheid, orde en persoonlijke zekerheid aanmoedigde.

bron: A. de Dijn, 2021

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: a • een kenmerk van de rechtsstaat (1) • een toepassing van ‘grotere inspraak en medezeggenschap van degene met minder macht’ uit de omschrijving van het kernconcept democratisering (1) • een uitleg dat de uitbouw van de rechtsstaat bijdraagt aan het proces van democratisering, met een toepassing van ‘veranderende machtsverhoudingen’ uit de omschrijving van het kernconcept democratisering (1) b • het ontstaan van volksvertegenwoordiging of een parafrasering daarvan als ontwikkeling van democratisering en daarover informatie uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • In een rechtsstaat hebben alle burgers gelijke (grond)rechten. (1) • Deze grondrechten (zoals vrijheid van meningsuiting of stemrecht) maken inspraak mogelijk van mensen met minder macht. (1) • Door de uitbouw van de rechtsstaat zijn rechten niet meer voorbehouden aan een elite, wat wil zeggen dat met de ontwikkeling naar een rechtsstaat de machtsverhoudingen veranderd zijn. (1) b • In tekst 1 staat dat volgens de Franse schenkers de wil van de meerderheid van het volk aan banden gelegd moet worden (r. 14-17). Dus wijzen de Franse schenkers van het Vrijheidsbeeld het ontstaan van een volksvertegenwoordiging als ontwikkeling binnen democratisering af. (1) (4)

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bij deze opgave horen tekst 2 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding Er is de laatste jaren veel aandacht voor de invloed van sociale media op het welzijn van jongeren. Een team onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam heeft tussen 2019 en 2021 onderzoek gedaan naar de invloed die Nederlandse jongeren ervaren van sociale media. Deze opgave gaat over dat onderzoek.

Gebruik tekst 2. In tekst 2 beschrijven de onderzoekers dat ze voor de dataverzameling twee onderzoeksmethoden hebben gebruikt: enquêtes en interviews.

Vraag 6 3 punten

− Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode enquête.

  • Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode interview.
  • Beredeneer dat beide onderzoeksmethoden elkaar aanvullen in dit onderzoek. Gebruik in je redenering per onderzoekmethode het gekozen voordeel en informatie uit tekst 2.
Tekst 2

De plussen en minnen van social media

In januari 2023 hebben we 480 Maar bijvoorbeeld niet Netflix en jongeren uit heel Nederland online Spotify. geïnterviewd. Twee weken later De jongeren waren bij aanvang van hebben ze online een vragenlijst het onderzoek 14 t/m 17 jaar oud.

5 ingevuld over hun social 15 We hebben ons gericht op deze mediagebruik. Onder ‘social media’ leeftijdsgroep omdat dit een verstaan we: online platforms waarop belangrijke levensfase is waarin je informatie kan uitwisselen, zoals jongeren cruciale fysieke, emotionele TikTok, Instagram, Snapchat, en sociale ontwikkelingen doormaken

10 WhatsApp, YouTube, en Discord. 20 die een grote invloed kunnen hebben op hun welzijn.

bron: A. van der Wal e.a., 2023

figuur 1

Ervaren invloed van sociale media op het zelfbeeld van jongens (n=240) en meisjes (n=240), 2023

bron: Stichting Cito

  • A. van der Wal e.a., 2023

figuur 2

Oorzaken van stress die jongeren ervaren (n=480), 2023

bron: Stichting Cito

  • A. van der Wal e.a., 2023

Opgave 3 Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan

afbeelding 1

bron: Tuvalu government, 2021

Toelichting Minister Kofe van de eilandenstaat Tuvalu staat in de oceaan bij Funafuti, de hoofdstad van Tuvalu, waar hij in 2021 de deelnemende landen van de VN-klimaatconferentie toespreekt.

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • het noemen van groot aantal / representatief / standaardisering als voordeel van enquêteren (1) • het noemen van nuance / diepte / doorvragen als voordeel van interviewen (1) • een redenering dat beide onderzoeksmethoden elkaar in dit onderzoek aanvullen, met per gekozen voordeel een toepassing en informatie uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Enquêteren heeft als voordeel dat aan de hand van een (gestandaardiseerde) vragenlijst een groot aantal respondenten gemakkelijk over dezelfde zaken bevraagd kan worden. (1) • Interviewen heeft als voordeel dat de onderzoekers respondenten kunnen doorvragen naar hun situatie. (1) • In tekst 2 staat dat 480 jongeren een online vragenlijst kregen over hun sociale mediagebruik (r. 3-6). En volgens tekst 2 raakt het onderzoek aan diverse factoren, namelijk cruciale fysieke, emotionele en sociale ontwikkelingen die jongeren doormaken (r. 17-21) die van persoon tot persoon heel erg kunnen verschillen. Door veel data en doorvragen te combineren krijgen de onderzoekers een breed beeld over de invloed van het gebruik van sociale media op het welzijn van jongeren / kunnen de onderzoekers achterhalen welke factoren bij die jongeren een rol spelen. (1) (3)

Gebruik figuur 1. Figuur 1 geeft de onderzoeksresultaten weer van de ervaren invloed van sociale media.

Vraag 7 2 punten

− Formuleer een hypothese die wordt ondersteund door gegevens uit figuur 1.

  • Benoem de onafhankelijke en de afhankelijke variabele in de hypothese.
Tekst 2

De plussen en minnen van social media

In januari 2023 hebben we 480 Maar bijvoorbeeld niet Netflix en jongeren uit heel Nederland online Spotify. geïnterviewd. Twee weken later De jongeren waren bij aanvang van hebben ze online een vragenlijst het onderzoek 14 t/m 17 jaar oud.

5 ingevuld over hun social 15 We hebben ons gericht op deze mediagebruik. Onder ‘social media’ leeftijdsgroep omdat dit een verstaan we: online platforms waarop belangrijke levensfase is waarin je informatie kan uitwisselen, zoals jongeren cruciale fysieke, emotionele TikTok, Instagram, Snapchat, en sociale ontwikkelingen doormaken

10 WhatsApp, YouTube, en Discord. 20 die een grote invloed kunnen hebben op hun welzijn.

bron: A. van der Wal e.a., 2023

figuur 1

Ervaren invloed van sociale media op het zelfbeeld van jongens (n=240) en meisjes (n=240), 2023

bron: Stichting Cito

  • A. van der Wal e.a., 2023

figuur 2

Oorzaken van stress die jongeren ervaren (n=480), 2023

bron: Stichting Cito

  • A. van der Wal e.a., 2023

Opgave 3 Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan

afbeelding 1

bron: Tuvalu government, 2021

Toelichting Minister Kofe van de eilandenstaat Tuvalu staat in de oceaan bij Funafuti, de hoofdstad van Tuvalu, waar hij in 2021 de deelnemende landen van de VN-klimaatconferentie toespreekt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een hypothese die wordt ondersteund door gegevens uit figuur 1 (1) • gender of een parafrasering daarvan als onafhankelijke variabele en mate/waardering van de ervaren invloed van sociale media op het zelfbeeld of een parafrasering daarvan als afhankelijke variabele (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Meer meisjes dan jongens ervaren een slechte invloed van sociale media op hun zelfbeeld. (1) • In deze hypothese is gender de onafhankelijke variabele. De mate van ervaren slechte invloed van sociale media op het zelfbeeld is de afhankelijke variabele. (1) (2)

Sociale media zijn een onderdeel van moderne sociale netwerken. Een kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken is de grote geografische afstand waarover deze bindingen zich kunnen uitstrekken.

Vraag 8 2 punten

Leg met een eigen voorbeeld uit welk ander kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken te herkennen is in het gebruik van sociale media. Gebruik in je uitleg een kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • zelfgekozen / losser / flexibeler / veranderlijker / grootschaliger als kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken (1) • een uitleg dat het gekozen kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken te herkennen is in het gebruik van sociale media, met een toepassing van het gekozen kenmerk en een eigen voorbeeld (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In het gebruik van sociale media is de veranderlijkheid van bindingen in moderne sociale netwerken te herkennen. (1) • Mensen gebruiken sociale media onder meer om deel te kunnen nemen aan sociale-mediagroepen. In sociale-mediagroepen zitten bijvoorbeeld mensen met interesses die zij op dat moment met elkaar delen. Als zij die interesses niet meer hebben, stappen zij makkelijk weer uit die sociale-mediagroep. (1) (2)

Gebruik figuur 2. Jongeren ervaren volgens figuur 2 socialemediagebruik niet als oorzaak voor stress. In figuur 2 staan ook andere situaties en groepen als oorzaken voor de stress die jongeren ervaren. Er worden primaire en secundaire groepen onderscheiden.

Vraag 9 2 punten

Beredeneer welke andere oorzaak van stress verklaard kan worden met sociale controle in een secundaire groep. Gebruik in je redenering:

  • een kenmerk van een secundaire groep en informatie uit figuur 2;
  • een omschrijving van sociale controle.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Opgave 3 Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan

Bij deze opgave horen afbeelding 1 en tekst 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding De staat Tuvalu bestaat uit een aantal kleine eilanden in de Grote Oceaan. De eilanden dreigen door klimaatverandering op termijn onder de stijgende zeespiegel te verdwijnen. Tuvalu komt in 2021 wereldwijd in het nieuws met een opvallende videoboodschap gericht aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie. In de boodschap roept minister Kofe van Buitenlandse Zaken van Tuvalu andere landen op tot actie (afbeelding 1). Tuvalu heeft zich samen met andere eilandstaten verenigd in het Pacific Islands Forum. Dat organiseert in 2023 een congres waarin wordt ingegaan op de vraag: kun je als staat nog bestaan als je land onder de zeespiegel is verdwenen?

Gebruik afbeelding 1. Afbeelding 1 is een foto gemaakt tijdens de opname van de videoboodschap aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie in 2021. Die internationale conferentie is georganiseerd om politieke besluiten te nemen om klimaatverandering tegen te gaan.

Vraag 10 2 punten

Beredeneer dat minister Kofe met dit beeld het onderwerp klimaatverandering framet. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip framen en informatie uit afbeelding 1.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een redenering dat minister Kofe met het beeld van zijn videoboodschap het onderwerp klimaatverandering framet, met een toepassing van framen (1) • informatie uit afbeelding 1 om framen te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Met dit beeld benadrukt minister Kofe de urgentie van het probleem klimaatverandering door het kader van de klimaatverandering als ramp te bepalen. (1) • Op afbeelding 1 is namelijk te zien dat minister Kofe zijn toespraak houdt terwijl hij in het zeewater staat, in zijn land dat op termijn onder de stijgende zeespiegel verdwijnt. (1) (2)

Gebruik de inleiding van deze opgave of afbeelding 1. De toespraak van minister Kofe gericht aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie kan worden geanalyseerd met het barrièremodel.

Vraag 11 2 punten

Beredeneer dat minister Kofe met zijn toespraak realisatiemacht inzet om de besluitvorming over het tegengaan van klimaatverandering naar de volgende barrière te krijgen. Gebruik in je redenering:

  • een barrière uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1;
  • een omschrijving van realisatiemacht en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Met de speech richt minister Kofe zich voornamelijk tot de grote economieën van de wereld. Die landen zijn de grootste uitstoters van broeikasgassen: de Verenigde Staten, China, India en de EU-landen. Volgens de regeringsleiders van het Pacific Islands Forum doen deze grote uitstoters wel mooie beloften, maar zetten ze die nauwelijks om in maatregelen. Een aanname van het rationele actor-paradigma is dat individuele en collectieve rationaliteit kunnen verschillen.

Vraag 12 2 punten

Leg met deze aanname uit dat grote uitstoters terughoudend zijn in het omzetten van hun beloftes in maatregelen tegen klimaatverandering. Gebruik in je uitleg een omschrijving van collectieve rationaliteit en een omschrijving van individuele rationaliteit uit de aanname van het rationele actor-paradigma.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Gebruik tekst 3. Tuvalu neemt deel aan het Pacific Islands Forum.

Vraag 13 2 punten

Leg uit dat de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3.

Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Voor elk besluit van het Pacific Islands Forum dat de regeringsleiders van de lidstaten van die organisatie nemen, is unanimiteit vereist.

Vraag 14 1 punt

Wat voor type organisatie is het Pacific Islands Forum?

  1. A een intergouvernementele organisatie
  2. B een niet-gouvernementele organisatie (ngo)
  3. C een organisatie met zowel intergouvernementele als supranationale besluitvorming
  4. D een supranationale organisatie
Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Gebruik tekst 3 en eventueel afbeelding 1. Volgens tekst 3 oefent Tuvalu macht uit op de internationale gemeenschap om de continuïteit van de staat te garanderen.

Vraag 15 3 punten

Leg met twee typen machtsbronnen uit dat Tuvalu macht uitoefent op de internationale gemeenschap. Gebruik in je uitleg:

  • twee typen machtsbronnen en per gekozen type machtsbron informatie uit tekst 3 of afbeelding 1;
  • een omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 3.
Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende typen machtsbronnen: cognitieve machtsbron, politieke machtsbron of affectieve machtsbron en per type machtsbron informatie uit tekst 3 of afbeelding 1 (per type machtsbron met informatie 1 scorepunt) (2p)

Gebruik tekst 3 of afbeelding 1. Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van staten verklaren. Drie daarvan zijn: de realistische theorieën, de sociaalconstructivisme theorieën en de politiek psychologische theorieën.

Vraag 16 2 punten

Geef vanuit een van deze drie groepen theorieën een verklaring voor het gedrag van de staat Tuvalu. Gebruik in je verklaring de gekozen groep theorieën en informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.

Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen verklaring bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Gebruik tekst 3. Tuvalu neemt allerlei maatregelen voor het geval dat de eilandengroep onder de zeespiegel verdwijnt.

Vraag 17 1 punt

Leg uit dat Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit. Gebruik in je uitleg een omschrijving van externe soevereiniteit en informatie uit tekst 3.

Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat een uitleg dat Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit, met een toepassing van externe soevereiniteit en informatie uit tekst 3. voorbeeld van een juist antwoord: Volgens tekst 3 start Tuvalu een diplomatieke actie om ervoor te zorgen dat andere landen het land blijven erkennen als de eilanden onder water verdwijnen (r. 25-29), oftewel zodat andere staten het staatsgezag van Tuvalu blijven erkennen. (1)

Gebruik regel 54 tot en met 63 van tekst 3. De inwoners van de eilandstaten die onder de zeespiegel dreigen te verdwijnen zijn staatsburgers. Aan het staatsburgerschap zijn rechten gekoppeld: inwoners kunnen bijvoorbeeld reizen, een bankrekening openen en onderwijs volgen.

Vraag 18 2 punten

Leg uit dat in het staatsburgerschap van de inwoners van deze eilandstaten de paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking te herkennen is. Gebruik in je uitleg per zijde van de paradox een omschrijving en informatie uit de inleiding van deze vraag of tekst 3.

Tekst 3

‘We kunnen onze status als land verliezen’: wat gebeurt er met een volk als hun grondgebied verdwijnt

(...) De stijgende zeespiegel heeft tot elders te vestigen, terwijl juridische discussies geleid over de rechtsgeleerden zich hebben vraag of een land nog steeds een 35 gebogen over de vraag of een land land is als zijn grondgebied onder de kan voortbestaan op geleend

5 golven verdwijnt. grondgebied van een ander land. (...) Het Pacific Islands Forum, dat veel Een land dat vanwege de landen vertegenwoordigt die het klimaatverandering zijn grondgebied meest kwetsbaar zijn voor een 40 moet verlaten, kan het moeilijk zeespiegelstijging, heeft krijgen (...) om zijn levensvatbaarheid

10 internationale juridische experts op lange termijn te bewijzen wanneer uitgenodigd om zich over deze het gebied steeds meer onder water kwestie te buigen en is een komt te staan. Het verlies van diplomatieke campagne begonnen 45 productieve grond en andere om ervoor te zorgen dat een land kan economische hulpbronnen kan het

15 blijven bestaan, zelfs als het ook moeilijk maken om te voldoen grondgebied onder water staat. (...) aan internationale verplichtingen om Op een conferentie over dit de bezittingen van burgers te onderwerp in Fiji dit jaar (...) 50 beschermen, ambassades te benadrukte Simon Kofe, de minister onderhouden of het lidmaatschap

20 van Buitenlandse Zaken van Tuvalu, van internationale organisaties te (…) de noodzaak om mondiale regels betalen. te wijzigen en om te erkennen wat er Een ander vraagstuk is of een volk in zal gebeuren met burgers van landen 55 een dergelijke situatie zijn wettelijke die het zwaarst getroffen gaan rechten kan behouden (...). Het

25 worden. (...) Tuvalu is een internationaal recht kent geen diplomatieke actie gestart om andere speciale juridische categorie voor landen te bewegen het land te blijven klimaatvluchtelingen of mensen die erkennen, ongeacht de fysieke 60 getroffen zijn door zeespiegelstijging, gevolgen van klimaatverandering. waardoor we aangewezen zijn op

30 (...) bestaande verdragen over Tuvalu digitaliseert ook zijn overheid mensenrechten en vluchtelingen. (...) om het gemakkelijker te maken zich

bron: The Guardian, 2023

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Opgave 4 Säg hej!

Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding Luleå is met ongeveer tachtigduizend inwoners een van de grotere steden in het noorden van Zweden. In de winter is er maar drie uur daglicht per dag, bij een gemiddelde temperatuur van -10οC. Mede hierdoor communiceren mensen op straat weinig. In november 2023 kwam Luleå internationaal in het nieuws met de gemeentelijke campagne ‘Säg hej!’, oftewel ‘Zeg hallo!’.

Gebruik tekst 4. Tekst 4 is geschreven door ambtenaren van de gemeente Luleå.

Vraag 19 1 punt

Leg uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het functionalisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4.

Tekst 4

Een ‘hallo’ kan veel betekenen

(…) Je buren begroeten is maar iets door technologische oplossingen. kleins, maar uit onderzoek blijkt dat Daarom is het extra belangrijk om het het sociale banden versterkt en dat belang van deze zwakke bindingen te het een positieve invloed heeft op erkennen. Als je herkend en gezien

5 gezondheid, veiligheid en welzijn. 30 wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is (…) vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook (…) [Sterke] netwerken en een hoge bij aan (…) veiligheid voor iedereen. mate van vertrouwen en steun tussen Hoe meer zwakke bindingen er zijn in de inwoners onderling (…) [zijn] 35 een buurt, hoe minder conflicten er

10 bevorderend voor de gezondheid. ontstaan. En de conflicten die wel ‘De campagne is ook bedoeld om het ontstaan, zijn gemakkelijker op te gevoel van betrokkenheid van de lossen. inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad Over de ‘Zeg hallo!’-campagne

15 beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. 40 De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt Natuurlijk lost het niet alles op, maar gedurende vier weken in 2023 en toch kan een ‘hallo’ al een groot begint op Burendag op 31 oktober. verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] Op de World Hello Day op 21 (…) de gemeente Luleå. (…) november begroeten we elkaar

45 allemaal eens extra. (…)

20 Onderzoek toont aan dat zwakke [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) bindingen - oppervlakkige relaties [heeft] de gemeente advertenties tussen mensen - belangrijker zijn dan ingekocht op sociale media, in de we vaak denken. Er zijn minder plaatselijke krant en op een kleine, dagelijkse contacten in onze 50 reclamebord in het centrum van

25 samenleving want die zijn vervangen Luleå. (…)

bron: lulea.se, 2023

►►► ν

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat een uitleg dat de ambtenaren van Luleå de campagne onderbouwen vanuit het functionalisme-paradigma, met een toepassing van een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4. voorbeeld van een juist antwoord: In tekst 4 schrijven de ambtenaren dat hallo zeggen tegen je buren bijdraagt aan veiligheid (r. 1-5) / aan een afname van conflicten (r. 34-38). Volgens het functionalisme-paradigma zorgen gemeenschappelijke normen, zoals groeten op straat, voor sociale stabiliteit. (1)

Gebruik tekst 4. Er zijn drie factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen. Een daarvan is het gebruik van macht (of dwang).

Vraag 20 2 punten

Leg met een andere factor uit dat de campagne de sociale cohesie in de gemeente kan bevorderen. Gebruik in je uitleg:

  • een factor die sociale cohesie kan bevorderen en informatie uit tekst 4;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
Tekst 4

Een ‘hallo’ kan veel betekenen

(…) Je buren begroeten is maar iets door technologische oplossingen. kleins, maar uit onderzoek blijkt dat Daarom is het extra belangrijk om het het sociale banden versterkt en dat belang van deze zwakke bindingen te het een positieve invloed heeft op erkennen. Als je herkend en gezien

5 gezondheid, veiligheid en welzijn. 30 wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is (…) vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook (…) [Sterke] netwerken en een hoge bij aan (…) veiligheid voor iedereen. mate van vertrouwen en steun tussen Hoe meer zwakke bindingen er zijn in de inwoners onderling (…) [zijn] 35 een buurt, hoe minder conflicten er

10 bevorderend voor de gezondheid. ontstaan. En de conflicten die wel ‘De campagne is ook bedoeld om het ontstaan, zijn gemakkelijker op te gevoel van betrokkenheid van de lossen. inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad Over de ‘Zeg hallo!’-campagne

15 beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. 40 De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt Natuurlijk lost het niet alles op, maar gedurende vier weken in 2023 en toch kan een ‘hallo’ al een groot begint op Burendag op 31 oktober. verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] Op de World Hello Day op 21 (…) de gemeente Luleå. (…) november begroeten we elkaar

45 allemaal eens extra. (…)

20 Onderzoek toont aan dat zwakke [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) bindingen - oppervlakkige relaties [heeft] de gemeente advertenties tussen mensen - belangrijker zijn dan ingekocht op sociale media, in de we vaak denken. Er zijn minder plaatselijke krant en op een kleine, dagelijkse contacten in onze 50 reclamebord in het centrum van

25 samenleving want die zijn vervangen Luleå. (…)

bron: lulea.se, 2023

►►► ν

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • wederzijdse afhankelijkheid / eigenbelang of gedeelde normen en waarden / saamhorigheidsbesef en informatie uit tekst 4 om de gekozen factor te illustreren (1) • een uitleg dat de campagne de sociale cohesie kan bevorderen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens de gemeente draagt groeten bij aan vertrouwen en steun tussen inwoners (r. 1-10). Dus doet de gemeente met de campagne een beroep op het saamhorigheidsgevoel van inwoners. (1) • Als inwoners vanuit saamhorigheidsgevoel elkaar meer gaan groeten, zullen inwoners meer het gevoel hebben deel uit te maken van de gemeenschap. (1) (2)

Gebruik tekst 4.

Vraag 21 2 punten

Beredeneer of de sociale ongelijkheid in de gemeente Luleå verandert als meer inwoners elkaar gaan groeten. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit tekst 4.

Tekst 4

Een ‘hallo’ kan veel betekenen

(…) Je buren begroeten is maar iets door technologische oplossingen. kleins, maar uit onderzoek blijkt dat Daarom is het extra belangrijk om het het sociale banden versterkt en dat belang van deze zwakke bindingen te het een positieve invloed heeft op erkennen. Als je herkend en gezien

5 gezondheid, veiligheid en welzijn. 30 wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is (…) vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook (…) [Sterke] netwerken en een hoge bij aan (…) veiligheid voor iedereen. mate van vertrouwen en steun tussen Hoe meer zwakke bindingen er zijn in de inwoners onderling (…) [zijn] 35 een buurt, hoe minder conflicten er

10 bevorderend voor de gezondheid. ontstaan. En de conflicten die wel ‘De campagne is ook bedoeld om het ontstaan, zijn gemakkelijker op te gevoel van betrokkenheid van de lossen. inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad Over de ‘Zeg hallo!’-campagne

15 beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. 40 De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt Natuurlijk lost het niet alles op, maar gedurende vier weken in 2023 en toch kan een ‘hallo’ al een groot begint op Burendag op 31 oktober. verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] Op de World Hello Day op 21 (…) de gemeente Luleå. (…) november begroeten we elkaar

45 allemaal eens extra. (…)

20 Onderzoek toont aan dat zwakke [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) bindingen - oppervlakkige relaties [heeft] de gemeente advertenties tussen mensen - belangrijker zijn dan ingekocht op sociale media, in de we vaak denken. Er zijn minder plaatselijke krant en op een kleine, dagelijkse contacten in onze 50 reclamebord in het centrum van

25 samenleving want die zijn vervangen Luleå. (…)

bron: lulea.se, 2023

►►► ν

Bekijk het antwoord

Opmerking Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Gebruik tekst 4. Lokale politici steunen de campagne van de gemeente.

Vraag 22 2 punten

Geef aan bij welk confessioneel uitgangspunt en bij welk sociaaldemocratisch uitgangspunt de campagne van de gemeente Luleå past. Gebruik in je antwoord per uitgangspunt informatie uit tekst 4.

Tekst 4

Een ‘hallo’ kan veel betekenen

(…) Je buren begroeten is maar iets door technologische oplossingen. kleins, maar uit onderzoek blijkt dat Daarom is het extra belangrijk om het het sociale banden versterkt en dat belang van deze zwakke bindingen te het een positieve invloed heeft op erkennen. Als je herkend en gezien

5 gezondheid, veiligheid en welzijn. 30 wordt, voel je je gewaardeerd. Dit is (…) vooral belangrijk voor mensen die eenzaam zijn, maar het draagt ook (…) [Sterke] netwerken en een hoge bij aan (…) veiligheid voor iedereen. mate van vertrouwen en steun tussen Hoe meer zwakke bindingen er zijn in de inwoners onderling (…) [zijn] 35 een buurt, hoe minder conflicten er

10 bevorderend voor de gezondheid. ontstaan. En de conflicten die wel ‘De campagne is ook bedoeld om het ontstaan, zijn gemakkelijker op te gevoel van betrokkenheid van de lossen. inwoners van Luleå te versterken: ik kan het welzijn van mijn stad Over de ‘Zeg hallo!’-campagne

15 beïnvloeden met een simpele ‘hallo’. 40 De ‘Zeg Hallo!’-campagne loopt Natuurlijk lost het niet alles op, maar gedurende vier weken in 2023 en toch kan een ‘hallo’ al een groot begint op Burendag op 31 oktober. verschil maken’, zegt Åsa Koski [van] Op de World Hello Day op 21 (…) de gemeente Luleå. (…) november begroeten we elkaar

45 allemaal eens extra. (…)

20 Onderzoek toont aan dat zwakke [Voor] de ‘Zeg-Hallo!’-campagne (…) bindingen - oppervlakkige relaties [heeft] de gemeente advertenties tussen mensen - belangrijker zijn dan ingekocht op sociale media, in de we vaak denken. Er zijn minder plaatselijke krant en op een kleine, dagelijkse contacten in onze 50 reclamebord in het centrum van

25 samenleving want die zijn vervangen Luleå. (…)

bron: lulea.se, 2023

►►► ν

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat: • een confessioneel uitgangspunt en informatie uit tekst 4 over de campagne om het gekozen uitgangspunt te illustreren (1) • een sociaaldemocratisch uitgangspunt en informatie uit tekst 4 over de campagne om het gekozen uitgangspunt te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 4 staat dat de gemeente met de campagne een beroep doet op haar inwoners om het gevoel van betrokkenheid te versterken en het welzijn te vergroten (r. 11-14). Dat binnen de gemeenschap mensen verantwoordelijk zijn voor het samenleven met elkaar is een uitgangspunt van het confessionalisme. (1) • Volgens tekst 4 neemt de gemeente maatregelen om problemen in de gemeente te verminderen, zoals eenzaamheid en conflicten (r. 30-38). Dat de overheid een belangrijke rol moet spelen in het oplossen van maatschappelijke problemen is een uitgangspunt van de sociaaldemocratie. (1) (2)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2025, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-a-25-2-o

Andere examens maatschappijwetenschappen vwo

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2?

Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2 loopt tot vraag 22. Van 20 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (11), vorming (4) en binding (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-a-25-2-c).

Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.