Examenvragen vorming maatschappijwetenschappen havo

100 vragen over vorming uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Vorming komt in 18 van de 18 examens maatschappijwetenschappen havo voor, met 100 vragen (23% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 2 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over vorming

Per examen de vragen over vorming, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Opgave 1 Gratis kranten

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

tekst 1

Gratis kranten hebben een groot effect

Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die het niet kunnen betalen, zoals De Gelderlander verleden jaar deed, blijkt een groot effect te hebben. (…) Dat blijkt uit een onderzoek dat communicatiewetenschapper Lott Fransen deed in samenwerking met de Radboud Universiteit (...). De Gelderlander bestond vorig jaar 175 jaar en deelde begin 2023 gratis abonnementen uit aan Nijmegenaren die dit zelf niet kunnen betalen. (…) De proef moest inzicht geven in het effect van het uitdelen van gratis (…) abonnementen. “De meest opvallende uitkomst is dat mensen dankzij het abonnement meer invloed zeggen te hebben op hun omgeving en dat ze meer mee kunnen praten, meer mee kunnen doen aan discussies”, stelt Fransen. “Ook bijzonder is dat mensen meer zelfvertrouwen hebben bij het maken van keuzes.”

Nepnieuws

Of die keuzes ook anders zijn, kan Fransen niet zeggen. “Maar als je toegang hebt tot een medium dat wordt gemaakt door vakjournalisten die onpartijdig zijn, kan dat bijvoorbeeld helpen tegen de negatieve gevolgen van nepnieuws of nieuws dat perfect in je eigen bubbel past.”

noot noot 1 animo = zin, behoefte

Omdat tijdens de proef het kabinet viel en er nieuwe verkiezingen waren, werd besloten om ook aanvullend onderzoek te doen naar de invloed van een abonnement op het al dan niet naar de stembus gaan. Fransen: “Wat opviel, is dat mensen zonder een abonnement vaak heel stellig waren dat ze niet gingen stemmen, want ‘ik weet er toch niks van’.” Bij mensen die wél een abonnement hadden, was de animo¹⁾ om te stemmen beduidend groter.

Vrijwel alle abonnees gaven aan dat ze het abonnement als een positieve en waardevolle verrijking van hun leven ervaren. “Ik kan meepraten, zelfs met de hoogopgeleiden”, reageerde een van de deelnemers aan het onderzoek. En: “Ik doe weer mee in de maatschappij”. “Dat is bijna ontroerend om te lezen”, vindt Fransen. “Een abonnement geeft mensen het gevoel dat ze erbij horen.”

(...)

Eerder onderzoek toont aan dat toegang tot (lokaal) nieuws tot een groter vertrouwen leidt in media en politiek en polarisatie tegen kan gaan. Fransen pleit er daarom voor om op veel grotere schaal gratis abonnementen te gaan verstrekken. (...)

bron: voxweb.nl, 2024

Inleiding

Deze opgave gaat over de effecten van het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen met een laag inkomen.

Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 1.

Vraag 1 2 punten

Leg uit dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan hebben op de identiteit van de abonnees. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept identiteit;
  • informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 1 om identiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • informatie uit regel 1-35 van tekst 1 om identiteit te illustreren (1)
  • een uitleg dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan hebben op de identiteit van de abonnees, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept identiteit (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat mensen zeggen dankzij het abonnement meer zelfvertrouwen te hebben bij het maken van keuzes (r. 23-25). (1)
  • Als mensen zeggen dat zij dankzij het abonnement meer zelfvertrouwen hebben, kan dat betekenen dat het beeld dat zij van zichzelf hebben en als kenmerkend beschouwen voor hun eigen persoon, is veranderd. (1)

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer dat een gratis krantenabonnement kan bijdragen aan de politieke socialisatie van de abonnees. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
  • informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om politieke socialisatie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • informatie uit regel 36-70 van tekst 1 om het kernconcept politieke socialisatie te illustreren (1)
  • een redenering dat een gratis krantenabonnement kan bijdragen aan de politieke socialisatie van de abonnees, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 1 blijkt dat de animo om te gaan stemmen onder mensen met een krantenabonnement beduidend groter was dan onder mensen zonder abonnement (r. 42-49) / dat toegang tot (lokaal) nieuws tot een groter vertrouwen in de politiek leidt (r. 64-66). (1)
  • Dit wijst erop dat het hebben van een krantenabonnement bijdraagt aan het verwerven van de opvatting dat het goed is om te gaan stemmen bij verkiezingen. (1)

Vraag 3 in het hele examen

Zie regel 26 tot en met 35 van tekst 1.

Een mediahypothese over de invloed van media op mensen is de selectiviteitshypothese. Deze mediahypothese onderscheidt drie selectiemechanismen. Een daarvan is selectieve perceptie.

Vraag 6 2 punten

Beredeneer aan de hand van een ander selectiemechanisme dat een krantenabonnement kan tegengaan dat mensen alleen nieuws uit hun eigen bubbel meekrijgen. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van het gekozen selectiemechanisme.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen van het selectiemechanisme ‘selectieve blootstelling’ (1)
  • een redenering aan de hand van het selectiemechanisme ‘selectieve blootstelling’ dat een krantenabonnement kan tegengaan dat mensen alleen nieuws uit hun eigen bubbel meekrijgen, met een toepassing van een omschrijving van selectieve blootstelling (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Een krantenabonnement kan selectieve blootstelling verminderen of voorkomen. (1)
  • Een krantenabonnement kan namelijk helpen voorkomen dat mensen alleen nieuws meekrijgen dat perfect in hun eigen bubbel past, omdat je door het lezen van een (onafhankelijke) krant ook nieuws kunt lezen dat niet afkomstig is uit of aansluit bij de ideeën van je eigen groep. (1)

Vraag 6 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 3 Tussenjaar voor Ierse scholieren

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

tekst 3

Het tussenjaar voor scholieren biedt Ierse tieners een blik op het werkende

leven

(...) Het Ierse tussenjaar voor scholieren is in 1974 bedacht (…) door Richard Burke, in die tijd minister van Onderwijs. Burke vond het onderwijssysteem te veel gericht op toetsen en het halen van goede cijfers en wilde leerlingen de kans geven om een stap terug te doen en hun interesses te verkennen. Dat eerste jaar deden drie middelbare scholen mee aan een proef, in 1994 werd het tussenjaar onderdeel van het curriculum en nu bieden bijna alle scholen in Ierland zo’n jaar aan. De missie volgens het ministerie van Onderwijs: “Het voorbereiden van leerlingen op hun rol als autonome, participerende en verantwoordelijke leden van de maatschappij.” (…)

Een Transition Year (TY) is niet verplicht, maar ongeveer 80 procent van de leerlingen gaat ervoor en krijgt dat jaar een alternatief lespakket. Als basisvakken volgen ze alleen nog Engels, Iers en wiskunde. Verder vullen ze het jaar met een mengeling van korte cursussen, loopbaanoriëntatie, vrijwilligerswerk en stages. De leerlingen die hier niet voor kiezen, gaan (...) direct door naar het vijfde jaar. (...) De kosten voor een tussenjaar variëren, maar de extra activiteiten kosten ouders zomaar enkele honderden euro’s per jaar. Geld dat lang niet alle Ieren hebben. En het lukt scholen niet altijd om hierin bij te sturen, blijkt uit onderzoek. Op middelbare scholen met meer kinderen uit achtergestelde gezinnen kiezen leerlingen er sneller voor om direct door te gaan naar het vijfde leerjaar, omdat ze weten dat voor hen zo’n tussenjaar niet reëel is – want niet te betalen voor hun ouders. Tijdens het tussenjaar kunnen leerlingen een dag per week, of in blokken van een paar weken, stages of vrijwilligerswerk doen. Die ervaring wordt als een van de belangrijkste onderdelen van het jaar gezien. Maar ook hierbij is ongelijkheid een probleem – in steden als Dublin en Cork hebben ouders bijvoorbeeld vaker een netwerk waarmee ze hun kinderen kunnen helpen om een interessante werkervaringsplek te vinden.

“Waarom mogen sommige kinderen werkervaring opdoen bij bedrijven als Accenture en Google, terwijl minder bevoorrechte kinderen genoegen moeten nemen met een baan bij de plaatselijke supermarkt?”, vroeg psycholoog Katriona O’Sullivan zich in de Ierse krant The Independent af. Ze interviewde kinderen van een school die subsidie krijgt vanwege de sociaal-economische achterstanden van hun leerlingen: “Ik vroeg wat ze als werkervaring hadden gedaan en ze hadden het hele jaar de vloeren van hun school gedweild – dat is niet oké.” (...)

bron: NRC, 2024

Inleiding

In Ierland kunnen middelbare scholieren in hun vierde jaar kiezen voor een zogenaamd Transition Year (TY) om hun interesses te verkennen. Dit is een tussenjaar voor scholieren waarin alleen de basisvakken Engels, Iers en wiskunde verplicht zijn. Scholen zijn verder vrij in wat ze hun leerlingen als mogelijkheden aanbieden. Het opdoen van werkervaring is een belangrijk onderdeel van het tussenjaar.

Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 3.

Uit tekst 3 blijkt dat het tussenjaar onder andere als doel heeft scholieren te socialiseren.

Vraag 15 2 punten

Geef aan welke functie van socialisatie met het tussenjaar gerealiseerd kan worden. Gebruik in je antwoord:

  • een functie van socialisatie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 32 van tekst 3 om de gekozen functie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen of een parafrasering van de functie ‘identificatie van het individu met anderen/een groep/een (sub)cultuur / het besef van groepslidmaatschap (van het individu)’ / ‘identiteitsontwikkeling (van het individu)’ / ‘gedragsregulatie (van het individu)’ (1)
  • informatie uit regel 1-32 van tekst 3 om de gekozen functie van socialisatie te illustreren (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Het tussenjaar kan bijdragen aan het besef van groepslidmaatschap. (1)
  • Uit tekst 3 blijkt namelijk dat het ministerie van Onderwijs met het tussenjaar scholieren wil voorbereiden op hun rol als participerende/verantwoordelijke leden van de maatschappij (r. 14-19). (1)

Vraag 15 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 4 Wonen in Hellendoorn

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

tekst 4

In dit dorp wonen gelukkige mensen

Twee jaar geleden vluchtte Fuat Altenbas (47) uit de Turkse megastad Istanbul (…). Hij woont nu in het Overijsselse Hellendoorn (…) met zijn echtgenote en hun vier kinderen. Al gewend? “We hebben nog veel te verwerken en te leren”, zegt Altenbas (…). “Gelukkig hebben we buren die ons helpen. Iemand die ons opving, vertelde dat je hier, als nieuwe bewoners, snel de buren bij je thuis uitnodigt. Ze kwamen allemaal, met een cadeautje. Een buurman helpt me met de tuin; ik wist niks van tuinieren. Een buurvrouw gaat eenmaal in de week wandelen met mijn vrouw. We voelen ons hier veilig en welkom. We komen weer tot rust.” (…)

Yke Kloosterman (17) werkt enkele dagen in de week in het Weidehuus, de landwinkel van haar ouders, waar streekproducten (zuivel, vlees, groenten, koek, enz.) te koop zijn. (…) Midden in de zaak staat een tafel. “Soms is dit net een praathuis”, zegt Kloosterman. “De mensen wisselen graag de laatste nieuwtjes met elkaar uit. Overal kom je je vrienden en bekenden tegen. Je hebt altijd wel iets te bespreken met elkaar.” (…)

In een zijstraat van de Dorpsstraat woont Koert Webbink (38) (…). Hij maakt podcasts onder de titel Het

DNA van Hellendoorn. Prominente dorpsgenoten laat hij vertellen hoe en waarom zij verknocht zijn geraakt aan ‘Heldern’ (…). In de kern gaan alle verhalen over eeuwenoud, immaterieel erfgoed: ‘noaberschop’ (nabuurschap). (…) Webbink omschrijft het als: “Je loopt even binnen bij elkaar, je komt elkaar tegen in het dorp, bij de sportclub, bij de muziekvereniging, op feesten. En als ik jou vraag mij te helpen, dan doe je dat gewoon.”

Jorrit Eijbersen (48) is nu ruim anderhalf jaar burgemeester van de gemeente Hellendoorn (…). “Je leeft hier met een glimlach op je gezicht. Dat is écht zo: iedereen groet elkaar op straat. In het westen van het land, waar ik vandaan kom, maak je dat toch minder vaak mee.”

Staan de dorpelingen ook open voor buitenstaanders? “Als je gewoon meedoet, rol je er vanzelf in”, zegt de burgemeester. “Wel heeft het wat tijd nodig om te leren wat mensen precies bedoelen als ze iets vertellen. Wanneer iemand zegt: ‘Ik ga zaterdag een nieuw schuurtje in mijn tuin zetten’, dan kun je maar beter niet reageren met: ‘Fijn dat je waarschuwt dat je herrie met machines gaat maken’. Dan ben je [namelijk eigenlijk] uitgenodigd om te komen kijken en zo nodig even mee te helpen.”

bron: NRC, 2023

Inleiding

In tekst 4 wordt een korte schets gegeven van het wonen in het dorp Hellendoorn. Verschillende inwoners van Hellendoorn vertellen over het samenleven in het dorp.

Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 4.

Er zijn verschillende typen sociale bindingen te onderscheiden, zoals economische bindingen.

Gebruik regel 49 tot en met 71 van tekst 4.

In tekst 4 staat dat als je als buitenstaander in Hellendoorn ‘gewoon meedoet’, je volgens de burgemeester vanzelf in de dorpsgemeenschap wordt opgenomen.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van socialisatie: acculturatie en enculturatie.

Vraag 24 2 punten

Leg met een van deze vormen van socialisatie uit dat ‘om gewoon mee te doen’ buitenstaanders gesocialiseerd moeten worden volgens de burgemeester. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie;
  • de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit regel 49 tot en met 71 van tekst 4.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat ‘om gewoon mee te doen’ buitenstaanders gesocialiseerd moeten worden volgens de burgemeester, met:

  • het noemen van acculturatie en een toepassing van de omschrijving van het kernconcept acculturatie (1)
  • een toepassing van het kernconcept cultuur en informatie uit regel 49-71 van tekst 4 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Buitenstaanders moeten ‘om gewoon mee te doen’ elementen uit de Hellendoornse cultuur verwerven die anders zijn dan in de cultuur waarin buitenstaanders zijn opgegroeid. Deze vorm van socialisatie is acculturatie. Volgens de burgemeester heeft het voor buitenstaanders wat tijd nodig om te leren wat mensen precies bedoelen als ze iets vertellen. (1)
  • Zo moet het aankondigen van het bouwen van een nieuw schuurtje eigenlijk gezien worden als een uitnodiging om te komen kijken en zo nodig even mee te helpen (r. 60-71). De manier waarop Hellendoorners zich uitdrukken is onderdeel van de Hellendoornse cultuur. (1)

Vraag 24 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Fluittaal

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In een aantal hooggelegen bergdorpen in afgelegen gebieden, zoals in Turkije, Griekenland en Spanje, maken bewoners al eeuwenlang gebruik van een gefloten taal met hoge tonen om over grote afstand met elkaar te communiceren. Wereldwijd zijn er zo’n zeventig fluittalen.

Deze talen raken in onbruik, onder meer door het gebruik van mobiele telefoons. Om fluittalen voor uitsterven te behoeden, staan fluittalen sinds december 2017 op de Werelderfgoedlijst.

tekst 1

Het geluid van de taal zonder woorden ebt langzaam weg in Turkije

Enkele tientallen mensen zijn het, meer niet. Vooral theeboeren uit Kuşköy, een dorpje hoog in de bergen aan de Turkse Zwarte Zeekust. Zij spreken een van de kleinste en meest zeldzame taaltjes ter wereld. Een taal zonder woorden. De boeren fluiten volledige zinnen met een kop en een staart. Zo spreken ze over een grote afstand met elkaar. Of liever: spraken. Want de klank van fluittonen is nog wel te horen in de dalen van Kuşköy, maar het geluid ebt langzaam weg. Over een of twee generaties kan het zomaar voorbij zijn. (…) In het verleden gebruikten mensen de taal vooral om elkaar naar het veld te roepen. “Om te komen helpen op het land, om thee te plukken”, zegt

Mehmet. “Maar ook voor dagelijkse dingen; er is een begrafenis, ga je mee naar de markt.” Hijzelf en zijn vriend Seref doen dat nog steeds, maar noodzakelijk is het niet meer. “Dit was natuurlijk allemaal in de tijd voor de mobiele telefoons.”

Toch hebben de mannen samen met een groepje liefhebbers plannen gemaakt om de taal te behouden. Met een belangrijk eerste succes: de erkenning van de fluittaal op de Werelderfgoedlijst, afgelopen december. Daarmee komt er mogelijk geld voor projecten die de taal nieuw leven in kunnen blazen. “Dit is in feite een erfenis van de mensheid”, zegt gouverneur¹⁾ Turan Ermis van de regio Görele, waar Kuşköy onder valt. “Uniek in de wereld, het moet behouden blijven”, vindt hij. (…)

bron: NOS, 2018

noot 1 gouverneur = bestuurder/regeringsleider van een deel van de staat (hier: een Turkse regio)

Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.

Tekst 1 gaat over de fluittaal in het Turkse bergdorp Kuşköy.

Vraag 1 2 punten

Leg uit dat de Turkse fluittaal deel uitmaakt van de cultuur van het Turkse bergdorp. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een uitleg dat de fluittaal deel uitmaakt van de cultuur van het Turkse bergdorp, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept cultuur (1)
  • informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1 om cultuur te illustreren (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De fluittaal maakt deel uit van de cultuur van het Turkse bergdorp, omdat het fluiten een uitdrukkingsvorm is die de bewoners van het Turkse bergdorp hebben verworven als lid van een samenleving. (1)
  • De bewoners van het Turkse bergdorp kunnen zich namelijk uitdrukken door zinnen te fluiten (r. 5-9). (1)

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik regel 38 tot en met 49 van tekst 2.

In tekst 2 staat dat de jongste fluiter van de Griekse fluittaal een 31-jarige koerier is.

Vraag 5 2 punten

Leg uit dat deze koerier door acculturatie een fluiter van de Griekse fluittaal geworden is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept acculturatie;
  • informatie uit regel 38 tot en met 49 van tekst 2.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat de koerier een fluiter van de Griekse fluittaal geworden is, met:

  • een toepassing van ‘een element van een andere cultuur dan waarin iemand is opgegroeid’ uit de omschrijving van het kernconcept acculturatie en informatie uit regel 38 tot en met 49 van tekst 2 (1)
  • een toepassing van ‘aanleren’/’verwerven’ uit de omschrijving van het kernconcept acculturatie en informatie uit regel 38 tot en met 49 van tekst 2 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De fluittaal is een nieuw cultuurelement voor de koerier. Hij is er niet mee opgegroeid. De koerier komt namelijk niet uit Antia, maar uit een andere plaats in Griekenland, Karystos (r. 45 en r. 49). (1)
  • De koerier heeft de Griekse fluittaal aangeleerd en verworven, namelijk na zeven jaar les van de beste fluiter van Antia (r. 44-46). (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 5 in het hele examen

Gebruik tabel 1.

Tabel 1 gaat over de gefloten taal op het Spaanse eiland La Gomera. Taalonderzoeker Meyer heeft in 2017 onderzoek gedaan naar het verstaan van klinkers in de Spaanse fluittaal.

Vraag 6 3 punten

a Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in tabel 1.

b Beredeneer dat socialisatie het verschil in het verstaan van klinkers in de Spaanse fluittaal tussen geoefende en ongeoefende luisteraars kan verklaren. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
  • gegevens uit tabel 1.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: a

  • de afhankelijke variabele (het percentage klinkers dat correct verstaan is / de mate waarin klinkers correct verstaan worden) en de onafhankelijke variabele (het wel of niet geoefend zijn) (1)

b een redenering dat socialisatie het verschil in het verstaan van klinkers in de fluittaal tussen geoefende en ongeoefende luisteraars kan verklaren, met

  • gegevens uit tabel 1 die de redenering ondersteunen (1)
  • een toepassing van ‘overdracht/verwerving’ uit de omschrijving van het kernconcept socialisatie (1)

voorbeeld van een juist antwoord: a

  • De afhankelijke variabele in tabel 1 is het percentage klinkers in de Spaanse fluittaal dat correct verstaan is. En de onafhankelijke variabele in tabel 1 is het wel of niet geoefend zijn in de Spaanse fluittaal. (1)

b

  • Uit de gegevens uit tabel 1 kan opgemaakt worden dat het verstaan van de klinkers in de fluittaal afhankelijk is van de oefening in de fluittaal. Alle onderzochte klinkers worden namelijk beter verstaan door iemand die geoefend is in de Spaanse fluittaal (gemiddeld 87,5%), dan door iemand die ongeoefend is in de Spaanse fluittaal (gemiddeld 53%). (1)
  • Daaruit kan worden opgemaakt dat het verschil tussen geoefende en ongeoefende luisteraars in het verstaan van klinkers in de Spaanse fluittaal, oftewel de verwerving van de fluittaal, kan worden verklaard door het oefenen van de Spaanse fluittaal, ofwel de overdracht van de fluittaal. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 6 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 2 Eindeloos ouderschap

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In 2017 verscheen het boek Eindeloos ouderschap van socioloog Herman Vuijsje en journalist Anneke Groen. In dit boek beschrijven zij het hedendaagse sociale verschijnsel dat ouders hun volwassen kinderen blijven bijstaan. De ouders die in het boek beschreven worden, behoren vooral tot de zogenoemde babyboomers, geboren vlak na de Tweede Wereldoorlog en volwassen geworden in de jaren zestig van de vorige eeuw.

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw maakte een toename van welvaart sociaaleconomische ontwikkelingen mogelijk. Deze sociaaleconomische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een verandering in de taakverdeling binnen het gezin. In de periode van de jaren zestig tot en met de jaren tachtig kunnen twee gezinstypen worden onderscheiden.

Vraag 7 2 punten

− Geef aan welk gezinstype met welke taakverdeling het meest gebruikelijk was in de periode van de jaren twintig tot de jaren zestig.

  • Geef aan welk gezinstype met welke taakverdeling opkwam vanaf de jaren zestig.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het kostwinnergezin/traditioneel gezin dat / de bevelshuishouding die het meest gebruikelijk was in de periode van de jaren twintig tot de jaren zestig, met de traditionele/duidelijke man-vrouwtaakverdeling (1)
  • het moderne gezin dat / de onderhandelingshuishouding die opkomt vanaf de jaren zestig, met overleg binnen het gezin over de taakverdeling / met meer gelijke taakverdeling tussen man en vrouw / met meer gedeelde verantwoordelijkheid voor het gezinsinkomen en de zorgtaken (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Voor en tijdens de jaren zestig was het kostwinnersgezin het meest gebruikelijk, met een duidelijke taakverdeling tussen man en vrouw in werk en zorg. (1)
  • In de jaren zestig kwam het moderne gezin op, met een meer gelijke taakverdeling tussen man en vrouw. (1)

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 3 Criminele hulpjes bij liquidaties

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de tabellen 2 en 3 en tekst 5 uit het bronnenboekje.

tekst 5

Schijt aan alles, behalve aan de eigen groep

(…) De gevaren voor omstanders lijken [criminele straatjongens] niets te kunnen schelen. En ook dat inmiddels tientallen uitvoerders hoge celstraffen hebben gekregen, of zelf zijn geliquideerd, lijkt ze niet af te schrikken. Schijt hebben aan alles en iedereen behalve aan je eigen groep, dat is een houding die [de nieuwe generatie criminelen] typeert. (…) [Criminoloog Jan Dirk de Jong] (…) deed veel onderzoek naar criminele straatjongens. “(…) Ze voelen zich achtergesteld, want ze groeien vaak op in arme probleemwijken en in probleemgezinnen. (…) Al jong krijgen ze te maken met allerhande hulpinstanties die zeggen dat er wat mis met ze is. (…)” Zo blijken veel daders zwakbegaafd, of kampen ze met (…) psychische problemen. Het resulteert in een afkeer van overheidsinstanties. De Jong: “Ze hebben van jongs af aan een batterij aan ervaring met hulpverleners en politie. Die is niet zelden negatief. Ze wantrouwen alles en iedereen van de overheid. (…)” Het resultaat is een groep die denkt niks te maken te hebben met deze maatschappij, stelt De Jong. Want die heeft ze toch niet veel meer te bieden dan wantrouwen en misschien, als je echt je best doet, een baantje als schoonmaker. (…) “De zwakkere broeders onder hen zijn daardoor kwetsbaar voor criminele ronselaars¹⁾.” (…) De

noot 1 ronselaar = iemand die mensen regelt slimmeriken weten op een heel vernuftige manier jongens te ronselen, loyaliteit wordt op een berekende manier opgebouwd, zegt De Jong. (…) “In de kern draait het om de waardering en ergens bij willen horen. Maar we moeten platte dingen ook niet uitsluiten. Het gaat ongetwijfeld ook om snel heel veel geld verdienen.” Wie veel geld heeft kan (…) bijvoorbeeld een Gucci-tasje voor heren kopen (650 euro) (…). De Jong: “Je bent zo een paar duizend euro kwijt voor één outfit. En dan heb je ook nog een dikke klok en een brommer nodig. Ze dragen die dure broek dan wel de hele week. (…) [Maar] als jouw groepje (…) vindt dat het Gucci-tasje of het bontkraagje een brevet van stoerheid is, draag je dat. Daarmee dwing je respect af.” Eenmaal geronseld kan het snel gaan. Want, zegt de politie, het gros van de daders lijkt vanuit het niets zo’n zwaar misdrijf te plegen. (…) “Voor het werk hier op straat putten de criminele kopstukken uit een reservoir straatschoffies die omhoog kijken en denken: dat wil ik ook”, zegt Jeroen Poelert [van de Landelijke Recherche]. “Die ‘soldaten’ zitten aan een lijntje: hier heb je 30 duizend euro, stap in een auto en schiet die en die dood.” Een liquidatie kan je in jouw kringetje eeuwige roem opleveren, stelt hij. (…)

bron: De Volkskrant, 2018

Inleiding

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie (WODC) publiceerde in 2017 een onderzoek van socioloog Van Gestel en criminoloog Verhoeven naar liquidaties in Nederland. Liquidaties zijn moorden, gepleegd door of in opdracht van leden van een criminele organisatie. De maatschappelijke verontwaardiging is bij liquidaties groot, omdat liquidaties meestal met bruut geweld in de openbare ruimte worden uitgevoerd. Volgens de onderzoekers is in de jaren tachtig van de vorige eeuw het aantal liquidaties gestegen vanaf het moment dat de internationaal georganiseerde smokkel van drugs groeit. Vanaf het jaar 2000 herkennen de onderzoekers in de liquidaties een proces van verruwing door de beschikbaarheid van zware vuurwapens en de inzet van nieuwe onervaren schutters uit criminele jeugdgroepen. Deze opgave gaat over ontwikkelingen in het aantal liquidaties en criminele straatjongeren als hulpjes bij liquidaties.

Gebruik de inleiding van deze opgave.

Of politieke vraagstukken daadwerkelijk op de politieke agenda komen, hangt af van een aantal factoren, zoals of er voldoende ruimte is op de politieke agenda.

Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.

In tekst 5 worden eigenschappen van criminele straatjongeren beschreven. Eigenschappen van individuen worden door zowel nature als nurture bepaald.

Vraag 19 2 punten

Leg uit dat in de beschrijving van criminele straatjongeren in tekst 5 nature en nurture te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van nature en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5;
  • een omschrijving van nurture en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een uitleg dat nature te herkennen is in de beschrijving van criminele straatjongeren, met een toepassing van nature en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5 (1)
  • een uitleg dat nurture te herkennen is in de beschrijving van criminele straatjongeren, met een toepassing van nurture en informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 5 staat dat veel criminele straatjongeren zwakbegaafd zijn (r. 19-20). Zwakbegaafd zijn is een biologische of erfelijke factor, dus is nature te herkennen in de beschrijving in tekst 5 van criminele straatjongeren. (1)
  • In tekst 5 staat dat criminele straatjongeren vaak in een probleemgezin opgroeien (r. 14-16). Opgroeien in een probleemgezin is een factor van opvoeding en omgeving, dus is nurture te herkennen in de beschrijving in tekst 5 van criminele straatjongeren. (1)

Vraag 19 in het hele examen

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Gebruik tekst 5.

In tekst 5 geeft criminoloog De Jong redenen voor het criminele gedrag van straatjongeren.

Vraag 21 2 punten

Beredeneer dat de anomietheorie het criminele gedrag van de straatjongeren kan verklaren. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van de anomietheorie;
  • informatie uit tekst 5.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering dat de anomietheorie het criminele gedrag van de straatjongeren kan verklaren, met:

  • informatie uit tekst 5 om de anomietheorie te illustreren (1)
  • een toepassing van de anomietheorie (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Volgens De Jong gaan de straatjongeren ervan uit dat de samenleving hun hooguit een baantje als schoonmaker in het vooruitzicht stelt (r. 31-34), terwijl zij in de criminaliteit snel heel veel geld kunnen verdienen (r. 45-47). (1)
  • Volgens de anomietheorie neemt de kans op crimineel gedrag toe als algemeen aanvaarde doelen niet via legale wijze te behalen zijn. Met een legale baan als schoonmaker behalen deze straatjongeren geen algemeen aanvaard doel, zoals veel geld verdienen, terwijl dit doel wel behaald kan worden met niet-legale klusjes voor criminele ronselaars. Daardoor neemt de kans toe dat de straatjongeren zich crimineel gaan gedragen. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik regel 35 tot en met 73 van tekst 5.

Hofstede noemt zes dimensies waarmee je culturen van elkaar kunt onderscheiden. Vijf hiervan zijn:

  • grote machtsafstand versus kleine machtsafstand
  • individualistisch versus collectivistisch
  • langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid
  • masculien versus feminien
  • hedonisme versus soberheid

De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie masculien versus feminien de pool masculien en de pool feminien.

Vraag 23 2 punten

a Noem de zesde dimensie van Hofstede, die hierboven niet genoemd is.

b Beredeneer vervolgens welke pool van deze zesde dimensie het meest past bij het leven van criminele straatjongeren. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van deze zesde dimensie van Hofstede;
  • informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat: a

  • de dimensie lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding (1)

b

  • een redenering dat een cultuur van lage onzekerheidsvermijding bij het leven van criminele straatjongeren past, met een toepassing van lage onzekerheidsvermijding en informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5 (1)

voorbeeld van een juist antwoord: a

  • De zesde dimensie van Hofstede is lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding. (1)

b

  • Het leven van criminele straatjongeren past bij een cultuur van lage onzekerheidsvermijding. Criminele straatjongeren voelen zich niet snel bedreigd door onzekere situaties. In tekst 5 staat namelijk dat deze jongeren, als ze eenmaal geronseld zijn, al heel snel een zwaar misdrijf plegen (r. 59-62). (1)

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Oefenstemmen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

In de periode voor de verkiezingen organiseren sommige gemeenten oefendagen. Op deze dagen kunnen burgers in een stembureau oefenen met het uitbrengen van hun stem. Dit zogenoemde oefenstemmen is voor burgers die anders misschien niet of ongeldig gaan stemmen, omdat stemmen in het stembureau voor hen lastig is. Dit zijn bijvoorbeeld vluchtelingen, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met een taalachterstand.

Tekst 1 gaat over oefenstemmen voorafgaand aan de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen in 2023.

tekst 1

‘Je moet één bolletje inkleuren’

(…) Zodra het stembiljet van
statushouder¹ Ibrahim Demir (52) in
de verkeerde bus dreigt te belanden,
grijpt een stembureaumedewerker in.
5 ‘Niet in de rechter, de linker is voor
de waterschappen².’ Demir had het
hele stemproces – van het tonen van
zijn verblijfsdocument tot het
inkleuren van het juiste bolletje in het
10 hokje – tot dan toe vlekkeloos
volbracht, maar met de finish al in
zicht ging het toch nog bijna mis.
Gelukkig is dat vrijdagochtend in het
oefenstembureau in Arnhem geen
15 enkel punt. Het is daar juist de
bedoeling dat kiezers alle stappen
eens doorlopen, voordat ze
woensdag daadwerkelijk hun keuze
maken voor de Provinciale Staten- en
20 waterschapsverkiezingen.
Steeds meer gemeenten organiseren

voorafgaand aan verkiezingen dit
soort oefendagen. (…)
Vluchtelingen, maar ook kiezers met
25 een taalachterstand, autisme, een
lichamelijke handicap of licht
verstandelijke beperking, kunnen op
de verkiezingsdag namelijk allerlei
hobbels tegenkomen. Een slecht
30 begaanbaar stembureau, een
omgeving met te veel prikkels of een
onbegrijpelijk stembiljet: 2 miljoen
kiesgerechtigden lopen er bij het
stemmen tegenaan, blijkt uit cijfers
35 van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten. Het is voor sommigen
reden genoeg om thuis te blijven.
(…) ‘We denken dat oefendagen voor
sommige kiezers de drempels
40 kunnen wegnemen’, zegt de
Arnhemse burgemeester Ahmed
Marcouch. (…)

bron: volkskrant.nl, 2023

noot 1 statushouder = vluchteling met een verblijfsvergunning

noot 2 Tegelijkertijd met de verkiezingen voor de Provinciale Staten werden ook de waterschapsverkiezingen gehouden. Statushouders konden alleen voor de waterschappen stemmen.

Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.

Vraag 2 2 punten

Leg uit dat oefenstemmen kan bijdragen aan de politieke socialisatie van de deelnemers. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 23 van tekst 1 waaruit politieke socialisatie blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 1 blijkt dat Ibrahim Demir leert wat hij moet doen om zijn stem uit te brengen door alle stappen in het stembureau te doorlopen, van het tonen van het verblijfsdocument tot het stembiljet in de juiste stembus doen (r. 1-12).
  • Dit laat zien dat tijdens het oefenen op het stembureau (kennis over het stemproces en dus) de politieke cultuur van het stemmen voor de verkiezingen wordt overgedragen / verworven kan worden. Het oefenen van stemmen voor verkiezingen kan dus bijdragen aan de politieke socialisatie van de deelnemers.

Vraag 2 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Open Hiring

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Deze opgave gaat over een nieuwe sollicitatiemethode genaamd Open Hiring. Bij Open Hiring hoeven werkzoekenden, in tegenstelling tot bij traditionele sollicitatiemethodes, geen sollicitatiegesprek te voeren en zijn opleiding, ervaring en arbeidsverleden niet relevant. De enige eis is dat de werkzoekende denkt het werk aan te kunnen. Wie interesse heeft in een bepaalde baan, zet zijn of haar naam op een lijst van het bedrijf. Als de baan vrij is of komt, dan kan de eerste op de lijst direct aan de slag.

tekst 2

Waardigheid herstellen met Open Hiring

(...) Open Hiring is ontwikkeld door
Bernie Glassman, de oprichter van
Bakkerij Greyston in de stad
Yonkers, in de Amerikaanse staat
5 New York. Het kwam voort uit zijn
streven om een gemeenschap die het
moeilijk had te helpen herstellen. (...)
Hij begreep dat gemeenschappen die
het moeilijk hebben, kampen met een
10 gebrek aan kansen als gevolg van
grote belemmeringen op de
arbeidsmarkt, vooral voor mensen
die vaak geen kans maken in
traditionele sollicitatieprocedures.
15 Denk hierbij aan jongeren die zonder
diploma het onderwijs verlaten
hebben of ex-gedetineerden. In
Yonkers was er een tekort aan
officiële banen voor bovengenoemde
20 groepen mensen, waardoor vele van
hen hun toevlucht namen tot de
kleine criminaliteit, drugshandel en
gevaarlijke en illegale manieren van
geld verdienen.

(...) Glassman zag dat sommige van
deze mensen volkomen geschikt en
bereid waren om een baan aan te
nemen als ze de kans kregen. Hij
opende een bakkerij als een
30 hulpmiddel om kansarme mensen
aan het werk te helpen en gebruikte
een vernieuwende sollicitatie-
procedure¹ om belemmeringen voor
het vinden van een baan weg te
35 nemen. (...)

Het voorbeeld van Dion Drew

Dion had van andere leden van de
gemeenschap over Greyston

gehoord en zette zijn naam in 2009
40 op de wervingslijst. Hij was zonder
geld teruggekeerd naar Yonkers, zijn
geboortestad, nadat hij in een
gevangenis had gezeten vanwege
drie overtredingen in de drugshandel.
45 Hij had zo’n acht maanden naar een
baan gezocht, had alleen maar
afwijzingen gekregen en stond op het
punt om de verkoop van drugs weer
op te pakken. Zijn leven veranderde
50 echter toen hij een telefoontje kreeg
waarin hij een baan kreeg
aangeboden van Bakkerij Greyston.
Voor het eerst in lange tijd voelde hij
zich positief en hoopvol. Een
55 gerespecteerd bedrijf vertrouwde
hem, bood hem een opleidingsplaats
en herkende zijn mogelijkheden. Het
bedrijf stelde geen vragen over zijn
verleden en hij zag dit als een unieke
60 kans.

Ineens voelde hij zich erkend als een
mens die een positieve bijdrage kan
leveren aan de samenleving. Hij zegt
dat het telefoontje van Greyston zijn
65 leven heeft veranderd. Tien jaar en
verschillende promoties later werkt
hij als leidinggevende in de bakkerij
en leidt hij nieuwe medewerkers op.
Onlangs kocht hij een auto en
70 verhuisde hij met zijn verloofde en
hun kinderen naar een huis met drie
slaapkamers.
“Ik heb alle doelen bereikt die ik voor
mezelf gesteld had”, zegt Drew, die
75 soms overmand wordt door emoties
bij het vertellen van zijn verhaal. (...)
Dion Drew is weer in contact
gekomen met zijn oorspronkelijke
waarde als mens en voelt zich
waardevol (...).

bron: Pirson & Livne-Tarandach, Rutgers Business Review, 2020

noot 1 Zie voor een beschrijving van deze sollicitatieprocedure (Open Hiring) de inleiding van de opgave.

Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.

Vraag 9 2 punten

Beredeneer dat Open Hiring de identiteit van Dion Drew veranderd heeft. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept identiteit;
  • informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2 waaruit een verandering van identiteit blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 2 staat dat ex-gedetineerde Dion Drew, nadat hij via Open Hiring werd aangenomen door Bakkerij Greyston, een maatschappelijk geaccepteerde carrière heeft kunnen maken (r. 63-72) en dat hij zich waardevol is gaan voelen (r. 77-80) / zich erkend voelde als een mens die een positieve bijdrage kan leveren aan de samenleving (r. 61-63).
  • Dus heeft Open Hiring het beeld dat Dion Drew van zichzelf heeft en dat is afgeleid van (zijn perceptie over) de groep waar hij deel van uitmaakt, namelijk als werknemer in plaats van ex-gedetineerde, veranderd.

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Een tweede familie

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

Op Okinawa, een Japanse eilandengroep, leven mensen opmerkelijk langer, gezonder en gelukkiger dan de meeste mensen elders. Onderzoeker Dan Buettner verklaart de hoge levensverwachting op Okinawa met de moai-traditie. Moai’s zijn een soort tweede familie. Het zijn groepen waarin mensen vanaf hun kindertijd worden opgenomen. Deze opgave gaat over moai’s op Okinawa, Japan.

tekst 3

Moai

(…) Moai’s zijn sociale groepen die
gevormd worden in de kindertijd en
voortduren tot op hoge leeftijd. De
term moai ontstond honderden jaren
5 geleden voor een systeem van
financiële ondersteuning in een dorp.
(...) Als een persoon geld nodig had
om land te kopen of voor een
noodgeval, dan was de enige manier
10 dat de dorpsbewoners zelf geld bij
elkaar legden. Tegenwoordig is dit
systeem uitgegroeid tot een sociaal
netwerk, een culturele traditie voor
sociale steun.

In kleine buurten verspreid over
Okinawa, komen vrienden samen
(soms dagelijks en soms een paar
keer per week) met een
gemeenschappelijk voornemen om te
20 roddelen, te genieten van het leven,
advies te delen en zelfs om financiële
bijstand te geven als dat nodig is. Ze
noemen deze groepen hun moai. Van
oudsher worden ongeveer vijf jonge
25 kinderen aan elkaar gekoppeld in een
groep en op dat moment gaan ze een
verbintenis voor het leven met elkaar
aan. Ze komen regelmatig samen
met hun moai voor zowel werk als
30 plezier en om middelen met elkaar te
delen, alsof het hun tweede familie
is. Sommige moai’s zijn meer dan 90
jaar bij elkaar gebleven!

Een van de vrouwen met wie Dan
Buettner en mede-onderzoekers in
Okinawa het genoegen hadden om
kennis te maken, was Klazuko
Manna, die met haar 77 jaar de
jongste van haar moai was. Ze
40 benadrukte dat het niet alleen om
roddelen en kletsen gaat – het is
diepgaande steun en respect voor
elkaar. “Elk lid weet dat haar
vrienden net zoveel op haar rekenen
45 als zij op haar vrienden. Als je ziek
wordt, je partner overlijdt of als je
geen geld meer hebt, weten we dat
iemand je zal helpen. Het is veel
gemakkelijker om door het leven te
50 gaan als je weet dat er een stevig
vangnet is.” Tot op de dag van
vandaag is ongeveer de helft van de
Okinawanen lid van minstens één
moai. (…)

55 Onderzoek toont aan dat je sociale
contacten een langdurig effect
kunnen hebben op je gezondheid en
geluk. (...) In Okinawa weten leden
van een moai met zekerheid dat er
60 altijd iemand voor hen is, wat stress-
verlagend werkt. (...) Ouderen zonder
goede vrienden hebben een grotere
kans om chronische ziekten zoals
hartaandoeningen, diabetes en
65 depressie te ontwikkelen dan hun
leeftijdgenoten met goede vrienden.
(...) Door een goede vriendenkring te
hebben, voeg je niet alleen jaren aan
je leven toe, maar geniet je ook net
70 iets meer van je tijd hier op aarde.
(...)

bron: Aislinn Kotifani, bluezones.com, 2018

Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.

In tekst 3 staat dat de moai’s zich tegenwoordig ontwikkeld hebben tot een culturele traditie voor sociale steun.

Vraag 14 2 punten

Leg uit dat je zou kunnen spreken van een ‘moai-cultuur’. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 waaruit cultuur blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Je zou kunnen spreken van een ‘moai-cultuur’, omdat in moai’s gemeenschappelijke normen, waarden en opvattingen gelden, zoals de waarde behulpzaamheid en de norm dat je je moai-vrienden helpt in tijden van nood.
  • Zo blijkt uit tekst 3 dat elk lid van een moai weet dat vrienden in een moai op elkaar kunnen rekenen en dat er altijd een vriend (in de moai) zal zijn die je helpt als je bijvoorbeeld ziek bent, iemand verliest of gebrek aan geld hebt (r. 43-48).

Vraag 14 in het hele examen

Gebruik tekst 3.

Hofstede onderscheidt zes verschillende culturele dimensies. Drie hiervan zijn:

  • grote machtsafstand versus kleine machtsafstand;
  • individualistisch versus collectivistisch;
  • langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid.

De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie individualistisch versus collectivistisch de pool individualistisch en de pool collectivistisch.

Vraag 16 2 punten

Beredeneer bij welke pool van een andere dimensie van Hofstede de traditie van moai’s op Okinawa past. Gebruik in je redenering:

  • de naam en omschrijving van de gekozen pool;
  • informatie uit tekst 3 om de gekozen pool te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • De traditie van de moai’s past bij de pool hoge onzekerheidsvermijding (van de dimensie van Hofstede lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding).
  • In samenlevingen met een hoge onzekerheidsvermijding voelen mensen zich sneller bedreigd door onzekere of onbekende situaties dan in samenlevingen met lage onzekerheidsvermijding. Met de moai’s beschermen mensen zich tegen onzekere situaties en mogelijke risico’s die ze lopen op bijvoorbeeld het gebied van gezondheid en financiën. Leden van een moai weten dat zij altijd op de moai(-leden) kunnen rekenen als zij een probleem krijgen (r. 43-48; r. 58-61).

Vraag 16 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Hippies en hun pensioen

Opgavetekst

Babyboomers zijn geboren in het decennium na de Tweede Wereldoorlog. De babyboomers waren jong in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Een deel van de babyboomers behoorde in hun jeugd tot de hippies. De hippies vormden een opvallende jongerencultuur, ook wel flowerpower genoemd. Inmiddels gaan de babyboomers met pensioen. Volgens onderzoekers Tunney en Van Solinge van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) is er meer aandacht voor het idee dat de socialisatie tijdens de jeugd doorwerkt in het latere leven. Tunney en Van Solinge hebben onderzoek gedaan naar de invloed van de cultuur van de hippies in hun jeugd op de manier waarop babyboomers tegen hun pensioenperiode aankijken.

Gebruik tekst 3.

In tekst 3 beschrijft muzikant Ernst Jansz van de voormalige Nederlandse band Doe Maar zijn herinneringen aan zijn jaren als jongvolwassene in het dorp Neerkant in het natuurgebied de Peel.

tekst 3: Hippies in de Peel

De hippies. Zo noemden de
dorpelingen ons. Wij kwamen vanuit
Amsterdam naar Neerkant, Brabant.
Lang haar, Spaanse laarzen,
5 Afghaanse jassen. We speelden
muziek (…) op Vietnam
demonstraties (…). Lief zijn voor
elkaar. Want het was de tijd van de
flowerpower, als reactie op de
10 toenemende verstarring in de
samenleving, op de koude oorlog en
de verschroeiende oorlog in Vietnam.
De jeugd wilde het anders. Mooie
idealen. Iedereen vrij. Make love not
15 war. Popfestivals ontstonden, waar
duizenden langharigen bij elkaar
kwamen. Flight to Lowlands
Paradise, Kralingen, Pinkpop. (…)
Het was 1970 en ik was
20 eenentwintig. Geboren en getogen in
Amsterdam, een keurige jongen op
het gymnasium, maar mijn studie
strandde in de muziek. Met de
muziek mee. Naar de Peel, om er in
25 een commune1) te wonen. (…) De
plaatselijke bewoners vonden ons
raar en griezelig. Wij waren een
bezienswaardigheid. Op zondag
kwamen ze bij bosjes tegelijk naar
30 ons kijken, als hielden wij open dag.
Ze gingen zitten op de matrassen en
de kleedjes op de grond en keken
hun ogen uit. Wij schonken thee. Dan
stapten ze weer op. Ze vonden ons
35 knettergek, maar niet onaardig. (…)

bron: Ernst Jansz, 2010

noot 1 commune = woongemeenschap waarin mensen in een groep samenwonen en leven

Vraag 6 2 punten

Leg uit dat ‘hippies’ te herkennen is als een collectieve identiteit in de beschrijving van hippies door Jansz.

Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip collectieve identiteit;
  • informatie uit tekst 3 waaruit collectieve identiteit blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In de beschrijving van hippies door Ernst Jansz is ‘hippies’ als een collectieve identiteit te herkennen, want veel niet-leden van de groep, namelijk de plaatselijke bewoners, hadden een zij-beeld van de groep van Ernst Jansz.
  • In tekst 3 staat namelijk dat de dorpelingen de groep van Ernst Jansz de hippies noemden (r. 1-2) en dat deze plaatselijke bewoners hen raar vonden (r. 25-27).

Vraag 6 in het hele examen

Gebruik tekst 3.

Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden jongerenculturen.

Vraag 7 3 punten

Beredeneer dat in de cultuur van de hippies volgens Jansz een jongerencultuur uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw te herkennen is.

Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit tekst 3 waaruit cultuur blijkt;
  • een kenmerk van jongerenculturen;
  • informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In opvattingen, zoals make love not war (r. 14-15), die jongeren als hippies hebben verworven, is de cultuur van de hippies te herkennen.
  • De cultuur van de hippies is een jongerencultuur uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, omdat daarin verzet tegen de dominante cultuur te herkennen is.
  • Volgens Jansz was die cultuur van de hippies namelijk een reactie op de verschroeiende oorlog in Vietnam en wilde de jeugd het anders (r. 11-13).

Vraag 7 in het hele examen

Gebruik figuur 1.

“Waar denken oudere werknemers (60-65 jaar) aan bij hun toekomstige pensioen?” gerangschikt naar identificatie met de tegencultuur uit hun jeugd (jaren ’60 en ’70), 2015 (N=6024)

figuur 1

identificatierust / vrij van werknieuw begin / ontplooien
niet5618
beetje4924
tamelijk4230
sterk3537

bron: Stichting Cito – Demos, NIDI – 2022

Toelichting

De mate van identificatie van de oudere werknemers met de tegencultuur uit hun jeugd is gemeten op een vierpuntsschaal. De antwoordmogelijkheden waren: sterk, tamelijk, een beetje en niet. Om de identificatie met de tegencultuur te meten, is aan de respondenten gevraagd in hoeverre zij zich in hun jeugd identificeerden met kenmerken uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, zoals hippiecultuur, protestgeneratie, individualisme, feminisme en alternatieve leefstijlen.

Uit de figuur is af te lezen dat 56 procent van oudere werknemers uit de categorie die zich niet identificeert met de tegencultuur uit hun jeugd, de periode na het pensioen ziet als een tijd waarin ze rustig aan kunnen doen en niet meer hoeven te werken.

Figuur 1 gaat over de kijk van oudere werknemers op hun pensioen, gerangschikt naar de mate van identificatie met de ‘tegencultuur’ uit hun jeugd. De hippiecultuur was zo’n tegencultuur. Daarvoor is de respondenten gevraagd in hoeverre zij zich identificeren met kenmerken uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, zoals de hippiecultuur.

Vraag 8 3 punten

  • Formuleer een hypothese die met figuur 1 bevestigd kan worden.
  • Leg uit dat je hypothese bevestigd wordt met de gegevens in figuur 1.
  • Leg uit wat de onafhankelijke variabele in je hypothese is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip onafhankelijke variabele.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Hoe sterker oudere werknemers (die geboren zijn tussen 1950 en 1955) zich identificeren met de tegencultuur uit hun jeugd, des te vaker zij de periode van hun pensioen zien als een nieuw begin/een tijd waarin zij zich kunnen ontplooien / des te vaker zij een meer actieve kijk op hun pensioen hebben.
  • Uit figuur 1 is af te lezen dat 18 procent van de oudere werknemers die zich niet identificeren met de tegencultuur uit hun jeugd, het pensioen als een nieuw begin ziet en dat dit percentage oploopt tot 37 procent van de oudere werknemers die zich sterk identificeren met de jongerencultuur.
  • De mate van identificatie met de jongerencultuur uit de eigen jeugd is de onafhankelijke variabele in de hypothese, want de mate van identificatie met die tegencultuur wordt met de gegevens in figuur 1 als een mogelijke oorzaak voor de kijk op het pensioen onderzocht.

Vraag 8 in het hele examen

Gebruik figuur 1.

Er zijn verschillende functies van socialisatie te onderscheiden. Een daarvan is de identificatie van het individu. De identificatie van een individu vormt de identiteit van dat individu.

Bij figuur 1 hoort een toelichting.

Vraag 9 4 punten

Beredeneer aan de hand van figuur 1 dat de identiteit van oudere werknemers gevormd zal zijn door socialisatie in hun jeugd.

Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
  • informatie uit figuur 1 om socialisatie te illustreren;
  • de omschrijving van het kernconcept identiteit;
  • informatie uit figuur 1 om identiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Oudere werknemers die zich sterk identificeren met de tegencultuur in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, waarin onder meer individualisme centraal staat, zullen een individualistische cultuur hebben verworven die aan hen is overgedragen door omgang met anderen uit die tegencultuur uit hun jeugd.
  • Volgens figuur 1 zullen deze oudere werknemers hun pensioen zien als een periode waarin zij zich kunnen ontplooien. Ontplooiing past namelijk bij het individualistische beeld van zichzelf, dat is afgeleid van de groep waarvan zij in hun jeugd deel hebben uitgemaakt. Dus zal de identiteit van oudere werknemers gevormd zijn door socialisatie in hun jeugd.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, dan kunnen maximaal 3 scorepunten worden toegekend.

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Jongerenpartij

Opgavetekst

Daniël van Duijn van de Jongeren Partij (DJP) wilde als lijsttrekker meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021.

Gebruik tekst 4.

In tekst 4 staat dat Van Duijn op zijn fiets het land in trekt om jonge kiezers te ontmoeten.

Vraag 12 3 punten

Leg uit dat Van Duijn kan bijdragen aan de politieke socialisatie van jongeren.

Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
  • informatie uit tekst 4 om politieke socialisatie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 4 staat dat Van Duijn de jongeren ervan wil overtuigen dat ze naar stembus moeten voor de Tweede Kamerverkiezingen (r. 28-33).
  • Van Duijn kan deze opvatting over het belang van stemmen overdragen aan de jongeren die hij spreekt.
  • Als deze jongeren na hun gesprek met Van Duijn gaan stemmen, dan zal Van Duijn hebben bijgedragen aan het verwerven van de politieke cultuur van het stemmen. Dus kan Van Duijn bijdragen aan de politieke socialisatie van jongeren.

Opmerking: als het antwoord geen uitleg bevat, dan kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Vraag 12 in het hele examen

Tekst 4 is een artikel van RTL Nieuws waarvoor Van Duijn zich heeft laten interviewen.

Er zijn verschillende hypotheses over de invloed van de media op mensen. Een van deze hypotheses is de selectiviteitshypothese.

Vraag 13 1 punt

Beredeneer vanuit de selectiviteitshypothese wanneer het interview voor RTL Nieuws een effectieve manier van Van Duijn is om jonge kiezers te werven. Gebruik in je redenering een omschrijving van de selectiviteitshypothese.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

Het interview voor RTL Nieuws is een effectieve manier van Van Duijn om jonge kiezers te werven als veel jongeren RTL Nieuws uit het media-aanbod kiezen en het artikel dus zullen lezen.

Vraag 13 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Meer zichtbaarheid Friese taal in Friesland

Opgavetekst

tekst 1 Cameratoezicht op Friese snelweg wordt ‘Kameratafersjoch’

(…) Het Rijk en de provincie Fryslân ondertekenden deze week een akkoord om het Fries zichtbaarder te maken in de openbare ruimte. (…) [5] Afgesproken is (…) dat matrixborden, bij wegwerkzaamheden of omleidingen op rijkswegen in Friesland, Friestalige teksten krijgen. ‘Denk om uw snelheid’, wordt [10] aangevuld met ‘Tink om jo snelheid’. Dat geldt ook voor borden op straat. Cameratoezicht wordt ‘Kameratafersjoch’. Helpt dit nu echt om het Fries, als tweede rijkstaal, te [15] versterken? Is het geen symboolpolitiek? ‘Het helpt juist omdat het symbolisch is’, onderstreept de Friese gedeputeerde Poepjes (CDA). ‘Het Fries zit in het [20] hart van de Friezen. Als je het buiten meer ziet, gaan de status en uitstraling ervan omhoog. Friezen zien dat hun taal relevant is en gezien mag worden.’ [25] Het werkt dus psychologisch, stelt ze. ‘Kom je meer Fries tegen, dan krijg je onbewust mee dat die taal heel normaal is (…).’ Van de inwoners in Friesland kan 93 procent [30] het Fries vrij aardig tot heel goed verstaan, blijkt uit de Taalatlas Fries uit 2020. 78 procent kan het ook lezen. Aant Jelle Soepboer, kandidaat- [35] wethouder voor de Fryske Nasjonale Partij (FNP) in Noardeast-Fryslân, gaat nog een stap verder. Het Fries zal niet overleven als het weinig zichtbaar is in de publieke ruimte. [40] Een ander argument van Soepboer is dat het voor niet-Friezen noodzakelijk wordt de taal te leren als ze veel Friese woorden op straat zien. ‘Import die hier komt wonen, geef je een duwtje in de rug om Fries te [45] leren verstaan.’ En dat heeft niets met uitsluiting te maken, beklemtoont hij. ‘Juist niet. Ze krijgen zo juist het gevoel dat ze bij de lokale [50] gemeenschap horen.’ Verwarrend hoeven Friese aanduidingen al evenmin te zijn, meent Soepboer. ‘Iedereen weet dat je op een fytspaad niet met de auto mag.’

bron: Karin de Mik, www.trouw.nl, 7 mei 2022

Vraag 2 1 punt

Opgave 1 inleiding: Sinds 1 januari 2014 is het Fries, naast het Nederlands, erkend als officiële taal in de provincie Friesland. Twee Tweede Kamerleden vonden echter dat er te weinig gebeurde op het gebied van bevordering van de Friese taal. Meer zichtbaarheid van het Fries in openbare ruimtes zou daar volgens hen een bijdrage aan kunnen leveren. Daarom dienden de Kamerleden in 2020 een motie in, waarin de regering werd verzocht een akkoord met de provincie Friesland te sluiten om de zichtbaarheid van het Fries te vergroten. De motie werd aangenomen en leidde tot het Zichtbaarheidsakkoord Friese taal en cultuur. In het Zichtbaarheidsakkoord staat dat het Rijk zich inzet om de tijdelijke bewegwijzering en andere openbare tijdelijke informatievoorziening rondom rijkswegen binnen de provincie Friesland aan te passen naar tweetalige teksten. Verder staat er dat de provincie Friesland zich inspant voor meer Fries- of tweetalige bebording aan provinciale (water)wegen. Tekst 1 gaat over dit akkoord.

Er zijn verschillende functies van socialisatie te onderscheiden, bijvoorbeeld de functie ‘identiteitsontwikkeling van het individu’ en de functie ‘gedragsregulatie van het individu’.

Leg uit welke andere functie van socialisatie te herkennen is in het doel van het Zichtbaarheidsakkoord. Gebruik in je uitleg:

  • de naam van de functie van socialisatie;
  • informatie uit de inleiding om deze functie te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de functie ‘continuering van een (sub)cultuur’ of ‘identificatie van een individu met een groep’ en legt uit dat die functie in het doel van het Zichtbaarheidsakkoord te herkennen is, met informatie uit de inleiding om de functie te illustreren (de indieners van de motie wilden met meer zichtbaarheid de Friese taal bevorderen; de Friese taal is een onderdeel van de Friese cultuur, die zo gecontinueerd wordt). (1p)

Beide genoemde functies, ‘continuering van een (sub)cultuur’ en ‘identificatie van een individu met een groep’, zijn goed.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Gebruik tekst 1.

Beredeneer dat volgens gedeputeerde Poepjes het zien van meer Fries in openbare ruimtes een socialiserende werking voor Friezen kan hebben. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • een voorbeeld uit tekst 1 waaruit het kernconcept cultuur blijkt;
  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie.
Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept cultuur toe en geeft een voorbeeld uit tekst 1 waaruit cultuur blijkt (de opvatting dat de Friese taal heel normaal is, is een opvatting of norm, en opvattingen en normen maken deel uit van een cultuur; r. 26-28). (1p)
  • Redeneert dat het zien van meer Fries in openbare ruimtes een socialiserende werking kan hebben, met een toepassing van het kernconcept socialisatie (de opvatting wordt overgedragen wanneer Friezen meer Fries in openbare ruimtes zien). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 4 punten

Gebruik regel 34 tot en met 54 van tekst 1.

Beredeneer met behulp van het kernconcept acculturatie dat volgens kandidaat-wethouder Soepboer meer zichtbaarheid van het Fries bevorderlijk kan zijn voor de sociale cohesie in Friese woonplaatsen. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept acculturatie;
  • informatie uit regel 34 tot en met 54 van tekst 1 om acculturatie te illustreren;
  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • informatie uit regel 34 tot en met 54 van tekst 1 waaruit bevordering van sociale cohesie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Geeft informatie uit regel 34 tot en met 54 van tekst 1 om acculturatie te illustreren (kandidaat-wethouder Soepboer meent dat niet-Friezen de Friese taal moeten leren als ze veel Friese woorden op straat zien; r. 40-43). (1p)
  • Redeneert dat meer zichtbaarheid van het Fries leidt tot acculturatie bij mensen die naar Friesland verhuisd zijn, met een toepassing van het kernconcept acculturatie (het leren van de taal van een cultuur waarin een persoon niet is opgegroeid). (1p)
  • Geeft informatie uit regel 34 tot en met 54 waaruit bevordering van sociale cohesie blijkt (volgens Soepboer krijgen niet-Friezen door de Friese taal te leren het gevoel bij de lokale gemeenschap te horen; r. 48-50). (1p)
  • Redeneert dat het leren van Fries door mensen die naar Friesland verhuisd zijn bevorderlijk is voor de sociale cohesie in Friese woonplaatsen, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (het geeft hun het gevoel lid te zijn van de Friese gemeenschap en bevordert de binding tussen niet-Friezen en Friezen). (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Studeren als je ouders dat nooit hebben gedaan

Opgavetekst

tekst 2 Wie als eerste uit het gezin gaat studeren, moet heel wat obstakels overwinnen

Hoe is het om als eerste in de familie te gaan studeren? Lastig, merken veel ‘eerstegeneratiestudenten’. “Er was nul aanmoediging, ik moest het [5] allemaal uit mezelf halen.” De ouders van Charisma Hehakaya zaten niet in de zaal toen ze haar eerste masterdiploma1) kreeg. “Dat deed [10] een beetje pijn”, zegt ze. “Maar tegelijkertijd was ik trots op mezelf. Het was me wél gewoon gelukt. In m’n eentje.”

Hehakaya (30) heeft inmiddels drie masterdiploma’s op zak en (…) [15] richtte (…) een fonds op voor steun aan studenten die net als zij geen ouders hebben die naar de universiteit zijn gegaan. Het ‘Eerste [20] Generatie Fonds’ van de Universiteit Utrecht helpt met geld, tweedehands laptops of praktische ondersteuning, zoals taaltrainingen. Ook gaat op [25] haar initiatief binnenkort ‘University Pioneers’ van start om eerstegeneratiestudenten in Utrecht beter wegwijs te maken in het studentenleven, onder andere door [30] de inzet van mentoren. (…) Dat is nodig, zegt Hehakaya, (…) omdat het scheelt als er een plek is waar je terecht kunt als studeren niet vanzelfsprekend is en je geen ouders [35] hebt die je goed kunnen helpen tijdens je studie. (…) School was niet erg belangrijk voor haar ouders. “Mijn vader zei ooit: ‘je hoeft van mij niet te leren’. (…)” Als ze na een lange weg op de universiteit belandt, valt pas echt op [40] wat ze mist ten opzichte van haar studiegenoten. Waar anderen in werkgroepen met flair discussiëren en vragen stellen, is Hehakaya bang om iets te zeggen of om hulp te [45] vragen. Podiumvrees, zegt ze achteraf. (…) Die faalangst is een gevoel dat veel eerstegeneratiestudenten zullen herkennen, zegt Jeanet van de [50] Korput, senior onderzoeker aan Hogeschool Windesheim. Zij publiceerde deze maand een onderzoek naar eerstegeneratiestudenten waarvoor [55] ze twintig diepte-interviews afnam. Daar zaten studenten bij (…) met ouders die niet begrepen waarom hun kind in vredesnaam vrijwillig wilde studeren. [60] “Die kregen thuis voortdurend de vraag waarom ze nog niet aan het werk waren”, zegt Van de Korput. “Een student werd thuis ‘nerd’ genoemd.” (…) Eerstegeneratiestudenten hebben [65] vaak het gevoel dat ze in twee werelden leven. Die van thuis en die van de studie. En in beide voelen ze zich niet helemaal thuis. (…) De mentorprogramma’s helpen, ziet [70] Van de Korput. Maar, merkte ze in haar gesprekken met studenten: deze studenten willen niet aangesproken worden op hun afkomst. Het begrip [75] eerstegeneratiestudent heeft voor sommigen een negatieve betekenis. “Niemand wil in een hokje worden gestopt. Deze studenten willen niet gezien worden als arm of kwetsbaar.” [80] Dat zíjn ze ook niet. Het zijn vaak bijzonder sterke mensen met veel levenservaring. Ik was erg van ze onder de indruk.”

noot 1 In het hoger onderwijs bestaat er een bachelor-masterstelsel. Opleidingen aan de universiteit zijn opgedeeld in een bacheloropleiding en een daarop aansluitende masteropleiding. De meeste hbo-opleidingen zijn bacheloropleidingen. Bij een aantal hbo-studies kun je ook een masteropleiding volgen. (bron: cbs.nl)

bron: Patricia Veldhuis, NRC, 29 november 2022

Vraag 6 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 63 van tekst 2.

Beredeneer dat studeren Hehakaya heeft gevormd. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het hoofdconcept vorming;
  • informatie uit regel 1 tot en met 63 van tekst 2 waaruit het hoofdconcept vorming blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat studeren Hehakaya heeft gevormd, met een toepassing van het hoofdconcept vorming (zij heeft tijdens haar studie een identiteit verworven of een ontwikkeling in haar identiteit doorgemaakt; zij is zekerder van zichzelf geworden). (1p)
  • Geeft informatie uit regel 1 tot en met 63 van tekst 2 waaruit vorming blijkt (aan het begin van haar studie was zij bang om iets te zeggen of om hulp te vragen, r. 43-45, en aan het einde van haar studie was zij trots op zichzelf, r. 9-12; of zij heeft drie masters afgerond en fondsen opgericht, r. 13-28). (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Gebruik regel 64 tot en met 83 van tekst 2.

Er kan een spanning bestaan tussen persoonlijke en (externe) collectieve identiteit.

Beredeneer dat het gebruik van het begrip eerstegeneratiestudent deze spanning kan bevorderen. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van persoonlijke identiteit;
  • informatie uit regel 64 tot en met 83 van tekst 2 om persoonlijke identiteit te illustreren;
  • een omschrijving van (externe) collectieve identiteit;
  • informatie uit regel 64 tot en met 83 van tekst 2 om (externe) collectieve identiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord
  • Gebruikt een omschrijving van (externe) collectieve identiteit en informatie uit regel 64 tot en met 83 om die te illustreren (door het begrip eerstegeneratiestudent worden de studenten in een hokje gestopt en op hun afkomst aangesproken; zij krijgen het zij-beeld dat zij arm of kwetsbaar zijn; r. 72-79). (1p)
  • Gebruikt een toepassing van persoonlijke identiteit en informatie uit regel 64 tot en met 83 om die te illustreren (de studenten willen niet gezien worden als arm of kwetsbaar; r. 78-79), en redeneert dat het begrip daardoor spanning tussen persoonlijke en (externe) collectieve identiteit kan bevorderen. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Recidive onder jeugdige daders

Opgavetekst

tekst 4 Verschil in recidive (…) onder jeugdigen

Risicofactoren voor recidive
(…) Het huishouden waarin jeugdige daders wonen na het plegen van het delict waarvoor ze zijn veroordeeld (…) [5] hangt samen met recidive. Jeugdigen in eenoudergezinnen (…) en in gezinnen met veel broers of zussen hebben (…) een hoger recidiverisico. Ook jeugdigen met [10] een tienermoeder hebben een hoger recidiverisico. Deze gezinskenmerken hangen samen met minder ouderlijk toezicht, wat de kans op jeugdcriminaliteit vergroot. Maatregelen die (juist deze) [15] gezinnen ondersteunen bij de opvoeding kunnen daarom mogelijk recidive voorkomen. Jeugdigen die werken of die een [20] opleiding volgen, hebben (…) een lager recidiverisico dan jeugdigen die niet op school zitten of niet werken. Ook onder voortijdig schoolverlaters is de recidive hoger. (…) [25] Maatregelen die ervoor zorgen dat jeugdigen naar school gaan of werken, kunnen daarom mogelijk jeugdcriminaliteit en recidive voorkomen. Ook specifieke [30] maatregelen die jeugdigen helpen bij het vinden en behouden van een opleiding, stage of baan kunnen waarschijnlijk recidive voorkomen.

Ongelijke ontwikkeling
[35] (…) Onder jeugdigen met eerdere delicten was de recidive al hoger dan onder first offenders [jeugdigen zonder eerdere delicten]. Deze verschillen zijn in de onderzochte [40] periode verder toegenomen. (…) Een (…) verklaring is dat jeugdige daders met eerdere delicten (…) in toenemende mate last hebben van een negatief label of een stigma, [45] waardoor zij minder kansen hebben op bijvoorbeeld een stage of baan. Wanneer deze kansen worden afgesneden, vergroot dit de kans dat jeugdigen opnieuw de fout in gaan of [50] kiezen voor een criminele carrière. Ervoor zorgen dat jeugdigen na een veroordeling (…) een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, kan [55] mogelijk helpen om te voorkomen dat de verschillen in recidive verder toenemen. (…).

bron: Boschman, Piersma, Weijters, ccv-secondant.nl, mei 2022

Vraag 21 2 punten

Gebruik regel 19 tot en met 33 van tekst 4.

Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag verklaren, waaronder de anomietheorie. In regel 19 tot en met 33 wordt een risicofactor voor recidive beschreven. Deze risicofactor sluit goed aan bij een andere theorie die crimineel gedrag verklaart.

a. Benoem de risicofactor en geef aan bij welke andere theorie die crimineel gedrag verklaart de risicofactor aansluit.
b. Leg vervolgens aan de hand van deze theorie uit dat deze risicofactor de kans op recidive verhoogt. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen theorie.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt de risicofactor niet werken, niet op school zitten, geen opleiding volgen of geen stage lopen, en noemt de bindingstheorie als theorie die daarbij aansluit (r. 21-22). (1p)
  • b. Legt aan de hand van de bindingstheorie uit dat deze risicofactor de kans op recidive verhoogt, met een omschrijving van de bindingstheorie (maatschappelijke bindingen werken remmend op criminaliteit; een jeugdige dader met minder bindingen wordt dus minder geremd in het plegen van strafbaar gedrag). (1p)

Bij 21a zijn niet werken / niet op school zitten / geen opleiding volgen / geen stage lopen alternatieve formuleringen van dezelfde risicofactor.

Vraag 21 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Kudos laten je rennen

Opgavetekst

Inleiding

In het dagelijks leven van veel Nederlanders is het gebruik van sociale media niet meer weg te denken. Ook voor sportbeoefenaars bestaan er specifieke apps, zoals de app Strava die vooral populair is bij duursporters. Beoefenaars van sporten zoals fietsen en hardlopen kunnen met die app bijhouden hoe vaak en hoelang ze sporten. Via Strava kunnen sporters ook een trainingsplan opstellen om hun sportieve doelen te behalen. Ook details over de gevolgde routes en welke prestaties sporters hebben geleverd, kunnen met de app worden bijgehouden. Deze informatie kan vervolgens gedeeld worden met anderen die de betreffende sporter volgen. Gebruikers kunnen zelf ook anderen volgen en kunnen op activiteiten reageren met aanmoedigingen, vragen of zogenaamde kudos. Kudos zijn virtuele complimentjes.

De onderzoekers in tekst 1 vroegen zich af of en hoe sporters binnen een Strava-netwerk elkaar beïnvloeden en onderzochten of apps gebruikt zouden kunnen worden voor het ontwikkelen van beleid dat gericht is op het stimuleren van sportdeelname.

tekst 1 Duurzame sportdeelname door online sportnetwerken – werkt dat?

(…) We [onderzoekers van de Radboud Universiteit] onderzochten invloedsprocessen binnen Strava, het grootste en bekendste wereldwijde online sportnetwerk. Meer specifiek richtten wij ons op de online Strava-netwerken van vijf Nederlandse hardloopverenigingen. Wij verzamelden longitudinale data over kudos-netwerken (wie geeft aan wie kudos?) en loopactiviteiten (hoe vaak en hoe lang lopen leden per week?).

We verwachtten dat het krijgen van kudos (…) lopers motiveert om actief te blijven. Daarnaast verwachtten we dat de activiteiten van clubgenoten dienen als inspiratie. Lopers zouden daarom de neiging hebben om het loopgedrag van deze clubgenoten na te gaan bootsen. En dan vooral het loopgedrag van clubgenoten die vaker en langer lopen dan zijzelf.

Positieve en negatieve sociale invloed
In overeenstemming met onze (…) verwachtingen constateerden we dat lopers die van meer clubgenoten kudos ontvingen, minder geneigd waren om hun wekelijkse loopfrequentie en loopduur te verminderen. Dit is een vorm van ‘positieve invloed’. We zagen ook dat het loopgedrag van clubleden (…) op elkaar ging lijken. Maar helaas, en in tegenstelling tot onze verwachting, bleek dat lopers vooral gingen lijken op clubgenoten die minder (vaak) liepen. Minder actieve loopmaatjes laten dus zien dat het oké is om zelf ook minder te doen. Een vorm van ‘negatieve invloed’.
(…)
Ons onderzoek toont aan dat een focus op online sociale netwerken voor beleid dat duurzame sportdeelname wil bevorderen en inactiviteit wil tegengaan kansen biedt, maar ook gevaren kent. Het krijgen van sociale steun, al is het maar via een virtuele duim omhoog, werkt motiverend. Het gevaar is echter dat online vrienden elkaar eerder naar beneden zullen trekken dan omhoog zullen tillen.

noot 1 duurzame = van lange duur, blijvende
noot 2 longitudinaal = over een langere tijd met verschillende meetmomenten

bron: R. Franken, H. Bekhuis, J. Tolsma, 2023

Vraag 3 1 punt

Zie de inleiding van deze opgave.
Er zijn gebruikers die hun loop- of fietsprestaties niet met anderen delen als deze tegenvallen en niet zo goed gaan als zij normaal gesproken gewend zijn.
Geef met het kernconcept identiteit een verklaring voor het feit dat deze gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava. Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Een verklaring voor het feit dat sommige gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava, met een toepassing van het kernconcept identiteit. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Socialisatie kan verschillende functies hebben, zoals verandering van een cultuur of identiteitsontwikkeling van het individu.
Leg met een andere functie van socialisatie uit, dat online sportnetwerken ingezet kunnen worden als men wil bevorderen dat mensen actief blijven. Gebruik in je uitleg:

  • de naam van een functie van socialisatie;
  • informatie uit tekst 1 om deze functie van socialisatie te illustreren.

Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg dat online sportnetwerken ingezet kunnen worden als men wil bevorderen dat mensen actief blijven, met informatie uit tekst 1 om de functie gedragsregulatie van het individu / continuering van een (sub)cultuur / identificatie van het individu met anderen te illustreren. (1p)
  • Het noemen van de toegepaste functie van socialisatie. (1p)

Als de naam van de functie van socialisatie niet aansluit bij de uitleg die gegeven is, mag er geen scorepunt voor de naam van de functie worden toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Vaders onmisbare gezag

Opgavetekst

tekst 2 Wie is de baas in huis?

[1] (…) Laat ons van het standpunt uitgaan, dat een gezinshoofd in elk gezin noodzakelijk is en dat bij dat hoofd het onmisbare gezag, oftewel [5] de nodige autoriteit, moet berusten. Net zoals een staat niet zonder regering en een gemeente niet zonder bestuur kan, zal een gezin het niet zonder gezinshoofd kunnen [10] stellen. Wanneer ieder z’n eigen gang zou willen gaan en doen of laten wat hij verkiest, dan móét het immers scheef gaan. We zien het rondom ons: de gezinnen, waar geen [15] autoriteit heerst, zijn broeinesten van chaos; ze spatten vroegtijdig uiteen en de kinderen, die uit zo’n gezin komen, zullen het met hun gebrekkige of slechte opvoeding [20] heus niet ver brengen in de maatschappij. Wie de tucht niet in het gezin hebben leren kennen, kunnen die ook in de samenleving niet [25] waarderen en beschouwen de wetten, verordeningen en omgangsvormen als lastige dingen, waarmee men zo weinig mogelijk rekening moet houden. Bij zulke [30] mensen komt steeds de ik-zucht, de zelfvoldaanheid, op de eerste plaats, onverschillig of zij hun medemensen daarmee een plezier doen of afstoten. (…) [35] Vooropgesteld dus, dat er gezag in het gezin moet heersen, moet ook vaststaan bij wie dit gezag zal berusten. Het is onzin te beweren dat het gezag verdeeld moet worden [40] tussen de man en de vrouw. (…) Het gezag in het gezin komt geheel en onverdeeld toe aan de man, die er de grondlegger van is en er de volle verantwoordelijkheid over draagt [45] tegenover God en de mensen. En die verantwoordelijkheid bestaat er niet alleen in, dat hij moet werken voor het levensonderhoud, en de materiële welstand van zijn gezin, [50] maar méér nog, dat hij te zorgen heeft, dat zijn gezin een gezond en krachtig deel van de samenleving is. Om dit laatste te bereiken, dient het gezag van hém uit te gaan. [55] Het komt vaak voor dat een vrouw zich om bijzondere redenen gerechtigd acht, van de man die leiding over te nemen of er niet voldoende rekening mee te houden. [60] Erger nog, tegenover of ten opzichte van de kinderen dit gezag in twijfel te trekken en belachelijk te maken. Wat vader verbiedt, wordt weleens door moeder oogluikend toegestaan; wat vader gebiedt, wordt soms met een [65] schouderophalen genegeerd. Hoe verkeerd dit is, kan niet genoeg benadrukt worden. (…) Hiermee hebben wij dus betoogd, dat [70] de man de baas in huis moet zijn en dat de vrouw zijn gezag niet slechts heeft te erkennen, doch het ook hoog heeft te houden en desnoods te steunen tegenover de kinderen, en [75] eventueel andere leden van een gezin.

noot 1 tucht = vaste dwingende leiding; discipline; het opleggen en/of opvolgen van bepaalde regels of voorschriften van gedrag

bron: Libelle, 1948

Vraag 7 3 punten

Gebruik tekst 2.
In tekst 2 beschrijft de schrijfster haar specifieke opvattingen over wie de baas in huis zou moeten zijn en welke rol vader en moeder binnen het gezin zouden moeten hebben.
Leg uit dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het meest voorkomende gezinstype in de jaren ’40 van de vorige eeuw. Gebruik in je uitleg:

  • de naam van dit gezinstype;
  • een kenmerk van dit type gezin;
  • informatie uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Het noemen dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het kostwinnersgezin. (1p)
  • Het noemen van het kenmerk bevelshuishouding / gehoorzaamheid naar ouders/vader/man staat voorop / tussen ouders/vader en kinderen is een grote gezags-/machtsafstand, of het noemen van het kenmerk dat er een duidelijke taakverdeling is tussen huwelijkspartners / dat de man voor het inkomen zorgde en de vrouw het huishouden en de kinderen verzorgde. (1p)
  • Een uitleg dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het genoemde kenmerk van het kostwinnersgezin, met een toepassing van informatie uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

In tekst 2 worden de verhoudingen tussen gezinsleden in het meest voorkomende gezinstype in 1948 beschreven. In de 21ste eeuw liggen de verhoudingen tussen gezinsleden in de meeste gezinnen anders.
Hofstede noemt zes dimensies waarop je culturen van elkaar kan onderscheiden. Vier hiervan zijn:

  • individualistisch versus collectivistisch;
  • lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding;
  • langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid;
  • hedonisme versus soberheid.

De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie individualistisch versus collectivistisch de pool individualistisch en de pool collectivistisch.
a Benoem de pool van een andere, niet genoemde dimensie van Hofstede die het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende gezin in 1948. Geef ook informatie uit tekst 2 waaruit deze pool blijkt.
b Leg uit welke pool van de in vraag 10a gekozen dimensie het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende (type) gezin in de 21e eeuw.
Gebruik regel 55 tot en met 76 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • a: Het noemen van de pool grote machtsafstand / de pool masculien, met informatie uit tekst 2 waaruit grote machtsafstand / masculien blijkt. (1p)
  • b: Een uitleg dat de pool kleine machtsafstand / de pool feminien het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest voorkomende type gezin in de 21e eeuw. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Beredeneer dat de schrijfster de lezeressen van het tijdschrift Libelle wilde socialiseren met haar betoog. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • een voorbeeld uit regel 55 tot en met 76 van tekst 2 waaruit cultuur blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van het kernconcept cultuur en een voorbeeld uit regel 55 tot en met 76 van tekst 2 waaruit cultuur blijkt. (1p)
  • Een redenering dat de schrijfster de lezeressen wilde socialiseren, met een toepassing van het kernconcept socialisatie. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk

Opgavetekst

tekst 3 Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”

Waarom is [het] (…) onderscheid tussen ‘erbij horen’ en ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo belangrijk? [5] “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. Maar dat zegt niks over of je kan handelen in overeenstemming met je kernwaarden en normen. Je kan prima bij een groep horen, terwijl de [10] groep zegt: ‘je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast.’ Dan heb je het over assimilatie.” (…)

Waarom is het nodig om jezelf te kunnen zijn op je werk? [15] “Je bent op je werk niet alleen maar inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt ook collega’s waarmee je samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn om het over je partner te hebben die [20] misschien wel hetzelfde geslacht heeft of om te vertellen dat je vrijdag naar de moskee bent geweest. Als je het gevoel hebt dat je dat niet kan zeggen, omdat je collega’s dat niet [25] accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). En tijdens dat socializen gebeurt veel, want ook dan worden er werkbeslissingen gemaakt, er wordt [30] genetwerkt. Als je daarin niet kan meedraaien, [dan] (…) levert [dat] stress op. Je kan niet zijn wie je eigenlijk bent. (…)”

Als je als organisatie divers wilt [35] worden, betekent dat dus ook dat je werknemers met allerlei zichtbare en onzichtbare identiteiten binnenhaalt. Leiden die verschillen altijd tot ongemak? [40] “Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gestigmatiseerde verschillen en niet-gestigmatiseerde verschillen. Het is moeilijker om over gestigmatiseerde verschillen te [45] praten. Dat zijn namelijk verschillen die door de maatschappij als minderwaardig worden gezien. Mensen die een verleden met psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of [50] een niet-Nederlandse etniciteit hebben of moslim zijn. Maar verschil hoeft niet altijd ongemak op te leveren. Een organisatie kan een cultuur [55] realiseren, waarin verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden. Er kan over verschil gepraat worden, er kan van geleerd worden. Als een omgeving zo is [60] ingesteld dan kan het een stuk makkelijker zijn om over verschillen te beginnen.”

Een inclusieve cultuur is dus een omgeving waarin expliciet wordt [65] toegewerkt naar het openstaan voor verschillen en daarvan te leren. Onur Şahin stipt drie belangrijke onderdelen aan van zo’n proces. Het is belangrijk dat [70] een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van elke werknemer. (…) Daarnaast moet een organisatie er actief voor zorgen dat er ruimte is voor [75] verschillen én dat er ruimte is om over die verschillen te praten. (…) Tot slot moet elke werknemer kunnen meebeslissen over de gang van zaken in de organisatie. [80] Het is belangrijk actief de stem te zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn. (…)

Wat staat er op het spel? Wat zijn de gevolgen als je niet inclusief [85] bent als organisatie? “Als mensen zich geïncludeerd voelen (…) heeft dat effect op de werktevredenheid. Als mensen zich niet thuis voelen dan zie je dat ze de [90] organisatie sneller weer verlaten en dat is nog eens extra zonde, omdat dit vaak juist die werknemers zijn, die zijn binnengehaald om andere perspectieven te brengen.” (…)

[95] “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de meerderheid zich ook beter thuis. Mensen voelen zich prettiger als ze zien dat hun collega’s gelijkwaardig [100] behandeld worden. Ze zijn trots op hun organisatie en dus ook meer betrokken.”

noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen)
noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen

bron: www.nieuwwij.nl, 2019

Vraag 10 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 3. Şahin legt uit wat het betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk. Leg met het kernconcept identiteit uit wat het volgens tekst 3 betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept identiteit; informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Legt met het kernconcept identiteit uit wat het volgens tekst 3 betekent om niet jezelf te kunnen zijn op je werk (een kenmerk dat je als kenmerkend voor jezelf beschouwt, kun je op je werk niet uitdragen of voorhouden aan anderen). (1p)
  • Noemt informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3 die de uitleg ondersteunt (bijvoorbeeld het gevoel dat je niet kunt zeggen dat je misschien hetzelfde geslacht als je partner hebt, r. 18-21, r. 22-25). (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Er kunnen zich verschillende situaties voordoen waarin mensen niet langer bij een groep horen. Zo kan er sprake zijn van dropping out en opting out. Beredeneer dat als werknemers niet authentiek kunnen zijn, dit kan leiden tot opting out. Gebruik in je redenering: een omschrijving van het begrip opting out; een kenmerk van een groep; informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat als werknemers niet authentiek kunnen zijn, zij niet in overeenstemming met hun kernwaarden en normen kunnen handelen, met informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3 en een toepassing van een kenmerk van een groep (je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast). (1p)
  • Past het begrip opting out toe: werknemers willen niet meer bij een groep van werknemers horen en verlaten de groep. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 13 3 punten

Gebruik regel 34 tot en met 82 van tekst 3. In tekst 3 wordt gesproken over mogelijk ongemak dat kan ontstaan tussen werknemers in een diverse organisatie, omdat zij van elkaar verschillen. Leg uit hoe door middel van socialisatie in een diverse organisatie het ontstaan van ongemak tussen werknemers kan worden tegengegaan. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept socialisatie; de omschrijving van het kernconcept cultuur; een voorbeeld uit regel 34 tot en met 82 van tekst 3 waarin cultuur te herkennen is.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept socialisatie toe: een inclusieve cultuur wordt door de werknemers overgedragen en eigen gemaakt, waardoor het ontstaan van ongemak kan worden tegengegaan. (1p)
  • Past het kernconcept cultuur toe: in een organisatie met een inclusieve cultuur heersen normen en opvattingen over het omgaan met verschillen die de werknemers hebben verworven. (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit regel 34 tot en met 82 van tekst 3 waarin cultuur te herkennen is (er is ruimte voor verschillen en om over die verschillen te praten, r. 74-76; verschillen mogen er zijn en worden waardevol gevonden, r. 55-57). (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Stel dat de directie in een diverse organisatie ontevreden is over de omgang tussen de werknemers in de organisatie en daarvoor maatregelen neemt. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat alle werknemers elkaar met respect behandelen. Er zijn verschillende functies van socialisatie, zoals de functie ‘verandering van een (sub)cultuur’. Leg uit welke andere functie van socialisatie de maatregelen van de directie als doel hebben. Gebruik in je uitleg een omschrijving van deze functie van socialisatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de functie gedragsregulatie (van het individu). (1p)
  • Legt uit dat de maatregelen van de directie de functie gedragsregulatie (van het individu) als doel hebben, met een toepassing van deze functie (werknemers gaan ander gedrag ten opzichte van elkaar vertonen en dat gedrag internaliseren, zodat de omgang voorspelbaar wordt). (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Opgavetekst

Inleiding De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Sinds 1 juli 2021 geldt de Alcoholwet. De Alcoholwet vervangt de Drank- en Horecawet (DHW). In de Alcoholwet zijn een aantal wijzigingen van de DHW opgenomen die moeten bijdragen aan een vermindering van problematisch alcoholgebruik in Nederland. Deze wijzigingen volgen onder andere uit een evaluatie van de DHW. Hieruit kwam naar voren dat diverse partijen graag een aanpassing van de DHW wilden. Een van de wijzigingen die in de Alcoholwet is opgenomen, is dat een meerderjarige die in de publieke ruimte bier, wijn of andere alcoholische drank koopt om door te geven aan een minderjarige (jonger dan 18 jaar), ook strafbaar is. Als een meerderjarige alcohol koopt en vervolgens doorgeeft aan een minderjarige heet dat wederverstrekking. In de oude DHW was dat niet strafbaar gesteld. Uit onderzoek bleek dat minderjarigen ondanks een verbod om alcohol te kopen toch aan alcohol kwamen, onder andere via ouders. De totstandkoming van de Alcoholwet kan worden geanalyseerd met het systeemmodel. Dit model bestaat uit vier fasen.

Tekst 1 Scherpere regels voor alcoholgebruik gaan later in

De nieuwe Alcoholwet zal een half jaar later ingaan dan gepland, op 1 juli 2021. Dat kondigde staatssecretaris Paul Blokhuis [5] (volksgezondheid) aan tijdens een debat in de Tweede Kamer over de wet, die de Drank- en Horecawet vervangt.

De nieuwe wet regelt onder meer dat [10] ouders die voor hun kinderen onder de achttien jaar in de kroeg of restaurant alcoholische drank kopen, strafbaar zijn. Ook vrienden die al wel achttien jaar zijn en dat doen, [15] riskeren een boete. Daarnaast mogen prijsstunts in winkels niet meer dan 25 procent van de prijs bedragen en komt er meer controle op de leeftijdsgrens bij het online [20] kopen van alcohol en bij de bezorging ervan aan huis.

De scherpere regels vloeien voort uit het nationaal preventieakkoord dat Blokhuis eerder heeft afgesloten met [25] meer dan zeventig organisaties. Doel daarvan is om het overgewicht, drankgebruik en roken terug te dringen. Wat betreft het drankgebruik, moeten vooral [30] jongeren onder de achttien jaar en zwangeren behoed worden voor drankgebruik. Alcohol is schadelijk voor de ontwikkeling van de hersenen van jongeren en voor het [35] ongeboren kind. Ook overmatig alcoholgebruik moet worden teruggedrongen.

Volgens Blokhuis blijkt uit onderzoek dat een derde van de jongeren die [40] alcohol drinkt, dit krijgt van zijn ouders of verzorgers. Achter de voordeur kan dit niet strafbaar worden gesteld maar in de horeca is wel toezicht. Blokhuis wil met de [45] regel ook bereiken dat ouderen zich meer bewust ervan worden dat ze kinderen geen drank geven.

bron: www.trouw.nl, november 2020

Vraag 2 2 punten

In de Alcoholwet is een nieuwe regel over wederverstrekking opgenomen. Beredeneer dat de regel over wederverstrekking een socialiserende werking voor ouders kan hebben. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie.
Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van het kernconcept cultuur (1p)
  • Een redenering dat de regel over wederverstrekking een socialiserende werking voor ouders kan hebben, met een toepassing van het kernconcept socialisatie (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Staatssecretaris Blokhuis wil met de nieuwe regel over wederverstrekking iets bereiken. Socialisatie heeft verschillende functies, bijvoorbeeld verandering van een (sub)cultuur. Beredeneer welke functie van socialisatie te herkennen is in hetgeen staatssecretaris Blokhuis wil bereiken. Gebruik in je redenering een omschrijving van die functie van socialisatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de functie gedragsregulatie (van het individu) of verandering van een (sub)cultuur (1p)
  • Een redenering dat de gekozen functie van socialisatie te herkennen is in hetgeen staatssecretaris Blokhuis wil bereiken, met een toepassing van een omschrijving van die functie van socialisatie (1p)

Dit antwoord is aangepast volgens de aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 7, vraag 5). Zowel de functie gedragsregulatie (van het individu) als verandering van een (sub)cultuur is juist; het antwoord mag een van die twee functies noemen. Blokhuis wil bereiken dat ouders zich bewust worden dat zij kinderen geen drank geven, dus het gedrag van ouders wordt gereguleerd.

Vraag 5 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

Opgavetekst

Inleiding De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

In tekst 3 worden resultaten van een sociologisch onderzoek beschreven. De onderzoekers proberen te begrijpen wat voor rol muziek speelt voor Syrische vluchtelingen in Nederland. De onderzoekers hebben twintig Syrische vluchtelingen geïnterviewd die verspreid over heel Nederland wonen. Uit de interviews blijkt dat het beluisteren van Arabische en Nederlandstalige muziek voor deze Syrische vluchtelingen verschillende functies heeft. In tekst 3 wordt op twee functies nader ingegaan.

Tekst 3 Muzikale verbindingen tussen Nederland en Syrië

(…)

Mediatisering1) en digitalisering

Wat (…) opvalt is de cruciale rol van mediatisering en digitalisering. Waar vluchtelingen in het nabije verleden [5] (…) waren teruggeworpen op dure lange-afstandstelefoongesprekken en trage, onbetrouwbare post, hebben vluchtelingen in de jaren tien en twintig van deze eeuw toegang tot [10] smartphones en het internet. Dit biedt (…) een scala aan mogelijkheden voor constante (video) communicatie met geliefden over grote afstanden. (…) Muziek, films, [15] series, visuele kunst en ga zo door, zijn vrijwel altijd en gratis toegankelijk en stellen mensen in staat om in een nieuwe context culturele verbindingen te maken en te onderhouden (…).

Hierbij gaat het niet alleen om [20] toegang tot allerlei media, maar ook de mogelijkheid tot het creëren van gedeelde ervaringen op afstand. Veel [25] van onze de respondenten leven niet meer in de nabijheid van hun Syrische vrienden. Soms wonen zij nog in Syrië, vaker heeft hun vlucht ze naar verschillende plaatsen op de [30] wereld gebracht. Zo vertelt de 26-jarige Amer dat hij Spotify en YouTube gebruikt om playlists te delen met zijn vrienden in andere delen van Nederland, Duitsland en [35] zelfs de Filipijnen. “Dit geeft me het gevoel dat ik ze nog steeds ontmoet in het echte leven. (…) In Syrië zagen we onze vrienden vaak wel meer dan drie uur per dag, op z’n [40] minst. Nu zijn we ver van elkaar vandaan en houden we contact via sociale media, waarmee we muziek en andere media kunnen delen.” Al deze voorbeelden laten zien dat [45] muziek (…) kan werken als sociale lijm tussen lotgenoten die (…) een gevoel van collectiviteit kunnen ervaren door muziek. (…)

Culturele spiegels

[50] Daarmee komen we op de derde functie. Muziek bindt immers niet alleen de ‘eigen’ groep samen, maar kan ook een brug tussen verschillende groepen vormen. Een [55] eerste manier waarop dat voor de meeste van onze respondenten gebeurt, is doordat zij Nederlandstalige muziek gebruiken om Nederlands te leren. Hoewel [60] sommigen dit puur instrumenteel inzetten, verworden de Nederlandse liedjes soms tot culturele spiegels die ze instrueren over de Nederlandse cultuur. Zo noemen zowel Klara (38) [65] als Sama (28) de hit Leef van André Hazes junior als grote favoriet. Een van Sama’s Nederlandse vriendinnen deelt zulke liedjes met haar omdat ze langzaam zijn ingezongen en dus [70] gemakkelijk voor haar te begrijpen zijn. Zo deelde ze ook 17 miljoen mensen van Davina Michelle en Snelle, dat volgens Sama “een heel mooi beeld geeft over Nederlanders, [75] die tolerant zijn en vechten tegen discriminatie en racisme. Dat lied geeft me het beeld dat dit een land is met culturele diversiteit, waar mensen vanuit verschillende delen van de wereld samenleven op een [80] plaats, in harmonie en vrede.” (…)

Noot 1: mediatisering = de toenemende invloed van de media op de samenleving

bron: Julian Schaap en Jaber Mawazini, Sociologie Magazine, maart 2021

Vraag 20 2 punten

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van socialisatie.
Beredeneer met een van deze specifieke vormen van socialisatie dat Nederlandstalige muziek een rol kan spelen in de socialisatie van Syrische vluchtelingen. Gebruik in je redenering:
− de naam en omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie;
− informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Informatie uit tekst 3 die de redenering ondersteunt dat Nederlandstalige muziek een rol kan spelen in de socialisatie van Syrische vluchtelingen (leren van de Nederlandse taal, en een beeld krijgen van de Nederlandse cultuur, r. 57-64 en r. 73-81) (1p)
  • Een redenering dat Nederlandstalige muziek een rol kan spelen in de socialisatie van Syrische vluchtelingen, met een toepassing van het kernconcept acculturatie (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Stel dat de meeste Syrische vluchtelingen het beeld van Nederlanders en Nederland hebben dat Sama heeft.
Leg uit van welk soort identiteit van Nederlanders en Nederland dan sprake is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en omschrijving van een soort identiteit;
− informatie uit regel 71 tot en met 81 van tekst 3 die je uitleg ondersteunt.
Gebruik regel 71 tot en met 81 van tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Het noemen van (externe) collectieve identiteit (1p)
  • Een uitleg dat er sprake is van een (externe) collectieve identiteit van Nederlanders en Nederland, met een toepassing van een omschrijving van (externe) collectieve identiteit en informatie uit regel 71 tot en met 81 van tekst 3 (Nederlanders zijn tolerant en vechten tegen discriminatie en racisme; Nederland is een land met culturele diversiteit) (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Proef preventief fouilleren

Opgavetekst

Inleiding Proef preventief fouilleren

Deze opgave gaat over een proef met preventief fouilleren in bepaalde wijken in Amsterdam, die in september 2021 gehouden is. Preventief fouilleren houdt in dat de politie in een gebied dat door de burgemeester is aangewezen als veiligheidsrisicogebied, personen mag controleren op verboden wapenbezit. Bij het bestrijden van criminaliteit in een rechtsstaat speelt vaak het dilemma van de rechtsstaat. Het dilemma van de rechtsstaat is een dilemma tussen twee taken die de overheid heeft.

Tekst 4 Halsema passeert raad en zet proef preventief fouilleren door

(…) in de komende tijd zal het in vijf wijken in de stad [Amsterdam] mogelijk zijn dat politieagenten passanten staande houden en doorzoeken zonder redelijke verdenking. Op verzoek van politiechef Frank Paauw heeft [burgemeester] Halsema (…) aangekondigd dat er op beperkte schaal en op maximaal drie dagen in een periode van vier weken, preventief gefouilleerd mag worden. (…) Paauw en de burgemeester spreken liever van gerichte wapencontroles. Ze hopen dat het werkt tegen het groeiende aantal jongeren dat gewapend over straat gaat. (…) Een aantal progressieve partijen in de raad vindt het middel (…) te ingrijpend en het risico op discriminatie niet waard. Ook de opbrengst van preventief fouilleren is volgens deze partijen niet groot genoeg om de inbreuk op de privacy van mensen te legitimeren. (…) Al met al waren er donderdag 25 zetels1) (GroenLinks, D66, Partij voor de Dieren, SP, Denk en Bij1) die zich tegen het plan keerden. Toch zet burgemeester Halsema het experiment door. Dit is zeer uitzonderlijk, tegen de wens van de meerderheid van de gemeenteraad in. (…) VVD, JA21, PvdA, CDA en de Partij van de Ouderen steunen het plan wel en willen kijken of de politiecontroles werken. (…) Vanuit de Gemeentewet en de algemene plaatselijke verordening (APV) heeft de burgemeester de bevoegdheid om bij belangrijke veiligheidskwesties buiten de raad om te gaan. Wel baalde Halsema ervan dat ze de meerderheid niet heeft weten te overtuigen. (…)

Noot 1: De gemeenteraad van Amsterdam telt in totaal 45 zetels.

bron: www.parool.nl, 2021

Vraag 25 2 punten

De gelegenheidstheorie omvat drie factoren die het niveau van criminaliteit bepalen. Een van deze factoren is de aanwezigheid van geschikte doelwitten.
Leg aan de hand van de twee andere factoren van de gelegenheidstheorie uit, dat door het instellen van de maatregel preventief fouilleren in een wijk, het niveau van de criminaliteit in deze wijk kan dalen. Gebruik in je uitleg de twee andere factoren van de gelegenheidstheorie.
Zie tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Een uitleg aan de hand van de factor ‘de mate van voldoende sociale bewaking’ van de gelegenheidstheorie dat door het instellen van de maatregel preventief fouilleren in een wijk, het niveau van de criminaliteit in deze wijk kan dalen, met een toepassing van ‘de mate van voldoende sociale bewaking’ uit de omschrijving van de gelegenheidstheorie (1p)
  • Een uitleg aan de hand van de factor ‘de mate van aanwezigheid van potentiële daders’ van de gelegenheidstheorie dat door het instellen van de maatregel preventief fouilleren in een wijk, het niveau van de criminaliteit in deze wijk kan dalen, met een toepassing van ‘de mate van aanwezigheid van potentiële daders’ uit de omschrijving van de gelegenheidstheorie (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Alcoholgebruik bij studentenverenigingen

Opgavetekst

tekst 1 Den Oudsten: “Studenten kunnen ongebreideld drinken, dat moeten we voorkomen”

De gemeente Groningen heeft samen met acht studentenverenigingen een project gestart om het alcoholgebruik binnen de verenigingen te verminderen1). Het gaat om de acht grootste verenigingen, waaronder Vindicat.

“We willen de excessen door toedoen van alcohol tegengaan. Dat willen we doen door strakke regels te maken”, zegt burgemeester Peter den Oudsten.

(…)

Volgens het gemeentebestuur is er binnen bepaalde verenigingen een te sterke ‘alcoholcultuur’. Door die cultuur ontstaan er volgens Den Oudsten dingen die je niet moet willen. “Bijvoorbeeld dat er zóveel gedronken wordt dat mensen in hun eigen braaksel in de sociëteit2) liggen. Die blijven daar liggen terwijl er mensen aan de bar staan. Of mensen die waggelend de sociëteit uitlopen.”

(…) De burgemeester wil het alcoholgebruik binnen de muren van studentenverenigingen dus flink veranderen. (…) Toch stonden niet alle aangesloten verenigingen te springen om mee te doen aan het project. “Men moest er wel even aan wennen. Ik heb ze wel gezegd dat het namelijk niet voor de bühne3) is, het gaat ergens een beetje pijn doen.” Den Oudsten benadrukt dat het niet zijn bedoeling is om het alcoholgebruik aan banden te leggen, maar hij wil de excessen als gevolg van het drinken van een borrel tegengaan. “Op dit moment kan men ongebreideld doordrinken, dat men inderdaad volledig uit het lood en dronken de deur uitloopt. Ik denk dat we moeten voorkomen dat het nog langer gebeurt.” (…)

bron: www.rtvnoord.nl, 2019
noot 1 Behalve deze genoemde partijen namen ook de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen deel.
noot 2 sociëteit = (gebouw van de) vereniging waar men voor de gezelligheid naartoe gaat
noot 3 iets doen voor de bühne = iets alleen doen om de aandacht die je ermee trekt

Vraag 1 3 punten

Socialisatie heeft een aantal functies. In het project dat gestart is om het alcoholgebruik binnen bepaalde studentenverenigingen te verminderen, hebben de betrokkenen een aantal afspraken gemaakt. Een voorbeeld van een afspraak is dat elke vereniging ernaar streeft om de toegang tot de sociëteit te weigeren aan leden die te veel alcohol hebben gedronken.

Leg uit welke functie van socialisatie te herkennen is in de afspraken. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit tekst 1 waarin cultuur te herkennen is;
  • een functie van socialisatie.

Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 1 waarin cultuur te herkennen is, bijvoorbeeld dat men binnen bepaalde studentenverenigingen op dit moment ongebreideld kan doordrinken en volledig uit het lood dronken de deur uit kan lopen. (1p)
  • Legt uit dat er sprake is van een (alcohol)cultuur binnen studentenverenigingen, met een toepassing van het kernconcept cultuur (de opvatting dat het normaal is veel alcohol te drinken maakt deel uit van die cultuur). (1p)
  • Legt uit dat in de afspraken de functie van socialisatie ‘verandering van de cultuur (van de samenleving en van groepen daarbinnen)’ te herkennen is. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Jong geleerd, oud gedaan

Vraag 11 3 punten

Het adviesrapport van de ROB staat: “Jongeren tussen de 16 en 18 zitten in een levensfase waarin ze extra ontvankelijk zijn voor socialisatie tot democratisch burger. (…) Bovendien bevinden jongeren zich op deze leeftijd in een context die het makkelijker maakt hen politiek te socialiseren dan wanneer zij 18 zijn.”

Stel dat jongeren vanaf 16 jaar mogen stemmen.
Beredeneer dat de kans dat jongeren gaan stemmen groter is als zij 16 of 17 jaar zijn, dan wanneer zij 18 jaar of ouder zijn. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
  • informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin politieke socialisatie te herkennen is;
  • twee socialisatoren die in tekst 2 aan de orde komen.

Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin het kernconcept politieke socialisatie te herkennen is (bijvoorbeeld dat jongeren van 16 en 17 jaar nog op school zitten en thuis wonen, een gunstigere context om ze te begeleiden richting de eerste keer stemmen). (1p)
  • Noemt twee socialisatoren die in tekst 2 aan de orde komen: het onderwijs of de school en het gezin of de ouders. (1p)
  • Geeft een redenering dat de kans dat jongeren gaan stemmen groter is als zij 16 of 17 jaar zijn, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie en de rol die de socialisatoren spelen (ouders en docenten kunnen jongeren in die context makkelijker stimuleren om te gaan stemmen). (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Actie op het erf

Opgavetekst

tekst 3 Meat the Victims (…)

Wie zijn die activisten?
Meat the Victims is geen georganiseerd geheel. De groep heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis of kantoor, er is geen hiërarchie en de samenstelling wisselt nogal eens. Het komt erop neer dat iedereen de naam mag voeren. (…) Leden van Meat the Victims, voor zover je überhaupt van leden kan spreken, handelen extremer dan veel andere groepen. Dierenrechten-organisaties spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat the Victims. Hun grootste bezwaren: illegaal handelen én te weinig oog hebben voor dierenwelzijn tijdens de acties.

Meat the Victims, dat in Nederland zo’n honderd actieve volgelingen telt, schroomt bij protesten inderdaad niet om de wet te overtreden. Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals in Boxtel, het bezetten van andermans eigendommen. Sterker: de volgelingen moedigen elkaar (en anderen) zelfs aan. De activisten dragen tijdens acties vrijwel allemaal dezelfde T-shirts met daarop de tekst – vrij naar een beroemde uitspraak van Martin Luther King: “One has a moral responsibility to disobey unjust laws”. Wat zoveel wil zeggen als: “Het is ieders morele verantwoordelijkheid om onjuiste wetgeving niet te gehoorzamen”. (…)

Zo schimmig als de groep opereert, zo glashelder is hun boodschap. Ze presenteren zichzelf als de spreekbuis van de naar eigen zeggen alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om uitbuiting van dieren tegen te gaan. Ook als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, wetten voor moeten worden overtreden. Hun ideaal? Een wereld zonder vleesconsumptie.

bron: www.bndestem.nl, 2019

Vraag 19 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Gebruik regel 45 tot en met 64 van tekst 4.

Uit tekst 4 blijkt dat Meat the Victims mensen bewust wil maken van het leed dat volgens hen achter de staldeuren verborgen is. In tekst 4 zegt Hans Baaij van Varkens in Nood dat illegale acties contraproductief werken. Er zijn verschillende theorieën en hypothesen over de mate waarin media mensen beïnvloeden. Een daarvan is de mediaframing-hypothese.
a Geef een omschrijving van de mediaframing-hypothese.

Volgens Hans Baaij zal de actie van Meat the Victims niet het effect hebben dat Meat the Victims wenst.
b Beredeneer dat de mediaframing-hypothese deze bewering van Hans Baaij kan onderbouwen. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van de mediaframing-hypothese;
  • informatie uit regel 45 tot en met 64 van tekst 4.
Bekijk het antwoord
  • Onderdeel a: geeft een omschrijving van de mediaframing-hypothese: de manier waarop media een onderwerp belichten (het frame) is van invloed op de wijze waarop de ontvangers van die boodschap over het onderwerp gaan nadenken en praten. (1p)
  • Onderdeel b: beredeneert dat de mediaframing-hypothese de bewering van Hans Baaij kan onderbouwen, met een toepassing van de mediaframing-hypothese en informatie uit regel 45 tot en met 64 van tekst 4 (als de media vooral belichten dat het een illegale actie was en de gevolgen daarvan, gaan mensen daarover nadenken en praten en niet over het leed in de stal, dus heeft de actie niet het gewenste effect). (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Een andere mediahypothese over de mate waarin de massamedia invloed hebben op mensen is de selectiviteitshypothese. Volgens de selectiviteitshypothese spelen drie selectiemechanismen een rol bij de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is selectief onthouden.

Stel dat de actie van Meat the Victims niet het door Meat the Victims gewenste effect heeft op mensen die veel vlees eten.
Geef hiervoor een verklaring met behulp van een ander selectiemechanisme dat een rol speelt in de selectiviteitshypothese. Noem ook de naam van het gekozen selectiemechanisme.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een verklaring met de naam van het gekozen selectiemechanisme (selectieve blootstelling of selectieve perceptie) en een toepassing daarvan op de situatie, bijvoorbeeld dat mensen die veel vlees eten de beelden niet opzoeken of ze anders waarnemen en interpreteren. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Buurtpreventie-apps

Opgavetekst

Inleiding opgave 1 Opgave 1 Buurtpreventie-apps

In buurten werken bewoners steeds vaker digitaal samen om de veiligheid in hun buurt te vergroten. Een veelgebruikt middel daarvoor zijn buurtpreventie-apps. Door het gebruik van buurtpreventie-apps kunnen buurtbewoners elkaar en in sommige gevallen ook de wijkagent of een vertegenwoordiger van de gemeente informeren over verdachte situaties. In deze opgave vallen onder buurtpreventie-apps de WhatsApp-buurtpreventiegroepen en apps die speciaal voor buurtpreventie zijn ontwikkeld.

Het gebruik van buurtpreventie-apps door buurtbewoners past bij opvattingen van verschillende politieke stromingen, zoals de confessionele stroming.

Tekst 1 Alerte burgers, meer veiligheid?

(…) Whatsapp-buurtpreventiegroepen [ontstaan] meestal vanuit buurtbewoners zelf. (…) De groep bepaalt zelf waarvoor de appgroep wel en niet gebruikt wordt. Vaak is het hoofddoel echter buurtpreventie: de meeste groepen richten zich (…) op het vergroten van de sociale veiligheid, leefbaarheid en de veiligheidsgevoelens in de buurt. Dat geldt zeker voor de groepen die zich hebben geregistreerd bij de Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van een WABP-groep is elkaar te attenderen op ‘verdachte en alarmerende situaties in de buurt’. (…) Hoewel groepen in principe hun eigen (omgangs)regels kunnen vaststellen, wordt in de praktijk vaak aangehaakt bij de richtlijnen van de WABP. Deze hebben betrekking op de deelnemerssamenstelling (minimaal 18 jaar, woonachtig in het werkgebied van de groep), de omgangsvormen (correct taalgebruik, niet vloeken, schelden et cetera, geen eigen rechter spelen), de inhoud (geen privé-berichten) en de wijze van melden (alleen foto’s indien noodzakelijk, zoveel mogelijk informatie). Voor de bij de stichting WABP aangesloten groepen geldt de zogenaamde SAAR-methode als richtlijn voor het melden (…).

De SAAR-methode:
S: Signaleer
A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via de app weten dat 112 gebeld is)
A: App om de waarneming bekend te maken aan anderen
R: Reageer, door bijvoorbeeld – mits het veilig is – naar buiten te gaan en contact te maken met de persoon1).

noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie

bron: hetccv.nl, 2019

Vraag 4 2 punten

Geef een verklaring voor een afname van het aantal inbraken in een wijk door het gebruik van een buurtpreventie-app. Gebruik in je verklaring:

  • de naam en een omschrijving van een theorie die crimineel gedrag verklaart;
  • informatie uit tekst 1 die je verklaring ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam en past een theorie toe die crimineel gedrag verklaart, de gelegenheidstheorie: door het gebruik van de app neemt de sociale bewaking in de buurt toe ten opzichte van de aanwezigheid van potentiële daders en geschikte doelwitten, waardoor het aantal inbraken kan afnemen. (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 1 die de verklaring ondersteunt: de hoofdfunctie van een WABP-groep is elkaar te attenderen op verdachte en alarmerende situaties in de buurt. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Tekst 2 Buurtpreventie-apps zijn prettig maar verder nutteloos

(…) Marnix Eysink Smeets, lector publiek vertrouwen in veiligheid en zijn onderzoeksgroep (Hogeschool Inholland) onderzochten het effect van tien appgroepen in Rotterdam en kwamen erachter dat het effect nihil is. De veiligheid nam niet toe en het veiligheidsgevoel ging in slechts twee van de tien buurten omhoog, meldt het onderzoeksrapport Alerte burgers, meer veiligheid? (…)

Opheffen die appgroepen?
“Zeker niet. We hebben namelijk wel ándere relevante effecten gevonden. Mensen vinden het prettig om te weten wat er speelt in hun buurt. Ze hebben het gevoel contact te hebben met de overheid. Zo kennen ze de wijkagent en weten ze bij wie ze moeten zijn met een melding. (…)

U vond een ‘duaal effect’ op het veiligheidsgevoel. Wat is dat?
“De ene persoon voelt zich door de buurtapp veiliger en heeft het gevoel meer grip te hebben op wat in de wijk gebeurt. Andere bewoners voelen zich juist onveiliger als ze doorkrijgen wat er zich allemaal afspeelt. Bij de ene buurman is de fiets gestolen, bij [30]de ander het slot van het schuurtje geforceerd. Dat willen ze eigenlijk liever niet weten.”

Waarom verbetert de veiligheid eigenlijk niet? (…)
“[35]Inbraken komen gewoon niet zo vaak voor. Dan moet een van de bewoners het ook nog zien. En dan moeten ze het aan de politie melden en die moet dan ook nog snel [40]komen.” (…)

[41]Waarom hadden beleidsmakers zulke hoge verwachtingen van de buurtpreventie-apps?
“Uit een Tilburgs onderzoek (…) [45]bleek dat het aantal woninginbraken met veertig procent afnam door de buurtapps. Naderhand zijn er meer onderzoeken gedaan waaruit dat grote effect op de veiligheid niet [50]bleek. Overigens moet ik zeggen, wij hebben onderzoek gedaan in Rotterdam, in een stad. Het is goed mogelijk dat in een landelijke omgeving een buurtapp wel effect [55]heeft op de veiligheid.”

bron: www.nrc.nl, 2019

Vraag 5 2 punten

Leg uit dat het gebruik van buurtpreventie-apps invloed kan hebben op de subjectieve onveiligheid. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip subjectieve onveiligheid;
  • informatie uit tekst 2 waarin subjectieve onveiligheid te herkennen is;
  • een omschrijving van het begrip objectieve onveiligheid;
  • informatie uit tekst 2 waarin objectieve onveiligheid te herkennen is.

Gebruik tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Past het begrip subjectieve onveiligheid toe, met informatie uit tekst 2 waarin subjectieve onveiligheid te herkennen is (bewoners voelen zich onveiliger als ze doorkrijgen wat er in de buurt allemaal gebeurt). (1p)
  • Past het begrip objectieve onveiligheid toe, met informatie uit tekst 2 waarin objectieve onveiligheid te herkennen is (feitelijke misdrijven, zoals de diefstal van een fiets). (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Roken

Opgavetekst

Figuur 1 Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau

Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau
Figuur 1 bron: CBS, RIVM en Trimbos-instituut, 2017

Lijndiagram met drie lijnen: laag (stippellijn), middelbaar (doorgetrokken lijn) en hoog (streep-stip-lijn). Horizontale as: periodes van 1989-1991 tot 2013-2015, per drie jaar. Verticale as: percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder, van 0 tot 45. Afleesbaar bij benadering: in 1989-1991 rookt ongeveer 39% van de laagopgeleiden, ongeveer 38% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 34% van de hoogopgeleiden. In 2013-2015 rookt ongeveer 28% van de laagopgeleiden, ongeveer 26% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 18% van de hoogopgeleiden. Het verschil tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden is daardoor in deze periode toegenomen, van ongeveer 5 naar ongeveer 10 procentpunt.

Voorbeeld: tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).

Tekst 3 Fragmenten uit onderzoek naar roken onder jongeren in een wijk in Montreal, Canada

(…) jongvolwassenen legden uit dat roken heel gewoon was onder hun leeftijdsgenoten. Het was gebruikelijk om samen met vrienden te roken en tijdens sociale gelegenheden als feestjes. Roken in sociale situaties was een manier om het ijs te breken en het hielp om nieuwe mensen te leren kennen. “Roken voor de gezelligheid” in plaats van altijd of “echt” roken, zoals het soms werd omschreven, was de enige juiste manier om te roken. (…)

“Het voelt vreemd om een sigaret te roken waar zij [de volwassenen] bij zijn, dus dat probeer je te vermijden en dat is een vorm van respect denk ik (…), we roken niet in het openbaar.”

naar: Glenn e.a., 2017

Vraag 10 2 punten

Tekst 3 gaat over een onderzoek naar roken in een wijk in een stad in Canada. In de wijk is een bepaalde cultuur met betrekking tot roken te herkennen.
Leg uit dat in de wijk een cultuur met betrekking tot roken te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • een voorbeeld van een cultuur met betrekking tot roken uit tekst 3.

Gebruik tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de wijk een cultuur met betrekking tot roken te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept cultuur (in de wijk heersen opvattingen over roken die de jongvolwassenen hebben verworven). (1p)
  • Noemt een voorbeeld van een cultuur met betrekking tot roken uit tekst 3, bijvoorbeeld dat roken voor de gezelligheid de enige juiste manier is om te roken. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Beredeneer dat ouders door socialisatie het rookgedrag van hun kinderen kunnen beïnvloeden. Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept socialisatie.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een redenering dat ouders door socialisatie het rookgedrag van hun kinderen kunnen beïnvloeden, met een toepassing van het kernconcept socialisatie (ouders dragen een cultuur met betrekking tot roken over op hun kinderen, die deze later kunnen verwerven). (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Overheidsbeleid kan gericht zijn op het verminderen van roken. Een bijbehorende mediacampagne kan bijvoorbeeld tot doel hebben dat mensen die roken als acceptabel gedrag zien, roken als afwijkend gedrag gaan zien.
Socialisatie heeft een aantal functies. Twee functies zijn ‘identificatie met de eigen groep en cultuur’ en ‘het reguleren van gedrag’.
Leg uit welke andere functie van socialisatie in deze mediacampagne te herkennen is. Gebruik in je uitleg een functie van socialisatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de functie ‘verandering van cultuur (van de samenleving en groepen binnen de samenleving)’ / ‘continuering van de cultuur (van de samenleving)’. (1p)
  • Legt uit dat de genoemde functie in deze mediacampagne te herkennen is, omdat de campagne de cultuur met betrekking tot roken van de samenleving of van groepen binnen de samenleving kan veranderen (of de cultuur waarin roken als onacceptabel gedrag wordt gezien, kan voortzetten), bijvoorbeeld doordat de campagne gericht is op groepen die roken als acceptabel gedrag zien. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Skateboarden

Opgavetekst

Inleiding opgave 4 Opgave 4 Skateboarden

Deze opgave gaat over de skateboard-cultuur en skateboarden als nieuwe olympische sport. Skateboarden is in de twintigste eeuw ontstaan in de Verenigde Staten. In 2021 was skateboarden voor het eerst een sport op de Olympische Spelen in Tokyo. Een van de eisen om als skateboarder mee te doen is dat elk van de vijf wereldcontinenten vertegenwoordigd is op dit sportevenement.

Tekst 6

(…) Als je skater bent, dan betekent dat meer dan zomaar iemand die op een houten plankje door de stad rolt. Een goede skater zijn en weten waar en wanneer je kunt skaten, dat hoort erbij; evenals het dragen van bepaalde kleding en accessoires, het hebben van een bepaald kapsel, het luisteren naar bepaalde muzieksoorten en het kiezen van bepaalde producten of merken. Maar een goede toepassing van deze externe merktekens helpt ook om jou te definiëren als lid van een groep die bepaalde waarden deelt – waarden die tot op zekere hoogte tegenovergesteld zijn aan, of op zijn minst anders zijn dan die van de mainstream-volwassenen-maatschappij.

Skater worden betekent een proces van zelfidentificatie: het gaat om het uitdragen van een houding en het aannemen van een identiteit die letterlijk belichaamd wordt door bepaalde uiterlijke verschijningsvormen en een fysieke stijl. (…) Het is in feite niets minder dan een complete ‘lifestyle’ (…).

naar: David Buckingham, 2009

Vraag 24 3 punten

Gebruik tekst 6.
a. Beredeneer dat de skateboard-cultuur een subcultuur is. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van het begrip subcultuur;
  • informatie uit tekst 6 waarin een subcultuur te herkennen is.

b. Beredeneer dat deze subcultuur kan zorgen voor sociale cohesie tussen skaters. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
  • een factor die de sociale cohesie kan bevorderen uit tekst 6.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een redenering dat de skateboard-cultuur een subcultuur is, omdat de levensstijl deels overeenkomt met de dominante cultuur en deels afwijkt van de dominante cultuur. (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 6 waarin een subcultuur te herkennen is: skaters delen waarden die tot op zekere hoogte tegenovergesteld zijn aan, of anders zijn dan die van de mainstream-volwassenenmaatschappij. (1p)
  • Geeft een redenering dat de gedeelde waarden uit tekst 6 de sociale cohesie kunnen bevorderen, met een toepassing van het kernconcept sociale cohesie (skaters krijgen het gevoel een groep te zijn). (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Gebruik tekst 6.
Noem een materieel aspect van de skateboard-cultuur uit tekst 6.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een materieel aspect van de skateboard-cultuur uit tekst 6: een houten plankje, bepaalde kleding of accessoires, een bepaald kapsel, bepaalde muzieksoorten, bepaalde producten of merken, bepaalde uiterlijke verschijningsvormen of een fysieke stijl. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Inleiding vraag 26 Vraag 26

In onderzoek naar de skateboard-cultuur wordt het onderscheid gemaakt tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’. Dit onderscheid werd belangrijker doordat de ‘skatestijl’ populairder werd binnen de ‘mainstream’-jongerencultuur. Een nepskater is bijvoorbeeld iemand die wel kleding draagt die skaters dragen, maar zelf niet op een skateboard rijdt en de technieken niet beheerst.

Vraag 26 2 punten

In onderzoek naar de skateboard-cultuur wordt het onderscheid gemaakt tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’. Dit onderscheid werd belangrijker doordat de ‘skatestijl’ populairder werd binnen de ‘mainstream’-jongerencultuur. Een nepskater is bijvoorbeeld iemand die wel kleding draagt die skaters dragen, maar zelf niet op een skateboard rijdt en de technieken niet beheerst.
Beredeneer dat als je je een ‘echte skater’ noemt, dit iets zegt over je sociale identiteit. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van het begrip sociale identiteit;
  • het onderscheid tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’;
  • informatie uit de inleiding van deze vraag om sociale identiteit te illustreren.

Gebruik de inleiding van vraag 26.

Bekijk het antwoord
  • Past het begrip sociale identiteit toe: het beeld dat je van jezelf hebt, afgeleid van de kennis die je hebt over skaters. (1p)
  • Gebruikt het onderscheid tussen ‘echte skaters’ en ‘nepskaters’ met informatie uit de inleiding om sociale identiteit te illustreren (een echte skater beheerst de skateboard-technieken, een nepskater draagt skate-kleding maar kan niet skaten). (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Dovencultuur en de erkenning van gebarentaal

Opgavetekst

tekst 4 Blog: wat is Dovencultuur precies?

[1] (…) Ik ben (…) een dove moeder van twee dove kinderen en heb een slechthorende partner. Tijdens de kersttoespraak van koning [5] Willem-Alexander op televisie wees mijn zoon Bob (4) naar een tolk en zei dat hij de koning was! Tijdens de livestream van een gebarentalenfestijn bij het Europees [10] Parlement, vroeg Bob (inmiddels 6 jaar) aan mij of er dagelijks veel doven aanwezig zijn bij het parlement. Een doof kind van dove ouders ziet gebarentaal (…) als een [15] taal die voor hem ook vaak voorkomt in de maatschappij. Mijn zoon Bob leeft dagelijks in de Dovencultuur. Voor hem is dat als een meerderheidscultuur. Hij komt uit [20] een doof gezin, gaat naar dovenschool Guyot en heeft dove vrienden. En soms bevindt hij zich in een horende omgeving, bijvoorbeeld bij de zwemles en buitenschoolse [25] opvang. Bob past daar zijn taalgebruik aan. Hij gebaart langzaam, articuleert duidelijker en gebruikt meer vingerspelling. Dan kunnen de horende volwassenen en [30] kinderen hem beter begrijpen. (…) In de maatschappij worden doven als gehandicapten gezien, terwijl ze zich onderling niet gehandicapt voelen. Doofheid [35] betekent alleen dat je niet kunt horen, maar veel horende mensen zien dat als een gebrek. Sommige denken dat dove mensen niet kunnen praten. Er zijn zelfs mensen die [40] denken dat ze niet veel kunnen leren en zeker geen universitaire opleiding kunnen volgen. Veel dove mensen studeren af aan de universiteit (…). (…) … doven voelen zich niet [45] gehandicapt. (…) Door de geschiedenis heen werden veel doven vaak geconfronteerd met een medische kijk op doofheid. Vanuit die medische [50] hoek werden ze niet als ‘normaal’ gezien. Dove mensen moest je vroeger ‘repareren’. (…) Op school mochten ze zelfs niet gebaren. (…) Doven hebben door de geschiedenis [55] heen vele tegenslagen ervaren. Daardoor creëren dove kunstenaars eigen visuele uitingen, zoals een gebarenpoëzie of een schilderij over het visuele leven zonder de geluiden. (…)
Annemieke van Kampen, docent

bron: www.kentalis.nl, 2021

Vraag 7 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik regel 1 tot en met 30 van tekst 4.
Leg uit met gebruik van twee socialisatoren dat socialisatie van invloed is op het referentiekader van de jongen Bob in tekst 4. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
  • twee socialisatoren uit tekst 4;
  • een omschrijving van het begrip referentiekader;
  • informatie uit regel 1 tot en met 30 van tekst 4 waaruit blijkt dat socialisatie van invloed is op het referentiekader van Bob.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Bob gesocialiseerd wordt binnen de Dovencultuur, met een toepassing van het kernconcept socialisatie en twee socialisatoren uit regel 1 tot en met 30 van tekst 4 (1p)
  • Legt uit dat deze socialisatie van invloed is op het referentiekader van Bob, met informatie uit regel 1 tot en met 30 van tekst 4 waaruit dit blijkt en een toepassing van het begrip referentiekader (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik tekst 4.
Beredeneer dat er volgens de auteur van tekst 4 een spanning bestaat tussen de externe collectieve identiteit en de sociale identiteit van doven. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van het begrip externe collectieve identiteit;
  • een voorbeeld van het begrip externe collectieve identiteit uit tekst 4;
  • een omschrijving van het begrip sociale identiteit;
  • een voorbeeld van het begrip sociale identiteit uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
  • Past het begrip externe collectieve identiteit toe en geeft een voorbeeld hiervan uit tekst 4 (1p)
  • Past het begrip sociale identiteit toe en geeft een voorbeeld hiervan uit tekst 4 (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik tekst 4 en tekst 5.
Leg uit dat uit de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) blijkt dat culturen dynamisch van karakter zijn. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept cultuur;
  • informatie uit tekst 4 en uit tekst 5 waaruit dit blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat uit de erkenning van de NGT blijkt dat de cultuur met betrekking tot doven tijdgebonden is, met een toepassing van het kernconcept cultuur (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 4 en uit tekst 5 waaruit de tijdgebondenheid van cultuur blijkt (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik tekst 4 en tekst 5.
Leg uit dat er bij het leren van gebarentaal sprake kan zijn van enculturatie en van acculturatie. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip enculturatie;
  • informatie uit tekst 4 of tekst 5 waaruit enculturatie blijkt;
  • de omschrijving van het kernconcept acculturatie;
  • informatie uit tekst 4 of tekst 5 waaruit acculturatie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er bij het leren van gebarentaal sprake kan zijn van enculturatie, omdat de taal onderdeel is van de cultuur waarin de persoon is opgegroeid, met informatie uit tekst 4 of tekst 5 waaruit enculturatie blijkt (1p)
  • Legt uit dat er bij het leren van gebarentaal sprake kan zijn van acculturatie, omdat de taal onderdeel is van een cultuur waarin de persoon niet is opgegroeid, met informatie uit tekst 4 of tekst 5 waaruit acculturatie blijkt (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik onderstaande inleiding van de vraag.
In het studiejaar 2020-2021 hebben zich zo’n 42% meer studenten aangemeld voor de opleiding tot gebarentolk aan de Hogeschool Utrecht dan het jaar daarvoor. Volgens de Hogeschool is deze toename mede te danken aan de populariteit en zichtbaarheid van Irma Sluis, die bij de corona-persconferenties als gebarentolk optrad. De Hogeschool spreekt van een ‘Irma-effect’. Gebarentolk Irma Sluis werd onder andere beroemd met haar gebaar voor ‘hamsteren’. In mei 2020 bracht de Drentse band Mooi Wark een ode aan haar uit met het lied ‘Oh Irma’.
Er zijn verschillende hypothesen over de mate waarin massamedia invloed hebben op mensen.
Leg uit welke mediahypothese te herkennen is in de verklaring van de Hogeschool Utrecht voor de toename van het aantal studenten voor de opleiding tot gebarentolk. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen mediahypothese.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam van de mediahypothese die te herkennen is: de opinieleidershypothese (1p)
  • Legt uit dat de opinieleidershypothese te herkennen is, met een toepassing van de opinieleidershypothese: Irma Sluis als opinieleider of idool die invloed heeft gehad op mediagebruikers (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Gezichtsherkenning

Opgavetekst

tekst 1 Camera’s met gezichtsherkenning

Op een donderdagnamiddag in de winter van 2017 loopt een jonge vader in paniek het politiekantoor van Longgang District in de Zuid-Chinese stad Shenzhen binnen. Zijn zoon van drie is vermist, hij vreest dat het jongetje is gekidnapt. Kinderontvoering is een ware plaag in China: jaarlijks worden tienduizenden kinderen gestolen, van wie er amper enkele tientallen worden teruggevonden. De jonge vader is wanhopig.

Wat volgt is een fijn staaltje speurwerk, en vooral een demonstratie van de enorme technologische slagkracht van de Chinese politie. Binnen een uur wordt het jongetje op camerabeelden getraceerd, in het bijzijn van een onbekende vrouw, wordt de identiteit van de vrouw met gezichtsherkenning achterhaald, en wordt via datakoppeling vastgesteld dat zij de trein naar Wuhan heeft genomen, negenhonderd kilometer verderop. Daar wordt ze bij aankomst opgepakt. Het jongetje is gered.

“In de weken nadien zagen we veel ouders die hun kinderen voor onze camera’s omhoog hielden”, zegt Zhao Zhen, (…)manager van Intellifusion, het bedrijf dat de technologie produceert waarmee het kind werd teruggevonden. “Ze wilden dat onze camera’s goede beelden van hun kinderen zouden hebben, om de gezichtsherkenning te voeden. Zodat hun kinderen, als ze ooit vermist zouden raken, sneller teruggevonden zouden worden.” (…)

In technologiestad Shenzhen geeft Intellifusion zijn visitekaartje af. Het bedrijf heeft vijf- à zesduizend beveiligingscamera’s in de stad, waarmee elke dag zestien miljoen bewegende beelden worden verzameld – handig om het algoritme¹ voor de gezichtsherkenning te verfijnen. De camera’s staan op strategische plaatsen, zoals metrostations, kruispunten en de haven, en dekken volgens Zhao zowat de hele stad. Daarnaast hebben twintigduizend agenten een app van Intellifusion waarmee ze iedereen die ze fotograferen in een paar seconden kunnen identificeren. “We denken dat Shenzhen dankzij onze technologie een van de veiligste steden van China is”, aldus Zhao Zhen.

Al die technologie helpt om vermiste kinderen te vinden, maar ook om de inwoners van Shenzhen in de pas te doen lopen. Het bekendste voorbeeld zijn de camera’s op kruispunten die voetgangers betrappen als die door rood oversteken. Overtreders worden met hun foto, hun naam en een deel van hun ID-nummer op een groot scherm afgebeeld – in de beste traditie van de publieke schandpaal – en krijgen een boete. (…)

In de Lotusbloemstraat, waar vorig jaar de eerste camera met gezichtsherkenning werd geïnstalleerd, reageren de voetgangers positief. “Dit is de prijs die mensen moeten betalen wanneer ze niet gehoorzamen aan de regels”, zegt de 42-jarige Ge (…). Volgens Intellifusion spreken de cijfers voor zich. In het eerste halfjaar werden dankzij hun elf camera’s bijna veertienduizend boetes uitgeschreven. Staken vroeger op het kruispunt bij de Lotusbloemstraat iedere dag gemiddeld 120 mensen door het rode licht over, nu zijn dat er nog twintig.

Noot 1: Een algoritme is een wiskundige formule. In programmeertaal is het een instructie, een stukje code, om een probleem om te lossen. (bron: www.mediawijsheid.nl)

naar: www.groene.nl, 12 september 2018

Vraag 4 3 punten

Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel van uitmaken. Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 1.

a Leg uit dat burgers door de maatregelen op de kruispunten in Shenzhen gesocialiseerd kunnen worden. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept socialisatie; de omschrijving van het kernconcept cultuur; informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt.

b Geef aan wie in dit geval de socialisator is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt (bijvoorbeeld: overtreders worden met hun foto, naam en een deel van hun ID-nummer op een groot scherm afgebeeld, r. 66-73) (1p)
  • Legt uit dat burgers gesocialiseerd kunnen worden, met een toepassing van het kernconcept socialisatie en het kernconcept cultuur (bijvoorbeeld: de norm om te stoppen voor een rood licht wordt aan overtreders en andere verkeersdeelnemers overgedragen, en maakt deel uit van de dominante cultuur) (1p)
  • Benoemt de (lokale) overheid als socialisator (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel van uitmaken. Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 1.

Er zijn verschillende functies van socialisatie, zoals de functie ‘continuering van de cultuur van de samenleving’ en de functie ‘verandering van de cultuur van de samenleving’.

Leg uit welke andere functie van socialisatie de maatregelen op de kruispunten in Shenzhen kunnen hebben. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 1 waaruit deze functie van socialisatie blijkt. Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de functie ‘het reguleren van gedrag van mensen waardoor het gedrag (van anderen) beter voorspelbaar wordt en het samenleven overzichtelijker’. Een antwoord dat alleen het reguleren van gedrag van mensen noemt, krijgt dit punt; een antwoord dat alleen voorspelbaarheid noemt, niet (1p)
  • Legt uit dat de maatregelen op de kruispunten in Shenzhen deze functie kunnen hebben, met informatie uit tekst 1 waaruit deze functie blijkt (bijvoorbeeld: het aantal mensen dat per dag door het rode licht loopt, daalde van gemiddeld 120 naar twintig, r. 87-91) (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift 2021-1, bij vraag 5: bij de eerste deelscore moet een deelscorepunt worden toegekend voor een antwoord waarin alleen het reguleren van gedrag van mensen wordt genoemd. Een antwoord waarin alleen voorspelbaarheid van gedrag wordt genoemd, krijgt geen deelscorepunt, omdat voorspelbaarheid een gevolg is van reguleren.

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Digitale nomaden

Opgavetekst

tekst 2 Met laptop en wifi werk je overal

Digitale nomaden heten ze, een ‘stam’ die al werkend op de laptop de wereld over trekt. Zonder vaste stek, en zonder zich te [5]bekommeren om landsgrenzen. (…)

Vijf jaar geleden strandde het prille huwelijk van de Russische Maria Sokolova. De 31-jarige vertaalster (…) pakte haar laptop in en vertrok. [10]Ze wilde de wereld zien. Haar vertaalklussen deed ze al online. Dat kon net zo goed vanaf een andere locatie. Niets bond haar nog aan thuis.

Rond dezelfde tijd, aan de andere [15]kant van de wereld op het tropische Indonesische eiland Bali, zag de Canadese ondernemer Steve Munroe steeds meer programmeurs en [20]freelancers met hun laptop neerstrijken. Deze groep had huis en haard opgezegd en zocht een prettige werkplek. (…) Met twee anderen begon Munroe [25]Bali’s eerste flexplek voor digitale nomaden: Hubud in Ubud, het culturele hart van Bali. (…) De gemeenschap van digitale nomaden – mensen die op afstand werken en [30]het ene werelddeel eenvoudig verwisselen voor het andere – was geboren.

Digitale nomaden zijn inmiddels uitgegroeid tot een wereldwijd fenomeen. Populaire nomaden-‘hotspots’ Ubud en Chiang Mai zijn [35]aangevuld met hubs¹ over de hele wereld waar werkplekken (coworking [40]spaces) en vakantieoorden (coworkations) voor nomaden als paddenstoelen uit de grond schieten. (…)

[45]Populaire facebookgroepen waarop nomaden contact houden, hebben tienduizenden leden: ‘Digital nomads around the world’ (69.000 leden), ‘Female digital nomads’ (29.000) en ‘Chiang Mai digital nomads’ (26.000). (…)

[50]Iedere plek op aarde heeft potentie een ‘nomadenhub’¹ te worden, zegt Sokolova. Zolang er wifi is, zolang het goedkoop is en bovenal: zolang er andere leden van de ‘stam’ [55]aanwezig zijn. (…)

“Op een nieuwe plek hoef je nooit na te denken over nieuwe vrienden maken. Je hoort al ergens bij. Nomad zijn is je identiteit.” (…)

[60]In een café in Ubud zitten de Nederlandse foto- en videograaf Tijmen Hobbel (35) en business-consultant Jessica Tangelder (34). (…) “Je bent allebei als entrepreneur [65]met toffe projecten bezig en leeft een onconventioneel² leven”, zegt Hobbel.

Het vrije leven waarin je zelf verantwoordelijk bent voor je succes [70]is het ideaal van de generatie nomaden die grotendeels bestaat uit millennials³. (…) Hobbel huurt tijdelijk met twee Amerikaanse nomaden een villa met zwembad [75]tussen de rijstvelden van Ubud. “Dit leven is toch veel mooier?” Nomaden rekenen volgens hem en Tangelder af met de vorige generatie voor wie ‘werken om het werken’ de norm is. [80]“Wij zijn klaar met het 9-tot-5-systeem, met werken in benauwde cubicles⁴, met burn-outs, met niet je volle potentie ontwikkelen”, zegt Tangelder. “Ik leef gezond, volg mijn [85]passie en woon in tropische landen. Wie is hier nou de gek?” (…)

Noot 1: (nomaden)hub = verzamelplek (van nomaden). Noot 2: onconventioneel = niet op gewoonte of overeenkomst berustend. Noot 3: millenial = iemand die rond het jaar 2000 volwassen is geworden. Noot 4: cubicles = kleine, half afgeschermde werkruimtes in grotere kantoorruimtes.

bron: www.trouw.nl, 2 april 2018

Vraag 11 1 punt

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

In tekst 2 zegt Sokolova: “Nomad zijn is je identiteit.”

Beargumenteer dat ‘digital nomad’ een identiteit is. Gebruik in je argumentatie: de omschrijving van het kernconcept identiteit; informatie uit regel 43 tot en met 49 van tekst 2 waaruit het kernconcept identiteit blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Beargumenteert dat ‘digital nomad’ een identiteit is, met een toepassing van het kernconcept identiteit en informatie uit regel 43 tot en met 49 van tekst 2 (bijvoorbeeld: tienduizenden mensen zijn lid van facebookgroepen met ‘digital nomads’ in de naam, en dragen dit beeld door naar anderen) (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 2.

Leg uit dat digitale nomaden beschouwd kunnen worden als een subcultuur. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het begrip subcultuur; informatie uit tekst 2 waaruit blijkt dat digitale nomaden beschouwd kunnen worden als een subcultuur.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat digitale nomaden beschouwd kunnen worden als een subcultuur, omdat hun levensstijl deels overeenkomt met de dominante cultuur én deels afwijkt van de dominante cultuur (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 2 waaruit blijkt dat de levensstijl deels overeenkomt met de dominante cultuur én deels ervan afwijkt (bijvoorbeeld: digitaal werken is een kenmerk van digitale nomaden, r. 1-2; wonen en werken op afstand zonder vaste verblijfplaats is kenmerkend, r. 3-5) (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk geen vaste werkplek nodig hebben, vaak omdat ze hun werk online kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld. Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 2.

Hofstede noemt vijf dimensies waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden. Vier hiervan zijn: langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid; grote machtsafstand versus kleine machtsafstand; individualistisch versus collectivistisch; masculien versus feminien. De vijf dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie masculien versus feminien de pool masculien en de pool feminien.

a Noem de vijfde dimensie van Hofstede, die hierboven niet genoemd is.

b Leg vervolgens uit welke pool van deze dimensie het meest past bij het leven van digitale nomaden. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van deze vijfde dimensie van Hofstede; informatie uit tekst 2 waaruit de gekozen pool van de dimensie blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de vijfde dimensie van Hofstede: lage onzekerheidsmijding versus hoge onzekerheidsmijding (1p)
  • Legt uit dat het leven van digitale nomaden meer past bij een cultuur met lage onzekerheidsmijding, met een toepassing van de dimensie lage onzekerheidsmijding versus hoge onzekerheidsmijding en informatie uit tekst 2 waaruit de pool lage onzekerheidsmijding blijkt (bijvoorbeeld: digitale nomaden hebben geen vaste verblijfplaats, r. 1-5) (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Vrouwenvoetbal

Opgavetekst

Tekst 1 Waarom het vrouwenvoetbal niet populair is (…)

Voetballende vrouwen krijgen net zoveel kansen als mannen, denken we. Toch stuiten ze op subtiele culturele barrières. (…) Het bekijken [5]van voetballende vrouwen lijkt nog gêne te veroorzaken. Zwetende, knokkende, in voetbalbroek gestoken dames zouden er niet aantrekkelijk genoeg uitzien. (…) In 2004 raadde [10]FIFA1)-voorzitter Sepp Blatter vrouwen nog aan in ‘vrouwelijke kleren te sporten, in strakkere broekjes bijvoorbeeld’. Dat zou de sport populairder maken. In zijn [15]woorden klinkt het traditionele idee door dat vrouwen beter sporten kunnen beoefenen waarin ze er leuk uitzien, zoals turnen, paardrijden, zwemmen. Zulke ‘sierlijke’ sporten [20]mogen vrouwen al een eeuw lang beoefenen; voetbal werd nog tot diep in de vorige eeuw als een veel te ruwe bezigheid beschouwd – in Nederland tenminste. In 1938 stelde [25]de KNVB2) zijn velden niet meer voor vrouwen open. Pas in 1979 stond de bond meiden weer toe lid te worden van een voetbalvereniging. Voetballende vrouwen moeten zich dus op twee fronten bewijzen: ze [30]moeten net zo krachtig, hard en snel kunnen voetballen als mannen, maar ze mogen er ook weer niet als ‘manwijven’ uitzien. (…) Martine Prange (…) is [35]hoogleraar filosofie in Tilburg, hoofd van het door de NWO ondersteunde onderzoeksproject ‘Van voetbalvrouwen tot vrouwenvoetbal’ [40]en dé specialist op het terrein. (…) Gezien de spectaculaire opkomst van het Nederlands vrouwenvoetbal, zou je verwachten dat Prange optimistisch gestemd is, maar [45]daarvan is (…) weinig te merken. Het door haar geleide onderzoek heeft haar vermoeden bevestigd dat het gros van de mannen nog altijd ‘geen enkele belangstelling vertoont voor [50]de sportieve prestaties van vrouwen’ – en dat probleem is breder dan het voetbalwereldje. (…)

Het argument dat ‘het sportpubliek’, vaak mannen van middelbare leeftijd, [55]vrouwenvoetbal niet interessant of aantrekkelijk genoeg vindt, zorgt er weer voor dat er te weinig geld naar vrouwen gaat, constateert Prange. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: [60]“Vrouwenvoetbal lijkt de wind mee te hebben, maar we moeten ons niet vergissen in de bestuurders. Dat zijn haast allemaal mannen, en niet altijd zo professioneel. Die willen alleen [65]geld steken in wat aandacht krijgt in de media. Terwijl de media alleen uitzenden waar hun kijkers al bekend mee zijn.” Dat schiet natuurlijk niet op, verzucht Prange. “Soms denk ik [70]weleens dat er sinds de jaren tachtig weinig is gebeurd. Ja, vrouwen worden gestimuleerd, maar alleen als ze mannen niet in de weg zitten. Dat zie je op alle niveaus terug”, legt [75]Prange uit. Als sportclubs bezuinigen, gaan de vrouwenteams er het eerst uit. Zo geef je vrouwen het gevoel dat ze onbelangrijk zijn. [80]“Stel dat je trainer bent van vrouwen en je wilt om 16.00 uur op veld 1 spelen. Zodra een team mannen op dat moment een extra training inlast, word je opzij geschoven. (…)”

noot 1 FIFA = Fédération Internationale de Football Association: de internationale voetbalbond
noot 2 KNVB = Koninklijke Nederlandse Voetbalbond

naar: www.trouw.nl, 14 juli 2017

Vraag 1 2 punten

Gebruik tekst 1.
Er bestaat een onderscheid tussen gender en sekse.
Leg uit of er in regel 14 tot en met 23 van tekst 1 sprake is van het indelen van vrouwen op grond van sekse of van het indelen van vrouwen op grond van gender. Geef daarbij aan wat het verschil is tussen sekse en gender.

Bekijk het antwoord
  • Geeft het verschil tussen sekse en gender: gender verwijst naar de cultureel bepaalde verschillen tussen mannen en vrouwen, en sekse naar de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen (1p)
  • Legt uit dat er in regel 14-23 van tekst 1 sprake is van het indelen van vrouwen op grond van gender, met een toepassing van het begrip gender (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

In regel 62-63 van tekst 1 stelt filosoof Prange dat de bestuurders in de wereld van het voetbal bijna allemaal mannen zijn.
Het percentage vrouwen in voetbalbesturen ten opzichte van het percentage vrouwen onder de voetballers is een indicator van een kernconcept.
Leg uit welk kernconcept dit is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het gekozen kernconcept.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kernconcept representativiteit (1p)
  • Legt uit dat het percentage vrouwen in voetbalbesturen ten opzichte van het percentage vrouwen onder de voetballers een indicator is van het kernconcept representativiteit, met een toepassing van dit kernconcept door het noemen van sekse of geslacht als achtergrondkenmerk (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Tekst 2 Fragment uit een interview met Martine Prange

“(…) Ik denk dat jonge meisjes ondertussen in ieder geval weten dat ze met hun sport een serieuze ambitie kunnen hebben, dat ze prof [5]kunnen worden, en dat ze daar, zeker als ze in het buitenland spelen, ook nog eens een aardige boterham mee kunnen verdienen. (…) Er staan momenteel 153.000 meisjes [10]bij de KNVB ingeschreven. Ik denk dat dit aantal nog flink gaat toenemen. Wat ik ook zie is dat veel meisjes, maar ook veel jongetjes, opeens weten wie Lieke Martens is. Het is leuk om te zien dat de [15]speelsters van nu opeens de eerste echte idolen zijn.” (…) Het besef dat profvoetballer worden ook voor een meisje is weggelegd, hoe belangrijk is dat? [20]“Die meiden van het Nederlands elftal zijn zoveel meer dan voetballer alleen. Zij zijn niet alleen ambassadeur van hun sport, maar ook een rolmodel. Die meiden die in [25]de finale speelden, waren zich niet alleen bewust van het feit dat het de allereerste keer in de geschiedenis was dat ze zo’n toernooi zouden [30]kunnen winnen, maar ook dat ze daarmee voor een doorbraak van het vrouwenvoetbal zouden zorgen. Ik vind het des te knapper hoe zij het hebben gedaan. [35](…) het winnen van het EK is niet alleen een sportieve, maar ook een maatschappelijke prestatie, die een bijdrage levert aan de emancipatie van vrouwen.”

naar: Opzij, 5 oktober 2017

Vraag 5 2 punten

Gebruik tekst 2.
Tekst 2 is een fragment uit een interview met Prange dat twee maanden na het Europees Kampioenschap (EK) vrouwenvoetbal in 2017 is afgenomen. Nederland werd toen Europees kampioen.
Leg uit dat het volgen van de wedstrijden tijdens het EK vrouwenvoetbal een socialiserende werking voor jonge meisjes kan hebben. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− een voorbeeld uit tekst 2 waaruit het kernconcept cultuur blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept cultuur toe en noemt een voorbeeld uit tekst 2 waaruit het kernconcept cultuur blijkt (1p)
  • Legt uit dat het volgen van de wedstrijden tijdens het EK vrouwenvoetbal een socialiserende werking voor jonge meisjes kan hebben, met een toepassing van het kernconcept socialisatie (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Er zijn verschillende theorieën en hypothesen over de mate waarin media invloed hebben op mensen. De selectiviteitshypothese stelt dat de invloed van de media zeer gering is. Dit stelt de hypothese aan de hand van drie selectiemechanismen. Twee van deze mechanismen zijn selectieve perceptie en selectief onthouden.
Leg aan de hand van het andere selectiemechanisme uit dat veel positieve aandacht voor de successen van vrouwenvoetbal op televisie relatief weinig invloed zal hebben op iemand die vrouwenvoetbal niet interessant vindt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat veel positieve aandacht voor de successen van vrouwenvoetbal op televisie weinig of geen invloed zal hebben op iemand die vrouwenvoetbal niet interessant vindt, met een toepassing van het begrip selectieve blootstelling (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Straffen en vertrouwen in de rechtspraak

Opgavetekst

Tekst 3 Waarom vinden burgers dat rechters te licht straffen?

(…) Jarenlang onderzoek laat zien dat burgers willen dat rechters strenger straffen dan ze in werkelijkheid doen. Ook blijkt dat als [5]burgers geïnformeerd worden over de strafzaak en over de achtergronden van de verdachte, die behoefte aan strengere straffen afneemt. Er is dus een ‘informatie-effect’. Ook opleiding is van invloed: [10]hoger opgeleiden vinden een streng straffende rechter minder belangrijk dan lager opgeleiden. Naast een informatie-effect treedt dus ook een [15]‘opleidingseffect’ op.

Het onderzoek
Psychologiestudenten (hoger opgeleiden) en ROC-studenten (lager opgeleiden) kregen een beschrijving [20]van een mishandelingszaak te lezen, waarna zij een voorstel voor een straf konden doen. Die beschrijving van de strafzaak was bij de helft van alle respondenten kort (een [25]krantenberichtje) en bij de andere helft langer (een uittreksel uit het dossier). Op die manier kon worden vastgesteld of het uitmaakt hoeveel informatie over een zaak wordt [30]gelezen, en of dat verschilt tussen hoger en lager opgeleiden. (…)

Beter informeren
De meeste mensen komen tijdens hun leven weinig in contact met de [35]politie of de rechter. Bij hun oordeel over hoe het rechtssysteem werkt, gaan ze vooral af op de media. Maar mediaberichten zijn niet altijd volledig. Ernstige criminaliteit krijgt [40]begrijpelijkerwijs veel aandacht, net als slachtoffers. Dat kan ten koste gaan van achtergrondinformatie over een zaak. Burgers gaan bovendien bijna nooit zomaar eens naar een [45]zitting. Zij zijn meestal niet goed op de hoogte van hoe de rechtspraak in het echt functioneert. Als burgers niet begrijpen hoe rechters de straf bepalen, kan dat negatieve gevolgen [50]hebben voor hun steun voor die straffen. Het is daarom van belang dat er meer en meer begrijpelijke informatie over de achtergronden van zaken wordt verspreid (…).

bron: www.nscr.nl, mei 2017

Vraag 18 1 punt

In tekst 3 staat dat burgers meestal niet goed op de hoogte zijn van hoe de rechtspraak in het echt functioneert. In tekst 4 staat dat het vertrouwen dat burgers in de rechterlijke macht hebben van centraal belang is. Of iemand kennis heeft over de rechterlijke macht is onder andere afhankelijk van zijn politieke socialisatie.
Leg dit uit. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat of iemand kennis heeft over de rechterlijke macht onder andere afhankelijk is van zijn politieke socialisatie, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Een dementievriendelijke samenleving

Opgavetekst

Inleiding

Deze opgave gaat over de manier waarop wij als samenleving omgaan met mensen met dementie. Dementie is de verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen informatie niet meer goed verwerken. De ziekte komt vooral bij ouderen voor en komt tot uiting in vergeetachtigheid, problemen met gewone dagelijkse handelingen, plotselinge veranderingen in gedrag en vergissingen in tijd en plaats. Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting toenemen van 270.000 in 2019 naar 550.000 in 2040.

Uit onderzoek van Alzheimer Nederland, een organisatie voor mensen met dementie en mensen die hiermee te maken hebben, blijkt dat mensen op straat en medewerkers van bedrijven de ziekte niet goed herkennen en niet goed weten hoe ze het best kunnen reageren of kunnen helpen. Daarom zijn Alzheimer Nederland, pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2016 gestart met de campagne voor een dementievriendelijke samenleving. Op de website samendementievriendelijk.nl kunnen mensen een online training volgen in de omgang met mensen met dementie. Via spotjes op tv en sociale media worden mensen gewezen op de website. Bedrijven kunnen ook een training laten verzorgen voor hun personeel. In tekst 1 staat een deel van de toespraak die de staatssecretaris van VWS hield bij de presentatie van de campagne voor een dementievriendelijke samenleving tijdens een EU-conferentie over dementie.

Vraag 21 2 punten

Gebruik de inleiding van deze opgave op pagina 6.
Er zijn verschillende functies van socialisatie te onderscheiden, bijvoorbeeld de functie ‘identificatie met de eigen groepen en cultuur’ en de functie ‘verandering van de cultuur van de samenleving en van groepen daarbinnen’.
Leg uit welke andere functie van socialisatie te herkennen is in de inleiding van deze opgave op pagina 6. Gebruik in je uitleg:
− de naam van de functie van socialisatie;
− informatie uit de inleiding op pagina 6 om deze functie te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de gedragsregulerende functie van socialisatie (1p)
  • Legt uit dat de gedragsregulerende functie van socialisatie te herkennen is, met informatie uit de inleiding op pagina 6 om deze functie te illustreren (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Zie regel 22 tot en met 28 van tekst 5.
In trainingen of scholing in het kader van een dementievriendelijke samenleving leren mensen de signalen te herkennen van dementie en hoe zij het best kunnen omgaan met mensen met dementie. Er zijn onder andere speciale trainingen om dementievriendelijk op je werk te zijn.
Leg uit hoe een training over dementie het referentiekader van werknemers verandert en ervoor kan zorgen dat gebeurtenissen zoals beschreven in regel 22 tot en met 28 van tekst 5 niet meer plaatsvinden. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip referentiekader;
− een omschrijving van het begrip selectieve perceptie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit hoe een training over dementie het referentiekader van werknemers verandert, met een toepassing van het begrip referentiekader (1p)
  • Legt uit dat werknemers het gedrag van mensen met dementie anders zullen waarnemen (selectieve perceptie), zodat gebeurtenissen zoals beschreven in regel 22 tot en met 28 van tekst 5 voorkomen kunnen worden (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Tekst 6 Strijd tegen (…) dementie: ‘Er valt nog lang goed mee te leven’

Wilsonbekwaam, incontinent en vergeetachtig. Wanneer het over dementie gaat, doemen al snel beelden op van wegkwijnende [5]mensen in verpleeghuizen. Dementie als het allerergste dat iemand kan overkomen. Reclamespots met teksten als ‘Alzheimer verwoest levens’ versterken dit gevoel. Maar dit is slechts een klein deel van [10]de werkelijkheid, vertellen wetenschappers Anne-Mei The en Marcel Olde Rikkert in Nieuwsuur. (...) Wat zelden wordt getoond, is de [15]grote groep die na de diagnose met wat hulp zelfstandig thuis woont, ondernemend is en het leven nog absoluut de moeite waard vindt. (…) De eenzijdige focus op de eindfase [20]van de ziekte in de media en politiek is schadelijk. Het staat een dementievriendelijke samenleving in de weg, stelt Marcel Olde Rikkert vast. (...) “Die beelden maken dat we nog [25]steeds als samenleving denken: ja, maar dat zijn toch wel heel gestoorde mensen, allemaal heel erg zielig en daar moeten we toch eigenlijk niet te [30]veel mee te maken hebben.” (...)

bron: nos.nl, januari 2018

Vraag 25 2 punten

Gebruik tekst 6.
Er zijn verschillende hypothesen over de mate waarin massamedia invloed hebben op mensen. Een voorbeeld van zo’n mediahypothese is de cultivatiehypothese.
In tekst 6 geven The en Olde Rikkert een verklaring voor het beeld dat mensen hebben van mensen met dementie.
Leg uit welke andere mediahypothese in deze verklaring te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en de omschrijving van een mediahypothese;
− informatie uit tekst 6 waarin deze mediahypothese te herkennen is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de mediaframing hypothese (1p)
  • Legt uit dat deze hypothese in de verklaring van The en Olde Rikkert te herkennen is, met een toepassing van de mediaframing hypothese en informatie uit tekst 6 dat de media een eenzijdige focus hebben op de eindfase van de ziekte (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 3 punten

Gebruik tekst 6.
In het rapport ‘Een samenhangend beeld van dementie en dementiezorg’ van de overheid staat het volgende:
“Uit een onderzoek blijkt dat het krijgen van de diagnose dementie een enorme impact heeft op iemands identiteit, met gevoelens van verlies, boosheid, onzekerheid en frustratie tot gevolg. De wens om hun vroegere identiteit te behouden, kan ertoe leiden dat mensen met dementie terughoudend zijn om hun diagnose te delen met familieleden of de bredere sociale omgeving.”
Er kan een spanning bestaan tussen persoonlijke en externe collectieve identiteit.
Beredeneer dat deze spanning kan verklaren dat iemand met de diagnose dementie deze diagnose niet graag deelt met de bredere sociale omgeving. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van externe collectieve identiteit met een voorbeeld daarvan uit tekst 6;
− de omschrijving van het kernconcept identiteit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 6 van externe collectieve identiteit van mensen met dementie (1p)
  • Past het kernconcept identiteit toe op het gegeven dat de wens van iemand met de diagnose dementie is om de vroegere identiteit te behouden (1p)
  • Beredeneert dat het bestaan van een spanning tussen persoonlijke en externe collectieve identiteit kan verklaren dat iemand met de diagnose dementie deze diagnose niet graag deelt met de bredere sociale omgeving (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Tweede Kamerverkiezingen 2017

Opgavetekst

tekst 1 Facebookbericht van de ChristenUnie

Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?

Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.

Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie

bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017

tekst 2 Sociale media voor politieke partijen: géén journalisten, da’s wel lekker

(…) Het is bijna ondenkbaar anno 2017: een politieke partij zonder Facebookpagina, eigen videodienst en webcare-afdeling. In de digitale ‘war room’ van D66 zitten snelle [5] twintigers achter laptops, tablets en smartphones. Ze houden continu in de gaten wat er over D66 verschijnt op sociale media.

[10] Op een groot scherm in het midden van de ruimte verschijnen grafiekjes en tabellen. Daaruit valt af te lezen hoe het sentiment is in de berichten over D66 en lijsttrekker Alexander [15] Pechtold, waar de berichten vandaan komen en hoe dat alles zich verhoudt tot andere partijen.

(…) Sjoerd Sjoerdsma is campagneleider van D66: “We zijn hier dag en nacht bezig om te reageren op [20] iedereen die een vraag of opmerking heeft over D66. Normaal gesproken kunnen mensen nooit iets terugzeggen en dat kan op Twitter en [25] Facebook wel. Het is veel makkelijker geworden om met heel grote groepen kiezers te spreken. Met een goed filmpje bereiken we via Facebook soms wel 1,7 miljoen mensen, bijna [30] net zoveel als het Journaal.”

“Het werkt ongelooflijk goed”, zegt Frank van Dalen. Hij adviseert politieke partijen bij hun online strategie. “Je bereikt, als je het goed doet, [35] honderdduizenden mensen. Met jouw boodschap, zoals jij hem bedoeld hebt. Ongefilterd, zonder dat er een journalist tussenzit. En dat is wel lekker hoor, als je campagne [40] voert.”

(…) Van Dalen bevestigt dat partijen aanzienlijk meer aan online communicatie uitgeven dan een paar jaar geleden. (…)

[45] “Het is naïef om te denken dat een filmpje vanzelf wel viral gaat. Maar je kunt Facebook wel betalen om mensen te bereiken met een speciale interesse. ‘Micro-targeting’ heet dat. [50] Daardoor krijgen alleen de mensen van wie je verwacht dat ze open staan voor je boodschap, het bericht te zien.”

(…) Volgens [campagneleider] Sjoerdsma [55] van D66 schuilt er ook een gevaar in deze vorm van campagnevoeren: “Je moet voorkomen dat je de privacyregels overtreedt. En daarnaast kun je in een soort filterbubbel terechtkomen. [60] Een bubbel waarin alleen maar sympathisanten van jouw partij jouw boodschap nog horen. Dat is de reden dat je als lijsttrekker ook in gesprek moet blijven gaan met [65] kiezers op straat. Je moet altijd het gesprek blijven aangaan met kiezers die jou misschien in eerste instantie niet zo geweldig vinden.”

bron: nos.nl, 25 februari 2017

Vraag 3 2 punten

Uit tekst 2 blijkt dat politieke partijen bij het online campagnevoeren rekening houden met het referentiekader van mensen.
Leg uit waaruit dit blijkt. Gebruik in je uitleg: het begrip referentiekader; informatie uit de regels 1 tot en met 53 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit de regels 1 tot en met 53 van tekst 2 waaruit blijkt dat met micro-targeting alleen mensen worden bereikt van wie verwacht wordt dat ze openstaan voor de boodschap (1p)
  • Legt uit dat uit deze informatie blijkt dat partijen rekening houden met het referentiekader van mensen, met het begrip referentiekader: de speciale interesse van mensen vormt mede hun referentiekader (1p)

Informatie uit de regels 1 tot en met 53 van tekst 2 telt mee. Het voorbeeldantwoord gebruikt de regels 46-53 (micro-targeting: alleen mensen die openstaan voor de boodschap zien het bericht).

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Toen de samenleving verzuild was, waren er niet veel zwevende kiezers.
a Leg uit hoe socialisatoren in de verzuilde samenleving hieraan bijdroegen. Gebruik in je uitleg: twee socialisatoren; de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
b Geef een verklaring voor het feit dat er tegenwoordig meer zwevende kiezers zijn dan in de verzuilde samenleving. Gebruik in je verklaring de omschrijving van het kernconcept individualisering.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt twee socialisatoren die in de verzuilde samenleving bijdroegen aan het feit dat er niet veel zwevende kiezers waren (1p)
  • a: Legt uit hoe de politieke socialisatie door deze socialisatoren bijdroeg aan het feit dat er niet veel zwevende kiezers waren, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie (1p)
  • b: Geeft een verklaring voor het feit dat er tegenwoordig meer zwevende kiezers zijn dan in de verzuilde samenleving, met een toepassing van het kernconcept individualisering (1p)

Vraag 4 in het hele examen

afbeelding 1

afbeelding 1
afbeelding 1 bron: nrc.nl, 24 januari 2017

Gesponsord bericht van D66 op Facebook (een poster met een foto). Bovenaan staat de tekst “D66 wil dat iedereen zichtbaar zichzelf kan zijn.” De foto toont lachende, zwaaiende mensen op een feest, met een regenboogvlag. Daaronder staat “D66 heeft gezorgd voor:” met vier punten: meer voorlichting op scholen over seksualiteit en seksuele diversiteit; het stoppen van discriminatie van homoseksuele leraren; vergemakkelijking van de geslachtswijziging voor transgenders; verankering van lesbisch ouderschap in de wet. Daaronder staat “D66 strijdt voor:” met drie punten: gelijke kansen voor iedereen, ongeacht geaardheid of geslacht; invoering van het homohuwelijk in heel Europa; wettelijke bescherming van transgenders en intersekse personen. Onderaan een knop met de tekst “Word lid van D66”.

Vraag 7 2 punten

Sociale media bieden de mogelijkheid om specifieke groepen te bereiken en hen te overtuigen een partij te steunen. Afbeelding 1 is een gesponsord bericht van D66 op Facebook.
Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende typen gezinnen.
Leg uit waarom de boodschap van afbeelding 1 past bij het moderne gezin. Gebruik in je uitleg: een kenmerk van het moderne gezin; informatie uit afbeelding 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een kenmerk van het moderne gezin dat te herkennen is in afbeelding 1: een opvoedingsideaal waarin de ontplooiing van het kind en de ontwikkeling van een eigen identiteit centraal staan (1p)
  • Past informatie uit afbeelding 1 toe: D66 strijdt voor of heeft gezorgd voor gelijke kansen, voorlichting over seksuele diversiteit en wettelijke bescherming van minderheidsgroepen, wat kinderen kan stimuleren om een eigen identiteit te ontwikkelen (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Chronisch ziek of gehandicapt

Opgavetekst

tabel 1 Gemiddelde levensverwachting, inclusief jaren zonder chronische ziekten, 1983 en 2013

GeborenGeslachtLevensverwachting bij geboorteVerwachte aantal jaren zonder chronische ziekte
1983vrouw79,6 jaar51,5 jaar
man72,9 jaar52,7 jaar
2013vrouw83 jaar (+3,4)42 jaar (-9,5)
man79,4 jaar (+6,5)48,7 jaar (-4)

Toelichting: Ter illustratie: De gemiddelde leeftijd van overlijden van een vrouw die in 1983 geboren is, is 79,6 jaar. Hiervan zal zij naar verwachting gemiddeld 51,5 jaar doorbrengen zonder chronische ziekte.

naar: Sociaal-Economische Raad, 2016

Vraag 19 2 punten

Uit onderzoek naar kansen op het werk blijkt dat mensen met een zichtbare chronische ziekte of handicap minder promotiekansen krijgen dan andere mensen. Dit verschil kan worden verklaard met het begrip ‘opgelegde identiteit’. Hiervan is sprake wanneer iemand een identiteit krijgt toebedeeld door anderen. Een opgelegde identiteit is bijvoorbeeld het beeld dat iemand met een chronische ziekte of handicap niet in staat is om op hetzelfde niveau te functioneren als verwacht wordt van andere medewerkers.
Aan de hand van de etiketteringstheorie kan beredeneerd worden dat een dergelijke opgelegde identiteit kan leiden tot minder promotiekansen.
Geef deze redenering aan de hand van de etiketteringstheorie. Gebruik in je redenering: de omschrijving van het kernconcept identiteit; een omschrijving van het begrip selffulfilling prophecy.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept identiteit toe: de opgelegde identiteit is een negatief beeld dat anderen als kenmerkend en blijvend beschouwen en dat is afgeleid van de groep waartoe de werknemer behoort (1p)
  • Past het begrip selffulfilling prophecy toe: de werknemer gaat zich naar het negatieve beeld gedragen en krijgt daardoor minder promotiekansen (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Het failliet van het gedogen

Opgavetekst

tekst 6

Een wijk in een gemeente in het zuiden van het land laat de problematiek [van de overlast] zien. In die wijk zitten twee coffeeshops dicht bij elkaar. Deze coffeeshops trekken (…) veel klanten aan, onder wie veel drugstoeristen uit Duitsland. De omgeving van de coffeeshops is ook een vindplaats van klanten voor straatdealers, die proberen hun waar te verkopen aan de klanten van de coffeeshops. De route van de parkeerplaats tot de coffeeshop is het domein van de straatdealers. En dat trekt weer personen aan die niet in de coffeeshops terecht kunnen, zoals jongeren of drugstoeristen. De straatdealers zijn de laatste jaren sterk geprofessionaliseerd. Er zijn spotters die potentiële klanten aanspreken, lopers die de potentiële koper meenemen naar een plek uit het zicht van de camera’s in de wijk en mobiele runners die de drugs naar de koper toebrengen. Hierdoor kunnen ze goed uit het zicht van de camera’s en de politie blijven. De gemeente werkt samen met de coffeeshops, bewoners, studentenhuisvesting, instellingen en politie en handhavers hard aan het aanpakken van de problematiek. En met succes: de overlast in de wijk en onveiligheidsgevoelens onder bewoners zijn sterk afgenomen.

naar: vng.nl, 2015

Vraag 21 2 punten

Gebruik tekst 6.
In de omgeving van coffeeshops zijn vaak straatdealers actief. Straathandel van cannabis is strafbaar.
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag verklaren, zoals de gelegenheidstheorie. Deze theorie omvat drie factoren die het niveau van de criminaliteit bepalen. Eén van deze factoren is de aanwezigheid van potentiële daders.
Geef met behulp van de twee andere factoren uit de gelegenheidstheorie een verklaring voor het niveau van criminaliteit in de omgeving van coffeeshops. Gebruik in je antwoord bij elke factor een voorbeeld uit tekst 6.

Bekijk het antwoord
  • Past de factor aanwezigheid van geschikte doelwitten toe, met een voorbeeld uit tekst 6: de klanten van de coffeeshop zijn op de route van de parkeerplaats naar de coffeeshop een geschikt doelwit voor de straatdealers (1p)
  • Past de factor afwezigheid van voldoende sociale bewaking toe, met een voorbeeld uit tekst 6: lopers nemen potentiële kopers mee naar een plek uit het zicht van de camera’s en de politie (1p)

Vraag 21 in het hele examen

tekst 7 Georganiseerde criminaliteit

[Een] perspectief is dat van de georganiseerde criminaliteit die betrokken is bij de cannabisproductie en -handel. We zien dat er een sterk gediversifieerde en gespecialiseerde cannabisindustrie is ontstaan. Er zijn netwerken waarin grote en kleine criminelen, handelaren, telers, facilitatoren én coffeeshops met elkaar verbonden zijn. (...) We zien een democratisering van de cannabisproductie en -handel ontstaan. Steeds meer mensen raken betrokken. Voor veel, vooral kwetsbare, mensen is het huisvesten van een kwekerijtje een makkelijke manier om geld te verdienen. En min of meer gelegitimeerd door het feit dat cannabisgebruik wel gedoogd wordt. Deze toch al kwetsbare mensen komen zo in netwerken terecht waarin criminele normen, waarden en omgangsvormen gelden (denk aan intimidatie en geweld) en waar ze maar moeilijk weer uit kunnen komen. Ook in de illegale (straat)handel komen we veel kwetsbare personen tegen.

bron: vng.nl, 2015

Vraag 22 3 punten

Gebruik tekst 7.
In tekst 7 wordt gesteld dat veel, vooral kwetsbare, mensen betrokken raken bij de cannabisproductie en -handel.
Leg uit dat in het betrokken raken van deze mensen bij de cannabisproductie en -handel twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg: de omschrijvingen van twee kernconcepten bij het hoofdconcept vorming; één voorbeeld uit tekst 7 dat past bij beide kernconcepten. Noem telkens ook de naam van het kernconcept. Je mag het kernconcept ‘socialisatie’ niet gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Past het eerste kernconcept bij het hoofdconcept vorming toe, anders dan socialisatie, en noemt de naam van dat kernconcept (1p)
  • Past het tweede kernconcept bij het hoofdconcept vorming toe, anders dan socialisatie, en noemt de naam van dat kernconcept (1p)
  • Noemt één voorbeeld uit tekst 7 dat bij beide kernconcepten past: de kwetsbare mensen komen terecht in netwerken waarin criminele normen, waarden en omgangsvormen gelden (1p)

Het voorbeeldantwoord gebruikt de kernconcepten subcultuur en acculturatie. Elk kernconcept bij het hoofdconcept vorming, anders dan socialisatie, telt mee.

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tatoeages

Opgavetekst

tekst 1 Van stratenmaker tot geleerde

“Een tattoo wordt steeds gewoner, ook voor vrouwen”, zegt [tatoeëerder Rob] Boerman, terwijl hij de naald van zijn tatoeëermachine in een potje [5] inkt doopt. “Vroeger was een tatoeage asociaal. Bedoeld voor criminelen. Maar dat stigma is weg. Ik tatoeëer mensen uit alle lagen van de bevolking. Van stratenmaker tot [10] geleerde. Zaterdag zet ik een tattoo bij een professor uit Rotterdam. Die wil een dolk met roos. Bij een vrouw die een domineesopleiding1) volgt, heb ik een lantaarn op haar [15] bovenarm gezet. Voor haar is die tattoo een symbool van het licht van God.” (…)

Het tattoovirus grijpt om zich heen. Wat vindt socioloog (…) dr. Bas van [20] Stokkom daarvan? “Ik bespeer een opvallende paradox”, zegt Van Stokkom, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Aan de ene kant duidt de populariteit [25] van tatoeages op … (1) … (…). “Zo van: Ik bepaal zelf of ik een plakkaat op mijn lijf laat zetten. Het uiterlijk wordt belangrijker. (…) [Nogal] wat burgers hebben een opgeblazen [30] zelfbeeld. Dat heeft te maken met de verwende samenleving. Veel jongens en meisjes worden thuis behandeld als prinsjes en prinsesjes. Ze worden op de troon gezet en aan al hun [35] verlangens moet worden voldaan.”

Aan de andere kant verraadt de tattoocultus echter dat de moderne mens helemaal niet zo zelfstandig is, analyseert Van Stokkom. “Burgers [40] volgen toch vaak gedwee de mode. Wanneer een popster of een sporter een tattoo zet, ontlokt dat navolgingsgedrag. Mensen willen zich identificeren met hun idolen.”

noot 1 dominee = persoon die in de protestantse kerk de kerkdienst leidt

naar: www.rd.nl, 16 september 2017

Vraag 2 2 punten

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Socioloog Bas van Stokkom beschrijft twee schijnbaar tegengestelde verschijnselen die volgens hem beide samenhangen met de populariteit van tatoeages. Het eerste verschijnsel komt overeen met één van de kernconcepten van maatschappijwetenschappen en moet in tekst 1 op de puntjes bij (1) worden ingevuld.

Gebruik tekst 1.

Welk kernconcept moet op de puntjes bij (1) in tekst 1 worden ingevuld?
Geef met behulp van dit kernconcept een verklaring voor de toegenomen populariteit van tatoeages. Gebruik in je verklaring de omschrijving van dit kernconcept.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kernconcept individualisering (1p)
  • Geeft met behulp van de omschrijving van individualisering een verklaring voor de toegenomen populariteit van tatoeages, bijvoorbeeld dat mensen zelf kunnen kiezen of ze een tatoeage willen, los van traditionele instituties en het gezin (1p)

Het kernconcept is individualisering. Een verklaring zonder de omschrijving van dit kernconcept telt niet als volledig juist.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Socioloog Bas van Stokkom beschrijft twee schijnbaar tegengestelde verschijnselen die volgens hem beide samenhangen met de populariteit van tatoeages. Het eerste verschijnsel komt overeen met één van de kernconcepten van maatschappijwetenschappen en moet in tekst 1 op de puntjes bij (1) worden ingevuld.

Bij de andere verklaring voor de populariteit van tatoeages die Van Stokkom geeft, speelt de socialiserende werking van de media een rol.

Gebruik regel 36 tot en met 44 van tekst 1.

  • Geef aan wat de socialiserende werking van de media inhoudt.
  • Leg vervolgens uit dat uit regel 36 tot en met 44 van tekst 1 blijkt dat de media een socialiserende werking hebben.
  • Geef ten slotte aan de hand van deze socialiserende werking van de media een verklaring voor de populariteit van tatoeages.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een omschrijving van de socialiserende werking van de media, bijvoorbeeld dat via de media cultuur, normen, waarden en opvattingen worden overgedragen aan mediagebruikers (1p)
  • Legt uit dat uit regel 36 tot en met 44 van tekst 1 blijkt dat de media een socialiserende werking hebben, bijvoorbeeld doordat navolgingsgedrag van popsterren en sporters wordt ontlokt (1p)
  • Verklaart aan de hand van deze socialiserende werking van de media de populariteit van tatoeages, bijvoorbeeld doordat de norm dat een tattoo normaal of cool is, mensen stimuleert om er ook een te laten zetten (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Er zijn verschillende functies van socialisatie te onderscheiden, bijvoorbeeld de functie ‘identiteitsontwikkeling van het individu’ en de functie ‘identificatie met de eigen groep en cultuur’.

Gebruik tekst 1.

Leg uit welke andere functie van socialisatie te herkennen is in tekst 1. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en omschrijving van de functie van socialisatie;
  • een voorbeeld uit tekst 1 van deze functie.
Bekijk het antwoord
  • Noemt en omschrijft de functie ‘verandering van de cultuur van de samenleving’ (1p)
  • Legt uit dat de (dominante) cultuur is veranderd, met een voorbeeld uit tekst 1, bijvoorbeeld dat het zetten en hebben van een tattoo steeds normaler wordt (1p)

Vraag 4 in het hele examen

tekst 2 Beunhazen1) en verplichte training

Het is niet alles goud wat er blinkt in de tattoobranche. Dat benadrukt Hugh Stoffers, voorzitter van de vakorganisatie Belangenbehartiging voor Tatoeëerders en Piercers (…). Grote zorgen maakt Stoffers zich over beunhazen1). Tatoeëerders die voor een habbekrats een krakkemikkig tattoosetje aanschaffen. Thuisprikkers die op zolder aan de slag gaan en tattoos ver onder de marktprijs aanbieden. Die zich weinig gelegen laten liggen aan hygiënevoorschriften. (…) Pijnpunt is dat het huidige stelsel van vergunningverlening en toezicht rammelt, vindt Stoffers (…).

De GGD verleent vergunningen, in samenspraak met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), en voert eens per drie jaar aangekondigde controles uit. “De GGD-vergunning biedt slechts schijnveiligheid. Het is een fluitje van een cent om een tattooshop te beginnen. Wil je een vergunning krijgen, dan is slechts nodig dat je op hygiënische wijze een tattoostip kunt zetten. (…) Ik vind het funest dat zo’n beginnende tatoeëerder na het verkrijgen van zijn vergunning pas na drie jaar weer een aangekondigde GGD-controle krijgt. Het gevaar is groot dat een tatoeëerder het jarenlang niet zo nauw neemt met de hygiëne.” (…) Meer onaangekondigde controles, verplichte training en scholing omtrent hygiëne van beginnende tatoeëerders. Dat is de wens van Stoffers. Zijn hoop is gevestigd op een nieuwe richtlijn2) die voor de Europese tattoobranche moet gaan gelden. De beraadslagingen daarover zijn een eind op streek. Mogelijk wordt de nieuwe richtlijn medio volgend jaar van kracht. “Die Europese richtlijn gaat hopelijk training en examinering van tatoeëerders verplicht stellen”, zegt Stoffers.

[Thijs] Veenstra is namens het RIVM betrokken bij het opstellen van richtlijnen voor de tattoobranche, ook in samenspraak met de GGD. Verder is hij tijdens de besprekingen voor de nieuwe Europese normen delegatieleider namens Nederland. (…) Net als Stoffers hoopt ook Veenstra dat de ophanden zijnde Europese richtlijn de tattoobranche naar een hoger plan tilt. “De kans bestaat dat in de toekomst beginnende tatoeëerders een verplichte training krijgen. Dat zou ik toejuichen.” (…)

noot 1 beunhazen = mensen die onprofessioneel werken
noot 2 Europese richtlijnen bevatten doelstellingen waar alle lidstaten van de Europese Unie aan moeten voldoen. Het beoogde resultaat staat vast, maar hoe een lidstaat daaraan voldoet niet. De lidstaten mogen zelf bepalen hoe ze de richtlijn uitwerken.

naar: www.rd.nl, 16 september 2017

Vraag 5 2 punten

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Volgens de voorzitter van de vakorganisatie zijn beunhazen in de tattoobranche een probleem.

Gebruik tekst 2.

Geef met behulp van de rationele-keuzetheorie een verklaring voor het feit dat er in de tattoobranche tatoeëerders zijn die onprofessioneel werken. Gebruik in je verklaring:

  • een omschrijving van de rationele-keuzetheorie;
  • aan de hand van informatie uit tekst 2 een voorbeeld van kosten en een voorbeeld van baten.
Bekijk het antwoord
  • Geeft met behulp van de omschrijving van de rationele-keuzetheorie een verklaring voor onprofessioneel werken, waarbij tatoeëerders een afweging maken tussen kosten en baten (1p)
  • Geeft aan de hand van informatie uit tekst 2 een voorbeeld van de kosten en een voorbeeld van de baten van onprofessioneel werken, bijvoorbeeld kans op controle en boetes is klein, en geld besparen of klanten aantrekken met lage prijzen (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wijken mengen

Opgavetekst

tekst 3 Opgroeien in een achterstandswijk

Jongeren in achterstandswijken staan er beroerd voor, zo stellen onderzoekers Suzanne Tan en Maarten Davelaar in hun boek De jeugd maar geen toekomst? (…) Een vraag aan de twee onderzoekers. Hoe werkt het opgroeien in een achterstandswijk door in de kansen van jongeren?

“Dat zet hen vaak op een flinke achterstand. De omgeving waarin deze jongeren opgroeien is weinig stimulerend. Er is ondanks alle investeringen nog steeds sprake van verloedering en overlast en de criminaliteit is meestal niet ver weg. De bewoners in deze wijken zijn gemiddeld armer en minder gezond, hun opleidingsniveau is lager en een deel spreekt maar weinig Nederlands. De huizen zijn vaak klein en de gezinnen groot waardoor veel kinderen op straat te vinden zijn, al dan niet onder toezicht van oudere broers of zussen. De sociale vaardigheden die jongeren in deze wijken verwerven, sluiten vaak niet goed aan bij de cultuur op scholen en bij (…) werkgevers. Veel jongeren hebben makkelijker toegang tot illegale activiteiten dan tot regulier werk.”

naar: www.kis.nl, 10 januari 2017

Vraag 10 2 punten

In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.

In tekst 3 wordt twee onderzoekers, die een onderzoek hebben gedaan naar jongeren in achterstandswijken, gevraagd hoe het opgroeien in een achterstandswijk doorwerkt in de kansen van jongeren.

Gebruik tekst 3.

Leg uit dat uit tekst 3 blijkt dat de socialisatie van jongeren in achterstandswijken invloed kan hebben op hun kansen op de arbeidsmarkt. Gebruik in je uitleg:

  • een citaat uit tekst 3;
  • de omschrijving van het kernconcept socialisatie.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een citaat uit tekst 3 waaruit blijkt dat de socialisatie van jongeren in achterstandswijken invloed kan hebben op hun kansen op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld dat sociale vaardigheden niet goed aansluiten bij de cultuur op scholen en bij werkgevers (1p)
  • Legt met de omschrijving van het kernconcept socialisatie uit dat uit dat citaat blijkt dat de socialisatie invloed kan hebben op de kansen op de arbeidsmarkt (1p)

Vraag 10 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Het afsteken van vuurwerk met oud en nieuw

Opgavetekst

tekst 5 Het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw

Oudejaarsavond gaat aan weinig mensen in Nederland ongemerkt voorbij. Het meest hoor- en zichtbaar is wel het vuurwerk dat rond middernacht wordt afgestoken. Rond dat tijdstip gaat menigeen naar buiten om te kijken naar het vuurwerk. Zo schieten we het oude jaar weg en heten we het nieuwe welkom. Op de drie werkdagen voor 1 januari kunnen mensen bij een goedgekeurd verkooppunt Nederlands consumentenvuurwerk kopen. De vuurwerkwinkels staan deze laatste drie dagen vol met voornamelijk vaders en zoons die hun ‘buit’ komen ophalen. Het gekochte vuurwerk mag men zelf afsteken op oudejaarsdag vanaf 18.00 uur tot 2.00 uur in de nieuwjaarsnacht. Het is gebruikelijk dat volwassenen vuurwerk op straat ‘voor de deur’ afsteken. Buren, vrienden en familie grijpen de gelegenheid aan om elkaar een gelukkig nieuwjaar te wensen. Zo versterkt het afsteken van vuurwerk de sociale cohesie in de buurt. Het afsteken van vuurwerk door particulieren staat ter discussie. De weerstand groeit vanwege de geluidsoverlast en de ongelukken die elk jaar weer gebeuren, vooral bij het afsteken van zwaar, illegaal vuurwerk. (…)

bron: www.immaterieelerfgoed.nl, december 2017

tekst 6 Is de jaarwisseling nog wel een feestelijke gebeurtenis?

‘Redelijk rustige’ jaarwisseling

In de evaluaties van verschillende gemeenten van de laatste jaarwisseling (2016-2017) wordt geschreven over (…) een ‘rustige jaarwisseling’ of ‘rustiger dan vorig jaar’. (…) Maar ondanks de ‘rustige jaarwisseling’ is er nog steeds sprake van 482 behandelingen van vuurwerkslachtoffers bij de Spoedeisende Hulp; 10 tot 15 miljoen schade aan gebouwen, spullen en auto’s; milieugevolgen door te hoge concentraties fijnstof; meer dan 10.000 vuurwerk gerelateerde incidenten en branden; een toename van het zware verboden vuurwerk; 63 geweldsincidenten tegen de politie en 560 aanhoudingen door de politie. (…)

Zorgen over onze vuurwerktraditie

Vooral artsen wijzen op de vuurwerkslachtoffers die iedere jaarwisseling vallen. (…) Zij vinden het afsteken van vuurwerk door consumenten te risicovol en onveilig. (…) In 2014 zijn onder anderen de oogartsen gestart met een vuurwerkmanifest1), waarin zij pleiten voor een verbod op consumentenvuurwerk.

Wetgeving over vuurwerk

De meeste lidstaten van de EU werken met vier categorieën vuurwerk: F1, F2, F3 en F4. Dit is het resultaat van een richtlijn van het Europees Parlement uit 2013 die lidstaten aanspoort om de wet- en regelgeving te harmoniseren. Echter, de lidstaten interpreteren de categorieën niet eenduidig. F4 is vrijwel overal verboden voor consumenten en mag alleen verkocht worden aan mensen met een speciale vergunning. Maar met betrekking tot categorie F2 en F3 zijn er in Nederland, België en Duitsland grote verschillen (met betrekking tot de hoeveelheid kruit). Ook zijn er verschillen met betrekking tot de periodes waarin het verkocht mag worden (…). (…) Polen heeft het meest liberale vuurwerkbeleid: het mag erg zwaar zijn en het hele jaar worden verkocht en afgestoken. Sommige lidstaten verbieden consumentenvuurwerk totaal (met uitzondering van F1). In Ierland en Roemenië mag geen vuurwerk worden afgestoken door consumenten.

noot 1 In dit manifest, dat een initiatief is van oogartsen en steun kreeg van vele (artsen)organisaties, staat dat zij de manier waarop oud en nieuw nu wordt gevierd niet in verhouding staan tot alle ellende die het oplevert. Zij vinden dat alleen professionals vuurwerk mogen afsteken en pleiten voor een verbod op consumentenvuurwerk. Organisaties en particulieren worden ertoe opgeroepen dit manifest te ondertekenen. Eind 2017 hadden 1200 organisaties en 51.500 particulieren het manifest ondertekend.

bron: www.maatschappijenveiligheid.nl, 18 oktober 2017

Vraag 19 2 punten

Het afsteken van vuurwerk hoort voor veel Nederlanders bij oud en nieuw. In 2015 heeft de traditie van het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw een plaats gekregen op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. De laatste jaren is de weerstand tegen het afsteken van consumentenvuurwerk echter toegenomen, onder andere vanwege de ongelukken die hierbij gebeuren en de schade die het oplevert.

Er kunnen twee redenen worden onderscheiden waarom onveiligheid een politiek vraagstuk is. Een van de redenen is dat het verschaffen van veiligheid voor de burgers tot de basisfuncties van de staat wordt gerekend. In tekst 6 is ook de andere reden te herkennen waarom het afsteken van vuurwerk door consumenten tijdens de jaarwisseling een politiek vraagstuk is.

Gebruik tekst 6, inclusief noot 1.

Leg uit welke andere reden te herkennen is in tekst 6. Gebruik in je uitleg een voorbeeld uit tekst 6, inclusief noot 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als andere reden dat een groot aantal organisaties en burgers vindt dat de overheid actie moet ondernemen om het maatschappelijke probleem van onveiligheid door afsteken van vuurwerk op te lossen (1p)
  • Geeft een voorbeeld uit tekst 6, inclusief noot 1: het vuurwerkmanifest van oogartsen, dat door veel organisaties en particulieren is ondertekend en pleit voor een verbod op consumentenvuurwerk (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nederland fietsland

Opgavetekst

tekst 1 ‘Nederlanders zijn een onafhankelijk fietsvolkje’

Op 18 mei 2017 is het Fiets-naar-je-werk-dag. Nederlanders grijpen al bovengemiddeld vaak naar de fiets. Hoe komt dat eigenlijk? (…) NEMO Kennislink vraagt het fietsexpert Adri Albert de la Bruheze van de Universiteit Twente. (…)

Zowel Denemarken als Nederland zijn vlakke landen met relatief veel fietspaden. Hangt de populariteit van fietsen daarmee samen met het fysieke landschap? “Dat speelt wel een rol, maar is zeker niet allesbepalend. (…). Het hangt af van heel veel factoren (…). In Nederland is het heel gewoon dat ook mensen met een hoge positie, zoals de minister-president en de koning, de tweewieler pakken. Op fietsen wordt niet neergekeken als een vervoermiddel dat slechts goed is voor de armen en kanslozen zoals in sommige landen wel het geval is. (…) Maar ook politiek speelt een rol en, daarmee samenhangend, verkeersbeleid.”

Kun je daar iets meer over vertellen? “Waar de fiets nu niet meer weg te denken is uit het Nederlandse landschap, leek dit vervoermiddel aan het begin van de jaren zestig juist zijn langste tijd te hebben gehad. In (…) Nederland [werd], net als in andere Europese landen, een beleid in gang gezet dat was gericht op de auto. (…)

Pas met de acties van de hervormingsbeweging in de jaren zestig en zeventig kenterde die ontwikkeling langzaam. Een groeiend aantal mensen begon te protesteren tegen auto’s die hun woonwijken overnamen, en die de leefbaarheid en veiligheid aantastten. (...) Soms gingen ze zelfs letterlijk op de vuist met automobilisten die hun straat binnenreden of hielden die aan terwijl ze schreeuwden: ‘Hé, mijn kinderen moeten veilig buiten kunnen spelen!’ Beleidsmakers begonnen naar deze eisen te luisteren. Ze legden meer fietspaden aan in de stad, in een poging het autogebruik terug te dringen.”

Hoe kwam het dat fietspaden in steden nog relatief zeldzaam waren? “Tot die tijd legde de overheid de meeste fietspaden aan langs snelwegen of anderszins langs wegen buiten de stad. Dit had deels de prioriteit omdat het veel gevaarlijker is om langs wegen te fietsen waar auto’s hard mogen rijden. Een andere reden was dat het beleid zich vooral richtte op fietsen als vrijetijdsbesteding – wat doorgaans buiten de steden, in de natuur, plaatsvond. Toen de infrastructuur voor fietsers binnen de bebouwde kom geleidelijk aan verbeterd werd, werd de fiets snel populairder in de stad.” (...)

bron: www.nemokennislink.nl, 18 mei 2017

Vraag 2 2 punten

In een essay in het tijdschrift De Groene Amsterdammer schreef socioloog Giselinde Kuipers van de Universiteit van Amsterdam het volgende over de fiets in Nederland: “Er is een netwerk van gewoontes en gebruiken waarin iedereen meedoet, dat vanzelfsprekend wordt gevonden. Je neemt gewoon de fiets. Iedereen fietst. Je zou niet weten hoe het anders moet. In steden is de eenheid van afstand de fietsminuut, zelfs in de brochures van de makelaar. (…) fietsen is een tweede natuur geworden.”

Leg uit of je op grond van bovenstaand citaat van Kuipers kunt beweren dat Nederlanders het fietsen hebben geïnternaliseerd. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het begrip internalisatie; het citaat uit de inleiding bij deze vraag.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat uit het citaat blijkt dat fietsen vanzelfsprekend is geworden, mensen niet zouden weten hoe het anders moet (‘een tweede natuur’) (1p)
  • Concludeert dat Nederlanders het fietsen daarmee hebben verinnerlijkt of geïnternaliseerd, met een omschrijving van het begrip internalisatie (zich het fietsen zo eigen maken dat het vanzelfsprekend wordt) (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Aanpak Top600

Opgavetekst

tekst 5 De Aanpak Top600 samengevat

Pijler 1

We halen de daders van de straat. (…) We treden consequent, snel en streng op tegen crimineel gedrag en brengen ze sneller voor de rechter. (…) Dit bereiken we onder andere door:

(…)

  • snelle aanhouding, voorgeleiding, berechting en consequent toezien op de executie van straffen

(…)

  • verstoren, tegenhouden, actief benaderen en gericht toezicht door meer intensieve politiecontroles en integrale handhavingsacties

(…)

Pijler 2

We bieden een uitweg. We screenen alle daders zodra zij zijn aangehouden of veroordeeld op verstandelijke beperking, psychosociale problematiek, verslaving of een combinatie van deze stoornissen. Tijdens en na de uitvoering van de straf bieden we op de persoon toegesneden zorg en begeleiding. Dit bereiken we onder andere door:

  • nazorg voor deze groep wordt onderdeel van de door de rechter opgelegde straf

(…)

  • inzetten op opleiding, arbeid, stageplekken en wonen

Pijler 3

We richten onze aanpak ook op de broertjes en zusjes. We voorkomen ermee dat de broertjes afglijden naar de criminaliteit (…). Dit bereiken we onder andere door:

  • intensief toezicht en begeleiding door Jeugdzorg en Reclassering
  • screening van de broertjes en zusjes

(…)

naar: gemeente Amsterdam, 2011

tekst 6 Zorg ervoor dat ze een ander denkkader krijgen

Geef jongeren het gevoel dat ze ergens bij horen. Dat is volgens ambulant werker Michael van der Steede een belangrijk uitgangspunt voor de hulp aan jongeren uit de Top600. Als ze zich gewaardeerd voelen, hebben ze minder snel de neiging om hun ‘verkeerde’ vrienden op te zoeken. Van der Steede werkt in Fasehuis ’t Gein (…), waar jongeren met een licht verstandelijke beperking worden voorbereid op het zelfstandig wonen.

“We leren jongeren hier vaardigheden aan, zodat ze straks zelfstandig kunnen leven. Dat wil zeggen dat we ervoor zorgen dat ze een dagbesteding hebben, dat hun financiën op orde zijn, dat ze het huis schoonmaken en dat ze kunnen koken (…).

Een deel van de jongeren dat bij ons zit zijn jongeren uit de Top600. Het werken met die jongeren is extra ingewikkeld (…). Het belangrijkste (…) is dat je ze het gevoel geeft dat ze ergens bij horen. Dat vinden ze enorm belangrijk. (…)

Je zorgt ervoor dat de jongens weer normaal kunnen functioneren als je ze structuur biedt, ze een netwerk geeft en hun denkkader verandert. Die structuur bieden we net als die de andere jongeren bieden. Door duidelijke afspraken te maken over bijvoorbeeld schoonmaken en koken. Het bieden van een netwerk ligt wat ingewikkelder.

Ze hebben al een netwerk, maar dat is vaak niet het beste netwerk. Je moet ze dus los zien te krijgen van die slechte invloeden. Dat kan door ze een andere dagbesteding te bieden. (…) Als je daarmee zorgt dat ze zich gewaardeerd voelen, hebben ze niet de neiging terug te gaan naar hun oude vriendenkring.

(…)

Als de jongeren hier komen, hebben ze vaak een ‘air’ van ‘ikke, ikke en de rest boeit me niet’. Dat denkkader verander je door veel met ze te praten. Wat willen ze? Hoe bereik je dat? Wij geven de jongeren sociale-vaardigheidstraining (…) en we hebben themagesprekken over onderwerpen waar jongeren meer over willen weten of waar ze volgens het team behoefte aan hebben. (…) Het denkkader veranderen is een moeizaam proces en gaat vaak in kleine stapjes. Maar uiteindelijk zie je toch kleine veranderingen.

Weet je, deze jongens zijn hier als gevolg van onmacht, niet van onwil. Ze zijn opgegroeid in een omgeving waar ze bepaalde vaardigheden niet hebben geleerd. (…) Als je dat in je achterhoofd houdt, dan blijft dit werk de moeite waard.”

bron: Jong aan de Amstel, Nieuwsblad over de jeugdzorg in de stadsregio Amsterdam, 2014

Vraag 13 4 punten

Gebruik tekst 6. Leg uit dat er bij de behandeling van de jongeren uit de Top600 sprake is van vorming. Gebruik in je uitleg: de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept vorming; informatie uit tekst 6 waaruit dit kernconcept blijkt; de omschrijving van het hoofdconcept vorming; informatie uit tekst 6 waaruit dit hoofdconcept blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam en past een kernconcept bij het hoofdconcept vorming toe: (re)socialisatie, de behandeling is gericht op een soort (her)opvoeding, waarbij jongeren zich de elementen van de dominante cultuur eigen maken die nodig zijn om goed te functioneren in de samenleving (1p)
  • Geeft informatie uit tekst 6 waaruit dit kernconcept blijkt: in Fasehuis ’t Gein zorgt men voor een dagbesteding en probeert men met socialevaardigheidstraining het denkkader van de jongeren te veranderen (1p)
  • Past het hoofdconcept vorming toe: door de behandeling krijgen de jongeren een andere (positieve) identiteit, als er voor wordt gezorgd dat zij zich gewaardeerd voelen (1p)
  • Geeft informatie uit tekst 6 waaruit het hoofdconcept vorming blijkt: de jongeren voelen zich gewaardeerd en krijgen een ander denkkader, zodat hun identiteit positief kan worden beïnvloed (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Opleiding, afkomst en de kans op succes

Opgavetekst

tekst 7 Het geheim van migrantensucces: familie

Onderzoeker Sara Rezai onderzocht hoe kinderen van laagopgeleide immigranten tóch maatschappelijk succes boeken.

[5] (…) “Om mij heen zag ik migrantenkinderen die analfabete ouders hebben en goed scoren op een hbo-opleiding of op de universiteit. Ik dacht: Hoe doen ze dat?” (…)

[10] Rezai keek naar de studieprestaties en de (goede) banen van kinderen van migranten uit Turkije en Marokko. Ze zag onder meer dat laagopgeleide ouders tóch een [15] belangrijke rol kunnen spelen in het succes van hun kinderen.

Ouders, ook als ze analfabeet zijn, kunnen hun kinderen steun geven. Die bestaat uit verschillende [20] boodschappen die zij hun bewust of onbewust geven. Rezai noemt dat ‘familieboodschappen’.

Ze vond drie soorten familieboodschappen. De eerste is het ‘gezamenlijke mobiliteitsproject’. [25] Ouders zijn naar Nederland gekomen om het hier beter te krijgen. Dat is niet altijd gelukt. Dat doel wordt dan doorgegeven aan de kinderen. Rezai: [30] “Ze zeggen: ‘Zorg ervoor dat jij het in elk geval wel beter krijgt.’”

De tweede familieboodschap is het negatieve rolmodel dat ouders voor hun kinderen zijn. Ouders wijzen [35] daar vaak zelf op. Rezai: “Ze zeggen: ‘Kijk, ik doe fysiek zwaar werk en krijg weinig geld en weinig waardering. Jij kan dat anders doen door je best te doen op school, door [40] te studeren, door te zorgen voor een diploma.’” Dezelfde ouders wijzen ook vaak op een positief rolmodel binnen de familie. Dat kan bijvoorbeeld een oom of een nicht zijn die heeft gestudeerd en een [45] mooie baan heeft. Rezai: “Ze zeggen: ‘Kijk, het is je oom. Jij kan dit ook! Het zit ook in jouw genen.’”

De derde familieboodschap is de vergelijking tussen het land van herkomst en Nederland. Ze wijzen [50] erop dat in Nederland het onderwijs toegankelijk is voor iedereen. In Turkije en Marokko hadden ze niet die kansen gehad. Rezai: “Ouders maken hun kinderen ervan bewust dat ze de kans om te leren moeten [55] grijpen om verder te komen.”

(...)

Naast de steun van de ouders viel [60] iets anders op. Alle geslaagde kinderen van migranten kregen tijdens hun schoolloopbaan hulp van ‘belangrijke anderen’. Dat kunnen leraren of docenten zijn, zegt Rezai. [65] Maar ook vrienden of hoogopgeleide familieleden. Zij onderkennen het talent van de scholier of student. Ze geven advies, zijn een soort coach, gunnen hun een stage of eerste baan [70] via hun netwerk.

Deze betrokken buitenstaanders leren hun ook de nodige subtiele etiquette en gewoonten: welk pak draag je, hoe gedraag je je in een [75] chic restaurant, wanneer ben je zakelijk afstandelijk, wanneer joviaal vriendelijk.

(...)

En de geslaagde migrantenkinderen zelf? Hadden die ook nog bepaalde [80] kenmerken? Ja, zegt Rezai. Behalve competent en deskundig zijn ze meestal optimistisch. Én ze bleken zeer goed ontwikkelde sociale vaardigheden te hebben. Rezai: “Ze [85] zijn in staat om mensen te lezen. Ze weten feilloos in welke situatie ze welk grapje moeten maken, of juist niks zeggen. Ze hebben hulp altijd zelf moeten organiseren. Dan [90] ontwikkel je dat.”

bron: www.nrc.nl, 8 november 2017

Vraag 19 2 punten

Onderzoeker Sara Rezai onderzocht welke bijdrage de familie levert aan het succes van studenten met een niet-westerse migratieachtergrond. Haar onderzoek wijst ook naar de toegevoegde waarde van ‘belangrijke anderen’ die beschikken over een hoger opgeleid netwerk in het leven van deze studenten.

Gebruik regel 59 tot en met 90 van tekst 7. Geef met behulp van het kernconcept acculturatie een verklaring voor het succes van de migrantenkinderen uit tekst 7. Gebruik in je verklaring: de omschrijving van het kernconcept acculturatie; een voorbeeld uit regel 59 tot en met 90 van tekst 7 bij het kernconcept acculturatie.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een verklaring voor het succes van de migrantenkinderen met toepassing van het kernconcept acculturatie: de succesvolle migrantenkinderen hebben met hulp van belangrijke anderen een andere cultuur eigen gemaakt, namelijk de (sub)cultuur van de hoogopgeleiden (1p)
  • Geeft een voorbeeld uit regel 59 tot en met 90 waaruit acculturatie blijkt: de subtiele etiquette en gewoonten die zij overgedragen krijgen en zich eigen maken, zoals welk pak je draagt en hoe je je gedraagt in een chic restaurant (r. 71-77) (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Onderzoeker Sara Rezai onderzocht welke bijdrage de familie levert aan het succes van studenten met een niet-westerse migratieachtergrond. Haar onderzoek wijst ook naar de toegevoegde waarde van ‘belangrijke anderen’ die beschikken over een hoger opgeleid netwerk in het leven van deze studenten.

Gebruik regel 23 tot en met 58 van tekst 7. In de familieboodschappen die de ouders hun kinderen meegeven, geven de ouders aan dat er zowel nature- als nurturefactoren zijn die het succes van hun kinderen beïnvloeden.

Geef uit regel 23 tot en met 58 van tekst 7 een naturefactor die volgens de ouders invloed heeft op het mogelijke succes van hun kinderen. Geef uit regel 23 tot en met 58 van tekst 7 een nurturefactor die volgens de ouders invloed heeft op het mogelijke succes van hun kinderen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een naturefactor uit regel 23 tot en met 58 die volgens de ouders invloed heeft op het succes van hun kinderen (voorbeeld: het hebben van de genen om te kunnen studeren, r. 46-48) (1p)
  • Geeft een nurturefactor uit regel 23 tot en met 58 die volgens de ouders invloed heeft op het succes van hun kinderen (voorbeeld: het onderwijs in Nederland is voor iedereen toegankelijk, r. 51-53) (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nationaal Kiezersonderzoek

Vraag 23 2 punten

Kiezers die wisselen van partijvoorkeur worden in veel mediaberichtgeving ook wel ‘zwevende kiezers’ genoemd. Deze kiezers worden soms ook wel ‘geëmancipeerde kiezers’ genoemd.

Beargumenteer dat, welk van de twee benamingen een journalist ook kiest (zwevende kiezers of geëmancipeerde kiezers), er in beide gevallen sprake zal zijn van ‘framing’. Gebruik in je argumentatie: een vergelijking tussen beide benamingen; de omschrijving van het begrip framing.

Bekijk het antwoord
  • Vergelijkt de benamingen: de geëmancipeerde kiezer wordt voorgesteld als kiezer die bewuste, overwogen keuzes maakt, en de zwevende kiezer als iemand die niet weloverwogen beslist en van de ene partij naar de andere zweeft (1p)
  • Legt uit dat de keuze voor een van de benamingen een frame is, en geeft de omschrijving van framing (de wijze waarop een onderwerp wordt gebracht, ingekleed en uitgelegd), zodat er in beide gevallen sprake is van framing (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Sociale media verkleinen je wereld

Opgavetekst

tekst 1 Sociale media versterken tunnelvisie

Voor- en tegenstanders van een bepaalde ontwikkeling vinden elkaar op sociale media als Snapchat en Twitter.

[5] “Op de sociale media treedt zowel ter linker- als ter rechterzijde een vorm van tunnelvisie op”, zegt politicoloog Chris Aalberts van de Erasmus Universiteit.

[10] “Mensen nemen via de sociale media alleen nog informatie tot zich die in hun eigen straatje past.” Dat betekent volgens Aalberts, die onder meer onderzoek deed naar de [15] achterban van de PVV, dat mensen niet meer op de hoogte zijn van alternatieve visies en dat iedere nuance in hun mening ontbreekt. “Je verplaatsen in het standpunt van een [20] ander, die empathie, is er niet meer bij.”

“Vroeger had je – en nu ook nog heb je – kranten en het journaal. Een hele krant vol informatie zonder voorselectie [25] op wat de lezer graag wil weten”, vervolgt Aalberts. “De kranten en het journaal brengen niet één onderwerp, maar een groot aantal items. Zo werkt het op de sociale media [30] niet meer.”

[31] “Mensen volgen anderen en ‘liken’ meningen die hun vrijwel altijd aanstaan. En hoe meer je iemand of iets ‘liket’, des te vaker lees je erover [35] op jouw persoonlijke Facebook-newsfeed. Zo creëren mensen een omgeving met gelijkgezinden die hun mening telkens weer versterken. “Zo krijgen actieve PVV’ers alleen [40] informatie van hun eigen mensen. Daarin staat bijvoorbeeld keer op keer dat de NOS en andere media te vriendelijk over vluchtelingen berichten.”

[45] Bekende voorbeelden van wat Aalberts een ‘echoput’ noemt, zijn er volgens hem ter rechter- en ter linkerzijde. De …(a)… echoput is het online journalistiekplatform [50] De Correspondent, meent Aalberts. “Bij De Correspondent lees je veel verhalen over de multiculturele samenleving, de islam is leuk, de PVV is stom, ontwikkelings-[55]samenwerking is nuttig en duurzaam is goed.”

De …(b)… echoput is voor hem GeenStijl. “Daar lees je: de PVV valt mee, migratie vormt een probleem, [60] de islam is gevaarlijk.”

Noot 1 Facebook-newsfeed: dit zijn gepersonaliseerde berichten: Facebook laat nieuwsberichten zien die het beste bij je passen.

naar: Trouw, 20 januari 2016

Vraag 3 1 punt

Gebruik de regels 31 tot en met 44 van tekst 1.
Over de invloed van de media op de meningsvorming van mensen bestaan verschillende theorieën zoals de cultivatietheorie en de framingtheorie.
Leg uit welke andere theorie over de invloed van de media je kunt herkennen in de inhoud van de persoonlijke Facebook-newsfeed zoals weergegeven in het tekstfragment.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de selectieve perceptietheorie en legt uit dat de informatie uit de persoonlijke Facebook-newsfeed aansluit bij het referentiekader van de gebruiker: mensen stellen zich open voor wat bij hun referentiekader past, en de gebruikers hebben met hun likes kenbaar gemaakt voor welke onderwerpen en opvattingen zij openstaan. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als de theorie en de uitleg juist zijn.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Gebruik de regels 45 tot en met 60 van tekst 1.
Chris Aalberts spreekt over een echoput ter rechter- en ter linkerzijde. In de tekst zijn de begrippen 'linkse' en 'rechtse' weggelaten.
Welk begrip moet bij (a) staan en welk begrip bij (b)?

Bekijk het antwoord
  • (a) linkse en (b) rechtse. Beide moeten juist zijn. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden juist zijn.

Vraag 4 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Treitervloggers

Opgavetekst

tekst 7 Geef de politie extra bevoegdheden tegen treiterende vloggers

De extra maatregelen in de Zaanse wijk Poelenburg tegen vloggers die de politie belachelijk maken, zijn volgens een woordvoerder Van de [5] Kamp van de politievakbond ACP niet genoeg.

De gemeente Zaanstad, Justitie en politie kondigden gisteren extra maatregelen aan in de wijk. Zo worden er camera’s opgehangen en [10] mag de politie een gebiedsverbod instellen.

“Ik ben eerlijk over de verwachtingen van de extra maatregelen: het is [15] goed dat er stappen worden gezet, maar het zijn beperkte maatregelen”, vindt Van de Kamp.

Daarom pleit de vakbond voor het zelf kunnen ingrijpen bij zogenoemde [20] sociale onveiligheid. De oplossing is volgens Van de Kamp een afkoelingsperiode van 24 uur. “We willen de bevoegdheid om overlastgevers mee te nemen naar het [25] politiebureau. Ze krijgen geen boete, maar de wijk ziet wel dat de politie actie onderneemt. Nu kan dat soms wel weken of maanden duren.”

naar: nos.nl, 13 september 2016

tekst 10 Straatvloggers: patsen met je geld, lak aan autoriteit

Stel, je begint een vlog, een soort videodagboek op YouTube. Je koopt een camera, maakt een account aan, je bent er klaar voor. Wat film je als [5] eerste? Je omgeving natuurlijk. Je vrienden, je familie, gewoon: wat je de hele dag uitspookt. “Dat is wat bekende vloggers als Enzo Knol doen, en het is wat Ismail en zijn [10] maten in Hoodvlogs deden”, zegt Omar Kbiri, digital-marketing-expert. Neemt niet weg dat de straatvloggers regelmatig over de schreef gaan.

Hard politieoptreden, boze ministers, [15] arrestaties – de vraag is of het niet averechts werkt. “Nu zijn de straatvloggers als groep de gebeten hond tegenover de samenleving”, zegt criminoloog Jan Dirk de Jong. [20] “Ze zullen hun geuzenidentiteit van gangsters in de buurt alleen maar meer omarmen.”

“En het ís ook best stoer, als je erover nadenkt”, zegt onderzoeker [25] Jeroen van den Broek. “Dat je met je lokale vriendengroepje twee weken de media beheerst, door de premier tuig genoemd wordt, de bak ingaat. Dat levert status op.”

bron: www.nrc.nl, 16 september 2016

Vraag 24 1 punt

Lees tekst 10.
Media vervullen verschillende functies voor het individu. De vlogs kunnen een amuserende, sociale of economische functie vervullen voor de makers.
Leg uit welke andere individuele functie van de media voor de straatvloggers te herkennen is in tekst 10.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de expressiefunctie en legt uit dat de straatvloggers de sociale media gebruiken om zich uit te drukken. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als zowel de functie als de uitleg juist zijn.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Gebruik tekst 10.
De onderzoekers Jan Dirk de Jong en Jeroen van den Broek lijken niet te verwachten dat de overlast van straatvloggers zal afnemen. De verwachting van de onderzoekers kan ondersteund worden met twee theorieën ter verklaring van crimineel gedrag.
Leg uit dat je de differentiële-associatietheorie kunt gebruiken om de verwachting van de onderzoekers te ondersteunen dat de overlast van straatvloggers niet zal afnemen. Geef een citaat uit tekst 10 dat deze theorie illustreert.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in het sociale milieu van de vloggers (de straatcultuur) het gedrag van de overlastgevers positieve reacties oproept: volgens de differentiële-associatietheorie krijgen mensen in een bepaald milieu meer positieve associaties met bepaalde vormen van criminaliteit dan afkeurende reacties. (1p)
  • Geeft een citaat dat deze theorie illustreert, bijvoorbeeld: “Dat je met je lokale vriendengroepje twee weken de media beheerst, door de premier tuig genoemd wordt, de bak ingaat. Dat levert status op.” (regels 25-29). (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Gebruik tekst 10.
De onderzoekers Jan Dirk de Jong en Jeroen van den Broek lijken niet te verwachten dat de overlast van straatvloggers zal afnemen. De verwachting van de onderzoekers kan ondersteund worden met twee theorieën ter verklaring van crimineel gedrag.
Leg uit dat je de etiketteringstheorie (labeling- of stigmatiseringtheorie) kunt gebruiken om de verwachting van de onderzoekers te ondersteunen dat de overlast van straatvloggers niet zal afnemen. Geef een citaat uit tekst 10 dat deze theorie illustreert.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de vloggers door de maatschappij het etiket 'crimineel' opgeplakt krijgen en dat zij zich volgens de etiketteringstheorie conform dit etiket zullen gaan gedragen. (1p)
  • Geeft een citaat dat deze theorie illustreert, bijvoorbeeld: “Ze zullen hun geuzenidentiteit van gangsters in de buurt alleen maar meer omarmen.” (regels 20-22), of het citaat van criminoloog Jan Dirk de Jong: “Nu zijn de straatvloggers als groep de gebeten hond tegenover de samenleving.” (regels 16-22). (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Een kritische blik op internet

Opgavetekst

tekst 1 Internet maakt je bekrompen

De digitale revolutie bracht geen vrijheid, maar bekrompenheid, schrijft Franca Treur.

De hartstochten die mensen [5] uiteendrijven, lijken tegenwoordig het licht te zien op het sociale platform Twitter. Heel direct kunnen gewone mensen hier hun persoonlijke mening kwijt, en het moet verleidelijk zijn [10] voor politici om die te zien als een barometer van het land.

Ruim tachtig procent van de Nederlanders zit bijvoorbeeld op Facebook, en bekijkt de wereld vanaf [15] hier.

kritiekpunt 1

De diversiteit die het internet aanvankelijk voorstond, heeft plaatsgemaakt voor de centralisering [20] van informatie. Hier doet zich het fenomeen voor van de filter-bubbel. Facebook maakt gebruik van persoonlijke newsfeeds. Facebook filtert nieuwsberichten die het beste [25] bij de gebruiker passen. Dat betekent dat ons dagelijks nieuwsoverzicht onzichtbaar is gecensureerd, om de ideeën die we al hadden te versterken. Zo verbreden we onze [30] ontwikkeling niet en zien we geen tegenovergestelde meningen meer.

kritiekpunt 2

Een groot bijkomend probleem is dat feiten niet langer feiten zijn. Je zou [35] kunnen zeggen dat democratisering de weg vrijmaakt voor de tirannie van de meerderheid. Iedereen is gelijk, dus kennis afkomstig van traditionele [40] autoriteiten (wetenschappers, journalisten) staat op dezelfde voet als de particuliere mening van iemand die er niet al te lang over heeft nagedacht.

kritiekpunt 3

[45] Meningen tellen steeds vaker als feiten en de technologie faciliteert supersnelle verspreiding van dit soort ‘feitelijkheden’, en politici krijgen hierdoor ineens een grote kans om [50] met onjuiste informatie verkiezingen te winnen.

Internet had de plek moeten zijn waar mensen uit verschillende sociale groepen wat betreft afkomst, [55] opleidingsniveau en opvattingen elkaar nog kunnen ontmoeten, maar dat gebeurt juist niet. Wie geen andersdenkenden ontmoet, [60] vertrouwt ze ook niet, en wie geen mensen vertrouwt, ziet ook het nut van de publieke zaak niet in.

naar: Franca Treur, NRC Handelsblad, 20 september 2016

Vraag 5 1 punt

Niet elke lezer zal de betekenis van deze spotprent of de bedoeling van de tekenaar begrijpen. Met welk begrip uit de communicatiewetenschappen kun je verklaren dat niet alle lezers de bedoeling van de tekenaar zien of begrijpen?

  1. A boodschap
  2. B indirecte communicatie
  3. C non-verbale feedback
  4. D referentiekader
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 5 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’

Opgavetekst

tekst 5 STIVA wil ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ van tv

Zuipen, feesten en nog meer zuipen: in ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’, de opvolger van de populaire realityserie ‘Oh Oh Cherso’, wordt er weer zoals [5] vanouds gedronken. STIVA (Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie) is daar niet zo blij mee en doet haar beklag bij RTL5.

De zender zendt sinds een aantal [10] weken de serie uit, over een groep van acht Hagenezen die een feestvakantie vieren op het Spaanse eiland Mallorca. De spierbundels en blondines zijn niet vies van drank [15] noch van camera’s, met als resultaat veel beelden van vallende, kotsende en stomdronken twintigers.

STIVA is bang dat met name jonge kijkers worden beïnvloed door de [20] serie. De stichting stelt dat RTL overmatig alcoholgebruik aanmoedigt.

STIVA-directeur De Wolf: “Er zijn natuurlijk meer programma’s over [25] jongerenvakanties, maar dit is anders. De makers betalen de reis en zetten een koelkast stampvol drank voor ze klaar. De voice-over heeft het over ‘nog wittere stranden en nog [30] grotere katers’, alsof dat iets goeds is.”

naar: Metro, 10 november 2016 en nu.nl, 13 november 2016

Vraag 11 2 punten

Lees tekst 5. STIVA is negatief over de realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’. Deze serie vervult een rol in het socialisatieproces van kijkers. Leg uit waarom STIVA negatief is over de invloed van deze realityserie op met name jongeren. Betrek in je uitleg een kenmerk van het socialisatieproces.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat STIVA negatief is omdat de serie niet de juiste waarden en/of normen overdraagt. (1p)
  • Geeft een voorbeeld van die waarde of norm, bijvoorbeeld de waarde dat veel drinken tijdens vakanties niet verkeerd is, of dat veel drinken en dronkenschap tijdens vakanties de norm is. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Er bestaan verschillende theorieën over de invloed van de media. De vraag of het kijken naar een programma als ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ invloed heeft op het alcoholgebruik van jongeren, kan verschillend beantwoord worden: 1 Ja, maar alleen als jongeren vaak naar dit soort programma’s kijken. 2 Nee, het zorgt er hooguit voor dat overmatig alcoholgebruik onderwerp van gesprek wordt. 3 Ja, maar alleen als het beeld dat geschetst wordt aansluit bij de opvattingen die jongeren al hebben over (overmatig) alcoholgebruik. Koppel de nummers 1, 2 en 3 aan de juiste beïnvloedingstheorie. Ga uit van de volgende theorieën: de agendasettingtheorie; de cultivatietheorie; de selectieve perceptietheorie.

Bekijk het antwoord
  • Koppelt alle drie de nummers juist: 1 aan de cultivatietheorie, 2 aan de agendasettingtheorie en 3 aan de selectieve perceptietheorie. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als alle drie de koppelingen juist zijn: 1 de cultivatietheorie, 2 de agendasettingtheorie, 3 de selectieve perceptietheorie.

Vraag 12 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Gelijk loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten?

Opgavetekst

figuur 2 Aantal immigranten per jaar uit Oost-Europese EU-landen naar Nederland

Aantal immigranten per jaar uit Oost-Europese EU-landen naar Nederland
figuur 2 bron: de Volkskrant, 16 november 2016

Gegroepeerd staafdiagram. Horizontale as: de landen Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië, Slowakije en Tsjechië. Verticale as: aantal immigranten per jaar, van 0 tot 25.000. Per land één staaf per jaar; de legenda noemt 1995, 2000, 2005, 2010 en 2015. Afleesbaar (ongeveer): Polen 2015 meer dan 20.000, Polen 2010 ongeveer 15.000, Polen 2005 ongeveer 7.000. Bij Bulgarije en Hongarije zijn de staven van 2010 en 2015 duidelijk hoger dan die van 1995 en 2000. Bij Slowakije en Tsjechië blijven alle staven onder de 2.000 per jaar.

Vraag 20 3 punten

Gebruik de teksten 6 en 7. De media in landen als Polen en Nederland kunnen over de Oost-Europese werknemers op verschillende manieren berichten. In de berichtgeving in de media van de verschillende landen kunnen de lezers framing / een mediaframe herkennen. Geef eerst de definitie van framing. Geef een voorbeeld van een mediaframe dat regeringsgezinde kranten in Polen kunnen hanteren. Leg je antwoord uit. Geef een voorbeeld van een mediaframe dat kranten in Nederland kunnen hanteren die het eens zijn met het beleid van minister Asscher. Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de definitie van framing: een manier van berichtgeving om een gebeurtenis vanuit een bepaald perspectief te benaderen, een soort kleuring van het nieuws; de wijze waarop een onderwerp wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd in de mediaberichtgeving. (1p)
  • Geeft een juist voorbeeld van een mediaframe van regeringsgezinde kranten in Polen, met uitleg: journalisten benaderen het probleem vanuit het werkgelegenheidsperspectief en benadrukken dat door de gelijke behandeling van Oost-Europese werknemers hun kansen op werk in West-Europese landen zullen afnemen. (1p)
  • Geeft een juist voorbeeld van een mediaframe van Nederlandse kranten die het eens zijn met Asscher, met uitleg, bijvoorbeeld het verdringingsperspectief (het onrecht dat Nederlandse werknemers wordt aangedaan doordat zij minder makkelijk aan het werk komen door goedkopere Oost-Europese werknemers) of het gelijkheids- of rechtvaardigheidsperspectief (de ongelijke behandeling van Oost-Europese werknemers benadrukken: ‘gelijk werk, dan gelijk loon’). (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet

Opgavetekst

tekst 10 Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet

De criminaliteit in Nederland is groter dan uit de officiële cijfers blijkt, zo concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk rapport. [5] Criminelen dreigen daardoor beide overheidsinstanties op ‘onoverbrugbare achterstand’ te zetten.

Door capaciteitsgebrek bij de [10] opsporingsdiensten geven de cijfers niet weer wat de werkelijke omvang is van de misdaad. De capaciteit bij politie en OM is inmiddels op een dusdanig laag niveau gekomen dat [15] de burger het vertrouwen in de rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet meer gepakt kunnen worden.

De kloof tussen de door de burger [20] ervaren misdaad en de geregistreerde criminaliteit is liefst 3,5 miljoen delicten groot, becijferen de opstellers, teneinde aan te tonen hoe nijpend het opsporingstekort is. [25] De politie registreerde in 2015 960.000 misdrijven, de bulk daarvan op basis van een aangifte.

In de jaarlijkse slachtofferenquête onder 65.000 burgers ouder dan 15 [30] jaar, meldde in 2015 echter 18 procent van de ondervraagden slachtoffer te zijn geweest, vaak meer dan eens. In totaal gaat het om 34 misdrijven per 100 inwoners. Doorrekening van dat aantal naar de totale bevolking ouder dan 15 jaar levert ongeveer 4,5 miljoen misdrijven op, variërend van fietsendiefstal tot bedreiging. [40] Van de uiteindelijke 412.000 dossiers die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder verdachte. Het OM kreeg 225.000 dossiers doorgestuurd. 37.000 [45] daarvan eindigden met een sepot. Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 dossiers het vervolgingsproces in. Dat is 18 procent van de geregistreerde criminaliteit.

naar: Trouw, 13 januari 2017

Vraag 29 3 punten

Door capaciteitsgebrek bij politie en OM handelen criminelen alsof ze niet meer gepakt kunnen worden (regels 12-18 van tekst 10). Over de oorzaken van criminaliteit bestaan verschillende theorieën. Noem de naam van een theorie die kan verklaren dat de criminaliteit toeneemt wanneer er sprake is van capaciteitsgebrek bij politie en OM. Leg uit waarom deze theorie van toepassing is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de gelegenheidstheorie of de rationele-keuzetheorie. (1p)
  • Legt uit waarom de theorie van toepassing is. Bij de gelegenheidstheorie: of mensen criminaliteit plegen hangt af van de situatie, bepaald door drie factoren (aantal potentiële daders, aantal aantrekkelijke doelwitten en mate van toezicht); capaciteitsgebrek kan leiden tot minder toezicht, waardoor de kans op criminaliteit toeneemt. Bij de rationele-keuzetheorie: misdadigers plegen hun daden vanuit een kostenbatenanalyse; als de pakkans laag is, loont het om bijvoorbeeld een diefstal te begaan, want de baten zijn dan hoger. Een van beide uitleggen is volledig goed. (2p)

Vraag 29 in het hele examen

Hoe vaak vorming in het examen komt

Vragen over vorming per centraal examen maatschappijwetenschappen havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11, 3, 6, 15, 24521%
2026, tijdvak 21, 5-7, 19, 21, 23732%
2025, tijdvak 12, 9, 14, 16417%
2025, tijdvak 26-9, 12-13626%
2024, tijdvak 12-4, 6, 8, 21627%
2024, tijdvak 23-4, 7, 10-11523%
2023, tijdvak 110-11, 13, 16420%
2023, tijdvak 22, 5, 20-21, 25522%
2022, tijdvak 11, 11, 19-20417%
2022, tijdvak 24-5, 10-12, 24-26832%
2022, tijdvak 37-8, 11-12, 15525%
2021, tijdvak 14-5, 11, 15-16521%
2021, tijdvak 21, 3, 5-6, 18, 21, 24-26938%
2021, tijdvak 33-4, 7, 19, 21-22627%
2019, tijdvak 12-5, 10, 19629%
2019, tijdvak 22, 13, 19, 21, 23523%
2018, tijdvak 13-4, 24-26515%
2018, tijdvak 25, 11-12, 20, 29517%

In 18 van de 18 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen havo staat een vraag over vorming, samen 100 vragen (23% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 2: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 24% van de vragen over vorming, daarvoor 23%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met vorming

Maak de 15 nieuwste examenvragen over vorming online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over vorming

Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen havo

Vorming op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt vorming voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 100 vragen over vorming, 23% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen maatschappijwetenschappen havo stonden de meeste vragen over vorming?

In het examen van 2021, tijdvak 2, met 9 vragen: 1, 3, 5-6, 18, 21, 24-26.

Hoe oefen ik examenvragen over vorming?

Op deze pagina staan alle vragen over vorming met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.