Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 Kringlooplandbouw, Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie, Opgave 3 Coffin homes.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 28. Van 25 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (11), vorming (6) en verhouding (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 2-4, 8-10, 13-15, 17, 27 | 11 |
| Vorming | 6-7, 11-12, 16, 26 | 6 |
| Verhouding | 5, 19, 23, 28 | 4 |
| Verandering | 1, 18 | 2 |
| Binding | 20, 22 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verhouding (16% van de vragen, gemiddeld 8%) en vorming (24% van de vragen, gemiddeld 18%). Minder over macht en gezag (44% van de vragen, gemiddeld 51%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 Kringlooplandbouw
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Op wereldschaal is Nederland een belangrijke exporteur van landbouwproducten, zoals bloemen en zuivel. Nederland importeert ook veel. De landbouwgrond van het Nederlandse voedsel ligt voor ongeveer driekwart in het buitenland. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Nederlandse overheid de modernisering van de landbouw gestimuleerd voor voedselzekerheid en economische groei. De ontwikkeling van onder meer kunstmest en gespecialiseerde landbouwmachines heeft geleid tot schaalvergroting, intensivering, kostprijsverlaging en groei van internationale handel. De enorme toename van de productiviteit van de Nederlandse landbouw heeft gezorgd voor economische successen, maar ook voor ecologisch zeer belastende landbouw. In 2018 dringt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een adviesorgaan voor de overheid, aan op een overgang naar een toekomstbestendig landbouwsysteem. Het kabinet komt in 2018 met een nieuwe landbouwvisie. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geeft in deze visie aan dat Nederland zal moeten overstappen naar kringlooplandbouw.
Gebruik de inleiding.
Vraag 1 1 punt
Leg uit dat in het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines een gerationaliseerde landbouw te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
- informatie uit de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat in het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines een gerationaliseerde landbouw te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept rationalisering waaruit blijkt dat middelen doelgericht zijn ingezet om zo efficiënt/effectief mogelijke resultaten te bereiken en informatie daarover uit de inleiding. voorbeeld van een juist antwoord: In een gerationaliseerde landbouw worden middelen zoals gespecialiseerde landbouwmachines doelgericht ingezet om zo efficiënt en effectief mogelijke resultaten te bereiken. In de inleiding staat dat de ontwikkeling van onder meer gespecialiseerde landbouwmachines heeft geleid tot bijvoorbeeld kostprijsverlaging voor economisch succes. Dus is in het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines een gerationaliseerde landbouw te herkennen. (1)
Gebruik tekst 1. Minister Schouten maakt deel uit van het kabinet-Rutte III, namens de ChristenUnie, een confessionele partij. Rentmeesterschap is een uitgangspunt van de confessionele stroming.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat in de landbouwvisie van het kabinet een confessionele opvatting over globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip rentmeesterschap;
- informatie uit tekst 1 om rentmeesterschap te illustreren;
- de omschrijving van het kernconcept globalisering;
- een voorbeeld uit tekst 1 om globalisering te illustreren.
Tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse 25 Bij kringlooplandbouw draait het landbouwsector op de schop gaat. erom dat boeren en tuinders de Boeren moeten niet langer zo bodem en natuur niet onnodig goedkoop mogelijk produceren, maar belasten. Veevoer moet niet langer
5 zorgen voor ‘kringlooplandbouw’. Dat worden geïmporteerd uit betekent: koeien vaker in de wei, 30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk minder veevoer importeren en zelf worden verbouwd of uit de stoppen met kunstmest. directe omgeving van een boerderij komen. Ook moet meer dierlijke mest Dat staat in de nieuwe landbouwvisie op het land komen, in plaats van
10 van het kabinet, die vandaag wordt 35 chemisch geproduceerde kunstmest. gepresenteerd door minister Carola (…) Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. “De manier waarop “Het is duidelijk dat de overgang naar we nu ons voedsel produceren raakt kringlooplandbouw een ingrijpende
15 steeds verder uit balans”, zegt de keuze is die niet van de ene op de minister. “Het moet anders.” andere dag wordt gemaakt en die
40 van velen bereidheid vraagt tot Volgens Schouten kan Nederland de ingrijpende veranderingen. (…) Mijn voedselvoorziening alleen doel is dat Nederland in 2030 veiligstellen als wordt overgestapt op koploper is op het gebied van
20 kringlooplandbouw. “We moeten kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik immers voorkomen dat we bodem, 45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil water en grondstoffen uitputten en de meer zeggenschap krijgen in de temperatuur op aarde besteding van Europees geld voor de onaanvaardbaar verhogen.” agrarische sector.” (…)
naar: Algemeen Dagblad, 2018
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van rentmeesterschap en informatie daarover uit tekst 1 (1) • een uitleg dat in de landbouwvisie een confessionele opvatting over globalisering te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept globalisering en een voorbeeld daarvan uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Minister Schouten wil met de landbouwvisie voorkomen dat we de aarde uitputten (r. 20-22). In het voorkomen van het uitputten van de aarde is zorg voor de aarde op de lange termijn te herkennen, oftewel het idee van rentmeesterschap (1) • Om de aarde niet onnodig te belasten staat in de landbouwvisie van het kabinet dat veevoer niet langer moet worden geïmporteerd uit Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk zelf of in de directe omgeving moet worden verbouwd (r. 28-33). Dat betekent dat, volgens het kabinet, afhankelijkheden over landsgrenzen heen minder intensief moeten worden, wat een opvatting over globalisering is. Dus is in de landbouwvisie van het kabinet een confessionele opvatting over globalisering te herkennen (1) (2)
Gebruik tekst 1. Hyperglobalisten en andersglobalisten hebben andere opvattingen over globalisering. Van één van deze twee typen globalisten zijn twee opvattingen te herkennen in de landbouwvisie van het kabinet, zoals beschreven in tekst 1.
Vraag 3 2 punten
Leg uit welke twee opvattingen van welk type globalisten dat zijn. Gebruik in je uitleg:
- de naam van het gekozen type globalisten;
- twee opvattingen van dit type globalisten;
- per opvatting een voorbeeld uit tekst 1 waaruit de gekozen opvatting blijkt.
Tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse 25 Bij kringlooplandbouw draait het landbouwsector op de schop gaat. erom dat boeren en tuinders de Boeren moeten niet langer zo bodem en natuur niet onnodig goedkoop mogelijk produceren, maar belasten. Veevoer moet niet langer
5 zorgen voor ‘kringlooplandbouw’. Dat worden geïmporteerd uit betekent: koeien vaker in de wei, 30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk minder veevoer importeren en zelf worden verbouwd of uit de stoppen met kunstmest. directe omgeving van een boerderij komen. Ook moet meer dierlijke mest Dat staat in de nieuwe landbouwvisie op het land komen, in plaats van
10 van het kabinet, die vandaag wordt 35 chemisch geproduceerde kunstmest. gepresenteerd door minister Carola (…) Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. “De manier waarop “Het is duidelijk dat de overgang naar we nu ons voedsel produceren raakt kringlooplandbouw een ingrijpende
15 steeds verder uit balans”, zegt de keuze is die niet van de ene op de minister. “Het moet anders.” andere dag wordt gemaakt en die
40 van velen bereidheid vraagt tot Volgens Schouten kan Nederland de ingrijpende veranderingen. (…) Mijn voedselvoorziening alleen doel is dat Nederland in 2030 veiligstellen als wordt overgestapt op koploper is op het gebied van
20 kringlooplandbouw. “We moeten kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik immers voorkomen dat we bodem, 45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil water en grondstoffen uitputten en de meer zeggenschap krijgen in de temperatuur op aarde besteding van Europees geld voor de onaanvaardbaar verhogen.” agrarische sector.” (…)
naar: Algemeen Dagblad, 2018
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat in de landbouwvisie twee opvattingen van de andersglobalisten te herkennen zijn, met de opvatting van de andersglobalisten groeidenken indammen / overproductie tegengaan / overconsumptie tegengaan / verkwisting tegengaan / verdere belasting van het milieu tegengaan / uitputting van grondstoffen tegengaan en per opvatting een voorbeeld daarvan uit tekst 1 (per opvatting met voorbeeld 1 scorepunt).
voorbeeld van een juist antwoord:
Gebruik tekst 1. De politieke besluitvorming over kringlooplandbouw kan beschreven worden vanuit het systeemmodel. In het systeemmodel worden verschillende typen omgevingsfactoren in het politieke systeem onderscheiden, zoals ecologische en economische factoren.
Vraag 4 2 punten
Leg uit welk ander type omgevingsfactor van invloed is op de politieke besluitvorming over kringlooplandbouw, zoals beschreven in tekst 1. Gebruik in je uitleg:
- een type omgevingsfactor in het politieke systeem;
- een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen type omgevingsfactor.
Tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse 25 Bij kringlooplandbouw draait het landbouwsector op de schop gaat. erom dat boeren en tuinders de Boeren moeten niet langer zo bodem en natuur niet onnodig goedkoop mogelijk produceren, maar belasten. Veevoer moet niet langer
5 zorgen voor ‘kringlooplandbouw’. Dat worden geïmporteerd uit betekent: koeien vaker in de wei, 30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk minder veevoer importeren en zelf worden verbouwd of uit de stoppen met kunstmest. directe omgeving van een boerderij komen. Ook moet meer dierlijke mest Dat staat in de nieuwe landbouwvisie op het land komen, in plaats van
10 van het kabinet, die vandaag wordt 35 chemisch geproduceerde kunstmest. gepresenteerd door minister Carola (…) Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. “De manier waarop “Het is duidelijk dat de overgang naar we nu ons voedsel produceren raakt kringlooplandbouw een ingrijpende
15 steeds verder uit balans”, zegt de keuze is die niet van de ene op de minister. “Het moet anders.” andere dag wordt gemaakt en die
40 van velen bereidheid vraagt tot Volgens Schouten kan Nederland de ingrijpende veranderingen. (…) Mijn voedselvoorziening alleen doel is dat Nederland in 2030 veiligstellen als wordt overgestapt op koploper is op het gebied van
20 kringlooplandbouw. “We moeten kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik immers voorkomen dat we bodem, 45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil water en grondstoffen uitputten en de meer zeggenschap krijgen in de temperatuur op aarde besteding van Europees geld voor de onaanvaardbaar verhogen.” agrarische sector.” (…)
naar: Algemeen Dagblad, 2018
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • de relatie met staten als type omgevingsfactor dat van invloed is op het politieke systeem rondom de politieke besluitvorming over de kringlooplandbouw (1) • een uitleg dat het gekozen type omgevingsfactor van invloed is op de politieke besluitvorming over kringlooplandbouw en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een type omgevingsfactor dat van invloed is op het politieke systeem rondom de politieke besluitvorming over de kringlooplandbouw, is de relatie met andere staten (1) • In tekst 1 staat namelijk dat de minister steun uit Brussel, oftewel steun van andere EU-lidstaten, nodig heeft om meer zeggenschap te krijgen in de besteding van Europees geld voor de agrarische sector (r. 44-48). Dus is de relatie van Nederland met de EU-lidstaten van invloed op de politieke besluitvorming over kringlooplandbouw (1) (2)
Gebruik tekst 1. Volgens minister Schouten is overheidsingrijpen nodig om Nederlandse landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken.
Vraag 5 2 punten
Leg uit dat overheidsingrijpen nodig is om Nederlandse landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken, omdat voor de landbouwers onderling het dilemma van collectieve actie kan spelen. Gebruik in je uitleg:
- een collectief goed van de landbouwers;
- een omschrijving van het dilemma van collectieve actie;
- een voorbeeld uit tekst 1 om het dilemma van collectieve actie te illustreren.
Tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse 25 Bij kringlooplandbouw draait het landbouwsector op de schop gaat. erom dat boeren en tuinders de Boeren moeten niet langer zo bodem en natuur niet onnodig goedkoop mogelijk produceren, maar belasten. Veevoer moet niet langer
5 zorgen voor ‘kringlooplandbouw’. Dat worden geïmporteerd uit betekent: koeien vaker in de wei, 30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk minder veevoer importeren en zelf worden verbouwd of uit de stoppen met kunstmest. directe omgeving van een boerderij komen. Ook moet meer dierlijke mest Dat staat in de nieuwe landbouwvisie op het land komen, in plaats van
10 van het kabinet, die vandaag wordt 35 chemisch geproduceerde kunstmest. gepresenteerd door minister Carola (…) Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. “De manier waarop “Het is duidelijk dat de overgang naar we nu ons voedsel produceren raakt kringlooplandbouw een ingrijpende
15 steeds verder uit balans”, zegt de keuze is die niet van de ene op de minister. “Het moet anders.” andere dag wordt gemaakt en die
40 van velen bereidheid vraagt tot Volgens Schouten kan Nederland de ingrijpende veranderingen. (…) Mijn voedselvoorziening alleen doel is dat Nederland in 2030 veiligstellen als wordt overgestapt op koploper is op het gebied van
20 kringlooplandbouw. “We moeten kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik immers voorkomen dat we bodem, 45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil water en grondstoffen uitputten en de meer zeggenschap krijgen in de temperatuur op aarde besteding van Europees geld voor de onaanvaardbaar verhogen.” agrarische sector.” (…)
naar: Algemeen Dagblad, 2018
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een collectief goed van de landbouwers (1) • een uitleg dat overheidsingrijpen nodig is om de landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken, met een toepassing van het dilemma van collectieve actie en een voorbeeld daarvan uit tekst 1 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Alle landbouwers zijn gebaat bij balans in de natuur/voedselproductie (r.13-16) (1) • Om dit collectief goed te realiseren is volgens Schouten bereidheid tot ingrijpende veranderingen nodig (r. 36-41). Volgens het dilemma van collectieve actie zullen velen niet uit zichzelf tijd en geld steken in collectieve belangen. Uitgaande van de veronderstelling dat individuen rationeel handelen, prevaleert voor de landbouwers immers het individueel economisch eigenbelang. Om ervoor te zorgen dat alle landbouwers een bijdrage leveren zal de overheid dit moeten afdwingen. Dus is overheidsingrijpen nodig om de landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken (1) (2)
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is de consument een belangrijke partij. Door minder vlees en zuivel te consumeren kan de consument een groot effect hebben op de landbouw. Om Nederlanders aan te sporen iets minder vlees te eten organiseert influencer Isabel Boerdam sinds 2018 de campagne De Week Zonder Vlees.
Vraag 6 1 punt
Leg uit met een kernconcept bij het hoofdconcept vorming dat influencer Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek. Gebruik in je uitleg de naam en de omschrijving van het kernconcept bij het hoofdconcept vorming. Je mag het kernconcept cultuur niet gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat influencer Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek, met de naam en een toepassing van het kernconcept socialisatie/acculturatie. voorbeeld van een juist antwoord: Influencer Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek door met haar campagne de norm eten zonder vlees over te dragen. Boerdam draagt bij aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon als haar publiek zich deze norm eigen maakt. Op die manier kan Boerdam bijdragen aan de socialisatie van haar publiek. (1)
Tekst 1 beschrijft de landbouwvisie van het kabinet, die gaat over de overgang naar kringlooplandbouw in Nederland. Deze overgang kan gezien worden als een overgang in cultuur. Hofstede onderscheidt dimensies waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden, zoals feminien-masculien.
Vraag 7 1 punt
Welke ontwikkeling in een dimensie van Hofstede is te herkennen in de overgang naar kringlooplandbouw?
Tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse 25 Bij kringlooplandbouw draait het landbouwsector op de schop gaat. erom dat boeren en tuinders de Boeren moeten niet langer zo bodem en natuur niet onnodig goedkoop mogelijk produceren, maar belasten. Veevoer moet niet langer
5 zorgen voor ‘kringlooplandbouw’. Dat worden geïmporteerd uit betekent: koeien vaker in de wei, 30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk minder veevoer importeren en zelf worden verbouwd of uit de stoppen met kunstmest. directe omgeving van een boerderij komen. Ook moet meer dierlijke mest Dat staat in de nieuwe landbouwvisie op het land komen, in plaats van
10 van het kabinet, die vandaag wordt 35 chemisch geproduceerde kunstmest. gepresenteerd door minister Carola (…) Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. “De manier waarop “Het is duidelijk dat de overgang naar we nu ons voedsel produceren raakt kringlooplandbouw een ingrijpende
15 steeds verder uit balans”, zegt de keuze is die niet van de ene op de minister. “Het moet anders.” andere dag wordt gemaakt en die
40 van velen bereidheid vraagt tot Volgens Schouten kan Nederland de ingrijpende veranderingen. (…) Mijn voedselvoorziening alleen doel is dat Nederland in 2030 veiligstellen als wordt overgestapt op koploper is op het gebied van
20 kringlooplandbouw. “We moeten kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik immers voorkomen dat we bodem, 45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil water en grondstoffen uitputten en de meer zeggenschap krijgen in de temperatuur op aarde besteding van Europees geld voor de onaanvaardbaar verhogen.” agrarische sector.” (…)
naar: Algemeen Dagblad, 2018
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bij deze opgave horen tekst 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Hongarije is een lidstaat van de Europese Unie (EU). Sinds 2010 is Viktor Orbán van regeringspartij Fidesz de premier van Hongarije. In 2015 besluit premier Orbán een hek om de Hongaarse grens te bouwen tegen de komst van vluchtelingen. In datzelfde jaar keert premier Orbán zich tegen de migratiepolitiek van de EU. Zo vecht Hongarije het Europese besluit aan om vluchtelingen in Griekenland en Italië te herverdelen over de andere EU-lidstaten. Ook verwerpt premier Orbán de kritiek van de EU op de rechtsstaat van Hongarije. De afgelopen jaren zijn in Hongarije affiches opgehangen voor een campagne van de regering tegen de EU. Deze opgave gaat over de relatie van Hongarije met de EU.
Hongarije heeft het besluit van de Raad van de Europese Unie om vluchtelingen over de lidstaten te herverdelen aangevochten bij een Europese instantie.
Vraag 8 1 punt
Noem de Europese instantie waarbij Hongarije in beroep is gegaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Europese Hof van Justitie / Hof van Justitie van de Europese Unie (1)
Gebruik de inleiding. Het Europese vluchtelingenvraagstuk raakt de soevereiniteit van Hongarije. In de inleiding staat de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk.
Vraag 9 2 punten
a Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk de externe soevereiniteit van Hongarije te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit;
- een voorbeeld uit de inleiding om dit begrip te illustreren. b Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk een kenmerk van de interne soevereine macht van Hongarije te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van interne soevereine macht;
- een voorbeeld uit de inleiding om het gekozen kenmerk te illustreren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk externe soevereiniteit te herkennen is, met een toepassing van het begrip externe soevereiniteit en een voorbeeld daarvan uit de inleiding (1) b • een uitleg dat in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk een kenmerk van interne soevereine macht te herkennen is, met het regeren binnen een bepaald grondgebied als kenmerk van interne soevereine macht en het hek om Hongarije als voorbeeld uit de inleiding (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Externe soevereiniteit betekent dat het staatsgezag niet ondergeschikt is aan het gezag van andere staten. Volgens de inleiding vecht Hongarije het Europese herverdelingsbesluit aan. Met het aanvechten van het besluit, dat door andere EU-landen aan Hongarije is opgelegd, laat premier Orbán zien dat Hongarije niet ondergeschikt wil zijn aan andere EU-lidstaten. Dus is in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk de externe soevereiniteit van Hongarije te herkennen (1) b • In de inleiding staat dat premier Orbán besluit een hek om de Hongaarse grens te bouwen tegen de komst van vluchtelingen. Met dit grenshek om Hongarije laat premier Orbán zien dat de staat binnen een bepaald grondgebied regeert, wat een kenmerk van interne soevereine macht is. Dus is in de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk interne soevereine macht van Hongarije te herkennen (1) (2)
Gebruik tekst 2. Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale staten verklaren, zoals de marxistische theorieën.
Vraag 10 2 punten
Leg uit welke twee andere groepen theorieën over het gedrag van staten het anti-Europese beleid van Hongarije kunnen verklaren. Gebruik in je uitleg:
- per gekozen groep theorieën de naam en een kenmerk;
- per gekozen groep theorieën een voorbeeld uit tekst 2 dat het gekozen kenmerk illustreert.
Tekst 2
Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije
Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen’ en op een Nu zegt hij dat God hem een Fidesz1)-partijcongres haalde Orbán leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de ‘liberale pleitbezorgers’ verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: “[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier gelovige [volk zal] het winnen van de Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal] modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt hem van jongs af aan: hij bloeit op in (…) De kans om de door hem confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen, kreeg Orbán toen Fidesz in 2010 In Europa is de premier vooral 45 (…) een tweederde meerderheid in bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen, van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht: vanwege zijn weigering om alles ging op de schop. asielzoekers op te nemen. (…) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een ‘illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie’: een staat waarin niet het ‘migrantenvrije zone’ van Europa en individu, maar de volksgemeenschap benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. ‘Liberale rechten’ zoals “Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn opstand van 1956 twee maanden gezet. (…)
30 geleden. (…) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te regeringsaffiches met de tekst ‘Laten verwezenlijken. (…)
naar: Trouw, 2017
noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán
tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
Het is in ons land erg steunt het beleid van steunt het beleid van belangrijk dat … premier Orbán niet premier Orbán wel (% met stelling eens) (% met stelling eens) vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben1) 82% 70% de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur1) 75% 64% mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur1) 79% 69% er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen 82% 75% mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen 68% 66%
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid. Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat een uitleg dat de politiek psychologische theorieën / realistische theorieën / sociaal constructivistische theorieën het anti-Europese beleid van Hongarije kunnen verklaren, met een kenmerk van de gekozen groep theorieën en een voorbeeld daarvan uit tekst 2 (per groep theorieën met voorbeeld 1 scorepunt).
voorbeeld van een juist antwoord (twee van de volgende):
- Het kenmerkt premier Orbán van Hongarije, volgens tekst 2, dat hij opbloeit in confrontaties (r. 10-12). Met zijn anti-Europese beleid gaat Hongarije de confrontatie aan met de andere Europese lidstaten. Volgens de politiek psychologische theorieën hangt het gedrag van staten samen met de psyche van hun leiders. Dus kan, vanuit de politiek psychologische theorieën, het strijdlustige karakter van de premier het anti-Europese beleid van Hongarije verklaren.
- Hongarije bouwt een eigen grenshek, ondanks kritiek uit Europa (r. 13-16). Volgens de realistische theorieën zullen staten voor zelfbescherming nooit vertrouwen op internationale organisaties, zoals de EU. Dus kan, vanuit de realistische theorieën, het niet vertrouwen op internationale organisaties het anti-Europese beleid van Hongarije verklaren.
- Volgens premier Orbán zijn er krachten die Europa willen losmaken van zijn nationale wortels (r. 25-27). Volgens de sociaal constructivistische theorieën zijn ideeën en opvattingen van invloed op de verhoudingen tussen staten. Orbáns idee over Europese krachten kan, vanuit de sociaal constructivistische theorieën, het anti-Europese beleid van Hongarije verklaren.
Gebruik tekst 2. Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de autonomie van staten aantasten.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch cultureel verzet te herkennen is tegen een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast. Gebruik in je uitleg:
- informatie uit tekst 2 over (neo-)nationalistisch cultureel verzet;
- een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast.
Tekst 2
Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije
Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen’ en op een Nu zegt hij dat God hem een Fidesz1)-partijcongres haalde Orbán leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de ‘liberale pleitbezorgers’ verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: “[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier gelovige [volk zal] het winnen van de Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal] modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt hem van jongs af aan: hij bloeit op in (…) De kans om de door hem confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen, kreeg Orbán toen Fidesz in 2010 In Europa is de premier vooral 45 (…) een tweederde meerderheid in bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen, van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht: vanwege zijn weigering om alles ging op de schop. asielzoekers op te nemen. (…) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een ‘illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie’: een staat waarin niet het ‘migrantenvrije zone’ van Europa en individu, maar de volksgemeenschap benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. ‘Liberale rechten’ zoals “Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn opstand van 1956 twee maanden gezet. (…)
30 geleden. (…) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te regeringsaffiches met de tekst ‘Laten verwezenlijken. (…)
naar: Trouw, 2017
noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán
tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
Het is in ons land erg steunt het beleid van steunt het beleid van belangrijk dat … premier Orbán niet premier Orbán wel (% met stelling eens) (% met stelling eens) vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben1) 82% 70% de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur1) 75% 64% mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur1) 79% 69% er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen 82% 75% mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen 68% 66%
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid. Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch cultureel verzet te herkennen is, met informatie daarover uit tekst 2 (1) • een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de opvattingen van premier Orbán is neo-nationalistisch cultureel verzet te herkennen, omdat premier Orbán de nadruk legt op de nationale culturele herkomst, die volgens hem bedreigd wordt door de ‘globalistische politieke elite’, die migranten onvoldoende weert. In tekst 2 staat namelijk dat premier Orbán zich verzet “tegen krachten die de nationale wortels in Europa willen losmaken” (r. 25-27) (1) • In dit verzet van premier Orbán is een globaliseringsproces dat de autonomie van Hongarije aantast te herkennen, namelijk de Europese integratie waardoor volgens hem de ‘globalistische elite’ in Europa aan de macht is / namelijk de grensoverschrijdende problemen die volgens hem ontstaan door migratie (1) (2)
In tekst 2 staat dat premier Orbán sprak tijdens een herdenking van een nationale historische gebeurtenis. Nationale cultuur wordt door de modernistische benadering anders geïnterpreteerd dan door critici van de modernistische benadering.
Vraag 12 3 punten
Leg uit dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept cultuur;
- een kenmerk van de modernistische benadering;
- een kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische benadering.
Tekst 2
Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije
Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen’ en op een Nu zegt hij dat God hem een Fidesz1)-partijcongres haalde Orbán leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de ‘liberale pleitbezorgers’ verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: “[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier gelovige [volk zal] het winnen van de Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal] modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt hem van jongs af aan: hij bloeit op in (…) De kans om de door hem confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen, kreeg Orbán toen Fidesz in 2010 In Europa is de premier vooral 45 (…) een tweederde meerderheid in bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen, van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht: vanwege zijn weigering om alles ging op de schop. asielzoekers op te nemen. (…) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een ‘illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie’: een staat waarin niet het ‘migrantenvrije zone’ van Europa en individu, maar de volksgemeenschap benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. ‘Liberale rechten’ zoals “Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn opstand van 1956 twee maanden gezet. (…)
30 geleden. (…) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te regeringsaffiches met de tekst ‘Laten verwezenlijken. (…)
naar: Trouw, 2017
noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán
tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
Het is in ons land erg steunt het beleid van steunt het beleid van belangrijk dat … premier Orbán niet premier Orbán wel (% met stelling eens) (% met stelling eens) vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben1) 82% 70% de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur1) 75% 64% mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur1) 79% 69% er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen 82% 75% mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen 68% 66%
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid. Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • verhaal/mythe/beeld als kenmerk van de modernistische benadering (1) • traditie/gedeelde herinneringen als kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische benadering (1) • een uitleg dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale historische gebeurtenis bijdraagt aan nationale cultuur, met een toepassing van het kernconcept cultuur (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Vanuit de modernistische benadering zal het herdenken van een nationale historische gebeurtenis gezien worden als het vormgeven van een verhaal over de nationale cultuur (1) • Maar door critici van de modernistische benadering zal het herdenken van een nationale historische gebeurtenis gezien worden als een traditie die de nationale cultuur bepaalt (1) • Het herdenken van een nationale historische gebeurtenis is als verhaal en als traditie een uitdrukkingsvorm van de gedeelde geschiedenis van de burgers van een land. Dus draagt het herdenken van een nationale historische gebeurtenis volgens beide benaderingen bij aan de nationale cultuur (1) (3)
Gebruik tekst 2. De begrippen ‘framen’ en ‘primen’ beschrijven verschillende mediastrategieën.
Vraag 13 2 punten
Leg uit welke mediastrategie te herkennen is in het ophangen van affiches door de regering van premier Orbán. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van de gekozen mediastrategie;
- een thema van de gekozen mediastrategie;
- een voorbeeld uit tekst 2 dat het gekozen thema illustreert.
Tekst 2
Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije
Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen’ en op een Nu zegt hij dat God hem een Fidesz1)-partijcongres haalde Orbán leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de ‘liberale pleitbezorgers’ verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: “[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier gelovige [volk zal] het winnen van de Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal] modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt hem van jongs af aan: hij bloeit op in (…) De kans om de door hem confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen, kreeg Orbán toen Fidesz in 2010 In Europa is de premier vooral 45 (…) een tweederde meerderheid in bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen, van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht: vanwege zijn weigering om alles ging op de schop. asielzoekers op te nemen. (…) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een ‘illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie’: een staat waarin niet het ‘migrantenvrije zone’ van Europa en individu, maar de volksgemeenschap benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. ‘Liberale rechten’ zoals “Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn opstand van 1956 twee maanden gezet. (…)
30 geleden. (…) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te regeringsaffiches met de tekst ‘Laten verwezenlijken. (…)
naar: Trouw, 2017
noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán
tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
Het is in ons land erg steunt het beleid van steunt het beleid van belangrijk dat … premier Orbán niet premier Orbán wel (% met stelling eens) (% met stelling eens) vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben1) 82% 70% de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur1) 75% 64% mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur1) 79% 69% er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen 82% 75% mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen 68% 66%
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid. Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • de mediastrategie ‘framen’ en een thema van deze strategie (1) • een uitleg dat ‘framen’ te herkennen is in het ophangen van affiches door de regering, met een toepassing van ‘framen’ op een thema en een voorbeeld daarvan uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In het ophangen van affiches door de regering is de mediastrategie ‘framen’ te herkennen met als thema de relatie tussen Hongarije en de EU (1) • Op de affiches staat namelijk de tekst ‘Laten we Brussel stoppen’ (r. 32-33). Deze affiches tegen de EU illustreren de probleemdefinitie van de regering dat Hongarije bedreigd wordt door (de ‘globalistische elite’ in) de EU (1) (2)
Gebruik tekst 2. Premier Orbán wil van Hongarije een ‘illiberale democratie’ maken.
Vraag 14 2 punten
a Leg uit dat het concept van een ‘illiberale democratie’ in tegenspraak is met het liberalisme. Gebruik in je uitleg:
- een uitgangspunt van het liberalisme;
- informatie uit tekst 2 over het gekozen uitgangspunt. b Leg uit dat het concept van een ‘illiberale democratie’ een voorbeeld van een ideologie is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept ideologie;
- informatie uit tekst 2 over de ideologie van een ‘illiberale democratie’.
Tekst 2
Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije
Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen’ en op een Nu zegt hij dat God hem een Fidesz1)-partijcongres haalde Orbán leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de ‘liberale pleitbezorgers’ verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: “[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier gelovige [volk zal] het winnen van de Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal] modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt hem van jongs af aan: hij bloeit op in (…) De kans om de door hem confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen, kreeg Orbán toen Fidesz in 2010 In Europa is de premier vooral 45 (…) een tweederde meerderheid in bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen, van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht: vanwege zijn weigering om alles ging op de schop. asielzoekers op te nemen. (…) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een ‘illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie’: een staat waarin niet het ‘migrantenvrije zone’ van Europa en individu, maar de volksgemeenschap benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. ‘Liberale rechten’ zoals “Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn opstand van 1956 twee maanden gezet. (…)
30 geleden. (…) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te regeringsaffiches met de tekst ‘Laten verwezenlijken. (…)
naar: Trouw, 2017
noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán
tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
Het is in ons land erg steunt het beleid van steunt het beleid van belangrijk dat … premier Orbán niet premier Orbán wel (% met stelling eens) (% met stelling eens) vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben1) 82% 70% de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur1) 75% 64% mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur1) 79% 69% er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen 82% 75% mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen 68% 66%
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid. Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat het concept van een ‘illiberale democratie’ in tegenspraak is met het liberalisme, met een uitgangspunt van het liberalisme en informatie daarover uit tekst 2 (1) b • een uitleg dat het concept van een ‘illiberale democratie’ een voorbeeld van een ideologie is, met een toepassing van het kernconcept ideologie en informatie daarover uit tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Het concept van een ‘illiberale democratie’ van premier Orbán is in tegenspraak met het liberalisme. Want een uitgangspunt van het liberalisme is individuele vrijheid als hoogste goed, terwijl premier Orbán een staat voor ogen heeft waarin niet het individu, maar de volksgemeenschap voorop staat (r. 50-54) (1) b • Een staat waarin de volksgemeenschap voorop staat is het ideaalbeeld van premier Orbán (r. 50-54), oftewel het idee van de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen tussen volk en individu. Dit idee van de ‘illiberale democratie’ is een voorbeeld van een ideologie (1) (2)
Gebruik tabel 1. In tabel 1 is een aantal van de politieke vereisten voor grootschalige democratie te herkennen in de stellingen die aan Hongaarse respondenten zijn voorgelegd. Er zijn zes van deze vereisten te onderscheiden, zoals gekozen vertegenwoordigers die de regering controleren.
Vraag 15 2 punten
Geef voor drie andere vereisten aan in welke stelling in tabel 1 ze te herkennen zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat drie politieke vereisten voor grootschalige democratie, met telkens een stelling uit tabel 1 waarin de gekozen vereiste te herkennen is. indien drie vereisten met stelling juist (2) indien twee vereisten met stelling juist (1) indien minder dan twee vereisten met stelling juist (0) voorbeeld van een juist antwoord (drie van de volgende): − In de stelling ‘dat het erg belangrijk is dat vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben’ kan de vereiste ‘inclusief burgerschap’ worden herkend. − In de stelling ‘dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur’ kan de vereiste ‘geen (overheids)monopolie op informatievoorziening’ worden herkend. − In de stelling ‘dat het erg belangrijk is dat mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur’ kan de vereiste ‘vrijheid van meningsuiting’ worden herkend. − In de stelling ‘dat het erg belangrijk is dat er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen’ kan de vereiste ‘vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen’ worden herkend. − In de stelling ‘dat het erg belangrijk is dat mensen hun geloof vrij kunnen beoefenen’ kan de vereiste ‘inclusief burgerschap’ worden herkend. (2)
Gebruik tabel 1. In tabel 1 staan de resultaten van het onderzoek naar opvattingen van Hongaren over democratische waarden, onderverdeeld naar Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Bij drie stellingen is het verschil tussen beide categorieën significant.
Vraag 16 2 punten
− Beschrijf het verschil in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je beschrijving gegevens uit tabel 1 over de stelling over de rechten van vrouwen.
- Leg uit dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip significantie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een beschrijving van het verschil in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen, met gegevens uit tabel 1 over de stelling over de rechten van vrouwen (1) • een uitleg dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen, met een toepassing van het begrip significantie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Van de Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen, vinden meer mensen (namelijk 82%) het belangrijk dat vrouwen dezelfde rechten hebben als mannen, dan van de Hongaren die zijn beleid wel steunen (namelijk 70%) (1) • Om te mogen concluderen dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen moet het gevonden verschil significant zijn. Omdat een significant verschil betekent dat een verschil tussen de Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel steunen niet aan het toeval kan worden toegeschreven (1) (2)
Het Europees Parlement heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de inperking van democratie en rechtsstaat in Hongarije. Naar aanleiding van dit onderzoek is een artikel 7-procedure in gang gezet. Met deze procedure kan de lidstaat Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht binnen de Europese Unie worden afgenomen. Ook komen EU-fondsen voor Hongarije onder strikt toezicht te staan.
Vraag 17 3 punten
Verklaar vanuit het functionalisme-paradigma het inzetten van machtsbronnen door de Europese Unie tegen Hongarije. Gebruik in je uitleg:
- de namen en omschrijvingen van twee typen machtsbronnen;
- per gekozen type machtsbron een voorbeeld uit de inleiding van deze vraag;
- een kenmerk van het functionalisme-paradigma.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- een cognitieve / politieke / economische machtsbron van de EU tegen Hongarije, met toepassingen van twee gekozen machtsbronnen en per machtsbron een voorbeeld uit de inleiding van deze vraag (per machtsbron met toepassing en voorbeeld 1 scorepunt) (2p)
Opgave 3 Coffin homes
Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Hongkong is een zeer dichtbevolkte wereldstad op een schiereiland in het zuidoosten van China. Hongkong heeft westerse kenmerken, omdat de stad ruim een eeuw onder Brits koloniaal bestuur gestaan heeft. In 1997 is Hongkong weer overgedragen aan China, maar Hongkong functioneert (nog) als een soort stadstaat. In anderhalve eeuw is Hongkong van een klein dorp met een lokale handelspost uitgegroeid tot een wereldstad met zeven miljoen inwoners en een mondiaal handelscentrum. De grote aantallen arbeidsmigranten in Hongkong komen vooral van het vasteland van China, maar ook uit Zuidoost-Aziatische landen. Volgens de officiële berekeningen van Hongkong uit 2016 wonen ruim 200.000 van deze arbeidsmigranten in appartementen die zijn opgedeeld in kleine eenheden. De woonruimtes zijn veelal voor één persoon en niet veel groter dan een doodskist, een ‘coffin’. Deze opgave gaat over het leven in ‘coffin homes’ en over de vastgoedmarkt van Hongkong.
Gebruik de inleiding. Het eeuwenlange proces van staatsvorming van West-Europese landen is een combinatie van ontwikkelingen. Een aantal van deze ontwikkelingen kan herkend worden in de vorming van Hongkong.
Vraag 18 2 punten
a Leg uit welk demografisch kenmerk van de moderne westerse samenleving te herkennen is in de vorming van Hongkong. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van een demografisch kenmerk;
- informatie uit de inleiding waaruit dit kenmerk blijkt. b Leg uit welke economische ontwikkeling te herkennen is in de vorming van Hongkong. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van een economische ontwikkeling;
- informatie uit de inleiding waaruit deze economische ontwikkeling blijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- In de inleiding staat dat er grote aantallen arbeidsmigranten uit China en Zuidoost-Aziatische landen naar Hongkong zijn gekomen. Hongkong heeft een heterogene bevolkingssamenstelling door de komst van de migranten, oftewel door migratie. Dus is het demografische kenmerk migratie in de vorming van Hongkong te herkennen of In de inleiding staat dat er grote aantallen arbeidsmigranten naar Hongkong zijn gekomen. In Hongkong is door de komst van deze migranten een concentratie van mensen ontstaan, oftewel urbanisatie. Dus is het demografische kenmerk urbanisatie in de vorming van Hongkong te herkennen (1) b
- In de inleiding staat dat Hongkong in anderhalve eeuw is uitgegroeid van een klein dorp met een lokale handelspost tot een wereldstad met een mondiaal handelscentrum. Door toename van handel werd de kleine nederzetting een mondiaal handelscentrum. Een toename van handel is een economische ontwikkeling die in de vorming van Hongkong te herkennen is (1p)
Lees tekst 3. In veel moderne samenlevingen is de meritocratische gedachte breed geaccepteerd. In tekst 3 staat dat arbeidsmigrant Huang Yu naar Hongkong gekomen is in de overtuiging dat je miljonair kunt worden als je maar keihard werkt.
Vraag 19 1 punt
Leg uit dat de meritocratische gedachte te herkennen is in deze overtuiging van Huang Yu. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip meritocratische gedachte.
Tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een ‘doodskist’, een kamer Hongkong is de duurste vastgoed- van één bij twee meter. Huang Yu markt ter wereld, waar project- (42) houdt het ondanks de ratten, ontwikkelaars vrij spel hebben en stank, muggen en hitte best vol. Hij uitsluitend nog bouwen voor
5 gelooft namelijk nog steeds in de 40 vermogenden of Hongkongers met mythe dat iedereen in het financiële de betere banen. (…) Gemiddeld wereldcentrum Hongkong miljonair kost hier op dit moment een kan worden als je maar kei- en appartement 1,5 miljoen euro voor 70 keihard werkt. (…) Waar deze vierkante meter; onbetaalbaar voor
10 Chinese ‘vastelander’, die droomt 45 mensen met lage en midden- van een ‘gouden toekomst’, de inkomens die werken in de horeca, laatste tijd steeds minder goed tegen de beveiliging en in de havens van kan, is zijn al weken zieke boven- Hongkong. (…) Wiens familie niet al buurman (…). ‘[En] dat mens daar, vele generaties in Hongkong woont
15 die uh…’
- hij wijst naar zijn linker 50 en niet een vermogen bezit, is buurvrouw achter een gordijn. ‘Of zij kansloos. Dat zijn vooral arbeids- staat om twee uur ‘s nachts op om te migranten uit China. De (…)prijzen gaan koken of zij ligt de godganse worden opgedreven door (…) de nacht in haar telefoon te fluisteren’, talloze nieuwe rijken die graag in het
20 klaagt Huang Yu. (…) Hij is (…) 55 liberale, superkapitalistische bekaf van de slapeloze nachten en Hongkong investeren. de lange dagen in een bakkerij waar hij taarten versiert. Het opsplitsen van appartementen is hier legaal, huiseigenaren die hun Huang’s hok aan de Kam Lap Street bezit ‘verhokken’ worden niet
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po 60 gehinderd door brandweer- en bevindt zich in een kamer van een sanitaire voorschriften. ‘Kleine opgesplitst appartement van 43 overheid, grote en vrije markt’ is in vierkante meter. Zijn ‘hok’ bestaat Hongkong het motto. (…) De (…) uit vier planken en nog eentje ‘woningcrisis’ was (…) een van de
30 waarop hij zijn tv’tje, theekop en een 65 motieven van de honderdduizend kleine ventilator heeft staan. Voor Hongkongers om in 2014 te wat de Engelstalige media hier een demonstreren voor vrije verkiezingen. ‘coffin home’ noemen, betaalt hij (…) Maar de machtige project- bijna de helft van zijn banketbakkers- ontwikkelaars (…) hebben politiek
35 loon (…). (…) 70 Hongkong volledig onder controle. Hun politieke vertegenwoordigers in de Wetgevende Vergadering houden sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde vastgoedprijs in 1993.
VW -1034-a-b 6/6 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat de meritocratische gedachte te herkennen is in de overtuiging van Huang Yu dat je miljonair kunt worden als je maar hard werkt, met een toepassing van het begrip meritocratische gedachte. voorbeeld van een juist antwoord: Het is een meritocratische gedachte dat individuele capaciteiten, zoals hard kunnen werken, uiteindelijk bepalend zijn voor je maatschappelijke positie, zoals miljonair worden. Dus is in de overtuiging van Huang Yu de meritocratische gedachte te herkennen. (1)
Socioloog Durkheim heeft onderscheid gemaakt tussen twee vormen van solidariteit. Arbeidsmigrant Huang Yu werkt als taartenversierder in een bakkerij in de wereldstad Hongkong.
Vraag 20 2 punten
Leg uit bij welke vorm van solidariteit het werk van Huang Yu in Hongkong past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen vorm van solidariteit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • organische solidariteit (1) • een uitleg dat het werk van Huang Yu in Hongkong past bij organische solidariteit, met het kenmerk arbeidsdeling (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het werk van Huang Yu in Hongkong past bij de organische solidariteit van een moderne samenleving (1) • omdat zijn leven gekenmerkt wordt door verregaande arbeidsdeling. Huang Yu doet in Hongkong gespecialiseerd werk, namelijk taarten versieren (1) (2)
Voor een artikel in de Engelse krant The Guardian over ‘coffin homes’ logeerde journalist Benjamin Haas in 2017 een week in een ‘coffin home’. Haas heeft de bewoners niet alleen geïnterviewd, maar trok ook met hen op.
Vraag 21 2 punten
− Geef aan welke wetenschappelijke onderzoeksmethode te herkennen is in de aanpak van de journalist. Je mag de methode interview niet gebruiken.
- Leg uit vanuit welk journalistiek principe kritiek gegeven kan worden op de aanpak van de journalist. Gebruik in je uitleg een journalistiek principe.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • (participerende) observatie (1) • een uitleg dat vanuit een journalistiek principe kritiek gegeven kan worden op de aanpak van de journalist, met de naam en een toepassing van dit journalistiek principe (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de aanpak van de journalist is de onderzoeksmethode (participerende) observatie te herkennen (1) • Vanuit het journalistieke principe van streven naar objectiviteit kan kritiek gegeven worden op de aanpak van de journalist, omdat het eigen referentiekader/de subjectieve ervaring van de journalist met deze aanpak van invloed kan zijn op zijn beschrijving van ‘coffin homes’ (1) (2)
Stel dat jij vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma wilt onderzoeken of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of een groep zijn. Voor dit onderzoek formuleer je verschillende vragen, waaronder: “Hebben bewoners van ‘coffin homes’ afspraken met elkaar over etenstijden? Zo ja, welke afspraken?”
Vraag 22 2 punten
− Leg uit dat je met het antwoord op de gegeven onderzoeksvraag kan onderzoeken of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of een groep zijn. Gebruik in je uitleg een verschil tussen een sociale categorie en een groep.
- Leg uit dat de gegeven onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat je met antwoord op de gegeven onderzoeksvraag kan onderzoeken of bewoners van coffin homes een sociale categorie of een groep zijn, met een toepassing van een verschil tussen een sociale categorie en een groep (1) • een uitleg dat de gegeven onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma, met een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het hebben van bepaalde afspraken over etenstijden zegt iets over de normen die bewoners van ‘coffin homes’ met elkaar gevormd hebben. Het delen van normen kan erop wijzen dat bewoners van ‘coffin homes’ een groep vormen. Als zij dergelijke normen niet delen, zijn zij slechts een sociale categorie met hetzelfde achtergrondkenmerk, namelijk bewoner van een ‘coffin home’. Dus kan je met het antwoord op deze onderzoeksvraag onderzoeken of de bewoners een sociale categorie of een groep zijn (1) • Deze onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma, omdat volgens dit paradigma de sociale werkelijkheid in interactie geconstrueerd wordt, zoals het onderling maken van afspraken door de bewoners van ‘coffin homes’ over wat etenstijden zijn (1) (2)
Gebruik tekst 3. In Hongkong hebben projectontwikkelaars vrij spel op de woningmarkt.
Vraag 23 1 punt
Leg uit dat op de woningmarkt van Hongkong sociale ongelijkheid tussen inwoners te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
- informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid tussen inwoners blijkt.
Tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een ‘doodskist’, een kamer Hongkong is de duurste vastgoed- van één bij twee meter. Huang Yu markt ter wereld, waar project- (42) houdt het ondanks de ratten, ontwikkelaars vrij spel hebben en stank, muggen en hitte best vol. Hij uitsluitend nog bouwen voor
5 gelooft namelijk nog steeds in de 40 vermogenden of Hongkongers met mythe dat iedereen in het financiële de betere banen. (…) Gemiddeld wereldcentrum Hongkong miljonair kost hier op dit moment een kan worden als je maar kei- en appartement 1,5 miljoen euro voor 70 keihard werkt. (…) Waar deze vierkante meter; onbetaalbaar voor
10 Chinese ‘vastelander’, die droomt 45 mensen met lage en midden- van een ‘gouden toekomst’, de inkomens die werken in de horeca, laatste tijd steeds minder goed tegen de beveiliging en in de havens van kan, is zijn al weken zieke boven- Hongkong. (…) Wiens familie niet al buurman (…). ‘[En] dat mens daar, vele generaties in Hongkong woont
15 die uh…’
- hij wijst naar zijn linker 50 en niet een vermogen bezit, is buurvrouw achter een gordijn. ‘Of zij kansloos. Dat zijn vooral arbeids- staat om twee uur ‘s nachts op om te migranten uit China. De (…)prijzen gaan koken of zij ligt de godganse worden opgedreven door (…) de nacht in haar telefoon te fluisteren’, talloze nieuwe rijken die graag in het
20 klaagt Huang Yu. (…) Hij is (…) 55 liberale, superkapitalistische bekaf van de slapeloze nachten en Hongkong investeren. de lange dagen in een bakkerij waar hij taarten versiert. Het opsplitsen van appartementen is hier legaal, huiseigenaren die hun Huang’s hok aan de Kam Lap Street bezit ‘verhokken’ worden niet
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po 60 gehinderd door brandweer- en bevindt zich in een kamer van een sanitaire voorschriften. ‘Kleine opgesplitst appartement van 43 overheid, grote en vrije markt’ is in vierkante meter. Zijn ‘hok’ bestaat Hongkong het motto. (…) De (…) uit vier planken en nog eentje ‘woningcrisis’ was (…) een van de
30 waarop hij zijn tv’tje, theekop en een 65 motieven van de honderdduizend kleine ventilator heeft staan. Voor Hongkongers om in 2014 te wat de Engelstalige media hier een demonstreren voor vrije verkiezingen. ‘coffin home’ noemen, betaalt hij (…) Maar de machtige project- bijna de helft van zijn banketbakkers- ontwikkelaars (…) hebben politiek
35 loon (…). (…) 70 Hongkong volledig onder controle. Hun politieke vertegenwoordigers in de Wetgevende Vergadering houden sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde vastgoedprijs in 1993.
VW -1034-a-b 6/6 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat op de woningmarkt van Hongkong sociale ongelijkheid tussen inwoners te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept ongelijkheid en informatie daarover uit tekst 3. voorbeeld van een juist antwoord: Volgens tekst 3 worden er in Hongkong door projectontwikkelaars alleen nog appartementen gebouwd voor mensen van wie de familie al vele generaties in Hongkong woont (r. 48-52) / voor vermogenden of Hongkongers met de betere banen (r. 39-41). In deze situatie van vrij spel voor projectontwikkelaars in Hongkong leiden verschillen in afkomst/vermogen tot een ongelijke verdeling van schaarse zaken, zoals woonruimte. Dus is op de woningmarkt van Hongkong sociale ongelijkheid tussen inwoners te herkennen. (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik figuur 1. Het verschijnsel ‘coffin homes’ illustreert een woningcrisis, waarin inwoners van Hongkong geen geschikte eigen woning kunnen bekostigen. In figuur 1 zijn de ontwikkelingen in gemiddelde vastgoedprijs en gemiddeld loon af te lezen.
Vraag 24 1 punt
Beredeneer dat de woningcrisis die in 2017 gaande was, begonnen zal zijn rond 2009. Gebruik in je redenering gegevens over de ontwikkelingen uit figuur 1.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een redenering dat de woningcrisis rond 2009 begonnen zal zijn, met gegevens uit figuur 1 over de stagnatie van het gemiddeld loon en de stijging van de gemiddelde vastgoedprijs. voorbeeld van een juist antwoord: De woningcrisis zal rond 2009 begonnen zijn, omdat in figuur 1 af te lezen is dat vanaf 2009 tot 2015 de gemiddelde vastgoedprijs stijgt van een niveau van ruim 100 naar boven de 300, terwijl het gemiddeld loon in die tijd ongeveer gelijk blijft op een niveau van ruim 100. (1)
Gebruik figuur 1.
Vraag 25 1 punt
Wat is de onafhankelijke variabele in figuur 1?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Gebruik tekst 3. Hongkong heeft een eeuw lang onder Brits bestuur gestaan en heeft zich in die tijd sterk ontwikkeld onder invloed van de westerse cultuur. De westerse cultuur heeft verschillende kenmerken, zoals economische en politieke kenmerken.
Vraag 26 2 punten
Leg uit dat deze twee kenmerken van de westerse cultuur te herkennen zijn in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
- een economisch kenmerk van de westerse cultuur;
- een politiek kenmerk van de westerse cultuur;
- per kenmerk een voorbeeld uit tekst 3.
Tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een ‘doodskist’, een kamer Hongkong is de duurste vastgoed- van één bij twee meter. Huang Yu markt ter wereld, waar project- (42) houdt het ondanks de ratten, ontwikkelaars vrij spel hebben en stank, muggen en hitte best vol. Hij uitsluitend nog bouwen voor
5 gelooft namelijk nog steeds in de 40 vermogenden of Hongkongers met mythe dat iedereen in het financiële de betere banen. (…) Gemiddeld wereldcentrum Hongkong miljonair kost hier op dit moment een kan worden als je maar kei- en appartement 1,5 miljoen euro voor 70 keihard werkt. (…) Waar deze vierkante meter; onbetaalbaar voor
10 Chinese ‘vastelander’, die droomt 45 mensen met lage en midden- van een ‘gouden toekomst’, de inkomens die werken in de horeca, laatste tijd steeds minder goed tegen de beveiliging en in de havens van kan, is zijn al weken zieke boven- Hongkong. (…) Wiens familie niet al buurman (…). ‘[En] dat mens daar, vele generaties in Hongkong woont
15 die uh…’
- hij wijst naar zijn linker 50 en niet een vermogen bezit, is buurvrouw achter een gordijn. ‘Of zij kansloos. Dat zijn vooral arbeids- staat om twee uur ‘s nachts op om te migranten uit China. De (…)prijzen gaan koken of zij ligt de godganse worden opgedreven door (…) de nacht in haar telefoon te fluisteren’, talloze nieuwe rijken die graag in het
20 klaagt Huang Yu. (…) Hij is (…) 55 liberale, superkapitalistische bekaf van de slapeloze nachten en Hongkong investeren. de lange dagen in een bakkerij waar hij taarten versiert. Het opsplitsen van appartementen is hier legaal, huiseigenaren die hun Huang’s hok aan de Kam Lap Street bezit ‘verhokken’ worden niet
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po 60 gehinderd door brandweer- en bevindt zich in een kamer van een sanitaire voorschriften. ‘Kleine opgesplitst appartement van 43 overheid, grote en vrije markt’ is in vierkante meter. Zijn ‘hok’ bestaat Hongkong het motto. (…) De (…) uit vier planken en nog eentje ‘woningcrisis’ was (…) een van de
30 waarop hij zijn tv’tje, theekop en een 65 motieven van de honderdduizend kleine ventilator heeft staan. Voor Hongkongers om in 2014 te wat de Engelstalige media hier een demonstreren voor vrije verkiezingen. ‘coffin home’ noemen, betaalt hij (…) Maar de machtige project- bijna de helft van zijn banketbakkers- ontwikkelaars (…) hebben politiek
35 loon (…). (…) 70 Hongkong volledig onder controle. Hun politieke vertegenwoordigers in de Wetgevende Vergadering houden sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde vastgoedprijs in 1993.
VW -1034-a-b 6/6 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het kenmerk liberale markteconomie/kapitalisme/welvaart te herkennen is in Hongkong, met informatie uit tekst 3 over het gekozen economische kenmerk (1) • een uitleg dat het kenmerk democratie te herkennen is in Hongkong, met informatie uit tekst 3 over het gekozen politieke kenmerk (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Hongkong is liberaal en superkapitalistisch (r. 55-56). In deze liberale markteconomie is de westerse cultuur te herkennen. Hierin is een economisch kenmerk van de westerse cultuur in Hongkong te herkennen (1) • In Hongkong werd in 2014 gedemonstreerd voor vrije verkiezingen (r. 66-67). In Hongkong kan dus gedemonstreerd worden voor vrije verkiezingen. Vrijheid van meningsuiting hoort bij een democratie. Hierin is de westerse cultuur te herkennen in Hongkong. Dus is een politiek kenmerk van de westerse cultuur in Hongkong te herkennen (1) (2)
Gebruik tekst 3. In het ‘politieke spel’ van controle uitoefenen over anderen zijn de factoren ‘polity’, ‘politics’ en ‘policy’ van belang.
Vraag 27 2 punten
Leg uit welke factor te herkennen is in de politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van de gekozen factor;
- een voorbeeld uit tekst 3 van de gekozen factor;
- een omschrijving van het begrip politieke macht;
- een voorbeeld uit tekst 3 om politieke macht te illustreren.
Tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een ‘doodskist’, een kamer Hongkong is de duurste vastgoed- van één bij twee meter. Huang Yu markt ter wereld, waar project- (42) houdt het ondanks de ratten, ontwikkelaars vrij spel hebben en stank, muggen en hitte best vol. Hij uitsluitend nog bouwen voor
5 gelooft namelijk nog steeds in de 40 vermogenden of Hongkongers met mythe dat iedereen in het financiële de betere banen. (…) Gemiddeld wereldcentrum Hongkong miljonair kost hier op dit moment een kan worden als je maar kei- en appartement 1,5 miljoen euro voor 70 keihard werkt. (…) Waar deze vierkante meter; onbetaalbaar voor
10 Chinese ‘vastelander’, die droomt 45 mensen met lage en midden- van een ‘gouden toekomst’, de inkomens die werken in de horeca, laatste tijd steeds minder goed tegen de beveiliging en in de havens van kan, is zijn al weken zieke boven- Hongkong. (…) Wiens familie niet al buurman (…). ‘[En] dat mens daar, vele generaties in Hongkong woont
15 die uh…’
- hij wijst naar zijn linker 50 en niet een vermogen bezit, is buurvrouw achter een gordijn. ‘Of zij kansloos. Dat zijn vooral arbeids- staat om twee uur ‘s nachts op om te migranten uit China. De (…)prijzen gaan koken of zij ligt de godganse worden opgedreven door (…) de nacht in haar telefoon te fluisteren’, talloze nieuwe rijken die graag in het
20 klaagt Huang Yu. (…) Hij is (…) 55 liberale, superkapitalistische bekaf van de slapeloze nachten en Hongkong investeren. de lange dagen in een bakkerij waar hij taarten versiert. Het opsplitsen van appartementen is hier legaal, huiseigenaren die hun Huang’s hok aan de Kam Lap Street bezit ‘verhokken’ worden niet
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po 60 gehinderd door brandweer- en bevindt zich in een kamer van een sanitaire voorschriften. ‘Kleine opgesplitst appartement van 43 overheid, grote en vrije markt’ is in vierkante meter. Zijn ‘hok’ bestaat Hongkong het motto. (…) De (…) uit vier planken en nog eentje ‘woningcrisis’ was (…) een van de
30 waarop hij zijn tv’tje, theekop en een 65 motieven van de honderdduizend kleine ventilator heeft staan. Voor Hongkongers om in 2014 te wat de Engelstalige media hier een demonstreren voor vrije verkiezingen. ‘coffin home’ noemen, betaalt hij (…) Maar de machtige project- bijna de helft van zijn banketbakkers- ontwikkelaars (…) hebben politiek
35 loon (…). (…) 70 Hongkong volledig onder controle. Hun politieke vertegenwoordigers in de Wetgevende Vergadering houden sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde vastgoedprijs in 1993.
VW -1034-a-b 6/6 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • polity/policy met een toepassing van de gekozen factor en een voorbeeld daarvan uit tekst 3 (1) • een uitleg dat de gekozen factor te herkennen is in de politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong, met een toepassing van het begrip politieke macht en een voorbeeld daarvan uit tekst 3 (1) voorbeelden van een juist antwoord: • De politieke vertegenwoordigers van de projectontwikkelaars in Hongkong zitten in de Wetgevende Vergadering (r. 68-72). De Wetgevende Vergadering maakt deel uit van de formele politieke structuur (een gezaghebbende overheidsinstelling), oftewel de ‘polity’ van Hongkong (1) • De politieke vertegenwoordigers van de projectontwikkelaars hebben vanuit hun positie in de Wetgevende Vergadering het vermogen om politieke besluitvorming te beïnvloeden. Zij kunnen namelijk sociale hervormingen tegenhouden (r. 71-73). Dus is de factor ‘polity’ te herkennen in de politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong (1) of • Het splitsen of verhokken van appartementen is legaal in Hongkong. Er zijn geen voorschriften die projectontwikkelaars hinderen (r. 57-61). Dit maakt deel uit van het beleid en de regelgeving, oftwel de ‘policy’ in Hongkong (1) • De politieke vertegenwoordigers van de projectontwikkelaars hebben vanuit hun positie in de Wetgevende Vergadering het vermogen om politieke besluitvorming te beïnvloeden. Volgens tekst 3 kunnen projectontwikkelaars binnen de vastgestelde regelgeving ongehinderd appartementen splitsen. Dus is de factor ‘policy’ te herkennen in de politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong (1) (2)
Gebruik tekst 3. In tekst 3 is het kapitalistische Hongkong beschreven.
Vraag 28 2 punten
Leg vanuit het conflict-paradigma uit dat in het kapitalistische Hongkong een klassensamenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het conflict-paradigma;
- een omschrijving van het begrip klassensamenleving;
- informatie uit tekst 3 over de klassensamenleving.
Tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een ‘doodskist’, een kamer Hongkong is de duurste vastgoed- van één bij twee meter. Huang Yu markt ter wereld, waar project- (42) houdt het ondanks de ratten, ontwikkelaars vrij spel hebben en stank, muggen en hitte best vol. Hij uitsluitend nog bouwen voor
5 gelooft namelijk nog steeds in de 40 vermogenden of Hongkongers met mythe dat iedereen in het financiële de betere banen. (…) Gemiddeld wereldcentrum Hongkong miljonair kost hier op dit moment een kan worden als je maar kei- en appartement 1,5 miljoen euro voor 70 keihard werkt. (…) Waar deze vierkante meter; onbetaalbaar voor
10 Chinese ‘vastelander’, die droomt 45 mensen met lage en midden- van een ‘gouden toekomst’, de inkomens die werken in de horeca, laatste tijd steeds minder goed tegen de beveiliging en in de havens van kan, is zijn al weken zieke boven- Hongkong. (…) Wiens familie niet al buurman (…). ‘[En] dat mens daar, vele generaties in Hongkong woont
15 die uh…’
- hij wijst naar zijn linker 50 en niet een vermogen bezit, is buurvrouw achter een gordijn. ‘Of zij kansloos. Dat zijn vooral arbeids- staat om twee uur ‘s nachts op om te migranten uit China. De (…)prijzen gaan koken of zij ligt de godganse worden opgedreven door (…) de nacht in haar telefoon te fluisteren’, talloze nieuwe rijken die graag in het
20 klaagt Huang Yu. (…) Hij is (…) 55 liberale, superkapitalistische bekaf van de slapeloze nachten en Hongkong investeren. de lange dagen in een bakkerij waar hij taarten versiert. Het opsplitsen van appartementen is hier legaal, huiseigenaren die hun Huang’s hok aan de Kam Lap Street bezit ‘verhokken’ worden niet
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po 60 gehinderd door brandweer- en bevindt zich in een kamer van een sanitaire voorschriften. ‘Kleine opgesplitst appartement van 43 overheid, grote en vrije markt’ is in vierkante meter. Zijn ‘hok’ bestaat Hongkong het motto. (…) De (…) uit vier planken en nog eentje ‘woningcrisis’ was (…) een van de
30 waarop hij zijn tv’tje, theekop en een 65 motieven van de honderdduizend kleine ventilator heeft staan. Voor Hongkongers om in 2014 te wat de Engelstalige media hier een demonstreren voor vrije verkiezingen. ‘coffin home’ noemen, betaalt hij (…) Maar de machtige project- bijna de helft van zijn banketbakkers- ontwikkelaars (…) hebben politiek
35 loon (…). (…) 70 Hongkong volledig onder controle. Hun politieke vertegenwoordigers in de Wetgevende Vergadering houden sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde vastgoedprijs in 1993.
VW -1034-a-b 6/6 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een beschrijving van het kapitalistische Hongkong als klassensamenleving, met een toepassing van het begrip klassensamenleving en informatie daarover uit tekst 3 (1) • een uitleg vanuit het conflict-paradigma dat in het kapitalistische Hongkong een klassensamenleving te herkennen is, met een kenmerk van het conflict-paradigma (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Een klassensamenleving bestaat uit ongelijke economische groepen, oftewel klassen. In het kapitalistische Hongkong is een klassensamenleving te herkennen, omdat de bewoners van dure appartementen (r. 39-44) gezien kunnen worden als de bezittende klasse en de bewoners van ‘coffin homes’ als de niet-bezittende klasse (1) • Volgens het conflict-paradigma berust ongelijkheid op machtsverschillen. In het kapitalistische Hongkong zijn grote maatschappelijke tegenstellingen te herkennen tussen de inwoners, die in verschillende mate beschikken over hulpbronnen, namelijk economisch kapitaal. Dus is in het kapitalistische Hongkong, zoals beschreven in tekst 3, een klassensamenleving te herkennen (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2021, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-a-21-2-o
Andere examens maatschappijwetenschappen vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 28. Van 25 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (11), vorming (6) en verhouding (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-2/vw-1034-a-21-2-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.