Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK, Opgave 2 Het Internationaal Strafhof, Opgave 3 Deeleconomie.
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1 loopt tot vraag 24. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (9), verandering (4) en binding (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Macht en gezag | 3-4, 6, 10-12, 16, 20, 24 | 9 |
| Verandering | 7, 9, 13, 15 | 4 |
| Binding | 14, 17-18, 23 | 4 |
| Vorming | 1-2, 8 | 3 |
| Verhouding | 19, 21 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijwetenschappen vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over binding (18% van de vragen, gemiddeld 11%) en verandering (18% van de vragen, gemiddeld 11%). Minder over macht en gezag (41% van de vragen, gemiddeld 51%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK
Bij deze opgave horen tekst 1 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding Na de verkiezingen van 2017 treedt de nieuwe politieke partij DENK voor het eerst toe tot de Tweede Kamer, met drie zetels. Het jaar daarna doet DENK voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. De partij behaalt zetels in met name de grote steden. Politicoloog Vermeulen en zijn collega´s hebben onderzoek gedaan naar deze nieuwe politieke partij. Volgens de onderzoekers vult DENK een gat in het bestaande politieke landschap, met een combinatie van conservatieve en progressieve standpunten. Deze opgave gaat over de resultaten van het onderzoek.
Gebruik tekst 1. Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden: primaire, secundaire en tertiaire.
Vraag 1 2 punten
Leg uit dat DENK kan bijdragen aan de tertiaire politieke socialisatie van jonge kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip tertiaire socialisatie;
- een voorbeeld uit tekst 1 van tertiaire socialisatie;
- de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
Tekst 1
De DENK-stemmer
DENK is met name populair onder is wel belangrijk om hierbij op te jonge kiezers: hierbij speelt de 35 merken dat oppositie tegen mobilisatie van DENK op sociale discriminatie, bijvoorbeeld tegen media zeker een rol, maar ook dat etnisch profileren door de politie,
5 deze kiezers minder loyaal zijn aan voor DENK-stemmers een de PvdA. Een ruime meerderheid van belangrijker stemmotief is dan wat de DENK-stemmers gaf bovendien 40 meer abstracte vragen over aan in het verleden op de PvdA globalisering, zoals het toelaten van gestemd te hebben. (…) vluchtelingen.
10 De gemiddelde DENK-stemmer (…) Ten derde zijn er combineert (…) elementen die sociaaleconomische onderwerpen andere bestaande partijen niet 45 zoals inkomensverdeling. Het is vertegenwoordigen. opvallend dat de DENK-stemmers die Politicologen onderscheiden vaak voorheen vaak PvdA stemden, op
15 drie verschillende dimensies in het deze onderwerpen geen politieke landschap. Ten eerste is er uitgesproken links profiel hebben. een morele dimensie, die over (…) vraagstukken als euthanasie of de 50 De DENK-stemmer heeft dus een emancipatie van homoseksuelen heel eigen ideologisch profiel: moreel
20 gaat. Op deze onderwerpen zijn conservatief, maar juist progressief DENK-stemmers conservatief: er is op vraagstukken van immigratie en bij hen weinig steun voor euthanasie integratie, cynisch over de politiek, of de emancipatie van 55 maar niet uitgesproken links. homoseksuelen. (…) (…)
25 Ten tweede is er een De partij vult een gat in het globaliseringsdimensie, die over bestaande politieke landschap met vraagstukken als immigratie, haar unieke positie (…): integratie, discriminatie en islam conservatieve elementen worden gaat. Op deze onderwerpen zijn 60 gecombineerd met meer
30 DENK-stemmers over het algemeen progressieve ideeën over immigratie, juist progressief: ze zijn sterk gekant diversiteit en globalisering. tegen islamofobie1) en zijn voorstanders van immigratie. (…) Het
naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018
noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en discriminatie van moslims
figuur 1
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een Turkse afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = 0,95 (p<0.05)
figuur 2
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een autochtone afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = -0,79 (p<0.05)
naar: F. Vermeulen e.a., 2018
Toelichting op figuur 1 en figuur 2 In beide figuren worden 68 buurten van Rotterdam weergegeven als punten in het diagram. De positie van een buurt wordt bepaald door het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst en het percentage stemmers op DENK bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Voor het percentage stemmers op DENK is de schaalverdeling voor elke groep gelijk, tot 40%. Voor het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst verschilt de schaalverdeling, van maximaal 30% bij Turkse Nederlanders, tot maximaal 100% bij autochtone Nederlanders. Voorbeeld: Uit figuur 1 is af te lezen dat er in vier Rotterdamse buurten met meer dan 25% Turkse Nederlanders door 30% tot 40% van de stemmers op DENK is gestemd.
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van het begrip tertiaire socialisatie en sociale media als voorbeeld uit tekst 1 (1) • een uitleg dat DENK kan bijdragen aan de politieke socialisatie van jonge kiezers, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 1 staat dat DENK jonge kiezers mobiliseert via sociale media (r. 3-4). Sociale media vormen een onpersoonlijke/anonieme band tussen jonge kiezers en DENK. Dus is er bij de socialisatie van jonge kiezers door DENK via sociale media sprake van tertiaire socialisatie (1) • Op deze manier kan DENK politieke waarden en handelingspatronen overdragen, zoals gaan stemmen, die jonge kiezers zich eigen kunnen maken. Dus kan DENK bijdragen aan de politieke socialisatie van jonge kiezers (1) (2)
Gebruik tekst 1.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat de komst van de nieuwe politieke partij DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip normatieve identificatie;
- informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren.
Tekst 1
De DENK-stemmer
DENK is met name populair onder is wel belangrijk om hierbij op te jonge kiezers: hierbij speelt de 35 merken dat oppositie tegen mobilisatie van DENK op sociale discriminatie, bijvoorbeeld tegen media zeker een rol, maar ook dat etnisch profileren door de politie,
5 deze kiezers minder loyaal zijn aan voor DENK-stemmers een de PvdA. Een ruime meerderheid van belangrijker stemmotief is dan wat de DENK-stemmers gaf bovendien 40 meer abstracte vragen over aan in het verleden op de PvdA globalisering, zoals het toelaten van gestemd te hebben. (…) vluchtelingen.
10 De gemiddelde DENK-stemmer (…) Ten derde zijn er combineert (…) elementen die sociaaleconomische onderwerpen andere bestaande partijen niet 45 zoals inkomensverdeling. Het is vertegenwoordigen. opvallend dat de DENK-stemmers die Politicologen onderscheiden vaak voorheen vaak PvdA stemden, op
15 drie verschillende dimensies in het deze onderwerpen geen politieke landschap. Ten eerste is er uitgesproken links profiel hebben. een morele dimensie, die over (…) vraagstukken als euthanasie of de 50 De DENK-stemmer heeft dus een emancipatie van homoseksuelen heel eigen ideologisch profiel: moreel
20 gaat. Op deze onderwerpen zijn conservatief, maar juist progressief DENK-stemmers conservatief: er is op vraagstukken van immigratie en bij hen weinig steun voor euthanasie integratie, cynisch over de politiek, of de emancipatie van 55 maar niet uitgesproken links. homoseksuelen. (…) (…)
25 Ten tweede is er een De partij vult een gat in het globaliseringsdimensie, die over bestaande politieke landschap met vraagstukken als immigratie, haar unieke positie (…): integratie, discriminatie en islam conservatieve elementen worden gaat. Op deze onderwerpen zijn 60 gecombineerd met meer
30 DENK-stemmers over het algemeen progressieve ideeën over immigratie, juist progressief: ze zijn sterk gekant diversiteit en globalisering. tegen islamofobie1) en zijn voorstanders van immigratie. (…) Het
naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018
noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en discriminatie van moslims
figuur 1
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een Turkse afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = 0,95 (p<0.05)
figuur 2
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een autochtone afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = -0,79 (p<0.05)
naar: F. Vermeulen e.a., 2018
Toelichting op figuur 1 en figuur 2 In beide figuren worden 68 buurten van Rotterdam weergegeven als punten in het diagram. De positie van een buurt wordt bepaald door het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst en het percentage stemmers op DENK bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Voor het percentage stemmers op DENK is de schaalverdeling voor elke groep gelijk, tot 40%. Voor het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst verschilt de schaalverdeling, van maximaal 30% bij Turkse Nederlanders, tot maximaal 100% bij autochtone Nederlanders. Voorbeeld: Uit figuur 1 is af te lezen dat er in vier Rotterdamse buurten met meer dan 25% Turkse Nederlanders door 30% tot 40% van de stemmers op DENK is gestemd.
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers, met een toepassing van het begrip normatieve identificatie (1) • informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De gemiddelde DENK-stemmer combineert conservatieve en progressieve waarden en normen die andere bestaande politieke partijen niet vertegenwoordigen (r. 10-13) / De DENK-stemmer heeft een heel eigen ideologisch profiel dat overeenkomt met de partij DENK (r. 50-55) (1) • De groep DENK-stemmers heeft, doordat DENK aan de verkiezingen meedoet, de mogelijkheid om de eigen normen en waarden, die overeenkomen met die van de partij DENK, in het politieke domein in te brengen. Daardoor biedt DENK mogelijkheden voor de normatieve identificatie van deze groep kiezers (1) (2)
Gebruik tekst 1. Politieke partijen, zoals DENK, zijn poortwachters in het systeemmodel van politieke besluitvorming.
Vraag 3 2 punten
a Leg uit wat DENK als poortwachter kan doen. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het begrip poortwachter;
- een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk. b Geef aan tot welke fase van het systeemmodel het optreden van DENK als poortwachter behoort.
Tekst 1
De DENK-stemmer
DENK is met name populair onder is wel belangrijk om hierbij op te jonge kiezers: hierbij speelt de 35 merken dat oppositie tegen mobilisatie van DENK op sociale discriminatie, bijvoorbeeld tegen media zeker een rol, maar ook dat etnisch profileren door de politie,
5 deze kiezers minder loyaal zijn aan voor DENK-stemmers een de PvdA. Een ruime meerderheid van belangrijker stemmotief is dan wat de DENK-stemmers gaf bovendien 40 meer abstracte vragen over aan in het verleden op de PvdA globalisering, zoals het toelaten van gestemd te hebben. (…) vluchtelingen.
10 De gemiddelde DENK-stemmer (…) Ten derde zijn er combineert (…) elementen die sociaaleconomische onderwerpen andere bestaande partijen niet 45 zoals inkomensverdeling. Het is vertegenwoordigen. opvallend dat de DENK-stemmers die Politicologen onderscheiden vaak voorheen vaak PvdA stemden, op
15 drie verschillende dimensies in het deze onderwerpen geen politieke landschap. Ten eerste is er uitgesproken links profiel hebben. een morele dimensie, die over (…) vraagstukken als euthanasie of de 50 De DENK-stemmer heeft dus een emancipatie van homoseksuelen heel eigen ideologisch profiel: moreel
20 gaat. Op deze onderwerpen zijn conservatief, maar juist progressief DENK-stemmers conservatief: er is op vraagstukken van immigratie en bij hen weinig steun voor euthanasie integratie, cynisch over de politiek, of de emancipatie van 55 maar niet uitgesproken links. homoseksuelen. (…) (…)
25 Ten tweede is er een De partij vult een gat in het globaliseringsdimensie, die over bestaande politieke landschap met vraagstukken als immigratie, haar unieke positie (…): integratie, discriminatie en islam conservatieve elementen worden gaat. Op deze onderwerpen zijn 60 gecombineerd met meer
30 DENK-stemmers over het algemeen progressieve ideeën over immigratie, juist progressief: ze zijn sterk gekant diversiteit en globalisering. tegen islamofobie1) en zijn voorstanders van immigratie. (…) Het
naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018
noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en discriminatie van moslims
figuur 1
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een Turkse afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = 0,95 (p<0.05)
figuur 2
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een autochtone afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = -0,79 (p<0.05)
naar: F. Vermeulen e.a., 2018
Toelichting op figuur 1 en figuur 2 In beide figuren worden 68 buurten van Rotterdam weergegeven als punten in het diagram. De positie van een buurt wordt bepaald door het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst en het percentage stemmers op DENK bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Voor het percentage stemmers op DENK is de schaalverdeling voor elke groep gelijk, tot 40%. Voor het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst verschilt de schaalverdeling, van maximaal 30% bij Turkse Nederlanders, tot maximaal 100% bij autochtone Nederlanders. Voorbeeld: Uit figuur 1 is af te lezen dat er in vier Rotterdamse buurten met meer dan 25% Turkse Nederlanders door 30% tot 40% van de stemmers op DENK is gestemd.
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een uitleg van wat DENK als poortwachter kan doen, met een toepassing van een kenmerk van het begrip poortwachter en daarvan een voorbeeld uit tekst 1 (1) b • de fase invoer/input (van het systeemmodel) (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • DENK kan er als poortwachter voor zorgen dat eisen van DENK-stemmers op de politieke agenda komen, zoals het stoppen van etnisch profileren door de politie (r. 36-37) (1) b • Het inbrengen van een dergelijke eis door de poortwachter in het politieke besluitvormingsproces behoort tot de fase van invoer van eisen uit de samenleving in het politieke systeem (1) (2)
Gebruik figuur 1. In politieke besluitvormingsmodellen wordt onderscheid gemaakt tussen actieve en passieve steun.
Vraag 4 2 punten
− Geef aan welk type steun te herkennen is in figuur 1. Gebruik in je antwoord informatie uit figuur 1 om het gekozen type steun te illustreren.
- Geef aan welk type variabele het type steun in figuur 1 is: de onafhankelijke, de interveniërende of de afhankelijke variabele.
Tekst 1
De DENK-stemmer
DENK is met name populair onder is wel belangrijk om hierbij op te jonge kiezers: hierbij speelt de 35 merken dat oppositie tegen mobilisatie van DENK op sociale discriminatie, bijvoorbeeld tegen media zeker een rol, maar ook dat etnisch profileren door de politie,
5 deze kiezers minder loyaal zijn aan voor DENK-stemmers een de PvdA. Een ruime meerderheid van belangrijker stemmotief is dan wat de DENK-stemmers gaf bovendien 40 meer abstracte vragen over aan in het verleden op de PvdA globalisering, zoals het toelaten van gestemd te hebben. (…) vluchtelingen.
10 De gemiddelde DENK-stemmer (…) Ten derde zijn er combineert (…) elementen die sociaaleconomische onderwerpen andere bestaande partijen niet 45 zoals inkomensverdeling. Het is vertegenwoordigen. opvallend dat de DENK-stemmers die Politicologen onderscheiden vaak voorheen vaak PvdA stemden, op
15 drie verschillende dimensies in het deze onderwerpen geen politieke landschap. Ten eerste is er uitgesproken links profiel hebben. een morele dimensie, die over (…) vraagstukken als euthanasie of de 50 De DENK-stemmer heeft dus een emancipatie van homoseksuelen heel eigen ideologisch profiel: moreel
20 gaat. Op deze onderwerpen zijn conservatief, maar juist progressief DENK-stemmers conservatief: er is op vraagstukken van immigratie en bij hen weinig steun voor euthanasie integratie, cynisch over de politiek, of de emancipatie van 55 maar niet uitgesproken links. homoseksuelen. (…) (…)
25 Ten tweede is er een De partij vult een gat in het globaliseringsdimensie, die over bestaande politieke landschap met vraagstukken als immigratie, haar unieke positie (…): integratie, discriminatie en islam conservatieve elementen worden gaat. Op deze onderwerpen zijn 60 gecombineerd met meer
30 DENK-stemmers over het algemeen progressieve ideeën over immigratie, juist progressief: ze zijn sterk gekant diversiteit en globalisering. tegen islamofobie1) en zijn voorstanders van immigratie. (…) Het
naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018
noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en discriminatie van moslims
figuur 1
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een Turkse afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = 0,95 (p<0.05)
figuur 2
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage bewoners met een autochtone afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017 (n=68 buurten)
correlatie = -0,79 (p<0.05)
naar: F. Vermeulen e.a., 2018
Toelichting op figuur 1 en figuur 2 In beide figuren worden 68 buurten van Rotterdam weergegeven als punten in het diagram. De positie van een buurt wordt bepaald door het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst en het percentage stemmers op DENK bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Voor het percentage stemmers op DENK is de schaalverdeling voor elke groep gelijk, tot 40%. Voor het percentage buurtbewoners met een bepaalde afkomst verschilt de schaalverdeling, van maximaal 30% bij Turkse Nederlanders, tot maximaal 100% bij autochtone Nederlanders. Voorbeeld: Uit figuur 1 is af te lezen dat er in vier Rotterdamse buurten met meer dan 25% Turkse Nederlanders door 30% tot 40% van de stemmers op DENK is gestemd.
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • actieve steun, met informatie uit tekst 1 om actieve steun te illustreren (1) • de afhankelijke variabele (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In figuur 1 is actieve steun te herkennen in het percentage stemmen op DENK op de y-as. Stemmen, oftewel gebruikmaken van het stemrecht, is een vorm van actieve steun (1) • Het percentage stemmen op DENK is de afhankelijke variabele (1) (2)
Gebruik figuur 1 en figuur 2. Figuur 1 en figuur 2 beschrijven het stemgedrag in de Rotterdamse buurten met verschillende percentages Turkse en autochtone Nederlanders.
Vraag 5 2 punten
a Beschrijf de correlatie in figuur 1 of de correlatie in figuur 2. Gebruik in je beschrijving de formulering: Hoe …, des te … b Leg het verschil in de richting van de correlatie tussen figuur 1 en figuur 2 uit. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip correlatie;
- informatie uit figuur 1 en figuur 2 over de richting van de correlatie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een beschrijving van de correlatie in figuur 1 of figuur 2, met de formulering: Hoe …, des te … (1) b • een uitleg dat de richting van de correlatie van figuur 1 positief is en dat de richting van de correlatie van figuur 2 negatief is, met een toepassing van het begrip correlatie en daarover informatie uit figuur 1 en figuur 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Hoe groter het percentage Turkse Nederlanders in een Rotterdamse buurt, des te meer bewoners uit die buurt op DENK hebben gestemd (figuur 1). / Hoe groter het percentage autochtone Nederlanders in een Rotterdamse buurt, des te minder bewoners uit die buurt op DENK hebben gestemd (figuur 2) (1) b • De correlatie in figuur 1, oftewel de samenhang tussen het percentage Turkse Nederlanders en het percentages DENK-stemmers in de Rotterdamse buurten, is positief (0,95). En de correlatie in figuur 2, oftewel de samenhang tussen het percentage autochtone Nederlanders en het percentage DENK-stemmers in de Rotterdamse buurten, is negatief (-0,79) (1) (2)
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding Ruim vijftig jaar lang gingen er in de Verenigde Naties (VN) stemmen op om een internationaal strafhof op te richten voor een mondiale strijd tegen straffeloosheid, voor internationale mensenrechten, voor veiligheid en voor stabiliteit. In 1998 werd het Statuut van Rome opgesteld voor de oprichting van het Internationaal Strafhof. In dit statuut staat welke gedragingen door het Internationaal Strafhof strafbaar worden gesteld en dat het Internationaal Strafhof verregaande bevoegdheden heeft het internationaal strafrecht uit te oefenen. Nadat zestig staten het statuut ondertekenden, vestigde het Internationaal Strafhof zich in 2002 in Den Haag. Het Internationaal Strafhof onderzoekt, en berecht wanneer nodig, individuen die aangeklaagd zijn voor misdaden in de internationale gemeenschap en die tot dan toe hun berechting konden ontlopen. Het Internationaal Strafhof treedt pas op als de staat waar de misdaden plaatsvonden niet kan vervolgen of niet wil vervolgen. Inmiddels hebben ruim 120 staten het statuut ondertekend, maar grootmachten, zoals China, Rusland, India en de Verenigde Staten, zitten daar niet bij. In 2018 dreigden de Verenigde Staten zelfs het Internationaal Strafhof actief tegen te werken. Het Internationaal Strafhof komt meer en meer onder druk te staan.
Gebruik de inleiding. Het Internationaal Strafhof is het resultaat van samenwerking.
Vraag 6 2 punten
Leg uit dat staten een multilaterale samenwerking zijn aangegaan om het Internationaal Strafhof op te richten. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip multilateraal;
- informatie uit de inleiding om multilateraal te illustreren;
- de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
- informatie uit de inleiding om samenwerking te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toepassing van het begrip multilateraal en informatie over multilaterale samenwerking uit de inleiding (1) • een uitleg dat door staten is samengewerkt voor de oprichting van het Internationaal Strafhof, met een toepassing van het kernconcept samenwerking waaruit blijkt dat het handelen op elkaar is afgestemd voor een doel en daarover informatie uit de inleiding (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Om het Internationaal Strafhof op te richten is door meerdere staten, oftewel multilateraal, samengewerkt. Volgens de inleiding hebben zestig staten het Statuut van Rome ondertekend (1) • In de inleiding staat dat voor deze samenwerking de staten hun handelen op elkaar hebben afgestemd, tijdens formele onderhandelingen voor het opstellen van een statuut voor de oprichting van een internationaal strafhof, om een gemeenschappelijk doel te bereiken, zoals het vervolgen van verdachten van misdaden, die anders niet vervolgd worden (1) (2)
Gebruik de inleiding.
Vraag 7 3 punten
Leg uit dat het Internationaal Strafhof bijdraagt aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
- drie voorbeelden uit de inleiding om institutionalisering te illustreren.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een complex van waarden uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de inleiding (1) • geformaliseerde regels uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de inleiding (1) • een uitleg van de manier waarop het Internationaal Strafhof bijdraagt aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht, met een toepassing van standaardgedragspatronen uit de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de inleiding (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Het Internationaal Strafhof is gebaseerd op een complex van waarden, namelijk internationale mensenrechten, veiligheid en stabiliteit (1) • en op geformaliseerde regels, namelijk een statuut voor het vervolgen van verdachten van misdaden in de internationale gemeenschap (1) • Deze waarden/regels zijn vastgelegd in standaardgedragspatronen die het gedrag van staten reguleren, namelijk in het internationaal strafrecht waarin staat dat verdachten van misdaden onder bepaalde omstandigheden vervolgd kunnen worden door het Internationaal Strafhof. Dus draagt het Internationaal Strafhof bij aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht (1) (3)
Het cultuuruniversalisme en het cultuurrelativisme hebben verschillende uitgangspunten. VN-lidstaten pleiten met het Internationaal Strafhof onder meer voor de strijdpunten veiligheid, internationale mensenrechten en stabiliteit.
Vraag 8 1 punt
Leg voor het strijdpunt internationale mensenrechten uit of daarin het cultuuruniversalisme of het cultuurrelativisme te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme;
- een uitgangspunt van het cultuurrelativisme.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat een uitleg dat het cultuuruniversalisme te herkennen is in het strijdpunt internationale mensenrechten, met een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme en een uitgangspunt van het cultuurrelativisme. voorbeeld van een juist antwoord: In het strijdpunt internationale mensenrechten is het cultuuruniversalisme te herkennen. Het Internationaal Strafhof gaat er namelijk van uit dat internationale mensenrechten voor alle culturen in de wereld gelden, wat een uitgangspunt van cultuuruniversalisme is. Het Internationaal Strafhof gaat niet uit van de lokale waarden in de verschillende culturen op de wereld, wat een uitgangspunt is van cultuurrelativisme. (1)
Gebruik de inleiding. Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de autonomie en macht van staten aantasten, zoals Europese integratie.
Vraag 9 3 punten
− Leg uit welk van deze voorbeelden van globaliseringsprocessen te herkennen is in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof. Gebruik in je uitleg informatie uit de inleiding over het gekozen voorbeeld.
- Leg uit dat in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof een geglobaliseerde wereldorde te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept globalisering.
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • internationalisering van politieke macht / de groeiende invloed van intergouvernementele en supranationale organisaties (1) • een uitleg dat het gekozen voorbeeld te herkennen is in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof, met informatie uit de inleiding waaruit het gekozen voorbeeld blijkt (1) • een uitleg dat in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof een geglobaliseerde wereldorde te herkennen is, met toepassing van het kernconcept globalisering (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de verregaande bevoegdheden van het Internationaal Strafhof is de internationalisering van politieke macht te herkennen (1) • Het Internationaal Strafhof heeft namelijk de rechtsmacht om het internationaal strafrecht uit te oefenen (1) • In de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof breiden politieke afhankelijkheden zich uit over landsgrenzen heen. Daarin is een geglobaliseerde wereldorde te herkennen (1) (3)
Gebruik tekst 2.
Vraag 10 2 punten
a Leg uit dat het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van de VS kan schenden. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van interne soevereine macht;
- informatie uit tekst 2 over het gekozen kenmerk. b Leg uit dat de VS tegen het Internationaal Strafhof in het verweer kan komen, met het uitgangspunt van het internationaal recht. Gebruik in je uitleg:
- het uitgangspunt van het internationaal recht;
- een voorbeeld uit tekst 2 waaruit het uitgangspunt blijkt.
Tekst 2
VS laat het Strafhof doodbloeden
De Amerikaanse nationale 35 Internationaal Strafhof en we zullen veiligheidsadviseur John Bolton heeft ons er niet bij aansluiten”, aldus maandag hard uitgehaald naar het Bolton. “We laten het Strafhof Internationaal Strafhof (ICC1)) in Den doodbloeden. Wat ons betreft is het
5 Haag. ICC al dood.” (…) “De Verenigde Staten zullen alles doen wat nodig is om onze 40 Washington probeert hiermee burgers en die van onze kennelijk extra druk te zetten op het bondgenoten te beschermen tegen Internationaal Strafhof, dat sinds zijn
10 onrechtvaardige vervolging door oprichting in 2002 toch al geen sterke deze illegale rechtbank”, aldus Bolton reputatie heeft verworven. Een van (…). 45 de problemen van het Hof is dat de (…) ICC-aanklagers menen dat er grootmachten Amerika, Rusland, serieuze aanwijzingen zijn dat China en India niet meedoen. Het
15 Amerikaanse militairen en Hof kan bovendien alleen misdrijven CIA-agenten in Afghanistan berechten met instemming van de gevangenen hebben gemarteld. Zij 50 staat waarin ze zijn begaan, [of] met vroegen het Hof daarom vorig jaar instemming van de staat van de toestemming om een strafrechtelijk nationaliteit van de verdachte, of na
20 onderzoek in te stellen naar de een verwijzing van de Amerikanen. VN-Veiligheidsraad.
Volgens Bolton zullen de Verenigde 55 Of het ooit echt tot berechting van Staten ‘terugvechten’ als de Amerikaanse oorlogsmisdaden in ICC-aanklagers inderdaad zo’n Afghanistan zal komen, wordt door
25 onderzoek instellen. Volgens hem experts betwijfeld. Want het Strafhof overweegt de Amerikaanse regering heeft alleen rechtsmacht als de in dat geval rechters en aanklagers 60 Verenigde Staten zelf te weinig doen van het Hof de toegang te weigeren om misstanden te onderzoeken en te tot de VS. Ook zouden maatregelen berechten. Bovendien wordt de
30 kunnen worden genomen tegen Afghaanse regering in het zadel eventuele bezittingen die zij hebben gehouden door de VS. De Afghanen in Amerika en zouden ze in de VS 65 kunnen het zich niet veroorloven om vervolgd kunnen worden. “Wij willen Washington te veel tegen de haren in niet samenwerken met het te strijken.
naar: Trouw, 10 september 2018
noot 1 ICC = International Criminal Court
Opgave 3 Deeleconomie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een uitleg dat het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van de VS kan schenden, met een toepassing van het regeren over een groep mensen als kenmerk van interne soevereine macht en daarover informatie uit tekst 2 (1) b • een uitleg dat de VS tegen het Internationaal Strafhof in het verweer kan komen, met een toepassing van het uitgangspunt van het internationale recht en hiervan een voorbeeld uit de tekst 2 (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • De aanklagers van het Internationaal Strafhof hebben toestemming gevraagd aan het Internationaal Strafhof om Amerikaanse militairen te onderzoeken (r. 13-21). Dit kan buiten de VS om als de staat waarin oorlogsmisdaden zijn begaan daarmee instemt (r. 47-50). Daarmee kan het Internationaal Strafhof buiten de VS om macht uitoefenen op de groep mensen waarover de VS regeert. Regeren over een groep mensen is een kenmerk van interne soevereine macht. Zo kan het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van de VS schenden als zij haar burgers vervolgt (1) b • De VS kan tegen het Internationaal Strafhof in het verweer komen op basis van het internationaal recht. Volgens het internationaal recht hebben internationale rechtsorganen, zoals het Internationaal Strafhof, pas rechtsmacht wanneer staten de rechtsmacht van een internationaal orgaan erkennen. De VS doet niet mee aan het Internationaal Strafhof (r. 44-47), dus is de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof over de VS beperkt (1) (2)
Gebruik tekst 2. Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale staten verklaren, zoals sociaal constructivistische theorieën.
Vraag 11 2 punten
Leg uit welke andere groep theorieën het gedrag van de VS tegenover het Internationaal Strafhof kan verklaren. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van de gekozen groep theorieën;
- een voorbeeld uit tekst 2 van het gekozen kenmerk.
Tekst 2
VS laat het Strafhof doodbloeden
De Amerikaanse nationale 35 Internationaal Strafhof en we zullen veiligheidsadviseur John Bolton heeft ons er niet bij aansluiten”, aldus maandag hard uitgehaald naar het Bolton. “We laten het Strafhof Internationaal Strafhof (ICC1)) in Den doodbloeden. Wat ons betreft is het
5 Haag. ICC al dood.” (…) “De Verenigde Staten zullen alles doen wat nodig is om onze 40 Washington probeert hiermee burgers en die van onze kennelijk extra druk te zetten op het bondgenoten te beschermen tegen Internationaal Strafhof, dat sinds zijn
10 onrechtvaardige vervolging door oprichting in 2002 toch al geen sterke deze illegale rechtbank”, aldus Bolton reputatie heeft verworven. Een van (…). 45 de problemen van het Hof is dat de (…) ICC-aanklagers menen dat er grootmachten Amerika, Rusland, serieuze aanwijzingen zijn dat China en India niet meedoen. Het
15 Amerikaanse militairen en Hof kan bovendien alleen misdrijven CIA-agenten in Afghanistan berechten met instemming van de gevangenen hebben gemarteld. Zij 50 staat waarin ze zijn begaan, [of] met vroegen het Hof daarom vorig jaar instemming van de staat van de toestemming om een strafrechtelijk nationaliteit van de verdachte, of na
20 onderzoek in te stellen naar de een verwijzing van de Amerikanen. VN-Veiligheidsraad.
Volgens Bolton zullen de Verenigde 55 Of het ooit echt tot berechting van Staten ‘terugvechten’ als de Amerikaanse oorlogsmisdaden in ICC-aanklagers inderdaad zo’n Afghanistan zal komen, wordt door
25 onderzoek instellen. Volgens hem experts betwijfeld. Want het Strafhof overweegt de Amerikaanse regering heeft alleen rechtsmacht als de in dat geval rechters en aanklagers 60 Verenigde Staten zelf te weinig doen van het Hof de toegang te weigeren om misstanden te onderzoeken en te tot de VS. Ook zouden maatregelen berechten. Bovendien wordt de
30 kunnen worden genomen tegen Afghaanse regering in het zadel eventuele bezittingen die zij hebben gehouden door de VS. De Afghanen in Amerika en zouden ze in de VS 65 kunnen het zich niet veroorloven om vervolgd kunnen worden. “Wij willen Washington te veel tegen de haren in niet samenwerken met het te strijken.
naar: Trouw, 10 september 2018
noot 1 ICC = International Criminal Court
Opgave 3 Deeleconomie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • de groep realistische theorieën en een voorbeeld uit tekst 2 van een kenmerk van de groep realistische theorieën (1) • een uitleg dat de groep realistische theorieën het gedrag van de VS tegenover het Internationaal Strafhof kan verklaren, met een toepassing van het gekozen kenmerk (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De groep realistische theorieën kan het gedrag van de VS tegenover het Internationaal Strafhof verklaren. In tekst 2 staat namelijk dat de VS, volgens de Amerikaanse veiligheidsadviseur Bolton, alles zal doen om zijn burgers te beschermen tegen vervolging door wat Bolton noemt “deze illegale rechtbank” (r. 6-11) (1) • Volgens de groep realistische theorieën zal een staat altijd zijn eigen belangen behartigen en alleen samenwerken, met bijvoorbeeld het Internationaal Strafhof, als het nationale belang dat vraagt. Conform de groep realistische theorieën komt de VS eerst van al voor zijn eigen burgers op (1) (2)
Gebruik tekst 2. Experts verwachten dat Amerikaanse verdachten van oorlogsmisdaden in Afghanistan nooit door het Internationaal Strafhof berecht zullen worden.
Vraag 12 2 punten
Leg met de ‘law of anticipated reactions’ uit dat verwacht kan worden dat deze verdachten nooit berecht zullen worden door het Internationaal Strafhof. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van de ‘law of anticipated reactions’;
- informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Tekst 2
VS laat het Strafhof doodbloeden
De Amerikaanse nationale 35 Internationaal Strafhof en we zullen veiligheidsadviseur John Bolton heeft ons er niet bij aansluiten”, aldus maandag hard uitgehaald naar het Bolton. “We laten het Strafhof Internationaal Strafhof (ICC1)) in Den doodbloeden. Wat ons betreft is het
5 Haag. ICC al dood.” (…) “De Verenigde Staten zullen alles doen wat nodig is om onze 40 Washington probeert hiermee burgers en die van onze kennelijk extra druk te zetten op het bondgenoten te beschermen tegen Internationaal Strafhof, dat sinds zijn
10 onrechtvaardige vervolging door oprichting in 2002 toch al geen sterke deze illegale rechtbank”, aldus Bolton reputatie heeft verworven. Een van (…). 45 de problemen van het Hof is dat de (…) ICC-aanklagers menen dat er grootmachten Amerika, Rusland, serieuze aanwijzingen zijn dat China en India niet meedoen. Het
15 Amerikaanse militairen en Hof kan bovendien alleen misdrijven CIA-agenten in Afghanistan berechten met instemming van de gevangenen hebben gemarteld. Zij 50 staat waarin ze zijn begaan, [of] met vroegen het Hof daarom vorig jaar instemming van de staat van de toestemming om een strafrechtelijk nationaliteit van de verdachte, of na
20 onderzoek in te stellen naar de een verwijzing van de Amerikanen. VN-Veiligheidsraad.
Volgens Bolton zullen de Verenigde 55 Of het ooit echt tot berechting van Staten ‘terugvechten’ als de Amerikaanse oorlogsmisdaden in ICC-aanklagers inderdaad zo’n Afghanistan zal komen, wordt door
25 onderzoek instellen. Volgens hem experts betwijfeld. Want het Strafhof overweegt de Amerikaanse regering heeft alleen rechtsmacht als de in dat geval rechters en aanklagers 60 Verenigde Staten zelf te weinig doen van het Hof de toegang te weigeren om misstanden te onderzoeken en te tot de VS. Ook zouden maatregelen berechten. Bovendien wordt de
30 kunnen worden genomen tegen Afghaanse regering in het zadel eventuele bezittingen die zij hebben gehouden door de VS. De Afghanen in Amerika en zouden ze in de VS 65 kunnen het zich niet veroorloven om vervolgd kunnen worden. “Wij willen Washington te veel tegen de haren in niet samenwerken met het te strijken.
naar: Trouw, 10 september 2018
noot 1 ICC = International Criminal Court
Opgave 3 Deeleconomie
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat verwacht kan worden dat Amerikaanse verdachten van oorlogsmisdaden in Afghanistan nooit berecht zullen worden door het Internationaal Strafhof, omdat Afghanistan niet in zal stemmen met vervolging, met een toepassing van een kenmerk van de ‘law of anticipated reactions’ (1) • informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk van de ‘law of anticipated reactions’ blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In tekst 2 staat dat Afghanistan niet tegen de VS durft in te gaan, want dan kan verwacht worden dat de VS de Afghaanse regering niet meer zal helpen (r. 62-67) (1) • Om de verdachten van oorlogsmisdaden uit de VS te kunnen vervolgen heeft het Internationaal Strafhof de instemming van Afghanistan nodig, waar de misdaden hebben plaatsgevonden. Maar verwacht kan worden dat Afghanistan niet zal instemmen met vervolging. Volgens de ‘law of anticipated reactions’ zullen staten hun gedrag mede bepalen op grond van wat zij verwachten van de meer machtige landen. Uit tekst 2 blijkt dat Afghanistan zijn gedrag mede zal bepalen op grond van wat het van de VS verwacht. De VS is machtiger dan Afghanistan. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de hulp van de VS aan Afghanistan. Dus kan volgens de ‘law of anticipated reactions’ verwacht worden dat Amerikaanse oorlogsmisdadigers in Afghanistan nooit berecht zullen worden door het Internationaal Strafhof (1) (2)
Opgave 3 Deeleconomie
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding Meer dan een decennium geleden deelden mensen hun eigendommen, zoals auto, huis of gereedschap, nog voornamelijk in vertrouwde kring, zoals met familie of vrienden. Via deelplatformen op internet worden tegenwoordig steeds vaker eigendommen gedeeld met vreemden, zoals met onbekende buurtgenoten of toeristen. Daar kan een vergoeding tegenover staan. Maakte in 2013 nog 6 procent van de Nederlanders gebruik van deze online deelplatformen, in 2016 was dit al bijna een kwart van de Nederlanders. Deze moderne vorm van delen wordt de deeleconomie genoemd. Socioloog Corten en econoom Botsman hebben onderzoek gedaan naar de deeleconomie.
Gebruik de inleiding. Meer dan vroeger wordt tegenwoordig in de deeleconomie gedeeld met mensen buiten primaire groepen.
Vraag 13 3 punten
a Leg uit dat informatisering heeft bijgedragen aan het delen van eigendommen met mensen buiten primaire groepen. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip primaire groepen;
- een voorbeeld uit de inleiding van een primaire groep;
- een omschrijving van het begrip informatisering. b Leg uit dat in de deeleconomie een kenmerk van sociale netwerken in de moderne samenleving te herkennen is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een toepassing van het begrip primaire groepen, met als voorbeeld familie/vrienden (1) • een uitleg dat informatisering heeft bijgedragen aan het delen van eigendommen met mensen buiten primaire groepen, met een toepassing van het begrip informatisering (1) b • een uitleg dat in de deeleconomie het kenmerk te herkennen is dat netwerken grootschaliger/uitgestrekter/veranderlijk zijn / uit lossere contacten bestaan / meer anoniem zijn, met een toepassing van het gekozen kenmerk (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Vroeger werden eigendommen vooral met bijvoorbeeld vrienden gedeeld. Vrienden maken deel uit van een groep met een persoonlijke band (1) • Door het op steeds grotere schaal gebruiken van ICT via internet kunnen op deelplatformen eigendommen gemakkelijker met mensen buiten vertrouwde kringen, oftewel primaire groepen, gedeeld worden. Op deze manier heeft informatisering bijgedragen aan het delen van eigendommen met mensen buiten primaire groepen (1) b • In de deeleconomie worden bezittingen vaker met vreemden gedeeld, zoals met toeristen. Dat wil zeggen dat delen in uitgestrektere netwerken gebeurt dan in vertrouwde kring. Dat netwerken uitgestrekter worden is een kenmerk van netwerken in de moderne samenleving (1) (3)
Gebruik tekst 3. Volgens socioloog Corten zullen mensen niet vanzelfsprekend hun eigendommen delen met vreemden die zomaar voor de deur staan. Dat mensen dit niet doen heeft te maken met de onderlinge sociale binding.
Vraag 14 2 punten
Leg vanuit het rationele actor-paradigma uit dat mensen hun eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van sociale binding;
- informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
- een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
- informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Tekst 3
Het vertrouwen binnen de deeleconomie
Stelt u zich voor dat er plotseling een 40 de ander jou niet zal belazeren vreemde bij u voor de deur staat die omdat je van elkaar weet dat je ook graag voor een paar tientjes uw auto nog langer samen door één deur voor een dag wil huren (…). Hoe moet. Dit soort mechanismen wordt
5 groot is de kans dat u op zo’n nog verder versterkt door inbedding verzoek ingaat? Voor de meeste 45 in sociale netwerken, waarin mensen geldt waarschijnlijk dat die informatie over (on)betrouwbaarheid kans niet groot is. Toch is dit min of zich makkelijk verspreidt. Bij meer wat er sinds enkele jaren op interacties met vreemden is dit niet of
10 grote schaal gebeurt in wat de veel minder het geval. (…) ‘deeleconomie’ is gaan heten. Via online platformen zoals Airbnb (…) 50 Dat dit vertrouwen op zulke grote en Peerby delen particulieren, al dan schaal en ogenschijnlijk zo makkelijk niet tegen een financiële vergoeding, tussen vreemden ontstaat, lijkt
15 spullen als auto’s, gereedschappen, tegenintuïtief en is iets wat velen nog kleding en huizen. (…) maar enkele jaren geleden niet voor
55 mogelijk hadden gehouden. Dat dit in Je kunt je natuurlijk afvragen hoe de deeleconomie toch lukt, zou je de nieuw dit delen nu echt is. (…) Het verdienste kunnen noemen van de nieuwe zit hem hier in het feit dat deelplatformen, die allerlei
20 deeleconomietransacties typisch mechanismen in het leven hebben plaatsvinden tussen vreemden. Dat 60 geroepen om vertrouwen te delen tussen vreemden niet zo bevorderen. Naast verzekeringen en vanzelfsprekend is als tussen identiteitsverificatie is de meest bekenden, heeft te maken met prominente daarvan het
25 vertrouwen: aan het delen van reputatiesysteem, waarin gebruikers spullen zijn namelijk significante 65 elkaar door middel van de risico’s verbonden. Wie (…) een alomtegenwoordige vijf sterren of kamer verhuurt via Airbnb moet er een geschreven tekst kunnen niet alleen op vertrouwen dat de gast beoordelen. De theorie is dat zo’n
30 de boel netjes achterlaat en niet systeem voor gebruikers inzichtelijk stiekem spullen meeneemt, maar 70 maakt hoe betrouwbaar andere neemt ook een zeker veiligheidsrisico gebruikers zich in het verleden door een vreemde in zijn huis toe te gedragen hebben, en bovendien laten. Dit veiligheidsrisico geldt langetermijnbelangen creëert omdat
35 overigens ook voor de gast. Bij het gebruikers die eenmaal een slechte aloude delen tussen vrienden en 75 reputatie hebben opgebouwd door bekenden weet je wat je aan elkaar andere gebruikers gemeden zullen hebt door ervaringen uit het verleden, worden. (…) en is het bovendien aannemelijk dat bron: R. Corten, Sociologie Magazine, 2018
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat tussen vreemden weinig sociale binding is, met een toepassing van het kenmerk vertrouwen en daarover informatie uit tekst 3 (1) • een uitleg dat mensen hun eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden, met een toepassing van een kenmerk van het rationele actor-paradigma en informatie uit tekst 3 over de kosten (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens Corten heeft het met vertrouwen te maken, dat delen tussen vreemden niet zo vanzelfsprekend is als tussen bekenden (r. 21-25). Vertrouwen is een kenmerk van sociale binding. Waar vertrouwen is, is meer sociale binding. Tussen vreemden is maar weinig binding (1) • Het delen van eigendommen met vreemden aan de deur brengt risico’s met zich mee (r. 25-27). Volgens het rationele actor-paradigma wegen mensen kosten en baten af. Bij het delen van eigendommen met vreemden worden de kosten, namelijk de risico’s zoals onzorgvuldigheid (r. 27-34), hoger ingeschat dan bij het delen met bekenden. Daarom zullen mensen volgens het rationele actor- paradigma eerder hun eigendommen delen met bekenden dan met vreemden (1) (2)
Gebruik tekst 3. In de deeleconomie wordt gebruikgemaakt van een reputatiesysteem.
Vraag 15 2 punten
Leg uit dat in het gebruik van een reputatiesysteem een gerationaliseerde samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
- informatie uit tekst 3 waaruit rationalisering blijkt.
Tekst 3
Het vertrouwen binnen de deeleconomie
Stelt u zich voor dat er plotseling een 40 de ander jou niet zal belazeren vreemde bij u voor de deur staat die omdat je van elkaar weet dat je ook graag voor een paar tientjes uw auto nog langer samen door één deur voor een dag wil huren (…). Hoe moet. Dit soort mechanismen wordt
5 groot is de kans dat u op zo’n nog verder versterkt door inbedding verzoek ingaat? Voor de meeste 45 in sociale netwerken, waarin mensen geldt waarschijnlijk dat die informatie over (on)betrouwbaarheid kans niet groot is. Toch is dit min of zich makkelijk verspreidt. Bij meer wat er sinds enkele jaren op interacties met vreemden is dit niet of
10 grote schaal gebeurt in wat de veel minder het geval. (…) ‘deeleconomie’ is gaan heten. Via online platformen zoals Airbnb (…) 50 Dat dit vertrouwen op zulke grote en Peerby delen particulieren, al dan schaal en ogenschijnlijk zo makkelijk niet tegen een financiële vergoeding, tussen vreemden ontstaat, lijkt
15 spullen als auto’s, gereedschappen, tegenintuïtief en is iets wat velen nog kleding en huizen. (…) maar enkele jaren geleden niet voor
55 mogelijk hadden gehouden. Dat dit in Je kunt je natuurlijk afvragen hoe de deeleconomie toch lukt, zou je de nieuw dit delen nu echt is. (…) Het verdienste kunnen noemen van de nieuwe zit hem hier in het feit dat deelplatformen, die allerlei
20 deeleconomietransacties typisch mechanismen in het leven hebben plaatsvinden tussen vreemden. Dat 60 geroepen om vertrouwen te delen tussen vreemden niet zo bevorderen. Naast verzekeringen en vanzelfsprekend is als tussen identiteitsverificatie is de meest bekenden, heeft te maken met prominente daarvan het
25 vertrouwen: aan het delen van reputatiesysteem, waarin gebruikers spullen zijn namelijk significante 65 elkaar door middel van de risico’s verbonden. Wie (…) een alomtegenwoordige vijf sterren of kamer verhuurt via Airbnb moet er een geschreven tekst kunnen niet alleen op vertrouwen dat de gast beoordelen. De theorie is dat zo’n
30 de boel netjes achterlaat en niet systeem voor gebruikers inzichtelijk stiekem spullen meeneemt, maar 70 maakt hoe betrouwbaar andere neemt ook een zeker veiligheidsrisico gebruikers zich in het verleden door een vreemde in zijn huis toe te gedragen hebben, en bovendien laten. Dit veiligheidsrisico geldt langetermijnbelangen creëert omdat
35 overigens ook voor de gast. Bij het gebruikers die eenmaal een slechte aloude delen tussen vrienden en 75 reputatie hebben opgebouwd door bekenden weet je wat je aan elkaar andere gebruikers gemeden zullen hebt door ervaringen uit het verleden, worden. (…) en is het bovendien aannemelijk dat bron: R. Corten, Sociologie Magazine, 2018
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in het gebruik van een reputatiesysteem een gerationaliseerde samenleving te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept rationalisering (1) • informatie uit tekst 3 waaruit een gerationaliseerde samenleving blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In een reputatiesysteem kunnen gebruikers van online deelplatformen elkaar met sterren beoordelen, om inzichtelijk te maken hoe betrouwbaar zij zich gedragen (r. 64-72) (1) • Gebruikers van online deelplatformen kunnen, door elkaar op een systematische manier met sterren te beoordelen, de betrouwbaarheid van gebruikers nagaan met als doel het gedrag van gebruikers voorspelbaar te maken. In het systematiseren voor een doelmatig gebruik van een reputatiesysteem is een gerationaliseerde samenleving te herkennen (1) (2)
Gebruik tekst 4. Econoom Botsman beschrijft in haar boek de ideologie van de deeleconomie. Ideologieën bestaan op verschillende vlakken, zoals op het politieke en op het economische vlak.
Vraag 16 2 punten
Leg uit dat in de door Botsman beschreven deeleconomie een ideologie op het economische vlak te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept ideologie;
- informatie uit tekst 4 waaruit een ideologie blijkt;
- een omschrijving van het economische vlak;
- een voorbeeld uit tekst 4 van het economische vlak.
Tekst 3
Het vertrouwen binnen de deeleconomie
Stelt u zich voor dat er plotseling een 40 de ander jou niet zal belazeren vreemde bij u voor de deur staat die omdat je van elkaar weet dat je ook graag voor een paar tientjes uw auto nog langer samen door één deur voor een dag wil huren (…). Hoe moet. Dit soort mechanismen wordt
5 groot is de kans dat u op zo’n nog verder versterkt door inbedding verzoek ingaat? Voor de meeste 45 in sociale netwerken, waarin mensen geldt waarschijnlijk dat die informatie over (on)betrouwbaarheid kans niet groot is. Toch is dit min of zich makkelijk verspreidt. Bij meer wat er sinds enkele jaren op interacties met vreemden is dit niet of
10 grote schaal gebeurt in wat de veel minder het geval. (…) ‘deeleconomie’ is gaan heten. Via online platformen zoals Airbnb (…) 50 Dat dit vertrouwen op zulke grote en Peerby delen particulieren, al dan schaal en ogenschijnlijk zo makkelijk niet tegen een financiële vergoeding, tussen vreemden ontstaat, lijkt
15 spullen als auto’s, gereedschappen, tegenintuïtief en is iets wat velen nog kleding en huizen. (…) maar enkele jaren geleden niet voor
55 mogelijk hadden gehouden. Dat dit in Je kunt je natuurlijk afvragen hoe de deeleconomie toch lukt, zou je de nieuw dit delen nu echt is. (…) Het verdienste kunnen noemen van de nieuwe zit hem hier in het feit dat deelplatformen, die allerlei
20 deeleconomietransacties typisch mechanismen in het leven hebben plaatsvinden tussen vreemden. Dat 60 geroepen om vertrouwen te delen tussen vreemden niet zo bevorderen. Naast verzekeringen en vanzelfsprekend is als tussen identiteitsverificatie is de meest bekenden, heeft te maken met prominente daarvan het
25 vertrouwen: aan het delen van reputatiesysteem, waarin gebruikers spullen zijn namelijk significante 65 elkaar door middel van de risico’s verbonden. Wie (…) een alomtegenwoordige vijf sterren of kamer verhuurt via Airbnb moet er een geschreven tekst kunnen niet alleen op vertrouwen dat de gast beoordelen. De theorie is dat zo’n
30 de boel netjes achterlaat en niet systeem voor gebruikers inzichtelijk stiekem spullen meeneemt, maar 70 maakt hoe betrouwbaar andere neemt ook een zeker veiligheidsrisico gebruikers zich in het verleden door een vreemde in zijn huis toe te gedragen hebben, en bovendien laten. Dit veiligheidsrisico geldt langetermijnbelangen creëert omdat
35 overigens ook voor de gast. Bij het gebruikers die eenmaal een slechte aloude delen tussen vrienden en 75 reputatie hebben opgebouwd door bekenden weet je wat je aan elkaar andere gebruikers gemeden zullen hebt door ervaringen uit het verleden, worden. (…) en is het bovendien aannemelijk dat bron: R. Corten, Sociologie Magazine, 2018
Tekst 4
What’s Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (…) De 20 verdrongen door consumentistisch 3) ideologie van de deeleconomie glimt ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’”, schrijft ze. van de vooruitstrevendheid. Het haalt Dankzij de deeleconomie keren we macht weg bij grote bedrijven. terug naar de idylle van het
5 Daarvoor in de plaats komt een leger dorpsplein. In de deeleconomie van micro-entrepreneurs1) die zijn 25 neemt ‘persoonlijke interactie’ de zoals jij en ik. In de deeleconomie is plaats in van ‘holle transacties’, iedereen klant en verkoper tegelijk. volgens Botsman. Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor Een vergelijkbare lofzang komt van gemeenschapszin, zo betoogt Rachel Jeremy Rifkin. (…) Volgens Rifkin Botsman in haar boek What’s Mine is 30 breken er dan gouden tijden aan. Het Yours: How Collaborative gezwoeg en geploeter in loondienst Consumption Is Changing the Way zal voorbij zijn. Mensen zullen een
15 We Live2) (…). (…) betekenisvoller leven leiden omdat de economie niet langer draait om “We geloofden dat we beter konden 35 kapitaal in materiële zin, maar om vertrouwen op grote bedrijven dan op sociaal kapitaal, dat ontstaat door elkaar. Gemeenschappelijke en samenwerking met anderen. gemeenschapswaarden werden
bron: De Groene Amsterdammer, 2014
noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal tien personen, met een lage omzet noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van leven aan het veranderen is noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
tabel 1
Aandeel wel en aandeel niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)
gast met gast met totaal West-Europees- Afrikaans- (met gemiddeld Amerikaanse Amerikaanse percentage) naam naam
acceptatie wel 1152 (63%) 940 (52%) 2092 (58%) van de boeking niet 663 (37%) 873 (48%) 1536 (42%) door de verhuurder totaal 1815 (100%) 1813 (100%) 3628 (100%)
De verschillen zijn significant (p<0.05).
naar: B. Edelman e.a., 2015
Toelichting Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaans of Afrikaans-Amerikaanse klinken. Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.
VW-1034-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat in de door Botsman beschreven deeleconomie een ideologie te herkennen is, met een toepassing van de meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en daarover informatie uit tekst 4 (1) • een toepassing van het economische vlak en een voorbeeld uit tekst 4 van het economische vlak van de door Botsman beschreven deeleconomie als een ideologie (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de door Botsman beschreven deeleconomie kan een ideologie herkend worden in de verbeelding van een idee over de meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen, namelijk in de toename van persoonlijke interacties, uitmondend in de idylle van het dorpsplein (r. 22-24) (1) • In de maatschappelijke verhoudingen is het economische vlak te herkennen in de manier waarop de productie en distributie van goederen, volgens Botsman, georganiseerd moeten worden in een samenleving, namelijk door jou en mij. Dat wil zeggen dat iedereen tegelijk klant en verkoper is (r. 7-8) (1) (2)
Gebruik tekst 4. Individualisering wordt gezien als een positief en als een negatief proces. Sociale cohesie wordt beïnvloed door verschillende factoren.
Vraag 17 2 punten
Leg uit of individualisering, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip individualisering als positief of negatief proces;
- informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen proces blijkt;
- een factor die de sociale cohesie kan beïnvloeden;
- informatie uit tekst 4 over de gekozen factor.
Tekst 4
What’s Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (…) De 20 verdrongen door consumentistisch 3) ideologie van de deeleconomie glimt ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’”, schrijft ze. van de vooruitstrevendheid. Het haalt Dankzij de deeleconomie keren we macht weg bij grote bedrijven. terug naar de idylle van het
5 Daarvoor in de plaats komt een leger dorpsplein. In de deeleconomie van micro-entrepreneurs1) die zijn 25 neemt ‘persoonlijke interactie’ de zoals jij en ik. In de deeleconomie is plaats in van ‘holle transacties’, iedereen klant en verkoper tegelijk. volgens Botsman. Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor Een vergelijkbare lofzang komt van gemeenschapszin, zo betoogt Rachel Jeremy Rifkin. (…) Volgens Rifkin Botsman in haar boek What’s Mine is 30 breken er dan gouden tijden aan. Het Yours: How Collaborative gezwoeg en geploeter in loondienst Consumption Is Changing the Way zal voorbij zijn. Mensen zullen een
15 We Live2) (…). (…) betekenisvoller leven leiden omdat de economie niet langer draait om “We geloofden dat we beter konden 35 kapitaal in materiële zin, maar om vertrouwen op grote bedrijven dan op sociaal kapitaal, dat ontstaat door elkaar. Gemeenschappelijke en samenwerking met anderen. gemeenschapswaarden werden
bron: De Groene Amsterdammer, 2014
noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal tien personen, met een lage omzet noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van leven aan het veranderen is noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
tabel 1
Aandeel wel en aandeel niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)
gast met gast met totaal West-Europees- Afrikaans- (met gemiddeld Amerikaanse Amerikaanse percentage) naam naam
acceptatie wel 1152 (63%) 940 (52%) 2092 (58%) van de boeking niet 663 (37%) 873 (48%) 1536 (42%) door de verhuurder totaal 1815 (100%) 1813 (100%) 3628 (100%)
De verschillen zijn significant (p<0.05).
naar: B. Edelman e.a., 2015
Toelichting Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaans of Afrikaans-Amerikaanse klinken. Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.
VW-1034-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toenemend egoïsme / losgeslagen verzelfstandiging / de wil om onbeperkt van het leven te genieten als negatief/positief proces van individualisering en (consumentistisch) ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’ als informatie uit tekst 4 (1) • een uitleg dat het gekozen proces volgens Botsman bijdraagt aan een afname van de sociale cohesie, met een toepassing van de factor gedeelde waarden en daarover informatie uit tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In een consumentistisch ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’ (r. 20-21) is een toenemend egoïsme te herkennen. Dit is een negatief proces van individualisering (1) • Hierdoor zijn, volgens Botsman, gemeenschappelijke en gemeenschapswaarden verdrongen (r. 18-20). Gedeelde waarden en normen is een van de factoren die de sociale cohesie kunnen beïnvloeden. Dat wil zeggen dat door vermindering van gedeelde waarden de sociale cohesie in de samenleving afneemt. Dus draagt individualisering, volgens Botsman, bij aan een afname van de sociale cohesie (1) (2)
Gebruik tekst 4.
Vraag 18 2 punten
Leg uit of de deeleconomie, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
- informatie uit tekst 4 waaruit een verandering van sociale cohesie blijkt.
Tekst 4
What’s Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (…) De 20 verdrongen door consumentistisch 3) ideologie van de deeleconomie glimt ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’”, schrijft ze. van de vooruitstrevendheid. Het haalt Dankzij de deeleconomie keren we macht weg bij grote bedrijven. terug naar de idylle van het
5 Daarvoor in de plaats komt een leger dorpsplein. In de deeleconomie van micro-entrepreneurs1) die zijn 25 neemt ‘persoonlijke interactie’ de zoals jij en ik. In de deeleconomie is plaats in van ‘holle transacties’, iedereen klant en verkoper tegelijk. volgens Botsman. Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor Een vergelijkbare lofzang komt van gemeenschapszin, zo betoogt Rachel Jeremy Rifkin. (…) Volgens Rifkin Botsman in haar boek What’s Mine is 30 breken er dan gouden tijden aan. Het Yours: How Collaborative gezwoeg en geploeter in loondienst Consumption Is Changing the Way zal voorbij zijn. Mensen zullen een
15 We Live2) (…). (…) betekenisvoller leven leiden omdat de economie niet langer draait om “We geloofden dat we beter konden 35 kapitaal in materiële zin, maar om vertrouwen op grote bedrijven dan op sociaal kapitaal, dat ontstaat door elkaar. Gemeenschappelijke en samenwerking met anderen. gemeenschapswaarden werden
bron: De Groene Amsterdammer, 2014
noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal tien personen, met een lage omzet noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van leven aan het veranderen is noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
tabel 1
Aandeel wel en aandeel niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)
gast met gast met totaal West-Europees- Afrikaans- (met gemiddeld Amerikaanse Amerikaanse percentage) naam naam
acceptatie wel 1152 (63%) 940 (52%) 2092 (58%) van de boeking niet 663 (37%) 873 (48%) 1536 (42%) door de verhuurder totaal 1815 (100%) 1813 (100%) 3628 (100%)
De verschillen zijn significant (p<0.05).
naar: B. Edelman e.a., 2015
Toelichting Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaans of Afrikaans-Amerikaanse klinken. Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.
VW-1034-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat de deeleconomie volgens Botsman bijdraagt aan een toename van de sociale cohesie, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (1) • informatie uit tekst 4 waaruit een toename van sociale cohesie blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In de deeleconomie komt er, volgens Botsman, weer meer persoonlijke interactie in plaats van holle transacties (r. 24-27) (1) • Meer persoonlijke interactie wil zeggen dat in het algemeen de kwaliteit van de bindingen die mensen met elkaar hebben toeneemt. Dus draagt de deeleconomie, volgens Botsman, bij aan een toename van de sociale cohesie (1) (2)
Gebruik tekst 4. In de benadering van de deeleconomie door Botsman zijn kenmerken van paradigma’s te herkennen.
Vraag 19 2 punten
Leg uit dat het conflict-paradigma te herkennen is in Botsmans benadering van de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het conflict-paradigma;
- informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Tekst 4
What’s Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (…) De 20 verdrongen door consumentistisch 3) ideologie van de deeleconomie glimt ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’”, schrijft ze. van de vooruitstrevendheid. Het haalt Dankzij de deeleconomie keren we macht weg bij grote bedrijven. terug naar de idylle van het
5 Daarvoor in de plaats komt een leger dorpsplein. In de deeleconomie van micro-entrepreneurs1) die zijn 25 neemt ‘persoonlijke interactie’ de zoals jij en ik. In de deeleconomie is plaats in van ‘holle transacties’, iedereen klant en verkoper tegelijk. volgens Botsman. Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor Een vergelijkbare lofzang komt van gemeenschapszin, zo betoogt Rachel Jeremy Rifkin. (…) Volgens Rifkin Botsman in haar boek What’s Mine is 30 breken er dan gouden tijden aan. Het Yours: How Collaborative gezwoeg en geploeter in loondienst Consumption Is Changing the Way zal voorbij zijn. Mensen zullen een
15 We Live2) (…). (…) betekenisvoller leven leiden omdat de economie niet langer draait om “We geloofden dat we beter konden 35 kapitaal in materiële zin, maar om vertrouwen op grote bedrijven dan op sociaal kapitaal, dat ontstaat door elkaar. Gemeenschappelijke en samenwerking met anderen. gemeenschapswaarden werden
bron: De Groene Amsterdammer, 2014
noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal tien personen, met een lage omzet noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van leven aan het veranderen is noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
tabel 1
Aandeel wel en aandeel niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)
gast met gast met totaal West-Europees- Afrikaans- (met gemiddeld Amerikaanse Amerikaanse percentage) naam naam
acceptatie wel 1152 (63%) 940 (52%) 2092 (58%) van de boeking niet 663 (37%) 873 (48%) 1536 (42%) door de verhuurder totaal 1815 (100%) 1813 (100%) 3628 (100%)
De verschillen zijn significant (p<0.05).
naar: B. Edelman e.a., 2015
Toelichting Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaans of Afrikaans-Amerikaanse klinken. Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.
VW-1034-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een uitleg dat het conflict-paradigma te herkennen is in Botsmans benadering van de deeleconomie, met een toepassing van een kenmerk van het conflict-paradigma (1) • informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kenmerk van het conflict-paradigma blijkt (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Volgens Botsman haalt de deeleconomie macht weg bij grote bedrijven, de machthebbers (r. 3-4). Deze komt meer te liggen bij micro-entrepreneurs, zoals jij en ik, de minder machtigen (r. 5-7) (1) • Het kijken naar het machtsverschil tussen machthebbers en minder machtigen, zoals tussen grote bedrijven en micro-entrepreneurs, is een kenmerk van het conflict-paradigma. Dus is in Botsmans benadering van de deeleconomie het conflict-paradigma te herkennen (1) (2)
Gebruik tekst 4. In tekst 4 is econoom Rifkin, net als Botsman, enthousiast over de opkomst van de deeleconomie. Er zijn verschillende politieke dimensies, zoals de dimensie links/rechts en de dimensie progressief/conservatief. Deze dimensies hebben polen, zoals de pool links tegenover de pool rechts en de pool progressief tegenover de pool conservatief.
Vraag 20 2 punten
Leg uit welke pool op een andere politieke dimensie te herkennen is in Rifkins lofzang op de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
- beide polen van de gekozen politieke dimensie;
- informatie uit tekst 4 die de gekozen dimensie illustreert.
Tekst 4
What’s Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (…) De 20 verdrongen door consumentistisch 3) ideologie van de deeleconomie glimt ‘ikke’, ‘ikke’, ‘ikke’”, schrijft ze. van de vooruitstrevendheid. Het haalt Dankzij de deeleconomie keren we macht weg bij grote bedrijven. terug naar de idylle van het
5 Daarvoor in de plaats komt een leger dorpsplein. In de deeleconomie van micro-entrepreneurs1) die zijn 25 neemt ‘persoonlijke interactie’ de zoals jij en ik. In de deeleconomie is plaats in van ‘holle transacties’, iedereen klant en verkoper tegelijk. volgens Botsman. Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor Een vergelijkbare lofzang komt van gemeenschapszin, zo betoogt Rachel Jeremy Rifkin. (…) Volgens Rifkin Botsman in haar boek What’s Mine is 30 breken er dan gouden tijden aan. Het Yours: How Collaborative gezwoeg en geploeter in loondienst Consumption Is Changing the Way zal voorbij zijn. Mensen zullen een
15 We Live2) (…). (…) betekenisvoller leven leiden omdat de economie niet langer draait om “We geloofden dat we beter konden 35 kapitaal in materiële zin, maar om vertrouwen op grote bedrijven dan op sociaal kapitaal, dat ontstaat door elkaar. Gemeenschappelijke en samenwerking met anderen. gemeenschapswaarden werden
bron: De Groene Amsterdammer, 2014
noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal tien personen, met een lage omzet noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van leven aan het veranderen is noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
tabel 1
Aandeel wel en aandeel niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)
gast met gast met totaal West-Europees- Afrikaans- (met gemiddeld Amerikaanse Amerikaanse percentage) naam naam
acceptatie wel 1152 (63%) 940 (52%) 2092 (58%) van de boeking niet 663 (37%) 873 (48%) 1536 (42%) door de verhuurder totaal 1815 (100%) 1813 (100%) 3628 (100%)
De verschillen zijn significant (p<0.05).
naar: B. Edelman e.a., 2015
Toelichting Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaans of Afrikaans-Amerikaanse klinken. Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.
VW-1034-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • postmaterialisme (pool) en materialisme/postmaterialisme (dimensie) (1) • een uitleg dat in Rifkins lofzang op de deeleconomie de pool postmaterialisme van de politieke dimensie materialisme/postmaterialisme te herkennen is, met een toepassing van materialisme/postmaterialisme en daarover informatie uit tekst 4 (1) voorbeeld van een juist antwoord: • In Rifkins lofzang op de deeleconomie is de pool postmaterialisme van de dimensie materialisme/postmaterialisme te herkennen (1) • Met de deeleconomie ziet Rifkin namelijk een verandering van geploeter in loondienst naar een betekenisvol leven (r. 30-33) / van kapitaal in materiële zin naar sociaal kapitaal (r. 34-37). Volgens Rifkin kunnen mensen zich in de deeleconomie meer gaan bezighouden met immateriële (ontplooiings)behoeften in plaats van met materiële (basis)behoeften (1) (2)
Gebruik tabel 1. Airbnb is een online deelplatform waarop iedereen eigen woonruimte voor korte tijd kan verhuren aan bijvoorbeeld toeristen. Airbnb bestaat sinds 2008. In 2015 is onderzoek gedaan naar sociale ongelijkheid op het deelplatform Airbnb in de Verenigde Staten. Daarvoor hebben de onderzoekers verzoeken tot boekingen gedaan met fictieve gastenaccounts. In tabel 1 staan resultaten van dit onderzoek.
Vraag 21 3 punten
− Formuleer een hypothese over sociale ongelijkheid op Airbnb die met de gegevens uit tabel 1 getoetst kan worden. Gebruik in je beschrijving de formulering: Als …, dan …
- Concludeer of jouw hypothese op basis van de gegevens uit tabel 1 aangenomen of verworpen moet worden. Gebruik in je conclusie gegevens uit tabel 1 over sociale ongelijkheid.
- Leg uit of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat er sprake is van sociale ongelijkheid op Airbnb. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • een toetsbare hypothese over sociale ongelijkheid op Airbnb, niet geformuleerd als vraag en te toetsen met gegevens uit tabel 1, met de formulering: Als …, dan … (1) • een conclusie dat de geformuleerde hypothese aangenomen of verworpen moet worden, op basis van de gegevens uit tabel 1 (1) • een uitleg dat uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat er op Airbnb sprake is van sociale ongelijkheid tussen gasten met een Afrikaans-Amerikaanse naam en gasten met een West-Europees-Amerikaanse naam, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • Als een gast een Afrikaans-Amerikaanse naam heeft, dan zullen boekingen minder vaak geaccepteerd worden door verhuurders dan als een gast een West-Europees-Amerikaanse naam heeft (1) • Uit tabel 1 blijkt dat in de VS een boeking van een gast met een Afrikaans-Amerikaanse naam minder vaak geaccepteerd wordt door verhuurders (52%), dan een boeking van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam (63%). Dus kan de hypothese aangenomen worden (1) • Uit tabel 1 blijkt dus dat een verschil in het aangeboren kenmerk afkomst leidt tot een ongelijke behandeling door verhuurders van Airbnb, omdat gasten met West-Europees-Amerikaanse namen een grotere kans hebben op hooggewaardeerd goed, namelijk een geaccepteerde boeking, dan gasten met Afrikaans-Amerikaanse namen. Op basis van dit onderzoek kan gesteld worden dat er inderdaad sprake is van sociale ongelijkheid op Airbnb in de VS (1) (3)
Gebruik tabel 1. In tabel 1 staan de resultaten van een onderzoek naar sociale ongelijkheid op Airbnb in de Verenigde Staten.
Vraag 22 2 punten
a Beargumenteer dat sociale ongelijkheid op Airbnb beter onderzocht kan worden met een experiment dan met een enquête. Gebruik in je argumentatie:
- een verschil tussen beide onderzoeksmethodes;
- gegevens uit tabel 1. b Leg uit of jouw argumentatie voor de betere onderzoeksmethode gebaseerd is op de afhankelijke of de onafhankelijke variabele. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen variabele uit je argumentatie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: a • een argumentatie dat sociale ongelijkheid op Airbnb beter onderzocht kan worden met een experiment dan met een enquête, met een toepassing van een verschil tussen beide onderzoeksmethodes en gegevens uit tabel 1 (1) b • een uitleg of de gekozen argumentatie gebaseerd is op de afhankelijke of de onafhankelijke variabele, met een toepassing van het begrip afhankelijke/onafhankelijke variabele (1) voorbeeld van een juist antwoord: a • Of er sprake is van sociale ongelijkheid op Airbnb kan beter onderzocht worden met een experiment dan met een enquête. Omdat met een experiment, anders dan met een enquête, de situatie van de twee groepen zo gelijk mogelijk kan worden gehouden. De gasten- accounts kunnen gelijk worden gehouden met uitzondering van de variabele afkomst (van de naam) van de gast. In tabel 1 is dat een West-Europees-Amerikaanse naam of een Afrikaans-Amerikaanse naam van de gast. Bij een enquête met echte gasten kan het gelijk houden van de twee groepen niet gecontroleerd worden, dus is het niet zeker of alleen de variabele afkomst (van de naam) wordt onderzocht (1) b • Het argument van het beter kunnen controleren van variabelen met een experiment is gebaseerd op de variabele afkomst (van de naam) van de gast. De afkomst van de gast is de veronderstelde oorzaak. Dus is dit argument gebaseerd op de onafhankelijke variabele (1) of (zie volgende pagina) (vervolg vraag 22) a • Of er sprake is van sociale ongelijkheid op Airbnb kan beter onderzocht worden met een experiment dan met een enquête. Omdat verhuurders in een experiment feitelijk gedrag vertonen, terwijl verhuurders in een enquête uitspraken doen over te verwachte gedrag. In een enquête kunnen verhuurders bijvoorbeeld eerder geneigd zijn tot het geven van sociaal wenselijke antwoorden. In tabel 1 is dat het gedrag van verhuurders om een boeking van een gast wel of niet te accepteren. Dus zal met een experiment het werkelijke gedrag van verhuurders op Airbnb meer direct geme (2)
Politicoloog Putnam heeft het schildpadgedrag benoemd om een ontwikkeling in de sociale cohesie van etnisch diverse wijken te verklaren. Peerby is een online deelplatform waar je eigendommen met buurtgenoten kunt delen, eventueel tegen vergoeding.
Vraag 23 1 punt
Beredeneer met het begrip schildpadgedrag of het gebruik van het deelplatform Peerby hoger zal zijn in etnisch diverse wijken of in etnisch homogene wijken. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip schildpadgedrag.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juiste uitleg bevat een redenering dat het gebruik van deelplatform Peerby hoger zal zijn in etnisch homogene wijken dan in etnisch diverse wijken, met een toepassing van het begrip schildpadgedrag op beide typen wijken. voorbeeld van een juist antwoord: Met het begrip schildpadgedrag verwacht Putnam dat mensen zich in wijken met een hoge etnische diversiteit afsluiten voor hun buurtgenoten. Wanneer sprake is van schildpadgedrag zullen mensen in etnisch diverse wijken minder geneigd zijn hun eigendommen met buurtgenoten te delen dan mensen in etnisch homogene wijken. Het gebruik van deelplatform Peerby zal dus waarschijnlijk hoger zijn in etnisch homogene wijken dan in etnisch diverse wijken. (1)
In 2017 heeft het Rathenau Instituut onderzoek gedaan naar positieve en negatieve maatschappelijke gevolgen van de deeleconomie. Naar aanleiding van het onderzoek zijn aanbevelingen gedaan aan het parlement, waaronder de aanbeveling dat een te dominante positie van deelplatformen tegengegaan moet worden. In het Kamerdebat heeft de minister het belang van deze aanbeveling benadrukt. Politiek heeft drie aspecten, waarvan politics er één is.
Vraag 24 2 punten
Leg uit dat de aanbeveling om een te dominante positie van deelplatformen tegen te gaan van invloed kan zijn op een ander aspect van politiek. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van het gekozen aspect van politiek.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord bevat: • policy/beleid (1) • een uitleg dat de aanbeveling van invloed kan zijn op policy/beleid, met een toepassing van policy/beleid (1) voorbeeld van een juist antwoord: • De aanbeveling kan van invloed zijn op het beleid dat vastgesteld wordt in de politiek, oftewel policy (1) • De aanbeveling van het Rathenau Instituut kan van invloed zijn op het beleid, namelijk welke maatregelen nodig zijn om problemen in de deeleconomie op te lossen, zoals maatregelen om een te dominante positie van deelplatformen tegen te gaan (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Maatschappijwetenschappen 2021, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-21-1-o
Andere examens maatschappijwetenschappen vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1 loopt tot vraag 24. Van 22 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over macht en gezag (9), verandering (4) en binding (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-1/vw-1034-a-21-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijwetenschappen vwo 2021, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.