Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 BookTok en young-adult boeken, Opgave 2 De meent en de oceaan, Opgave 3 Mensen en dingen, Opgave 4 Politiek vertrouwen.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1 loopt tot vraag 25. Van 21 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (6), vorming (5) en verandering (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 10, 13, 21-24 | 6 |
| Vorming | 1-2, 12, 14-15 | 5 |
| Verandering | 8, 11, 16-17 | 4 |
| Binding | 3, 5, 9 | 3 |
| Verhouding | 4, 7, 25 | 3 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verandering (19% van de vragen, gemiddeld 11%) en verhouding (14% van de vragen, gemiddeld 8%). Minder over macht en gezag (29% van de vragen, gemiddeld 52%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 BookTok en young-adult boeken
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Young-adult boeken zijn boeken met een adolescent als hoofdpersoon. Deze boeken gaan over thema’s die spelen in het leven van jongeren, zoals relaties, vriendschappen en het zoeken naar identiteit. De populariteit van young-adult boeken is groot, onder meer door BookTok: een online gemeenschap op de sociale media-app TikTok waar sinds 2020 video’s over boeken worden gedeeld. In tekst 1 is BookTokker Daniëlla Morcus aan het woord over BookTok.
Gebruik tekst 1.
Vraag 1 2 punten
Leg uit dat Morcus haar identiteit beschrijft. Gebruik in je uitleg de woorden ‘zichzelf’ en ‘groep’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit en per woord informatie uit tekst 1.
Tekst 1
Young-adult
- de opmars van een literair genre
(...) BookTokker Daniëlla Morcus (28) 20 het huilen hebben gemaakt. Haar op runt een van de grootste kleur gesorteerde boekenkast Nederlandstalige boeken-accounts (‘rainbow shelves’ in BookTok-jargon) op TikTok: @daansbooks met 20,6K bevat bijna zeshonderd boeken. (...)
5 volgers. “Door Twilight, The Hunger Young-adult-liefhebbers in Nederland Games en Divergent ben ik echt 25 vormen een hechte community, zegt verliefd geworden op lezen. Ik wilde ze. “Ik heb via BookTok veel niet meer slapen en zegde afspraken vrienden en kennissen gemaakt. Je met vrienden af, zó graag wilde ik komt elkaar steeds tegen op events
10 verder lezen.” en hebt al snel een band, want je Morcus (...) plaatst sinds begin 2021 30 kunt over dezelfde boeken praten. elke dag, zonder ooit een dag over te Ooit had het woord nerd een slaan, minstens één video op TikTok. stigma1). Sinds ik op BookTok zit, De teller staat inmiddels bijna op ben ik een trotse nerd. Ik weet nu dat
15 duizend. Video’s met recensies van er héél veel mensen zijn die boeken, unboxingvideo’s waarin ze 35 compleet verliefd kunnen worden op pakketjes die ze van uitgevers krijgt fictieve personages en die een openmaakt en opsommingen als: dit boekenkast hebben die de helft van zijn de boeken die me het hardst aan hun huis inneemt.” (...)
bron: www.nrc.nl, 2023
noot 1 stigma = iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie
Opgave 2 De meent en de oceaan
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van ‘zichzelf’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1 (1) • een uitleg dat Morcus haar identiteit beschrijft, met een toepassing van ‘groep’ uit de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 beschrijft Morcus zichzelf als leesverslaafd (r. 5-10) / een trotse nerd (r. 32-33). Dit beeld dat zij van zichzelf heeft, houdt ze via haar TikTok-account ook aan anderen voor en (1) • is afgeleid van haar perceptie over de groep waarvan zij deel uitmaakt, namelijk young-adult-liefhebbers: heel veel mensen die net als zij verliefd kunnen worden op fictieve personages (r. 32-36). (1) (2)
Gebruik tekst 1. Morcus typeert young-adult-liefhebbers als nerds.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer welk paradigma de veranderde betekenis van het woord nerd onder young-adult-liefhebbers kan beschrijven. Gebruik in je redenering een aanname van het gekozen paradigma en informatie uit tekst 1.
Tekst 1
Young-adult
- de opmars van een literair genre
(...) BookTokker Daniëlla Morcus (28) 20 het huilen hebben gemaakt. Haar op runt een van de grootste kleur gesorteerde boekenkast Nederlandstalige boeken-accounts (‘rainbow shelves’ in BookTok-jargon) op TikTok: @daansbooks met 20,6K bevat bijna zeshonderd boeken. (...)
5 volgers. “Door Twilight, The Hunger Young-adult-liefhebbers in Nederland Games en Divergent ben ik echt 25 vormen een hechte community, zegt verliefd geworden op lezen. Ik wilde ze. “Ik heb via BookTok veel niet meer slapen en zegde afspraken vrienden en kennissen gemaakt. Je met vrienden af, zó graag wilde ik komt elkaar steeds tegen op events
10 verder lezen.” en hebt al snel een band, want je Morcus (...) plaatst sinds begin 2021 30 kunt over dezelfde boeken praten. elke dag, zonder ooit een dag over te Ooit had het woord nerd een slaan, minstens één video op TikTok. stigma1). Sinds ik op BookTok zit, De teller staat inmiddels bijna op ben ik een trotse nerd. Ik weet nu dat
15 duizend. Video’s met recensies van er héél veel mensen zijn die boeken, unboxingvideo’s waarin ze 35 compleet verliefd kunnen worden op pakketjes die ze van uitgevers krijgt fictieve personages en die een openmaakt en opsommingen als: dit boekenkast hebben die de helft van zijn de boeken die me het hardst aan hun huis inneemt.” (...)
bron: www.nrc.nl, 2023
noot 1 stigma = iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie
Opgave 2 De meent en de oceaan
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het sociaalconstructivisme-paradigma of het functionalisme-paradima en informatie uit tekst 1 om een aanname van het gekozen paradigma te illustreren (1) • een redenering dat het gekozen paradigma de veranderde betekenis van het woord nerd onder young-adult-liefhebbers kan beschrijven, met een toepassing van een aanname van het gekozen paradigma (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het sociaalconstructivisme-paradigma kan de veranderde betekenis van het woord nerd beschrijven. Volgens tekst 1 komen young-adult- liefhebbers die heel veel lezen door BookTok met elkaar in contact. Het vele lezen is nog steeds ‘nerderig’, maar in plaats van een stigma wordt het iets om trots op te zijn (r. 26-33). (1) • Dat wil zeggen dat BookTokkers samen een betekenis hebben gegeven aan het begrip nerd die anders is dan voorheen, waarin een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma te herkennen is. (1) (2)
Gebruik tekst 1.
Vraag 3 2 punten
Leg uit dat de young-adult-liefhebbers in Nederland een groep vormen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept groepsvorming en informatie uit tekst 1.
Tekst 1
Young-adult
- de opmars van een literair genre
(...) BookTokker Daniëlla Morcus (28) 20 het huilen hebben gemaakt. Haar op runt een van de grootste kleur gesorteerde boekenkast Nederlandstalige boeken-accounts (‘rainbow shelves’ in BookTok-jargon) op TikTok: @daansbooks met 20,6K bevat bijna zeshonderd boeken. (...)
5 volgers. “Door Twilight, The Hunger Young-adult-liefhebbers in Nederland Games en Divergent ben ik echt 25 vormen een hechte community, zegt verliefd geworden op lezen. Ik wilde ze. “Ik heb via BookTok veel niet meer slapen en zegde afspraken vrienden en kennissen gemaakt. Je met vrienden af, zó graag wilde ik komt elkaar steeds tegen op events
10 verder lezen.” en hebt al snel een band, want je Morcus (...) plaatst sinds begin 2021 30 kunt over dezelfde boeken praten. elke dag, zonder ooit een dag over te Ooit had het woord nerd een slaan, minstens één video op TikTok. stigma1). Sinds ik op BookTok zit, De teller staat inmiddels bijna op ben ik een trotse nerd. Ik weet nu dat
15 duizend. Video’s met recensies van er héél veel mensen zijn die boeken, unboxingvideo’s waarin ze 35 compleet verliefd kunnen worden op pakketjes die ze van uitgevers krijgt fictieve personages en die een openmaakt en opsommingen als: dit boekenkast hebben die de helft van zijn de boeken die me het hardst aan hun huis inneemt.” (...)
bron: www.nrc.nl, 2023
noot 1 stigma = iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie
Opgave 2 De meent en de oceaan
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
Opgave 2 De meent en de oceaan
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding In 1968 beschreef de Amerikaanse ecoloog Hardin een gedachtenexperiment: de ‘tragedie van de meent’ (the tragedy of the commons). Het gedachtenexperiment speelt zich af op een meent, een bepaald stuk grond dat bedoeld is voor gemeenschappelijk gebruik. Een aantal herders, elk met een kudde schapen, gebruikt de meent om hun schapen te laten grazen. Elke herder wil zoveel mogelijk wol produceren en zal dus het aantal schapen in zijn kudde vergroten. Het nastreven van dat eigenbelang van elke herder zal echter onvermijdelijk leiden tot overbegrazing en daarmee tot uitputting van de gemeenschappelijke grond. Dat is de tragedie van de meent. In 2023 sloten de VN-lidstaten een oceaanverdrag over het duurzaam beheer van de oceanen. De oceaan uit het VN-verdrag is vergelijkbaar met de meent uit het gedachtenexperiment.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Vraag 4 2 punten
Beredeneer of de herders in het gedachtenexperiment ‘tragedie van de meent’ met elkaar in conflict zijn. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit de inleiding van deze opgave.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord een redenering met de tegenstelling tussen de kortetermijnbelangen en langetermijnbelangen bevat, mogen scorepunten worden toegekend.
Gebruik de inleiding van deze opgave. Samenwerking tussen de herders zou een oplossing kunnen bieden voor de overbegrazing van de meent in het gedachtenexperiment ‘tragedie van de meent’. Effectieve samenwerking voldoet aan een aantal voorwaarden.
Vraag 5 3 punten
Beredeneer welke twee voorwaarden nodig zijn voor samenwerking tussen de herders. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit de inleiding van deze opgave;
- twee voorwaarden voor effectieve samenwerking en per voorwaarde informatie uit de inleiding van deze opgave.
Bekijk het antwoord
- twee voorwaarden voor effectieve samenwerking en per voorwaarde informatie uit de inleiding van de opgave (per juiste voorwaarde met informatie 1 scorepunt) (2p)
voorbeeld van een juist antwoord:
Opmerking Als het antwoord geen redenering bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.
Zie de inleiding van deze opgave. Het gedachtenexperiment ‘tragedie van de meent’ heeft overeenkomsten met een ander gedachtenexperiment: het dilemma van collectieve actie.
Vraag 6 1 punt
Welke aanname van welk paradigma is in beide gedachtenexperimenten te herkennen?
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat het rationele actor-paradigma en daarvan een aanname. voorbeeld van een juist antwoord: Dat actoren handelen op basis van een rationele afweging van (korte termijn) kosten en baten is de aanname van het rationele actor-paradigma die in beide gedachtenexperimenten te herkennen is. (1)
Gebruik tekst 2. Tekst 2 gaat over het bereikte akkoord van de VN over een verdrag dat de oceanen moet beschermen tegen vervuiling en overbevissing. Het dilemma van collectieve actie gaat over het gedrag van freeriders.
Vraag 7 2 punten
Beargumenteer of het VN-oceaanverdrag het dilemma van collectieve actie oplost. Gebruik in je argumentatie:
- een omschrijving van freeriders-gedrag;
- een omschrijving van het dilemma van collectieve actie en informatie uit tekst 2.
Tekst 2
Historisch VN-oceaanverdrag maakt weg vrij voor reservaten op zee
De Verenigde Naties hebben (…) na hoe geplande economische meer dan vijftien jaar onderhandelen activiteiten worden getoetst en een akkoord bereikt over een verdrag gemonitord; en afspraken over een dat de biodiversiteit van de oceanen 35 faire 1) verdeling van de opbrengsten.
5 moet beschermen. Het kan met recht (...) een historisch besluit worden genoemd. (...) Insiders wezen er zondag direct op dat het werk na het akkoord (…) pas Delegaties van circa 160 landen begint. De delegaties moeten nog werden het in New York eens over 40 eens terugkomen om het verdrag
10 een bindend (…)verdrag voor de formeel aan te nemen en afspraken bescherming van de biodiversiteit in te maken over de verdere uitwerking. de ‘high seas’, de internationale Vervolgens start het ratificatieproces: wateren ‘buiten nationale landen moeten het verdrag in eigen rechtsmacht’ die twee-derde van de 45 wetgeving verankeren. (…) Pas als
15 oceanen beslaan. De oceanen zijn een gekwalificeerde meerderheid van van immens belang voor al het leven veertig tot zestig landen het verdrag op de planeet (...) maar nog geen 1,2 heeft getekend, treedt het officieel in procent is beschermd. Dat maakt ze werking. (...) kwetsbaar voor vervuiling en 50 Het besluit van dit weekend mag (...)
20 overbevissing. Met het afgesproken historisch worden genoemd. ‘Dit verdrag kunnen in de oceanen verdrag is de gamechanger2) die de beschermde mariene gebieden (zee- oceanen zo hard nodig hebben’, zei reservaten) worden ingesteld. (...) Fabienne McLellan van ngo Het akkoord dat er nu ligt bevat de 55 OceanCare. In een wereld die
25 belangrijkste elementen die nodig geopolitiek verdeelder is dan ooit zijn zijn voor de bescherming en het de VN-lidstaten er (...) in geslaagd duurzaam beheer van de oceanen: hun onderlinge verdeeldheid te het internationaal-rechtelijk raamwerk overstijgen en te laten zien dat de om beschermde mariene gebieden te 60 natuur hen uiteindelijk allemaal
30 kunnen aanwijzen en af te spreken verbindt. Een teken van hoop. wat daar al dan niet mag; regels over
bron: de Volkskrant, 2023
noot 1 fair = eerlijk noot 2 gamechanger = gebeurtenis die de situatie totaal verandert
Opgave 3 Mensen en dingen
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord geen argumentatie bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
Gebruik tekst 2.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer dat het sluiten van het VN-akkoord past bij de institutionalisering van het beheer van oceanen. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie uit tekst 2.
Tekst 2
Historisch VN-oceaanverdrag maakt weg vrij voor reservaten op zee
De Verenigde Naties hebben (…) na hoe geplande economische meer dan vijftien jaar onderhandelen activiteiten worden getoetst en een akkoord bereikt over een verdrag gemonitord; en afspraken over een dat de biodiversiteit van de oceanen 35 faire 1) verdeling van de opbrengsten.
5 moet beschermen. Het kan met recht (...) een historisch besluit worden genoemd. (...) Insiders wezen er zondag direct op dat het werk na het akkoord (…) pas Delegaties van circa 160 landen begint. De delegaties moeten nog werden het in New York eens over 40 eens terugkomen om het verdrag
10 een bindend (…)verdrag voor de formeel aan te nemen en afspraken bescherming van de biodiversiteit in te maken over de verdere uitwerking. de ‘high seas’, de internationale Vervolgens start het ratificatieproces: wateren ‘buiten nationale landen moeten het verdrag in eigen rechtsmacht’ die twee-derde van de 45 wetgeving verankeren. (…) Pas als
15 oceanen beslaan. De oceanen zijn een gekwalificeerde meerderheid van van immens belang voor al het leven veertig tot zestig landen het verdrag op de planeet (...) maar nog geen 1,2 heeft getekend, treedt het officieel in procent is beschermd. Dat maakt ze werking. (...) kwetsbaar voor vervuiling en 50 Het besluit van dit weekend mag (...)
20 overbevissing. Met het afgesproken historisch worden genoemd. ‘Dit verdrag kunnen in de oceanen verdrag is de gamechanger2) die de beschermde mariene gebieden (zee- oceanen zo hard nodig hebben’, zei reservaten) worden ingesteld. (...) Fabienne McLellan van ngo Het akkoord dat er nu ligt bevat de 55 OceanCare. In een wereld die
25 belangrijkste elementen die nodig geopolitiek verdeelder is dan ooit zijn zijn voor de bescherming en het de VN-lidstaten er (...) in geslaagd duurzaam beheer van de oceanen: hun onderlinge verdeeldheid te het internationaal-rechtelijk raamwerk overstijgen en te laten zien dat de om beschermde mariene gebieden te 60 natuur hen uiteindelijk allemaal
30 kunnen aanwijzen en af te spreken verbindt. Een teken van hoop. wat daar al dan niet mag; regels over
bron: de Volkskrant, 2023
noot 1 fair = eerlijk noot 2 gamechanger = gebeurtenis die de situatie totaal verandert
Opgave 3 Mensen en dingen
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van ‘min of meer geformaliseerde regels’ uit het kernconcept institutionalisering en informatie uit r. 8-36 van tekst 2 (1) • een redenering dat het sluiten van het VN-akkoord past bij de institutionalisering van het duurzaam beheer van oceanen, met een toepassing van ‘het reguleren van onderling gedrag’ van staten uit het kernconcept institutionalisering en informatie uit r. 8-36 van tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 2 staat dat met het sluiten van het VN-akkoord is afgesproken dat economische activiteiten in beschermde oceanen worden getoetst en gemonitord (r. 32-34), wat formeel vastgelegde regels zijn. (1) • Volgens tekst 2 worden de opbrengsten eerlijk verdeeld worden tussen deze landen (r. 34-35). Dus reguleren deze regels over het duurzaam beheren en benutten van de oceanen de relaties tussen de landen die het VN-akkoord hebben gesloten. (1) (2)
Zie tekst 2.
Vraag 9 1 punt
Welke vorm van internationale samenwerking is te herkennen in het VN-oceaanverdrag?
Tekst 2
Historisch VN-oceaanverdrag maakt weg vrij voor reservaten op zee
De Verenigde Naties hebben (…) na hoe geplande economische meer dan vijftien jaar onderhandelen activiteiten worden getoetst en een akkoord bereikt over een verdrag gemonitord; en afspraken over een dat de biodiversiteit van de oceanen 35 faire 1) verdeling van de opbrengsten.
5 moet beschermen. Het kan met recht (...) een historisch besluit worden genoemd. (...) Insiders wezen er zondag direct op dat het werk na het akkoord (…) pas Delegaties van circa 160 landen begint. De delegaties moeten nog werden het in New York eens over 40 eens terugkomen om het verdrag
10 een bindend (…)verdrag voor de formeel aan te nemen en afspraken bescherming van de biodiversiteit in te maken over de verdere uitwerking. de ‘high seas’, de internationale Vervolgens start het ratificatieproces: wateren ‘buiten nationale landen moeten het verdrag in eigen rechtsmacht’ die twee-derde van de 45 wetgeving verankeren. (…) Pas als
15 oceanen beslaan. De oceanen zijn een gekwalificeerde meerderheid van van immens belang voor al het leven veertig tot zestig landen het verdrag op de planeet (...) maar nog geen 1,2 heeft getekend, treedt het officieel in procent is beschermd. Dat maakt ze werking. (...) kwetsbaar voor vervuiling en 50 Het besluit van dit weekend mag (...)
20 overbevissing. Met het afgesproken historisch worden genoemd. ‘Dit verdrag kunnen in de oceanen verdrag is de gamechanger2) die de beschermde mariene gebieden (zee- oceanen zo hard nodig hebben’, zei reservaten) worden ingesteld. (...) Fabienne McLellan van ngo Het akkoord dat er nu ligt bevat de 55 OceanCare. In een wereld die
25 belangrijkste elementen die nodig geopolitiek verdeelder is dan ooit zijn zijn voor de bescherming en het de VN-lidstaten er (...) in geslaagd duurzaam beheer van de oceanen: hun onderlinge verdeeldheid te het internationaal-rechtelijk raamwerk overstijgen en te laten zien dat de om beschermde mariene gebieden te 60 natuur hen uiteindelijk allemaal
30 kunnen aanwijzen en af te spreken verbindt. Een teken van hoop. wat daar al dan niet mag; regels over
bron: de Volkskrant, 2023
noot 1 fair = eerlijk noot 2 gamechanger = gebeurtenis die de situatie totaal verandert
Opgave 3 Mensen en dingen
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Gebruik tekst 2. Er bestaat een aantal groepen theorieën dat het gedrag van staten verklaart. Een daarvan is de groep marxistische theorieën.
Vraag 10 2 punten
Verklaar met een andere groep theorieën dat staten een akkoord hebben bereikt over het VN-oceaanverdrag. Gebruik in je verklaring de naam en een omschrijving van de gekozen groep theorieën en informatie uit tekst 2.
Tekst 2
Historisch VN-oceaanverdrag maakt weg vrij voor reservaten op zee
De Verenigde Naties hebben (…) na hoe geplande economische meer dan vijftien jaar onderhandelen activiteiten worden getoetst en een akkoord bereikt over een verdrag gemonitord; en afspraken over een dat de biodiversiteit van de oceanen 35 faire 1) verdeling van de opbrengsten.
5 moet beschermen. Het kan met recht (...) een historisch besluit worden genoemd. (...) Insiders wezen er zondag direct op dat het werk na het akkoord (…) pas Delegaties van circa 160 landen begint. De delegaties moeten nog werden het in New York eens over 40 eens terugkomen om het verdrag
10 een bindend (…)verdrag voor de formeel aan te nemen en afspraken bescherming van de biodiversiteit in te maken over de verdere uitwerking. de ‘high seas’, de internationale Vervolgens start het ratificatieproces: wateren ‘buiten nationale landen moeten het verdrag in eigen rechtsmacht’ die twee-derde van de 45 wetgeving verankeren. (…) Pas als
15 oceanen beslaan. De oceanen zijn een gekwalificeerde meerderheid van van immens belang voor al het leven veertig tot zestig landen het verdrag op de planeet (...) maar nog geen 1,2 heeft getekend, treedt het officieel in procent is beschermd. Dat maakt ze werking. (...) kwetsbaar voor vervuiling en 50 Het besluit van dit weekend mag (...)
20 overbevissing. Met het afgesproken historisch worden genoemd. ‘Dit verdrag kunnen in de oceanen verdrag is de gamechanger2) die de beschermde mariene gebieden (zee- oceanen zo hard nodig hebben’, zei reservaten) worden ingesteld. (...) Fabienne McLellan van ngo Het akkoord dat er nu ligt bevat de 55 OceanCare. In een wereld die
25 belangrijkste elementen die nodig geopolitiek verdeelder is dan ooit zijn zijn voor de bescherming en het de VN-lidstaten er (...) in geslaagd duurzaam beheer van de oceanen: hun onderlinge verdeeldheid te het internationaal-rechtelijk raamwerk overstijgen en te laten zien dat de om beschermde mariene gebieden te 60 natuur hen uiteindelijk allemaal
30 kunnen aanwijzen en af te spreken verbindt. Een teken van hoop. wat daar al dan niet mag; regels over
bron: de Volkskrant, 2023
noot 1 fair = eerlijk noot 2 gamechanger = gebeurtenis die de situatie totaal verandert
Opgave 3 Mensen en dingen
Bekijk het antwoord
Opmerking Aan een antwoord met de groep realistische theorieën en de groep politiek psychologische theorieën mogen geen scorepunten worden toegekend.
Gebruik tekst 2.
Vraag 11 3 punten
Beredeneer dat het VN-oceaanverdrag een voorbeeld van globalisering is waarover zowel hyperglobalisten als andersglobalisten positief zullen zijn. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept globalisering;
- een standpunt van hyperglobalisten en informatie uit tekst 2;
- een standpunt van andersglobalisten en informatie uit tekst 2.
Tekst 2
Historisch VN-oceaanverdrag maakt weg vrij voor reservaten op zee
De Verenigde Naties hebben (…) na hoe geplande economische meer dan vijftien jaar onderhandelen activiteiten worden getoetst en een akkoord bereikt over een verdrag gemonitord; en afspraken over een dat de biodiversiteit van de oceanen 35 faire 1) verdeling van de opbrengsten.
5 moet beschermen. Het kan met recht (...) een historisch besluit worden genoemd. (...) Insiders wezen er zondag direct op dat het werk na het akkoord (…) pas Delegaties van circa 160 landen begint. De delegaties moeten nog werden het in New York eens over 40 eens terugkomen om het verdrag
10 een bindend (…)verdrag voor de formeel aan te nemen en afspraken bescherming van de biodiversiteit in te maken over de verdere uitwerking. de ‘high seas’, de internationale Vervolgens start het ratificatieproces: wateren ‘buiten nationale landen moeten het verdrag in eigen rechtsmacht’ die twee-derde van de 45 wetgeving verankeren. (…) Pas als
15 oceanen beslaan. De oceanen zijn een gekwalificeerde meerderheid van van immens belang voor al het leven veertig tot zestig landen het verdrag op de planeet (...) maar nog geen 1,2 heeft getekend, treedt het officieel in procent is beschermd. Dat maakt ze werking. (...) kwetsbaar voor vervuiling en 50 Het besluit van dit weekend mag (...)
20 overbevissing. Met het afgesproken historisch worden genoemd. ‘Dit verdrag kunnen in de oceanen verdrag is de gamechanger2) die de beschermde mariene gebieden (zee- oceanen zo hard nodig hebben’, zei reservaten) worden ingesteld. (...) Fabienne McLellan van ngo Het akkoord dat er nu ligt bevat de 55 OceanCare. In een wereld die
25 belangrijkste elementen die nodig geopolitiek verdeelder is dan ooit zijn zijn voor de bescherming en het de VN-lidstaten er (...) in geslaagd duurzaam beheer van de oceanen: hun onderlinge verdeeldheid te het internationaal-rechtelijk raamwerk overstijgen en te laten zien dat de om beschermde mariene gebieden te 60 natuur hen uiteindelijk allemaal
30 kunnen aanwijzen en af te spreken verbindt. Een teken van hoop. wat daar al dan niet mag; regels over
bron: de Volkskrant, 2023
noot 1 fair = eerlijk noot 2 gamechanger = gebeurtenis die de situatie totaal verandert
Opgave 3 Mensen en dingen
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord geen redenering bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.
Opgave 3 Mensen en dingen
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding Socioloog Oosterbaan schrijft in het boek Het leven van dingen over de relatie tussen mensen en dingen. Dingen, zoals een museum, een telefoon en een tandenborstel, nemen volgens Oosterbaan een prominente plek in onze samenleving in. Zo kunnen in dingen bijvoorbeeld persoonlijke gedachten en politieke ideeën tot uitdrukking komen.
Gebruik regel 1 tot en met 8 van tekst 3. De natiestaat is een samentrekking van de begrippen natie en staat.
Vraag 12 1 punt
Leg uit dat politicoloog Anderson met zijn term ‘imagined community’ de nadruk legt op de natie. Gebruik in je uitleg een omschrijving van natie en informatie uit tekst 3.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat politicoloog Anderson met de term ‘imagined community’ de nadruk legt op de natie, met een toepassing van een omschrijving van natie en informatie uit tekst 3. voorbeeld van een juist antwoord: Een natie wordt gevormd door een groep mensen die zich verbonden voelt door een bepaalde gedeelde cultuur, wat kan worden omschreven als een gemeenschap die in de verbeelding van haar leden bestaat, oftewel een ‘imagined community’ (r. 4-7). (1)
In tekst 3 geeft archeoloog Olson aan dat de natiestaat niet denkbaar is zonder dingen. Voorbeelden daarvan zijn volgens Oosterbaan: grenspalen en wapens. De interne soevereine macht van een staat heeft drie kenmerken.
Vraag 13 2 punten
Leg voor grenspalen en wapens uit dat deze dingen bij een staat passen. Gebruik in je uitleg per ding een ander kenmerk van de interne soevereine macht van de staat.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat grenspalen passen bij ‘een bepaald grondgebied’ van de staat, met een toepassing van dit kenmerk van de staat (1) • een uitleg dat wapens passen bij ‘het geweldsmonopolie’ van de staat, met een toepassing van dit kenmerk van de staat (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Grenspalen passen bij een staat, omdat zij verwijzen naar het grondgebied van de staat. Met grenspalen geeft de staat namelijk aan waar het eigen grondgebied begint en eindigt. (1) • Ook wapens passen bij een staat, omdat de staat geweldsmonopolie heeft. De staat bepaalt namelijk wie wapens mag bezitten en wie niet. (1) (2)
Gebruik tekst 3. Culturen kennen zowel materiële als immateriële aspecten. In tekst 3 staan voorbeelden van beide aspecten van cultuur.
Vraag 14 2 punten
Leg uit dat immateriële aspecten van cultuur gematerialiseerd kunnen zijn in dingen. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- een voorbeeld van een immaterieel aspect van cultuur uit tekst 3 en een voorbeeld van een bijpassend materieel aspect van cultuur uit tekst 3.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een voorbeeld van een immaterieel aspect van cultuur uit tekst 3 en een voorbeeld van een bijpassend materieel aspect van cultuur uit tekst 3 (1) • een uitleg dat immateriële aspecten van cultuur gematerialiseerd kunnen zijn in dingen, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 3 staat dat mensen dagelijks gebruikmaken van taal (r. 35), wat een immaterieel aspect van cultuur is. Dat doen ze bijvoorbeeld via een telefoon (r. 39), wat een materieel aspect van cultuur is. (1) • Uitdrukkingsvormen van mensen, zoals taal, kunnen gematerialiseerd zijn in dingen, zoals telefoons. Telefoneren is namelijk een uitdrukkingsvorm van taal die mensen als lid van de samenleving hebben verworven. (1) (2)
Gebruik tekst 4. Er zijn drie vormen van socialisatie: primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.
Vraag 15 2 punten
Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in tekst 4, waarin Oosterbaan zijn tanden poetst met zijn elektrische tandenborstel. Gebruik in je uitleg:
- een vorm van socialisatie, een omschrijving daarvan en informatie uit tekst 4;
- de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit tekst 4.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Tekst 4
Menselijker
(…) [Toen] ik vanochtend mijn tanden 15 denkt dat hij rationeel handelt, maar poetste, kreeg ik een paar subtiele toch ook vatbaar is voor de ‘magisch- wenken van de fabriek waar die mythische fantasieën’ die de wereld borstel was gemaakt. Om de dertig van de objecten oproept. Die term is
5 seconden stopte het motortje een van de antropoloog Jojada Verrips, kort ogenblik. Het is de bedoeling dat 20 die signaleert dat door de technische ik de borstel dan verplaats naar een vooruitgang ‘het onderscheid tussen ander deel van mijn gebit, om te mensen en dingen steeds kleiner voorkomen dat ik te lang op één wordt’. (…) Zeker als die dingen
10 gedeelte boen, en andere gedeelten steeds meer kunnen, en zeker als oversla. ‘Ja, ja,’ mompel ik dan tegen 25 een groot aantal mensen ‘niet het mijn tandenborstel, ‘rustig maar’. flauwste benul’ heeft van de werking En ik besef dat ik eigenlijk ook zo van die dingen. iemand ben. Iemand die van zichzelf
bron: W. Oosterbaan, 2021
Opgave 4 Politiek vertrouwen
figuur 1
Vertrouwen van de bevolking (18+) in de Tweede Kamer en de regering, 2008-2021 (in procenten)
bron: Stichting Cito - SCP, 2021
Toelichting De mate van vertrouwen op de y-as is het percentage respondenten dat ten minste het cijfer 6 geeft als antwoord op de vraag “Hoeveel vertrouwen heeft u op dit moment in de volgende instellingen in Nederland?” op een schaal van 1 (geen enkel vertrouwen) tot 10 (alle vertrouwen).
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
Gebruik tekst 4.
Vraag 16 2 punten
Beredeneer dat de interactie tussen Oosterbaan en zijn elektrische tandenborstel past bij een gerationaliseerde samenleving. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 4.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Tekst 4
Menselijker
(…) [Toen] ik vanochtend mijn tanden 15 denkt dat hij rationeel handelt, maar poetste, kreeg ik een paar subtiele toch ook vatbaar is voor de ‘magisch- wenken van de fabriek waar die mythische fantasieën’ die de wereld borstel was gemaakt. Om de dertig van de objecten oproept. Die term is
5 seconden stopte het motortje een van de antropoloog Jojada Verrips, kort ogenblik. Het is de bedoeling dat 20 die signaleert dat door de technische ik de borstel dan verplaats naar een vooruitgang ‘het onderscheid tussen ander deel van mijn gebit, om te mensen en dingen steeds kleiner voorkomen dat ik te lang op één wordt’. (…) Zeker als die dingen
10 gedeelte boen, en andere gedeelten steeds meer kunnen, en zeker als oversla. ‘Ja, ja,’ mompel ik dan tegen 25 een groot aantal mensen ‘niet het mijn tandenborstel, ‘rustig maar’. flauwste benul’ heeft van de werking En ik besef dat ik eigenlijk ook zo van die dingen. iemand ben. Iemand die van zichzelf
bron: W. Oosterbaan, 2021
Opgave 4 Politiek vertrouwen
figuur 1
Vertrouwen van de bevolking (18+) in de Tweede Kamer en de regering, 2008-2021 (in procenten)
bron: Stichting Cito - SCP, 2021
Toelichting De mate van vertrouwen op de y-as is het percentage respondenten dat ten minste het cijfer 6 geeft als antwoord op de vraag “Hoeveel vertrouwen heeft u op dit moment in de volgende instellingen in Nederland?” op een schaal van 1 (geen enkel vertrouwen) tot 10 (alle vertrouwen).
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van ‘het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid’ of ‘het doelgericht inzetten van middelen’ uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 4 (1) • een redenering dat de interactie tussen Oosterbaan en zijn tandenborstel past bij een gerationaliseerde samenleving, met een toepassing van ‘de bedoeling de werkelijkheid voorspelbaar en beheersbaar te maken’ of ‘het bereiken van zo efficiënt en effectief mogelijke resultaten’ uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De elektrische tandenborstel is een middel met een bedoeling (r. 6). Deze tandenborstel is namelijk ontworpen om de poetser, zoals Oosterbaan in tekst 4, zo doelgericht en optimaal mogelijk zijn tanden te laten poetsen. (1) • Dat de tandenborstel zelf aangeeft aan Oosterbaan wanneer hij ergens lang genoeg heeft gepoetst en zijn tandenborstel moet verplaatsen, helpt hem om in een zo kort mogelijke tijd overal te poetsen (r. 4-12). De elektrische tandenborstel helpt Oosterbaan dus om efficiënt en systematisch het doel van schone tanden te bereiken. (1) (2)
Gebruik tekst 4. Volgens socioloog Max Weber gaat rationalisering gepaard met een onttovering van de wereld.
Vraag 17 2 punten
Beredeneer dat de interactie tussen Oosterbaan en zijn elektrische tandenborstel niet past bij de onttovering van de wereld. Gebruik in je redenering een omschrijving van Webers onttovering van de wereld en informatie uit tekst 4.
Tekst 3
Waarom dingen?
De Amerikaanse politicoloog Dingen geven stabiliteit, zegt Olson. Benedict Anderson is beroemd ‘Things make history slow’. We geworden door voor de natiestaat de worden niet elke dag wakker in een term imagined community te wereld die compleet nieuw is, de
5 gebruiken, een gemeenschap die 25 dingen die ons omringen zijn er alleen in de verbeelding bestaat, gewoon nog. De wekker, het bed, de omdat de leden elkaar niet badkamer, de keuken, de fiets, het persoonlijk kennen. Maar, zegt [de fietspad naar kantoor, het bureau Noorse archeoloog Bjørnar] Olson, daar en de la met potloden en een
10 de natiestaat is veel minder ‘poreus 30 nietmachine. En terwijl sociologen en en luchtig’ dan die term impliceert. Zij antropologen erop zullen wijzen dat is niet denkbaar zonder het ‘harde ze heus wel weten dat de mensen werk’ van talrijke niet-menselijke niet elke dag opnieuw hoeven te agenten: drukpersen, kranten, beginnen, dat ze kunnen
15 telefoonnetten, wegen, schepen, 35 voortborduren op taal, relaties, geologisch onderzoek, postkantoren, gewoontes, kortom op cultuur, musea, postzegels, grenspalen, betoogt Olson dat dat allemaal niet douaneposten, et cetera. En wapens, mogelijk zou zijn zonder huizen, had Olson er nog aan toe kunnen straten, kabel en telefoons. (…)
20 voegen.
bron: W. Oosterbaan, 2021
Tekst 4
Menselijker
(…) [Toen] ik vanochtend mijn tanden 15 denkt dat hij rationeel handelt, maar poetste, kreeg ik een paar subtiele toch ook vatbaar is voor de ‘magisch- wenken van de fabriek waar die mythische fantasieën’ die de wereld borstel was gemaakt. Om de dertig van de objecten oproept. Die term is
5 seconden stopte het motortje een van de antropoloog Jojada Verrips, kort ogenblik. Het is de bedoeling dat 20 die signaleert dat door de technische ik de borstel dan verplaats naar een vooruitgang ‘het onderscheid tussen ander deel van mijn gebit, om te mensen en dingen steeds kleiner voorkomen dat ik te lang op één wordt’. (…) Zeker als die dingen
10 gedeelte boen, en andere gedeelten steeds meer kunnen, en zeker als oversla. ‘Ja, ja,’ mompel ik dan tegen 25 een groot aantal mensen ‘niet het mijn tandenborstel, ‘rustig maar’. flauwste benul’ heeft van de werking En ik besef dat ik eigenlijk ook zo van die dingen. iemand ben. Iemand die van zichzelf
bron: W. Oosterbaan, 2021
Opgave 4 Politiek vertrouwen
figuur 1
Vertrouwen van de bevolking (18+) in de Tweede Kamer en de regering, 2008-2021 (in procenten)
bron: Stichting Cito - SCP, 2021
Toelichting De mate van vertrouwen op de y-as is het percentage respondenten dat ten minste het cijfer 6 geeft als antwoord op de vraag “Hoeveel vertrouwen heeft u op dit moment in de volgende instellingen in Nederland?” op een schaal van 1 (geen enkel vertrouwen) tot 10 (alle vertrouwen).
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • informatie uit tekst 4 om onttovering van de wereld te illustreren (1) • een redenering dat de interactie tussen Oosterbaan en zijn elektrische tandenborstel niet past bij de onttovering van de wereld, met een toepassing van Webers onttovering van de wereld (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens Oosterbaan is hij ook vatbaar voor de magische kant van dingen, omdat hij tegen zijn tandenborstel praat (r. 11-12). (1) • Die magie past niet bij de onttovering van de wereld. Volgens Weber kennen mensen in moderne samenlevingen juist geen magie meer toe aan dingen, zoals elektrische tandenborstels. (1) (2)
Opgave 4 Politiek vertrouwen
Bij deze opgave horen figuur 1 en de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) doet continu onderzoek naar de publieke opinie in Nederland. Het SCP voert daarvoor regelmatig enquêtes uit onder de Nederlandse bevolking. Met de enquêtes meet het SCP onder meer het politiek vertrouwen onder de Nederlandse bevolking. Deze opgave gaat over het vertrouwen dat burgers hebben in politici.
Gebruik figuur 1. Figuur 1 laat de ontwikkeling zien van het politiek vertrouwen van 2008 tot en met 2021.
Vraag 18 1 punt
Beoordeel of de correlatie sterk of zwak is tussen het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer en het vertrouwen van burgers in de regering. Gebruik in je beoordeling een omschrijving van correlatie en gegevens uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een beoordeling dat de correlatie sterk is tussen het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer en het vertrouwen in de regering, met een toepassing van correlatie en gegevens uit figuur 1. voorbeeld van een juist antwoord: In figuur 1 is te zien dat als het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer stijgt, het vertrouwen in de regering bijna evenredig stijgt. Datzelfde geldt voor de dalende trend. Dus toont de figuur een sterk verband tussen beide variabelen, oftewel een sterke correlatie tussen het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer en het vertrouwen van burgers in de regering. (1)
Gebruik figuur 1. Dat variabelen correleren is een voorwaarde voor causaliteit tussen twee variabelen.
Vraag 19 2 punten
Beredeneer met een andere voorwaarde dat er geen causaliteit vast te stellen is tussen het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer en het vertrouwen van burgers in de regering. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van causaliteit;
- een voorwaarde voor causaliteit en gegevens uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van een omschrijving van causaliteit (1) • een redenering dat er geen causaliteit vast te stellen is tussen het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer en het vertrouwen van burgers in de regering, met een toepassing van een voorwaarde voor causaliteit en gegevens uit figuur 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord • Causaliteit tussen de twee variabelen zou betekenen dat een stijging in het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer veroorzaakt wordt door een stijging van het vertrouwen van burgers in de regering (of vice versa). (1) • In figuur 1 is te zien dat het vertrouwen van burgers in de Tweede Kamer soms eerder, soms tegelijkertijd en soms later daalt dan het vertrouwen in de regering. Een voorwaarde voor een causaal verband is dat (een verandering van) de onafhankelijke variabele in de tijd vooraf gaat aan (een verandering van) de afhankelijke variabele. Dit is in figuur 1 niet het geval. of In figuur 1 is te zien dat het vertrouwen in de regering en de Tweede Kamer steeds dezelfde trend laten zien. Dezelfde trend voor beide politieke organen kan een andere oorzaak hebben, bijvoorbeeld een bredere verandering van het vertrouwen in ‘de politiek’. Voor het vaststellen van causaliteit moet gecontroleerd zijn op verstorende/andere variabelen. Dat blijkt niet uit figuur 1. (1) (2)
Zie figuur 1.
Vraag 20 1 punt
Op welke vraag geeft de toelichting van figuur 1 antwoord? Op de vraag
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Begin 2020 werd duidelijk dat een coronavirus zich snel in Nederland verspreidde. Er werd al gauw over een coronacrisis gesproken. De regering kondigde ingrijpende maatregelen af om de verspreiding van het virus tegen te gaan en de capaciteit van ziekenhuizen te vergroten. Veel van de maatregelen gingen direct in. In het besluiten tot deze maatregelen is een barrière uit het barrièremodel te herkennen, namelijk het beslissen over beleidsmatige oplossingen. Het barrièremodel onderscheidt hindermacht en realisatiemacht.
Vraag 21 2 punten
Beredeneer met een andere barrière welk type macht van de regering vergroot is door te spreken over een coronacrisis. Gebruik in je redenering:
- een omschrijving van de gekozen barrière uit het barrièremodel;
- een omschrijving van hindermacht of realisatiemacht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van de barrière ‘het (h)erkend krijgen van een probleem als politiek probleem’ of ‘het afwegen van de prioriteit van bepaalde wensen of behoeften’ van het barrièremodel (1) • een redenering dat door het spreken over een coronacrisis de hindermacht of realisatiemacht van de regering vergroot is, met een toepassing van het gekozen type macht uit het barrièremodel (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Vanwege de snelle verspreiding van een coronavirus en de grote gevolgen voor de gezondheid(szorg) wilde de regering snel handelen. Het coronavirus werd herkend als een politiek probleem, wat een barrière is uit het barrièremodel. (1) • Door te spreken over een coronacrisis kunnen barrières die politieke besluiten van de regering vertragen makkelijker genomen worden, wat het vermogen van de regering vergroot om maatregelen te nemen. Dus is door te spreken over een coronacrisis de realisatiemacht van de regering vergroot. of Door te spreken over een coronacrisis kunnen barrières die politieke besluiten die de regering verhinderen snel te handelen moeilijker genomen worden, wat het vermogen van de regering vergroot om maatregelen tegen te houden. Dus is door te spreken over een coronacrisis de hindermacht van de regering vergroot. (1) (2)
Gebruik de inleiding van vraag 21 en figuur 1. Er zijn verschillende bronnen van gezag, zoals de kwaliteiten die aan de actor worden toegeschreven. Tussen eind 2019 en voorjaar 2020 verspreidde het coronavirus zich vanuit de wereld over heel Nederland.
Vraag 22 2 punten
Geef met een andere bron van gezag een verklaring voor de verandering in het vertrouwen in de Tweede Kamer en de regering tijdens de verspreiding van het coronavirus. Gebruik in je verklaring:
- gegevens uit figuur 1 over de periode tussen eind 2019 en voorjaar 2020;
- een bron van gezag en informatie uit de inleiding van vraag 21.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • het noemen van een stijging/toename van het vertrouwen in de Tweede Kamer en de regering tussen eind 2019 en voorjaar 2020 in figuur 1 en ‘positie’ of ‘prestaties’ als een bron van gezag (1) • een verklaring met ‘positie’ of ‘prestaties’ als een bron van gezag voor de stijging in het vertrouwen in de Tweede Kamer en de regering, met een toepassing van de gekozen bron van gezag en informatie uit de inleiding van vraag 21 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Uit figuur 1 blijkt dat het percentage van de bevolking dat vertrouwen heeft in de Tweede Kamer en de regering tussen eind 2019 en voorjaar 2020 hard is gestegen (van ongeveer 50 naar 75 procent). Het vertrouwen van de bevolking kan in die periode zijn gegroeid door de positie van de Tweede Kamer en de regering. (1) • Burgers zien het namelijk als taak van de overheid om maatregelen te nemen tijdens de uitbraak van het coronavirus. Die taak toont de centrale positie van de Tweede Kamer en de regering, wat een bron van gezag is. (1) of • Uit figuur 1 blijkt dat het percentage van de bevolking dat vertrouwen heeft in de Tweede Kamer en de regering tussen eind 2019 en voorjaar 2020 hard is gestegen (van ongeveer 50 naar 75 procent). Het vertrouwen van de bevolking kan in die periode zijn gegroeid door de prestaties van de Tweede Kamer en de regering. (1) • Burgers zien namelijk tijdens de verspreiding van het coronavirus dat de Tweede Kamer en de regering snel maatregelen nemen. Deze maatregelen zijn prestaties van beide politieke organen, wat een bron van gezag is. (1) (2)
Gebruik tekst 5. Polity is een van de drie aspecten van politiek.
Vraag 23 1 punt
Geef aan op welk ander aspect van politiek de kritiek van een deel van de Nederlanders op de politiek zich richt. Gebruik in je antwoord het gekozen aspect en informatie uit tekst 5.
Tekst 5
Politieke onvrede: kritiek op inhoud en vorm
(…) Nederlanders kijken naar de 10 kwesties, zoals het klimaat, de politiek voor oplossingen voor woningmarkt of de toeslagenaffaire. verschillende maatschappelijke Naast inhoudelijke kritiek hebben problemen en zijn kritisch wanneer mensen ook kritiek op de vorm: op de
5 die uitblijven. huidige politiek-bestuurlijke cultuur. (…) Voor een deel van de 15 Nederlanders maken bezwaar tegen Nederlanders draait politieke het geruzie dat ze in Den Haag zien ontevredenheid (…) om de reactie en verwijten de politiek niet te weten [van de politiek] op inhoudelijke wat er onder burgers speelt. (…)
bron: SCP, 2022
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat policy of politics (of een omschrijving daarvan) als aspect van politiek waarop de kritiek van een deel van de Nederlanders op de politiek zich richt en daarover informatie uit tekst 5. voorbeeld van een juist antwoord: In tekst 5 staat dat een deel van de Nederlanders kritisch is als de politiek geen oplossingen biedt voor inhoudelijke problemen, zoals klimaat of de toeslagenaffaire (r. 6-11), wat kritiek is op policy/het (ontbreken van het tot stand komen van) beleid. of In tekst 5 staat dat Nederlanders bezwaar maken tegen het geruzie in Den Haag (r. 15-16), wat kritiek is op politics/de processen (waarlangs conflicten worden opgelost). (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik tekst 5. De politieke onvrede die het SCP constateert bij burgers is te zien als een signaal aan politieke partijen. Politieke partijen vervullen verschillende functies. Een daarvan is de aggregatiefunctie.
Vraag 24 2 punten
Beredeneer voor een andere functie dat de politieke tevredenheid van burgers kan verbeteren als politieke partijen die functie beter vervullen. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van de gekozen functie en informatie uit tekst 5.
Tekst 5
Politieke onvrede: kritiek op inhoud en vorm
(…) Nederlanders kijken naar de 10 kwesties, zoals het klimaat, de politiek voor oplossingen voor woningmarkt of de toeslagenaffaire. verschillende maatschappelijke Naast inhoudelijke kritiek hebben problemen en zijn kritisch wanneer mensen ook kritiek op de vorm: op de
5 die uitblijven. huidige politiek-bestuurlijke cultuur. (…) Voor een deel van de 15 Nederlanders maken bezwaar tegen Nederlanders draait politieke het geruzie dat ze in Den Haag zien ontevredenheid (…) om de reactie en verwijten de politiek niet te weten [van de politiek] op inhoudelijke wat er onder burgers speelt. (…)
bron: SCP, 2022
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • rekruterings-/selectiefunctie, mobilisatiefunctie, articulatiefunctie of communicatiefunctie en informatie over de gekozen functie van politieke partijen (1) • een redenering dat de politieke tevredenheid van burgers kan verbeteren als politieke partijen de gekozen functie beter vervullen, met een toepassing van de gekozen functie van politieke partijen (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 5 staat dat burgers kritisch zijn als vanuit de politiek oplossingen voor maatschappelijke problemen uitblijven (r. 1-5). De politieke tevredenheid van burgers kan verbeteren als politieke partijen hun articulatiefunctie beter vervullen. (1) • Want de kritiek van burgers kan erop wijzen dat maatschappelijke wensen van burgers onvoldoende op de politieke agenda worden gezet door politieke partijen. (1) (2)
Gebruik tekst 6. In tekst 6 wordt gesteld dat het idee van ‘de authentieke Nederlander’ op gespannen voet staat met het pluralismebeginsel, namelijk de gedachte dat in een democratisch stelsel uiteenlopende opvattingen en levensbeschouwingen vertegenwoordigd worden.
Vraag 25 2 punten
Leg deze stelling uit met de begrippen insluiting en uitsluiting. Gebruik in je uitleg per begrip een omschrijving en informatie uit tekst 6.
Tekst 6
De Nederlandse politiek staat voor een ingewikkelde opgave
(…) Hoewel politici aan het 15 buitengesloten. Hierbij bestaat het vertrouwen kunnen werken door te risico dat een bepaalde groep voor luisteren naar die diverse geluiden uit zichzelf de status van ‘authentieke de samenleving, staan ze ook voor Nederlanders’ claimt. Volgens deze
5 een andere uitdaging. [Een deel van manier van denken staat dit de respondenten in het SCP- 20 ‘authentieke volk’ tegenover een onderzoek Burgerperspectieven ‘immorele elite’ die enerzijds vooral beschrijft Nederlanders als] een op zichzelf gericht is en anderzijds eensgezinde, uniforme bevolking. ‘buitenstaanders’ zou voortrekken.
10 Sommige mensen noemen de Een groep die zich positioneert als ‘gewone bevolking’ alsof er een 25 een eensgezinde, uniforme eenheid eensgezinde identiteit van ‘de
- als de Nederlandse bevolking
- zet Nederlander’ is, waarbij bepaalde zo het pluralismebeginsel1) van de minderheidsgroepen worden (…) democratie onder druk.
bron: SCP, 2022
noot 1 het pluralismebeginsel = de gedachte dat in een democratisch stelsel uiteenlopende opvattingen en levensbeschouwingen vertegenwoordigd worden
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van een omschrijving van insluiting en informatie uit tekst 6 (1) • een uitleg dat het idee van ‘de authentieke Nederlander’ op gespannen voet staat met het pluralismebeginsel, met een toepassing van een omschrijving van uitsluiting en informatie uit tekst 6 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 6 staat dat sommige mensen in het onderzoek spreken over de ‘gewone bevolking’ alsof er een eensgezinde identiteit van ‘de Nederlander’ is (r. 10-13). Het spreken over ‘gewone bevolking’ geeft deze mensen een identiteit, namelijk het idee van authentieke Nederlanders. Dus gaat dit idee van authentieke Nederlanders over insluiting van burgers met een Nederlandse achtergrond. (1) • Volgens het SCP sluiten mensen die een eensgezinde uniforme bevolking beschrijven bepaalde minderheidsgroepen buiten (r. 5-15), Omdat de minderheidsgroepen uitgesloten worden, worden in het idee van authentieke Nederlanders geen andere opvattingen en levensbeschouwingen vertegenwoordigd. Dus staat het idee van ‘de authentieke Nederlander’ op gespannen voet met het pluralismebeginsel. (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2025, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-25-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1 loopt tot vraag 25. Van 21 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (6), vorming (5) en verandering (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-25-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.