Examenvragen macht en gezag maatschappijwetenschappen havo

175 vragen over macht en gezag uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Macht en gezag komt in 18 van de 18 examens maatschappijwetenschappen havo voor, met 175 vragen (41% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 1 (27 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over macht en gezag

Per examen de vragen over macht en gezag, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Opgave 1 Gratis kranten

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

tekst 1

Gratis kranten hebben een groot effect

Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die het niet kunnen betalen, zoals De Gelderlander verleden jaar deed, blijkt een groot effect te hebben. (…) Dat blijkt uit een onderzoek dat communicatiewetenschapper Lott Fransen deed in samenwerking met de Radboud Universiteit (...). De Gelderlander bestond vorig jaar 175 jaar en deelde begin 2023 gratis abonnementen uit aan Nijmegenaren die dit zelf niet kunnen betalen. (…) De proef moest inzicht geven in het effect van het uitdelen van gratis (…) abonnementen. “De meest opvallende uitkomst is dat mensen dankzij het abonnement meer invloed zeggen te hebben op hun omgeving en dat ze meer mee kunnen praten, meer mee kunnen doen aan discussies”, stelt Fransen. “Ook bijzonder is dat mensen meer zelfvertrouwen hebben bij het maken van keuzes.”

Nepnieuws

Of die keuzes ook anders zijn, kan Fransen niet zeggen. “Maar als je toegang hebt tot een medium dat wordt gemaakt door vakjournalisten die onpartijdig zijn, kan dat bijvoorbeeld helpen tegen de negatieve gevolgen van nepnieuws of nieuws dat perfect in je eigen bubbel past.”

noot noot 1 animo = zin, behoefte

Omdat tijdens de proef het kabinet viel en er nieuwe verkiezingen waren, werd besloten om ook aanvullend onderzoek te doen naar de invloed van een abonnement op het al dan niet naar de stembus gaan. Fransen: “Wat opviel, is dat mensen zonder een abonnement vaak heel stellig waren dat ze niet gingen stemmen, want ‘ik weet er toch niks van’.” Bij mensen die wél een abonnement hadden, was de animo¹⁾ om te stemmen beduidend groter.

Vrijwel alle abonnees gaven aan dat ze het abonnement als een positieve en waardevolle verrijking van hun leven ervaren. “Ik kan meepraten, zelfs met de hoogopgeleiden”, reageerde een van de deelnemers aan het onderzoek. En: “Ik doe weer mee in de maatschappij”. “Dat is bijna ontroerend om te lezen”, vindt Fransen. “Een abonnement geeft mensen het gevoel dat ze erbij horen.”

(...)

Eerder onderzoek toont aan dat toegang tot (lokaal) nieuws tot een groter vertrouwen leidt in media en politiek en polarisatie tegen kan gaan. Fransen pleit er daarom voor om op veel grotere schaal gratis abonnementen te gaan verstrekken. (...)

bron: voxweb.nl, 2024

Inleiding

Deze opgave gaat over de effecten van het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen met een laag inkomen.

Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 1.

Gebruik de inleiding van deze vraag.

Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die dit zelf niet kunnen betalen, was een idee van de hoofdredacteur van De Gelderlander. Het is zijn overtuiging dat iedereen toegang moet hebben tot nieuws. Hij stelt dat er een nieuwskloof dreigt te ontstaan tussen arm en rijk. Volgens de hoofdredacteur heeft iedereen nieuws nodig om de wereld en de eigen omgeving te kunnen verklaren.

Vraag 4 2 punten

Beredeneer dat het idee van de hoofdredacteur om gratis krantenabonnementen uit te delen ideologisch kan zijn. Gebruik in je redenering:

  • ‘denkbeelden’ uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit de inleiding van deze vraag;
  • ‘maatschappelijke verhoudingen’ uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit de inleiding van deze vraag.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering dat het idee van de hoofdredacteur om gratis krantenabonnementen uit te delen ideologisch kan zijn, met:

  • een toepassing van ‘denkbeelden’ uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit de inleiding van de vraag (1)
  • een toepassing van ‘maatschappelijke verhoudingen’ uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit de inleiding van de vraag (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Dat iedereen gelijke toegang moet hebben tot nieuws kan deel uitmaken van een samenhangend geheel van denkbeelden over sociale ongelijkheid. (1)
  • Als niet iedereen gelijke toegang heeft tot nieuws dreigt volgens de hoofdredacteur een nieuwskloof tussen arm en rijk, wat niet past bij de volgens hem wenselijke gelijke maatschappelijke verhoudingen. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.

De onderzoekers besloten om ook onderzoek te doen naar de samenhang tussen politieke participatie en het hebben van een krantenabonnement.

Vraag 7 2 punten

− Formuleer op basis van regel 36 tot en met 70 van tekst 1 een hypothese over de samenhang tussen politieke participatie en het hebben van een krantenabonnement, die de onderzoekers geformuleerd zouden kunnen hebben.

  • Benoem de onafhankelijke variabele en de afhankelijke variabele in de hypothese.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een hypothese op basis van regel 36-70 van tekst 1 over de samenhang tussen politieke participatie en het hebben van een krantenabonnement, die de onderzoekers geformuleerd zouden kunnen hebben (1)
  • het noemen van het al dan niet hebben van een krantenabonnement als onafhankelijke variabele en het noemen van de animo/zin om te gaan stemmen / de kans dat iemand gaat stemmen / het (voornemen om) wel of niet (te gaan) stemmen ‘ als afhankelijke variabele (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Als mensen een krantenabonnement hebben, dan is de animo om te gaan stemmen groter (dan bij mensen zonder krantenabonnement). (1)
  • onafhankelijke variabele: het al dan niet hebben van een krantenabonnement en afhankelijke variabele: (de mate van) animo om te gaan stemmen (1)

Vraag 7 in het hele examen

Gebruik de inleiding van deze vraag.

Het kabinet-Schoof diende in 2024 een wetsvoorstel in dat onder andere kranten duurder zou maken, omdat de btw (omzetbelasting) van 9 naar 21 procent zou gaan. Ruim dertig kranten en nieuwsmedia vroegen in een paginagrote advertentie de Tweede Kamer het plan niet te steunen. De politieke besluitvorming rondom de btw-verhoging kan geanalyseerd worden met het barrièremodel waarin nadruk ligt op twee soorten macht. Een daarvan is realisatiemacht.

Vraag 8 2 punten

Leg met de andere soort macht uit dat de kranten en nieuwsmedia het nemen van een van de barrières uit het barrièremodel probeerden te voorkomen. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een omschrijving van de andere soort macht uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding van de vraag;
  • een omschrijving van een barrière uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat de kranten en nieuwsmedia het nemen van een van de barrières uit het barrièremodel probeerden te voorkomen, met:

  • het noemen hindermacht en een toepassing van een omschrijving van hindermacht en informatie uit de inleiding van de vraag (1)
  • een toepassing van een omschrijving van de barrière/fase ‘beslissen (over de noodzaak van een beleidsmatige oplossing van problemen)’ van het barrièremodel en informatie uit de inleiding van de vraag (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De kranten en nieuwsmedia probeerden met de paginagrote advertentie het voorgenomen plan om de btw te verhogen, tegen te houden. Het vermogen om het beleid tegen te houden is kenmerkend voor hindermacht. (1)
  • Met het inzetten van hindermacht probeerden zij te voorkomen dat door de Tweede Kamer het besluit wordt genomen het wetsvoorstel van het kabinet-Schoof aan te nemen. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 8 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 2 Aanpak van straatbendes in El Salvador

Opgavetekst

Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

tekst 2

(…) El Salvador veiliger tegen een hoge prijs

(...) Nadat Bukele in 2019 president werd, onderhandelde hij in het geheim met de grootste bendes. Die beloofden het geweld te doen stoppen. In ruil daarvoor moest de regering meer geld uitgeven aan sociale projecten in arme buurten om de werkgelegenheid te verbeteren. Ook moest het gevangenisregime worden verbeterd. Dat ging drie jaar goed, tot maart 2022. Toen vonden in een weekend 87 moorden plaats, het hoogste aantal in jaren. Bendeleden waren boos omdat ze vonden dat de president zich niet aan de afspraken hield. Vanaf toen ging Bukele uit een ander vaatje tappen¹⁾.

Noodtoestand

Hij verklaarde de oorlog aan de bendes en kondigde de noodtoestand af. Die wordt tot op de dag van vandaag elke maand verlengd. Door de noodtoestand worden de vrijheden van inwoners aanzienlijk ingeperkt.

Mensenrechtenorganisaties luiden de noodklok. Volgens Human Rights Watch en Amnesty International zijn duizenden mensen onschuldig opgepakt, krijgen mensen niet altijd een eerlijk proces en worden gevangenen soms mishandeld en gemarteld. (...)

Megagevangenissen

Sinds de noodtoestand hebben de politie en het leger zo’n 75.000 mensen opgepakt. (...) Niet voor niets heeft het land de meeste gevangenen per inwoner. Gevangenissen puilen uit en gevangenen hebben minder ruimte dan een varken in een megastal. De aanpak heeft als doel om af te schrikken. “Arrestanten kunnen twee jaar worden vastgezet terwijl er onderzoek naar hen gedaan wordt”, zegt Julienne Weegels, Centraal- Amerika-specialiste aan de Universiteit van Amsterdam. (…)

(...) Inmiddels is El Salvador een voorbeeld voor de rest van de regio. Presidenten van landen als Ecuador, Honduras en Colombia kijken met veel belangstelling naar de ‘methode-Bukele’.

“Bukele ontleent zijn legitimiteit aan de veiligheid op straat. Dat heeft zijn populariteit enorm vergroot”, zegt Chris van der Borgh, universitair hoofddocent conflictstudies aan de Universiteit Utrecht. (…)

bron: rtl.nl, 2024

noot 1 uit een ander vaatje tappen = zich anders gaan gedragen, iets op een andere manier aanpakken

Aantal moorden per 100.000 inwoners in verschillende landen van het

Caribisch gebied en Midden- en Zuid-Amerika, in 2023

figuur 1
figuur 1

bron: Stichting Cito, op basis van statista.com

Inleiding

Deze opgave gaat over de aanpak van straatbendes in het Midden-Amerikaanse land El Salvador door de regering van president Nayib Bukele. El Salvador stond lange tijd bekend als een van de gevaarlijkste landen ter wereld. Straatbendes maakten er de dienst uit en moorden waren aan de orde van de dag. Bukele is sinds 2019 president van het land. In maart 2022 kondigde hij een noodtoestand af waardoor bepaalde wettelijke rechten en vrijheden buiten werking werden gesteld.

Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 2.

De relatieve rust tussen 2019 en maart 2022 kwam ten einde, omdat de samenwerking tussen Bukele en de bendes werd beëindigd. Of een samenwerking effectief is hangt af van meerdere voorwaarden. Een hiervan is wederzijdse acceptatie.

Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 2.

Een staat is intern soeverein als die aan drie kenmerken voldoet, zoals dat de staat als het hoogste gezag regeert over een groep mensen.

Vraag 10 2 punten

Beredeneer dat Bukele de noodtoestand onder andere heeft uitgeroepen, omdat een ander kenmerk van de interne soevereiniteit werd bedreigd. Gebruik in je redenering:

  • een kenmerk van interne soevereiniteit;
  • informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 2 waaruit blijkt dat dit kenmerk werd bedreigd.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • het noemen van ‘geweldsmonopolie’ als kenmerk van interne soevereiniteit (1)
  • een redenering dat Bukele de noodtoestand onder andere heeft uitgeroepen, omdat dit kenmerk (geweldsmonopolie) van de interne soevereiniteit werd bedreigd, met informatie uit regel 1-17 van tekst 2 waaruit blijkt dat dit kenmerk werd bedreigd (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Bukele heeft de noodtoestand uitgeroepen, omdat het geweldsmonopolie van El Salvador als staat werd bedreigd. (1)
  • In tekst 2 is namelijk te lezen dat bendes in een weekend 87 moorden pleegden (r. 11-12). Hieruit blijkt dat de bendes zich (weer) massaal het recht toe-eigenden om geweld toe te passen, en dit recht niet alleen aan de overheid lieten. Dus werd het geweldsmonopolie van de staat El Salvador bedreigd. (1)

Vraag 10 in het hele examen

Gebruik tekst 2.

Er zijn vier machtsbronnen, zoals economische machtsbronnen.

Vraag 11 3 punten

Leg met een andere machtsbron uit dat Bukele macht uitoefent met het uitroepen van de noodtoestand in maart 2022. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een omschrijving van een machtsbron;
  • ‘doelstelling’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2;
  • ‘handelingsmogelijkheden’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2‘informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat Bukele macht uitoefent met het uitroepen van de noodtoestand in maart 2022, met:

  • het noemen en een toepassing van een omschrijving van ‘politieke machtsbron’ (1)
  • een toepassing van ‘het beperken van handelingsmogelijkheden van anderen’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2 (1)
  • een toepassing van ‘het bereiken van bepaalde doelstellingen’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Met het uitroepen van de noodtoestand wordt er een politieke machtsbron ingezet, want de noodtoestand is een soort wet / politieke maatregel die de geldende wetten buiten werking stelt. (1)
  • Deze noodtoestand maakt het mogelijk om tienduizenden mensen/verdachten op te pakken en gevangen te zetten (r. 35-39). Hierdoor beperkt Bukele de handelingsmogelijkheden van deze mensen/verdachten. (1)
  • Zodoende wil Bukele de doelstelling bereiken dat het geweld door bendes in El Salvador stopt (r. 3-5; r. 19-21). (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kunnen maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Vraag 11 in het hele examen

Gebruik tekst 2.

Vraag 12 1 punt

Leg uit dat het uitroepen van de noodtoestand ten koste gaat van de rechtsbescherming van de burgers van El Salvador. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip rechtsbescherming;
  • informatie uit tekst 2 waaruit blijkt dat de rechtsbescherming wordt aangetast.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat het uitroepen van de noodtoestand ten koste gaat van de rechtsbescherming van de burgers van El Salvador, met een toepassing van een omschrijving van het begrip rechtsbescherming en informatie uit tekst 2.

voorbeeld van een juist antwoord:

Het uitroepen van de noodtoestand gaat ten koste van de rechtsbescherming van de burgers, omdat daarmee rechten en vrijheden van burgers geschonden worden. In tekst 2 is namelijk te lezen dat mensen niet altijd een eerlijk proces krijgen (r. 30-31).

Vraag 12 in het hele examen

Gebruik regel 50 tot en met 61 van tekst 2.

Ondanks de kritiek op de methode-Bukele heeft Bukele gezag. Een actor kan zijn gezag ontlenen aan verschillende bronnen, zoals zijn positie.

Vraag 13 2 punten

Leg uit op welke andere bron van gezag het gezag van Bukele gebaseerd kan zijn. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een toepassing van een bron van gezag;
  • informatie uit regel 50 tot en met 61 van tekst 2 waaruit de gekozen bron van gezag blijkt.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat het gezag van Bukele gebaseerd kan zijn op zijn prestaties / kwaliteiten, met:

  • het noemen en een toepassing van de bron ‘de prestaties die aan de actor worden toegeschreven’ / ‘de kwaliteiten die aan de actor worden toegeschreven’ (1)
  • informatie uit regel 50-61 van tekst 2 waaruit de gekozen bron van gezag blijkt (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De bron waarop het gezag van Bukele gebaseerd kan zijn, zijn prestaties. Dat het zo veilig is op straat wordt aan zijn prestaties toegeschreven. (1)
  • In tekst 2 staat namelijk dat Bukele zijn legitimiteit ontleent aan de veiligheid op straat en dat dat zijn populariteit enorm vergroot heeft (r. 56-60). (1)

Vraag 13 in het hele examen

Gebruik figuur 1.

De presidenten van Honduras, Ecuador en Colombia hebben interesse getoond in de methode-Bukele.

Er zijn twee soorten veiligheid te onderscheiden: objectieve en subjectieve veiligheid.

Vraag 14 2 punten

Leg uit met welke van de twee soorten veiligheid de interesse van de presidenten in de methode-Bukele kan worden verklaard. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een omschrijving van de gekozen soort veiligheid;
  • informatie uit figuur 1 om landen te vergelijken.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat de interesse van de presidenten in de methode-Bukele kan worden verklaard met objectieve veiligheid, met:

  • het noemen van objectieve veiligheid en informatie uit figuur 1 om het aantal moorden in El Salvador te vergelijken met het aantal moorden in Honduras, Ecuador en/of Colombia (1)
  • een toepassing van een omschrijving van objectieve veiligheid (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De interesse van de presidenten (van Honduras, Ecuador en Colombia) in de methode-Bukele kan worden verklaard met objectieve veiligheid. Uit figuur 1 blijkt namelijk dat er in El Salvador in 2023 beduidend minder moorden per 100.000 inwoners plaatsvonden in vergelijking met Honduras, Ecuador en Colombia. (1)
  • Dat het in El Salvador objectief (zoveel) veiliger is dan in hun eigen land, kan er voor de presidenten (van Honduras, Ecuador en Colombia) op wijzen dat de methode-Bukele werkt om het aantal moorden in het land te verminderen. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 14 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Opgave 3 Tussenjaar voor Ierse scholieren

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

tekst 3

Het tussenjaar voor scholieren biedt Ierse tieners een blik op het werkende

leven

(...) Het Ierse tussenjaar voor scholieren is in 1974 bedacht (…) door Richard Burke, in die tijd minister van Onderwijs. Burke vond het onderwijssysteem te veel gericht op toetsen en het halen van goede cijfers en wilde leerlingen de kans geven om een stap terug te doen en hun interesses te verkennen. Dat eerste jaar deden drie middelbare scholen mee aan een proef, in 1994 werd het tussenjaar onderdeel van het curriculum en nu bieden bijna alle scholen in Ierland zo’n jaar aan. De missie volgens het ministerie van Onderwijs: “Het voorbereiden van leerlingen op hun rol als autonome, participerende en verantwoordelijke leden van de maatschappij.” (…)

Een Transition Year (TY) is niet verplicht, maar ongeveer 80 procent van de leerlingen gaat ervoor en krijgt dat jaar een alternatief lespakket. Als basisvakken volgen ze alleen nog Engels, Iers en wiskunde. Verder vullen ze het jaar met een mengeling van korte cursussen, loopbaanoriëntatie, vrijwilligerswerk en stages. De leerlingen die hier niet voor kiezen, gaan (...) direct door naar het vijfde jaar. (...) De kosten voor een tussenjaar variëren, maar de extra activiteiten kosten ouders zomaar enkele honderden euro’s per jaar. Geld dat lang niet alle Ieren hebben. En het lukt scholen niet altijd om hierin bij te sturen, blijkt uit onderzoek. Op middelbare scholen met meer kinderen uit achtergestelde gezinnen kiezen leerlingen er sneller voor om direct door te gaan naar het vijfde leerjaar, omdat ze weten dat voor hen zo’n tussenjaar niet reëel is – want niet te betalen voor hun ouders. Tijdens het tussenjaar kunnen leerlingen een dag per week, of in blokken van een paar weken, stages of vrijwilligerswerk doen. Die ervaring wordt als een van de belangrijkste onderdelen van het jaar gezien. Maar ook hierbij is ongelijkheid een probleem – in steden als Dublin en Cork hebben ouders bijvoorbeeld vaker een netwerk waarmee ze hun kinderen kunnen helpen om een interessante werkervaringsplek te vinden.

“Waarom mogen sommige kinderen werkervaring opdoen bij bedrijven als Accenture en Google, terwijl minder bevoorrechte kinderen genoegen moeten nemen met een baan bij de plaatselijke supermarkt?”, vroeg psycholoog Katriona O’Sullivan zich in de Ierse krant The Independent af. Ze interviewde kinderen van een school die subsidie krijgt vanwege de sociaal-economische achterstanden van hun leerlingen: “Ik vroeg wat ze als werkervaring hadden gedaan en ze hadden het hele jaar de vloeren van hun school gedweild – dat is niet oké.” (...)

bron: NRC, 2024

Inleiding

In Ierland kunnen middelbare scholieren in hun vierde jaar kiezen voor een zogenaamd Transition Year (TY) om hun interesses te verkennen. Dit is een tussenjaar voor scholieren waarin alleen de basisvakken Engels, Iers en wiskunde verplicht zijn. Scholen zijn verder vrij in wat ze hun leerlingen als mogelijkheden aanbieden. Het opdoen van werkervaring is een belangrijk onderdeel van het tussenjaar.

Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 3.

Uit tekst 3 blijkt dat het tussenjaar onder andere als doel heeft scholieren te socialiseren.

De Nederlandse overheid heeft een aantal instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden. Een daarvan is het overheidsinstrument: verzekeren tegen inkomensverlies.

Stel dat de Ierse overheid dezelfde overheidsinstrumenten heeft.

Vraag 20 2 punten

− Formuleer zelf bij een ander overheidsinstrument een maatregel die kan bevorderen dat alle scholieren op gelijke wijze kunnen deelnemen aan het tussenjaar.

  • Noem de naam van het gekozen overheidsinstrument.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een maatregel die kan bevorderen dat alle scholieren op gelijke wijze kunnen deelnemen aan het tussenjaar (1)
  • het noemen van een ander overheidsinstrument om sociale ongelijkheid te beïnvloeden (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Maatregel: de overheid zou scholen verplicht kunnen stellen om de werkervaringsplekken tijdens het tussenjaar te regelen voor scholieren, zodat afkomst geen rol kan spelen bij de invulling hiervan. / De overheid zou scholen kunnen verplichten enkel gratis extra activiteiten aan te bieden, zodat geld geen rol speelt bij het wel of niet kunnen meedoen aan de extra activiteiten van het tussenjaar. (1)
  • Deze maatregel valt binnen het overheidsinstrument onderwijsbeleid (gericht op het verminderen van verschillende vormen van sociale ongelijkheid). (1)

Opmerkingen: − Als de maatregel en het overheidsinstrument niet bij elkaar passen, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

− Aan een antwoord met het overheidsinstrument ‘verzekeren tegen inkomensverlies’ kan geen scorepunt worden toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Fluittaal

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In een aantal hooggelegen bergdorpen in afgelegen gebieden, zoals in Turkije, Griekenland en Spanje, maken bewoners al eeuwenlang gebruik van een gefloten taal met hoge tonen om over grote afstand met elkaar te communiceren. Wereldwijd zijn er zo’n zeventig fluittalen.

Deze talen raken in onbruik, onder meer door het gebruik van mobiele telefoons. Om fluittalen voor uitsterven te behoeden, staan fluittalen sinds december 2017 op de Werelderfgoedlijst.

tekst 1

Het geluid van de taal zonder woorden ebt langzaam weg in Turkije

Enkele tientallen mensen zijn het, meer niet. Vooral theeboeren uit Kuşköy, een dorpje hoog in de bergen aan de Turkse Zwarte Zeekust. Zij spreken een van de kleinste en meest zeldzame taaltjes ter wereld. Een taal zonder woorden. De boeren fluiten volledige zinnen met een kop en een staart. Zo spreken ze over een grote afstand met elkaar. Of liever: spraken. Want de klank van fluittonen is nog wel te horen in de dalen van Kuşköy, maar het geluid ebt langzaam weg. Over een of twee generaties kan het zomaar voorbij zijn. (…) In het verleden gebruikten mensen de taal vooral om elkaar naar het veld te roepen. “Om te komen helpen op het land, om thee te plukken”, zegt

Mehmet. “Maar ook voor dagelijkse dingen; er is een begrafenis, ga je mee naar de markt.” Hijzelf en zijn vriend Seref doen dat nog steeds, maar noodzakelijk is het niet meer. “Dit was natuurlijk allemaal in de tijd voor de mobiele telefoons.”

Toch hebben de mannen samen met een groepje liefhebbers plannen gemaakt om de taal te behouden. Met een belangrijk eerste succes: de erkenning van de fluittaal op de Werelderfgoedlijst, afgelopen december. Daarmee komt er mogelijk geld voor projecten die de taal nieuw leven in kunnen blazen. “Dit is in feite een erfenis van de mensheid”, zegt gouverneur¹⁾ Turan Ermis van de regio Görele, waar Kuşköy onder valt. “Uniek in de wereld, het moet behouden blijven”, vindt hij. (…)

bron: NOS, 2018

noot 1 gouverneur = bestuurder/regeringsleider van een deel van de staat (hier: een Turkse regio)

Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.

Tekst 1 gaat over de fluittaal in het Turkse bergdorp Kuşköy.

Gebruik regel 28 tot en met 41 van tekst 1.

De bewoners van het bergdorp Kuşköy zetten zich in om de Turkse fluittaal voor uitsterven te behoeden. Stel dat de bewoners een pressiegroep vormen en naar de gouverneur gaan voor overheidssteun om hun fluittaal te behouden.

Het barrièremodel is een model van politieke besluitvorming.

Vraag 3 2 punten

Leg uit dat de gouverneur de bewoners over de eerste barrière van het barrièremodel kan helpen. Gebruik in je uitleg:

  • de eerste barrière van het barrièremodel;
  • informatie uit regel 28 tot en met 41 van tekst 1.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat de gouverneur de bewoners over de eerste barrière van het barrièremodel kan helpen, met:

  • informatie uit regel 28 tot en met 41 van tekst 1 om de eerste barrière te illustreren (1)
  • een toepassing van de eerste barrière waaruit het erkend krijgen van een probleem blijkt (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat de gouverneur vindt dat de Turkse fluittaal behouden moet blijven (r. 40-41). (1)
  • Door het erkennen van het uitsterven van de Turkse fluittaal als probleem kan de gouverneur de bewoners over de eerste barrière van het barrièremodel helpen. (1)

Opmerking

Als het antwoord geen uitleg bevat, kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 2 Eindeloos ouderschap

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding

In 2017 verscheen het boek Eindeloos ouderschap van socioloog Herman Vuijsje en journalist Anneke Groen. In dit boek beschrijven zij het hedendaagse sociale verschijnsel dat ouders hun volwassen kinderen blijven bijstaan. De ouders die in het boek beschreven worden, behoren vooral tot de zogenoemde babyboomers, geboren vlak na de Tweede Wereldoorlog en volwassen geworden in de jaren zestig van de vorige eeuw.

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw maakte een toename van welvaart sociaaleconomische ontwikkelingen mogelijk. Deze sociaaleconomische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een verandering in de taakverdeling binnen het gezin. In de periode van de jaren zestig tot en met de jaren tachtig kunnen twee gezinstypen worden onderscheiden.

Gebruik regel 30 tot en met 59 van tekst 3.

De overheid heeft een aantal instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden, zoals onderwijsbeleid.

Vraag 10 2 punten

Leg uit welk instrument de overheid na de Tweede Wereldoorlog heeft ingezet om ouderen te ondersteunen. Gebruik in je uitleg:

  • een instrument van de overheid om sociale ongelijkheid te beïnvloeden;
  • een voorbeeld van het gekozen instrument van de overheid uit regel 30 tot en met 59 van tekst 3.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een uitleg met welk instrument de overheid na de Tweede Wereldoorlog ouderen ging ondersteunen, met het verzekeren tegen (bepaalde vormen van) inkomensverlies als instrument van de overheid (1)
  • AOW/basispensioen als voorbeeld van het gekozen instrument van de overheid uit regel 30 tot en met 59 van tekst 3 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De overheid verzekerde ouderen tegen inkomensverlies, wat een instrument van de overheid is om sociale ongelijkheid te beïnvloeden. (1)
  • In tekst 3 staat namelijk dat na de Tweede Wereldoorlog de AOW kwam (r. 35-37). (1)

Vraag 10 in het hele examen

Uit tekst 3 blijkt dat jongvolwassenen problemen ervaren op de arbeidsmarkt. Dat zij geen vaste baan kunnen krijgen is een sociaal probleem. In de drie grote politieke ideologieën staan verschillende actoren centraal bij het oplossen van sociale problemen, zoals de actor maatschappelijke organisaties in het confessionalisme.

Vraag 12 2 punten

Geef voor de twee andere politieke ideologieën aan welke andere actor centraal staat bij het oplossen van problemen op de arbeidsmarkt.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • marktpartijen/bedrijven/individu als actor bij het oplossen van het probleem baanonzekerheid onder jongvolwassenen volgens het liberalisme (1)
  • de overheid als actor bij het oplossen van het probleem van baanonzekerheid onder jongvolwassenen volgens het socialisme/de sociaaldemocratie (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • Volgens het liberalisme staan bedrijven centraal bij het oplossen van problemen op de arbeidsmarkt. (1)
  • Volgens het socialisme staat de overheid centraal bij het oplossen van problemen op de arbeidsmarkt. (1)

Vraag 12 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 3 Criminele hulpjes bij liquidaties

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de tabellen 2 en 3 en tekst 5 uit het bronnenboekje.

tekst 5

Schijt aan alles, behalve aan de eigen groep

(…) De gevaren voor omstanders lijken [criminele straatjongens] niets te kunnen schelen. En ook dat inmiddels tientallen uitvoerders hoge celstraffen hebben gekregen, of zelf zijn geliquideerd, lijkt ze niet af te schrikken. Schijt hebben aan alles en iedereen behalve aan je eigen groep, dat is een houding die [de nieuwe generatie criminelen] typeert. (…) [Criminoloog Jan Dirk de Jong] (…) deed veel onderzoek naar criminele straatjongens. “(…) Ze voelen zich achtergesteld, want ze groeien vaak op in arme probleemwijken en in probleemgezinnen. (…) Al jong krijgen ze te maken met allerhande hulpinstanties die zeggen dat er wat mis met ze is. (…)” Zo blijken veel daders zwakbegaafd, of kampen ze met (…) psychische problemen. Het resulteert in een afkeer van overheidsinstanties. De Jong: “Ze hebben van jongs af aan een batterij aan ervaring met hulpverleners en politie. Die is niet zelden negatief. Ze wantrouwen alles en iedereen van de overheid. (…)” Het resultaat is een groep die denkt niks te maken te hebben met deze maatschappij, stelt De Jong. Want die heeft ze toch niet veel meer te bieden dan wantrouwen en misschien, als je echt je best doet, een baantje als schoonmaker. (…) “De zwakkere broeders onder hen zijn daardoor kwetsbaar voor criminele ronselaars¹⁾.” (…) De

noot 1 ronselaar = iemand die mensen regelt slimmeriken weten op een heel vernuftige manier jongens te ronselen, loyaliteit wordt op een berekende manier opgebouwd, zegt De Jong. (…) “In de kern draait het om de waardering en ergens bij willen horen. Maar we moeten platte dingen ook niet uitsluiten. Het gaat ongetwijfeld ook om snel heel veel geld verdienen.” Wie veel geld heeft kan (…) bijvoorbeeld een Gucci-tasje voor heren kopen (650 euro) (…). De Jong: “Je bent zo een paar duizend euro kwijt voor één outfit. En dan heb je ook nog een dikke klok en een brommer nodig. Ze dragen die dure broek dan wel de hele week. (…) [Maar] als jouw groepje (…) vindt dat het Gucci-tasje of het bontkraagje een brevet van stoerheid is, draag je dat. Daarmee dwing je respect af.” Eenmaal geronseld kan het snel gaan. Want, zegt de politie, het gros van de daders lijkt vanuit het niets zo’n zwaar misdrijf te plegen. (…) “Voor het werk hier op straat putten de criminele kopstukken uit een reservoir straatschoffies die omhoog kijken en denken: dat wil ik ook”, zegt Jeroen Poelert [van de Landelijke Recherche]. “Die ‘soldaten’ zitten aan een lijntje: hier heb je 30 duizend euro, stap in een auto en schiet die en die dood.” Een liquidatie kan je in jouw kringetje eeuwige roem opleveren, stelt hij. (…)

bron: De Volkskrant, 2018

Inleiding

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie (WODC) publiceerde in 2017 een onderzoek van socioloog Van Gestel en criminoloog Verhoeven naar liquidaties in Nederland. Liquidaties zijn moorden, gepleegd door of in opdracht van leden van een criminele organisatie. De maatschappelijke verontwaardiging is bij liquidaties groot, omdat liquidaties meestal met bruut geweld in de openbare ruimte worden uitgevoerd. Volgens de onderzoekers is in de jaren tachtig van de vorige eeuw het aantal liquidaties gestegen vanaf het moment dat de internationaal georganiseerde smokkel van drugs groeit. Vanaf het jaar 2000 herkennen de onderzoekers in de liquidaties een proces van verruwing door de beschikbaarheid van zware vuurwapens en de inzet van nieuwe onervaren schutters uit criminele jeugdgroepen. Deze opgave gaat over ontwikkelingen in het aantal liquidaties en criminele straatjongeren als hulpjes bij liquidaties.

Gebruik de inleiding van deze opgave.

Of politieke vraagstukken daadwerkelijk op de politieke agenda komen, hangt af van een aantal factoren, zoals of er voldoende ruimte is op de politieke agenda.

Vraag 15 1 punt

Leg uit aan welke andere factor voor politieke agendavorming het vraagstuk liquidaties voldoet. Gebruik in je uitleg:

  • een factor voor politieke agendavorming;
  • informatie uit de inleiding van deze opgave.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een uitleg dat het vraagstuk liquidaties voldoet aan een factor voor politieke agendavorming, met de factor dat de situatie hevige emoties oproept / als ongewenst wordt ervaren door een groot aantal mensen en informatie uit de inleiding waaruit de gekozen factor blijkt.

voorbeeld van een juist antwoord:

Volgens de inleiding is de maatschappelijke verontwaardiging over liquidaties groot. Dat betekent dat het vraagstuk liquidaties hevige emoties oproept, wat een factor is voor politieke agendavorming.

Vraag 15 in het hele examen

Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.

Preventieve maatregelen zijn bedoeld om straatjongeren ervan te weerhouden de criminaliteit in te gaan. Voor de straatjongeren in tekst 5 bleken deze niet succesvol.

Preventieve maatregelen kunnen aansluiten bij de klassieke of de moderne school in het strafrecht.

Vraag 18 2 punten

Geef bij elke school van het strafrecht een voorbeeld van een preventieve maatregel uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • een voorbeeld uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5 van hoge straffen als preventieve maatregel vanuit de klassieke school (1)
  • een voorbeeld uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5 van speciale preventie/hulpverlening als preventieve maatregel vanuit de moderne school (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 5 staat dat de criminele straatjongeren zich niet laten weerhouden door hoge celstraffen (r. 3-7). Hoge straffen is een voorbeeld van een preventieve maatregel vanuit de klassieke school van het strafrecht. (1)
  • In tekst 5 staat dat de jongeren al jong te maken krijgen met hulpinstanties (r. 16-18). Hulpverlening is een voorbeeld van een preventieve maatregel vanuit de moderne school van het strafrecht. (1)

Vraag 18 in het hele examen

Gebruik regel 35 tot en met 73 van tekst 5.

Volgens criminoloog De Jong zijn sommige straatjongeren, de “zwakkere broeders” (regel 35), kwetsbaar voor de criminele ronselaars. Deze ronselaars beschikken over machtsbronnen.

Vraag 22 3 punten

Beredeneer dat criminele ronselaars met een affectieve machtsbron macht kunnen uitoefenen op straatjongeren. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van affectieve machtsbron en informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5;
  • de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5.
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat een redenering dat criminele ronselaars macht kunnen uitoefenen op straatjongeren, met:

  • informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5 waaruit een affectieve machtsbron blijkt (1)
  • een toepassing van een omschrijving van affectieve machtsbron (1)
  • een toepassing van het kernconcept macht en informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5 (1)

voorbeeld van een juist antwoord:

  • De ronselaars kunnen de straatjongeren het gevoel geven dat zij gewaardeerd worden en dat zij ergens bij horen, waarmee de ronselaars loyaliteit opbouwen (r. 40-44). (1)
  • Dat wil zeggen dat de ronselaars het vermogen hebben om straatjongeren emotioneel aan zich te binden, wat een affectieve machtsbron is. (1)
  • Met deze machtsbron kunnen de criminele ronselaars sommige straatjongeren ertoe aanzetten misdrijven te plegen, waarmee zij de handelingsmogelijkheden van deze straatjongeren beperken. Deze jongeren doen namelijk wat de ronselaars zeggen (r. 68-71). (1)

Opmerking

Als het antwoord geen redenering bevat, kan maximaal 2 scorepunten worden toegekend.

Vraag 22 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Oefenstemmen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

In de periode voor de verkiezingen organiseren sommige gemeenten oefendagen. Op deze dagen kunnen burgers in een stembureau oefenen met het uitbrengen van hun stem. Dit zogenoemde oefenstemmen is voor burgers die anders misschien niet of ongeldig gaan stemmen, omdat stemmen in het stembureau voor hen lastig is. Dit zijn bijvoorbeeld vluchtelingen, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met een taalachterstand.

Tekst 1 gaat over oefenstemmen voorafgaand aan de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen in 2023.

tekst 1

‘Je moet één bolletje inkleuren’

(…) Zodra het stembiljet van
statushouder¹ Ibrahim Demir (52) in
de verkeerde bus dreigt te belanden,
grijpt een stembureaumedewerker in.
5 ‘Niet in de rechter, de linker is voor
de waterschappen².’ Demir had het
hele stemproces – van het tonen van
zijn verblijfsdocument tot het
inkleuren van het juiste bolletje in het
10 hokje – tot dan toe vlekkeloos
volbracht, maar met de finish al in
zicht ging het toch nog bijna mis.
Gelukkig is dat vrijdagochtend in het
oefenstembureau in Arnhem geen
15 enkel punt. Het is daar juist de
bedoeling dat kiezers alle stappen
eens doorlopen, voordat ze
woensdag daadwerkelijk hun keuze
maken voor de Provinciale Staten- en
20 waterschapsverkiezingen.
Steeds meer gemeenten organiseren

voorafgaand aan verkiezingen dit
soort oefendagen. (…)
Vluchtelingen, maar ook kiezers met
25 een taalachterstand, autisme, een
lichamelijke handicap of licht
verstandelijke beperking, kunnen op
de verkiezingsdag namelijk allerlei
hobbels tegenkomen. Een slecht
30 begaanbaar stembureau, een
omgeving met te veel prikkels of een
onbegrijpelijk stembiljet: 2 miljoen
kiesgerechtigden lopen er bij het
stemmen tegenaan, blijkt uit cijfers
35 van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten. Het is voor sommigen
reden genoeg om thuis te blijven.
(…) ‘We denken dat oefendagen voor
sommige kiezers de drempels
40 kunnen wegnemen’, zegt de
Arnhemse burgemeester Ahmed
Marcouch. (…)

bron: volkskrant.nl, 2023

noot 1 statushouder = vluchteling met een verblijfsvergunning

noot 2 Tegelijkertijd met de verkiezingen voor de Provinciale Staten werden ook de waterschapsverkiezingen gehouden. Statushouders konden alleen voor de waterschappen stemmen.

Gebruik regel 24 tot en met 42 van tekst 1.

Er zijn twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie te onderscheiden.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer dat de gemeenten het oefenstemmen organiseren vanuit de ontwikkelingsvisie. Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van de ontwikkelingsvisie;
  • informatie uit regel 24 tot en met 42 van tekst 1 om de ontwikkelingsvisie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 1 blijkt dat sommige kiezers hobbels ondervinden, waardoor zij niet gaan stemmen (r. 24-29; r. 36-37). De gemeenten denken met de oefenstemdagen deze drempels (voor sommige kiezers) weg te kunnen nemen, zodat deze kiezers wel gaan stemmen (r. 38-40).
  • De gemeenten willen dus graag dat alle kiezers gaan en kunnen stemmen. Het (oefen)stemmen kan politieke kennis van de deelnemers bevorderen en bijdragen aan (bredere) politieke participatie. Politieke participatie als doel komt overeen met de ontwikkelingsvisie.

Vraag 3 in het hele examen

Gebruik tekst 1.

Vraag 4 2 punten

Beredeneer dat gemeenten met het organiseren van oefendagen op stembureaus de representativiteit van politieke besluiten kunnen vergroten. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
  • informatie uit tekst 1 om representativiteit te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat twee miljoen kiesgerechtigden tegen problemen aanlopen bij het stemmen, waardoor een deel van hen niet gaat stemmen (r. 32-37).
  • Als deze mensen (die niet gaan stemmen omdat ze tegen problemen aanlopen) door het oefenen toch gaan stemmen, dan zullen hun politieke standpunten beter vertegenwoordigd worden in de politieke besluitvorming waarin besluiten worden genomen voor de gehele bevolking. Dus kan de gemeente met het organiseren van oefendagen op stembureaus de representativiteit van politieke besluiten vergroten.

Vraag 4 in het hele examen

Gebruik figuur 1.

Stel dat de ontwikkeling die te zien is in figuur 1 verband houdt met het gezag dat mensen toekennen aan de gemeenteraad.

figuur 1

jaartalopkomst (%)
198673
199062
199466
199859
200258
200658
201054
201454
201855
202251

bron: Stichting Cito – Kiesraad, 2023

Vraag 5 2 punten

Beredeneer op basis van figuur 1 dat het gezag van de gemeenteraden de afgelopen veertig jaar is veranderd. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept gezag;
  • gegevens uit figuur 1 waaruit verandering blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit figuur 1 blijkt een daling in de opkomst tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in de periode van de jaren tachtig van de vorige eeuw tot in de jaren twintig van deze eeuw. Midden jaren tachtig heeft ruim 70% van alle kiesgerechtigden gestemd, terwijl begin jaren twintig ruim 50% gestemd heeft.
  • Het zou kunnen dat steeds meer burgers uit onvrede of desinteresse niet gaan stemmen, omdat zij de macht van de gemeenteraad niet meer als legitiem beschouwen. In dat geval is het gezag van de gemeenteraden afgenomen in de afgelopen veertig jaar.

Vraag 5 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Inkomensafhankelijke boetes?

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

Verkeersovertredingen worden in Nederland bestraft met standaardboetes. De hoogte van een standaardboete is afhankelijk van de ernst van het delict en is voor iedereen gelijk. Hoogleraar Elena Kantorowicz-Reznichenko van de Erasmus Universiteit Rotterdam pleit voor inkomensafhankelijke boetes. De hoogte van een inkomensafhankelijke boete is afhankelijk van de hoogte van het inkomen van de verkeersovertreder.

tekst 4

Moeten rijke mensen een hogere prijs betalen voor verkeersovertredingen?

(…) In verschillende Europese
landen wordt een inkomens-
afhankelijk boetesysteem
gehanteerd, waarbij overtredende
5 grootverdieners¹ hogere
verkeersboetes betalen dan
verkeersovertreders met een laag
inkomen. (…) Toch krijgt een
inkomensafhankelijk verkeersboete-
10 systeem geen voet aan de grond in
Nederland. Een gemiste kans
volgens Elena Kantorowicz-
Reznichenko, hoogleraar (…) aan
Erasmus School of Law en expert op
15 het gebied van inkomensafhankelijke
boetes.

(…) Standaard verkeersboetes zijn
volgens Kantorowicz-Reznichenko
makkelijk toe te passen en lijken op
20 het eerste gezicht eerlijk omdat ze
voor alle overtreders gelijk zijn.
Daarentegen (…), hoe armer de
overtreder, hoe meer van diens
inkomen wordt gebruikt om de
25 verkeersboete te betalen. Zo zou een
boete van 200 euro ongeveer 16%
uitmaken van het maandloon van
iemand die 1.200 euro per maand
verdient, en 2% voor iemand die
30 10.000 euro per maand verdient.
“Ten gevolge draagt de armere
persoon een zwaardere last voor
precies dezelfde overtreding dan de
rijkere persoon”, concludeert
35 Kantorowicz-Reznichenko.

Een ander voordeel van inkomens-
afhankelijke boetes dat Kantorowicz-
Reznichenko benadrukt, is het betere
vermogen om overtreders af te
40 schrikken: “Met de standaard
verkeersboete kan het ‘recht’ op
overtredingen eenvoudigweg worden
gekocht door degenen voor wie dit
bedrag verwaarloosbaar is. Door de
45 boete te koppelen aan het inkomen
van mensen kunnen zij beter worden
afgeschrikt om de wet te overtreden,
ongeacht hun inkomen en vermogen”
(…).

50 (…) Politieke partijen als de SP en de
ChristenUnie opperden het
inkomensafhankelijke systeem
enkele jaren geleden al, maar
ervoeren veel weerstand.

55 Deze weerstand tegen een dergelijk
boetemodel kan verschillende
redenen hebben, vertelt Kantorowicz-
Reznichenko. “Ten eerste brengt een
dergelijk systeem meer complexiteit
60 met zich mee dan de standaard-
boetes. In beginsel moet het inkomen
van elke overtreder in kaart worden
gebracht wanneer een boete wordt
opgelegd. Ten tweede zou de
65 informatie die nodig is om de juiste
boete te ontwerpen het recht op
privacy van het individu kunnen
schenden. Ten slotte maken
sommigen zich zorgen over te hoge
70 boetes voor de rijkste overtreders. Zo
kreeg een directeur van Nokia in
Finland meer dan 100.000 euro
boete voor een snelheids-
overtreding”, aldus Kantorowicz-
75 Reznichenko. (…)

bron: eur.nl, 2022

noot 1 grootverdiener = iemand met een hoog inkomen

Gebruik de inleiding van deze opgave.

Het strafrecht onderscheidt daadrecht en daderrecht.

Vraag 17 2 punten

a Leg uit bij welk type recht het geven van standaardboetes voor verkeersovertredingen past.

b Leg uit bij welk type recht het geven van inkomensafhankelijke boetes voor verkeersovertredingen past.

Gebruik voor a en b in je uitleg telkens:

  • een omschrijving van het begrip daadrecht of daderrecht;
  • informatie uit de inleiding van deze opgave waaruit het gekozen type recht blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

a In de inleiding staat dat bij standaardboetes de hoogte van de boete afhankelijk is van de ernst van het delict en voor iedereen gelijk is. Het daadrecht stelt de daad centraal en gaat uit van gestandaardiseerde sancties voor elke soort overtreding. Dus past het geven van standaardboetes bij het daadrecht.

b In de inleiding staat dat bij inkomensafhankelijke boetes de hoogte van de boete afhankelijk is van de hoogte van het inkomen van de verkeersovertreder. Het daderrecht houdt rekening met persoonskenmerken en de sociale omstandigheden van de dader, zoals de hoogte van het inkomen van de overtreder. Dus past het geven van inkomensafhankelijke boetes bij het daderrecht.

Vraag 17 in het hele examen

Gebruik regel 36 tot en met 49 van tekst 4.

Volgens Kantorowicz-Reznichenko schrikken inkomensafhankelijke boetes meer af dan standaardboetes. In regel 36 tot en met 49 van tekst 4 licht ze dit toe.

Vraag 19 2 punten

Verklaar met de rationele keuzetheorie dat voor mensen met een hoog inkomen de afschrikwekkende werking van standaardboetes klein is en ook dat de afschrikwekkende werking van inkomensafhankelijke boetes groter is. Gebruik in je verklaring:

  • bij beide soorten boetes een omschrijving van de rationele keuzetheorie;
  • bij beide soorten boetes informatie uit regel 36 tot en met 49 van tekst 4 om de rationele keuzetheorie te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Kantorowicz-Reznichenko stelt dat met standaardboetes overtredingen kunnen worden afgekocht door mensen met een (hoog) inkomen, voor wie het bedrag van de standaardboete verwaarloosbaar is (r. 40-44). Mensen voor wie het bedrag van een standaardboete onbeduidend is, zullen de baten van het overtreden van de wet, bijvoorbeeld ergens sneller aankomen wanneer zij te hard rijden, dus hoger inschatten/beschouwen dan de kosten, namelijk het krijgen van de standaardboete voor de overtreding (want die kosten zijn voor hen geen enkel probleem).
  • Een inkomensafhankelijke boete zal deze mensen (voor wie het bedrag van een standaardboete onbeduidend is) beter afschrikken (r. 44-49). Bij een inkomensafhankelijke boete zullen de kosten voor deze mensen veel hoger zijn (want hoe hoger het inkomen, hoe hoger de boete). De kans dat zij de baten van te hard rijden dan lager inschatten dan de kosten (een boete) is dan veel groter.

Vraag 19 in het hele examen

Gebruik regel 36 tot en met 49 van tekst 4.

In regel 36 tot en met 49 benoemt Kantorowicz-Reznichenko een voordeel van inkomensafhankelijke boetes ten opzichte van standaardboetes. Stel dat je wilt onderzoeken of dit genoemde voordeel klopt.

Vraag 20 3 punten

  • Formuleer een hypothese die je voorafgaand aan dit onderzoek zou kunnen stellen.
  • Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in je hypothese.
  • Formuleer een vraag die je in een enquête zou kunnen stellen om de afhankelijke variabele te meten.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Als een boete inkomensafhankelijk is, dan worden mensen met een hoog inkomen meer afgeschrikt om een strafbaar feit te begaan dan als er een standaardboete gegeven wordt. / Als een boete inkomensafhankelijk is, dan overtreden mensen met een hoog inkomen de wet minder vaak dan als er een standaardboete gegeven wordt.
  • onafhankelijke variabele: het type boete / inkomensafhankelijke boete of standaardboete; afhankelijke variabele: de mate waarin mensen met een hoog inkomen worden afgeschrikt om een strafbaar feit te begaan / de mate waarin mensen met een hoog inkomen de wet overtreden
  • Let je er met een inkomensafhankelijke boete meer op dat je binnen de snelheidslimiet blijft / geen verkeersovertreding begaat dan met de standaardboete?

Vraag 20 in het hele examen

Gebruik regel 17 tot en met 54 van tekst 4.

In tekst 4 staat dat het invoeren van inkomensafhankelijke boetes al eens is voorgesteld door onder meer de politieke partij SP. De SP kan gerekend worden tot de socialistische stroming.

Vraag 21 1 punt

Geef met een uitgangspunt van de socialistische stroming een argument tegen het systeem van standaardboetes. Gebruik in je antwoord:

  • een uitgangspunt van de socialistische stroming;
  • informatie uit regel 17 tot en met 54 van tekst 4 die je argument ondersteunt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

Een uitgangspunt van de socialistische stroming is gelijkheid en het systeem van standaardboetes vergroot de ongelijkheid tussen mensen met lagere en mensen met hogere inkomens. Voor eenzelfde overtreding draagt een armere persoon procentueel een zwaardere last dan een rijkere persoon (r. 25-34).

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik regel 50 tot en met 75 van tekst 4.

In de redenen voor de politieke weerstand tegen inkomensafhankelijke boetes is een andere politieke hoofdstroming dan de socialistische stroming te herkennen.

Vraag 22 2 punten

Geef met een uitgangspunt van deze andere politieke hoofdstroming een argument tegen het invoeren van inkomensafhankelijke boetes. Gebruik in je antwoord:

  • een uitgangspunt en de naam van deze andere politieke hoofdstroming;
  • informatie uit regel 50 tot en met 75 van tekst 4 om het gekozen uitgangspunt te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Het invoeren van inkomensafhankelijke boetes kan het recht op privacy van het individu schenden (r. 66-68).
  • Dat wil zeggen dat het invoeren van inkomensafhankelijke boetes aan individuele rechten raakt, wat een uitgangspunt van de liberale stroming is.

Vraag 22 in het hele examen

Gebruik de inleiding van deze vraag en regel 50 tot en met 75 van tekst 4.

In 2021 heeft de SP een motie ingediend om de mogelijkheden van inkomensafhankelijke boetes in Nederland nader te onderzoeken. Daarna heeft de Raad voor de rechtspraak hierover een rapport geschreven. De weerstand tegen inkomensafhankelijke boetes is echter groot, zoals uit tekst 4 blijkt.

Het barrièremodel is een model voor politieke besluitvorming. Het model onderscheidt vier barrières. Een daarvan is het (h)erkend krijgen van een wens, zoals een inkomensafhankelijk boetesysteem, als politiek probleem.

Vraag 23 2 punten

a Leg uit welke andere barrière is genomen met de motie van de SP. Gebruik in je uitleg informatie uit de inleiding van deze vraag.

b Beredeneer dat de eerstvolgende barrière lastig te nemen zal zijn. Gebruik in je redenering:

  • de naam van de eerstvolgende barrière die nog niet genomen is;
  • informatie uit regel 50 tot en met 75 van tekst 4 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

a De barrière die is genomen met de motie van de SP, is het toekennen van een hoge prioriteit aan de kwestie van inkomensafhankelijke boetes. Uit de inleiding van de vraag blijkt namelijk dat de SP een motie heeft ingediend om de mogelijkheden van inkomensafhankelijke boetes in Nederland nader te onderzoeken en dat er ook onderzoek heeft plaatsgevonden. Het onderwerp stond dus op de politieke agenda.

b De barrière ‘beslissen over (een beleidsmatige oplossing van) het probleem’ zal lastig te nemen zijn. Volgens Kantorowicz-Reznichenko maken sommigen zich zorgen over het schenden van het recht op privacy (r. 64-68). Een mogelijke schending van de privacy bemoeilijkt de beslissing over de inkomensafhankelijke boetes.

Vraag 23 in het hele examen

Het proces van politieke besluitvorming kan met het systeemmodel en met het barrièremodel geanalyseerd worden. Beide modellen benadrukken andere aspecten van politieke besluitvorming. Het barrièremodel legt de nadruk op een kernconcept in politieke besluitvorming.

Vraag 24 1 punt

Welk kernconcept wordt in het barrièremodel het meeste benadrukt?

  1. A institutionalisering
  2. B macht
  3. C rationalisering
  4. D representatie
  5. E representativiteit
  6. F sociale ongelijkheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 24 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Vechtafspraken

Opgavetekst

Criminologen hebben in 2017 onderzoek gedaan naar vechtafspraken, bijvoorbeeld van voetbalsupporters. Socioloog Wolsink en criminoloog Ferwerda hebben in 2021 een vervolgonderzoek gedaan naar dit verschijnsel.

Gebruik tekst 1.

In tekst 1 staat dat vechtgroepen door hun veranderde gedrag na 2017 uitgroeien tot een bedreiging van de openbare veiligheid.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen subjectieve en objectieve onveiligheid.

Vraag 2 2 punten

Beredeneer dat zowel de subjectieve als de objectieve onveiligheid toeneemt door het veranderde gedrag bij vechtafspraken na 2017.

Gebruik in je redenering:

  • een omschrijving van subjectieve onveiligheid;
  • een omschrijving van objectieve onveiligheid;
  • per vorm van onveiligheid informatie uit tekst 1.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat de gevechten tussen vechtgroepen sinds 2017 steeds vaker in de openbare ruimte plaatsvinden, zoals in woonwijken, waar de vechtgroepen niet afgezonderd zijn van onschuldige burgers (r. 51-56). Daardoor zal sinds 2017 het gevoel van onveiligheid bij burgers toegenomen zijn.
  • In tekst 1 staat dat burgers door het veranderde gedrag bij vechtafspraken na 2017 slachtoffer kunnen worden van het geweld van vechtgroepen (r. 56-59). Dat wil zeggen dat mensen sinds 2017 feitelijk een grotere kans hebben om slachtoffer te worden van criminaliteit door vechtgroepen.

Vraag 2 in het hele examen

Gebruik tekst 1.

Vraag 3 2 punten

Leg uit dat de politie de macht heeft om in te grijpen bij vechtafspraken.

Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept macht;
  • informatie uit tekst 1 om macht te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 1 staat dat het een afweging blijft voor de politie om in te grijpen bij vechtafspraken (r. 34-37), wat wil zeggen dat de politie het vermogen heeft om hulpbronnen in te zetten.
  • om bepaalde doelstellingen, namelijk openbare veiligheid (r. 28-29) te bereiken.

Opmerking: als het antwoord geen uitleg bevat, dan kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

In 2022 werden naar aanleiding van het vervolgonderzoek naar vechtafspraken in de Tweede Kamer vragen gesteld aan de minister van Justitie en Veiligheid. Een Kamerlid vroeg of de uitrusting van agenten nog wel voldoende toereikend is tegen dit soort professioneel geweld. De minister antwoordde: “Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de vraag of de ME voldoende middelen beschikbaar heeft. Recente grootschalige rellen en geweld tegen politie is hiervoor de aanleiding. Op basis van de uitkomsten van dat onderzoek wordt bekeken of andere uitrusting nodig is.”

In het systeemmodel bestaat de fase omzetting uit drie subfasen. Twee van deze subfasen zijn te herkennen in het antwoord van de minister tijdens het besluitvormingsproces over de uitrusting van een politie-eenheid, namelijk de ME.

Vraag 4 2 punten

Geef een van deze subfasen aan die te herkennen is in het antwoord van de minister.

Gebruik in je antwoord:

  • een subfase van de fase omzetting;
  • informatie uit de inleiding op de vraag waaruit de gekozen subfase blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

In het antwoord van de minister is de subfase van beleidsvoorbereiding te herkennen. In de inleiding op de vraag staat namelijk dat de minister een onderzoek laat doen naar de vraag of de ME voldoende middelen beschikbaar heeft.

of

In het antwoord van de minister is de subfase van beleidsbepaling te herkennen. In de inleiding op de vraag staat namelijk dat volgens de minister op basis van de uitkomsten bekeken wordt of andere uitrusting nodig is.

Vraag 4 in het hele examen

Gebruik tekst 2.

tekst 2: Informatie over vechtafspraken en de strategie van de politie

(…) De informatiepositie van de
politie ten aanzien van
vechtafspraken is beperkt. De politie
focust zich in en rondom het stadion
5 dan ook op signalen die kunnen
duiden op een geplande
vechtafspraak. (…) Wanneer
dergelijke informatie bekend is, blijkt
uit (…) interviews dat de strategie
10 verschillend is tussen de
verschillende politieteams. Over het
algemeen zijn er twee strategieën
van elkaar te onderscheiden.
Allereerst kan er voor worden
15 gekozen om een vechtafspraak stuk
te maken indien bekend is dat deze
plaats gaat vinden. Hiervoor probeert
de politie aanwezig te zijn op de
betreffende locatie, bijvoorbeeld door
20 te posten op verscheidene stations in
de stad (…). (…) De tweede strategie
betreft het inzichtelijk maken welke
personen participeren in de
vechtafspraken en hen op heterdaad
25 aanhouden. Er wordt dan gekozen
om de vechtafspraak door te laten
gaan om vervolgens herkenningen te
doen op basis van observaties, foto’s
en films. (…) Door deze werkwijze
30 zijn er al een aantal mannen
veroordeeld voor strafbare feiten wat
zijn weerslag heeft op anderen.

bron: Wolsink & Ferwerda, 2022

De overheid combineert preventief en repressief beleid bij de criminaliteitsbestrijding. Deze beide vormen van beleid zijn herkenbaar in de strategieën die de politie hanteert om de vechtafspraken te bestrijden.

Vraag 5 2 punten

Leg uit dat in de strategieën van de politie om de vechtafspraken te bestrijden preventief beleid en repressief beleid te herkennen zijn.

Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van preventief beleid;
  • een omschrijving van repressief beleid;
  • per soort beleid informatie uit tekst 2.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 2 blijkt dat de politie met de ene/eerste strategie aanwezig is op de betreffende locatie van de vechtafspraak om te voorkomen dat de vechtafspraak ook echt doorgaat (r. 14-19), oftewel de politie richt zich op het voorkomen van criminaliteit. Dus is in deze strategie van de politie preventief beleid te herkennen.
  • Uit tekst 2 blijkt dat de politie met de andere/tweede strategie de deelnemers aan vechtafspraken op heterdaad betrapt of opspoort via foto’s en films (r. 21-29), oftewel de politie richt zich op het opsporen van daders om hen te kunnen laten veroordelen voor strafbare feiten. Dus is in deze strategie van de politie repressief beleid te herkennen.

Vraag 5 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Jongerenpartij

Opgavetekst

Daniël van Duijn van de Jongeren Partij (DJP) wilde als lijsttrekker meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021.

Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 4.

tekst 4: Jacht op jonge kiezer geopend

“Er is een partij voor de dieren,
ouderen en gelovigen. Maar een
jongerenpartij kennen we niet. De tijd
is er nu rijp voor”, zegt Daniël van
5 Duijn, lijsttrekker van De
Jongerenpartij. “De machteloosheid
bij jongeren is groter dan ooit door
corona.”1) Heeft de partij kans van
slagen? (…)
10 “Jongeren gaan van heel veel
problemen last krijgen waar de
huidige politici niets aan doen”, zegt
Daniël van Duijn. De kersverse
lijsttrekker van De Jongeren Partij
15 (DJP) somt een rijtje op: “Denk aan
woningnood. Moeite om een baan te
krijgen. Groeiende eenzaamheid. En
jongeren worden onevenredig hard
geraakt door de coronamaatregelen.
20 Daar gaan wij wat aan doen.”
Aan enthousiasme ontbreekt het de
29-jarige Van Duijn niet. En ook niet
aan goede kuiten. Acht dagen lang
fietst de lijsttrekker door het land om
25 de jongere kiezer te ontmoeten. “Ik
ga 800 kilometer fietsen om
gesprekken te voeren. Van studenten
tot relschoppers.” En natuurlijk gaat
hij de jongeren ervan overtuigen dat
30 ze naar de stembus moeten voor de
Tweede Kamerverkiezingen. “Het
liefst een stem op mijn partij. Maar
belangrijker is dat ze gaan stemmen.” (…)
[Jongeren zijn] relatief slechte
35 stemmers. Elke verkiezing opnieuw
blijkt dat jongeren tussen de 18 en 24
jaar van alle leeftijdscategorieën het
minst stemmen. Ondanks de hoge
opkomst bij de Tweede
40 Kamerverkiezingen van 2017 (ruim
80 procent) bleef een op de drie
jonge stemmers thuis, blijkt uit cijfers
van onderzoeksbureau Ipsos. (…)
Lijsttrekker Van Duijn beseft dat.
45 Vanwege corona denkt hij zelfs dat
jongeren nog minder interesse
hebben in politiek. “Vanwege corona
zijn de scholen dicht en worden ze
minder met politiek geconfronteerd.
50 Veel jongeren zijn wel klaar met het
nieuws, omdat het alleen maar over
corona gaat.” Aan de andere kant: de
behoefte om serieus genomen te
worden groeit. Volgens Van Duijn is
55 de afstand tussen de Tweede Kamer
en jongeren groot. “Neem de
gemiddelde leeftijd in de Kamer. Die
is 47 jaar. Er is maar één Kamerlid
onder de 30. De onderwerpen zijn
60 vaak ook oubollig en worden vanuit
een verouderde visie behandeld.” (…)
Hij gelooft in zijn
verkiezingsprogramma dat hij na
gesprekken met studenten-
65 verenigingen en jongeren uit
Amsterdam-Zuidoost heeft gemaakt. (…)
“We zijn (…) voor een
basisbeurs. Betaalde stages en
werkervaringsplekken. Een forse
70 boete op etnisch profileren en een
minister voor gelijke behandeling.” (…)

“Jongeren gaan van heel veel problemen last krijgen waar de huidige politici niets aan doen”, zegt Daniël van Duijn. De kersverse lijsttrekker van De Jongeren Partij (DJP) somt een rijtje op: “Denk aan woningnood. Moeite om een baan te krijgen. Groeiende eenzaamheid. En jongeren worden onevenredig hard geraakt door de coronamaatregelen. Daar gaan wij wat aan doen.”

Aan enthousiasme ontbreekt het de 29-jarige Van Duijn niet. En ook niet aan goede kuiten. Acht dagen lang fietst de lijsttrekker door het land om de jongere kiezer te ontmoeten. “Ik ga 800 kilometer fietsen om gesprekken te voeren. Van studenten tot relschoppers.” En natuurlijk gaat hij de jongeren ervan overtuigen dat ze naar de stembus moeten voor de Tweede Kamerverkiezingen. “Het liefst een stem op mijn partij. Maar belangrijker is dat ze gaan stemmen.” (…)

[Jongeren zijn] relatief slechte stemmers. Elke verkiezing opnieuw blijkt dat jongeren tussen de 18 en 24 jaar van alle leeftijdscategorieën het minst stemmen. Ondanks de hoge opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 (ruim 80 procent) bleef een op de drie jonge stemmers thuis, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Ipsos. (…)

Lijsttrekker Van Duijn beseft dat. Vanwege corona denkt hij zelfs dat jongeren nog minder interesse hebben in politiek. “Vanwege corona zijn de scholen dicht en worden ze minder met politiek geconfronteerd. Veel jongeren zijn wel klaar met het nieuws, omdat het alleen maar over corona gaat.” Aan de andere kant: de behoefte om serieus genomen te worden groeit. Volgens Van Duijn is de afstand tussen de Tweede Kamer en jongeren groot. “Neem de gemiddelde leeftijd in de Kamer. Die is 47 jaar. Er is maar één Kamerlid onder de 30. De onderwerpen zijn vaak ook oubollig en worden vanuit een verouderde visie behandeld.” (…)

Hij gelooft in zijn verkiezingsprogramma dat hij na gesprekken met studentenverenigingen en jongeren uit Amsterdam-Zuidoost heeft gemaakt. (…) “We zijn (…) voor een basisbeurs. Betaalde stages en werkervaringsplekken. Een forse boete op etnisch profileren en een minister voor gelijke behandeling.” (…)

bron: RTL Nieuws, 2021

De jongerenpartij van Van Duijn kan gezien worden als een single-issue-partij. Single-issue-partijen hebben kenmerken van een pressiegroep en van een politieke partij. Pressiegroepen en politieke partijen hebben allebei als kenmerk dat ze proberen om invloed uit te oefenen op politieke besluitvorming.

Vraag 10 2 punten

  • Geef aan welk ander kenmerk van een pressiegroep te herkennen is in de jongerenpartij. Gebruik in je antwoord informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 4.
  • Geef aan welk ander kenmerk van een politieke partij te herkennen is in de jongerenpartij. Gebruik in je antwoord informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 4.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 4 staat dat de jongerenpartij zich richt op problemen die jongeren raken (r. 10-20). Dus komt de jongerenpartij op voor deelbelangen, wat een kenmerk is van een pressiegroep.
  • In tekst 4 staat dat Van Duijn wil dat jongeren gaan stemmen op zijn partij (r. 31-32). Dus zijn er kandidaten van zijn partij voor de verkiezingen, wat een kenmerk is van een politieke partij.

Vraag 10 in het hele examen

Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 4.

Vraag 11 2 punten

Beredeneer dat Van Duijn wil deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen om de representativiteit van jongeren in de Tweede Kamer te verbeteren.

Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
  • informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 4 waaruit representativiteit blijkt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit tekst 4 blijkt dat Van Duijn aan de Tweede Kamerverkiezingen wil deelnemen, omdat jongeren volgens hem last krijgen van allerlei problemen waar de huidige politici niets aan doen, zoals woningnood, en waar zijn politieke partij vanuit de Tweede Kamer iets aan kan gaan doen (r. 10-20).
  • Dat wil zeggen dat volgens Van Duijn de huidige politieke besluiten onvoldoende overeenkomen met de vraagstukken van jongeren, de groep die Van Duijn met zijn jongerenpartij in de Tweede Kamer wil vertegenwoordigen. Dus wil Van Duijn aan de Tweede Kamerverkiezingen deelnemen om de representativiteit van jongeren in de Tweede Kamer te verbeteren.

Vraag 11 in het hele examen

Gebruik regel 34 tot en met 71 van tekst 4.

Politieke partijen vervullen verschillende functies. Een daarvan is de aggregatiefunctie.

Vraag 14 2 punten

Leg uit dat de jongerenpartij van Van Duijn de aggregatiefunctie vervult. Gebruik in je uitleg informatie uit regel 34 tot en met 71 van tekst 4 waaruit de aggregatiefunctie blijkt.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • De jongerenpartij van Van Duijn vervult de aggregatiefunctie van politieke partijen, omdat voor het verkiezingsprogramma van zijn partij wensen en eisen van jongeren bij elkaar gebracht zijn.
  • In tekst 4 staat namelijk dat Van Duijn het verkiezingsprogramma van zijn jongerenpartij heeft gemaakt na gesprekken met studentenverenigingen en jongeren uit Amsterdam-Zuidoost, bijvoorbeeld over een basisbeurs en etnisch profileren (r. 63-71).

Vraag 14 in het hele examen

Gebruik regel 34 tot en met 71 van tekst 4.

Vraag 15 2 punten

Beredeneer of de oprichting van de jongerenpartij van Van Duijn bij democratisering past.

Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept democratisering;
  • informatie uit regel 34 tot en met 71 van tekst 4 om democratisering te illustreren.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 4 staat dat de behoefte van jongeren om serieus genomen te worden groeit (r. 52-54). Dat wil zeggen dat jongeren een grotere inspraak in de politiek willen, volgens Van Duijn. Met de jongerenpartij van Van Duijn kunnen jongeren ten opzichte van ouderen meer inspraak krijgen.
  • Dat wil zeggen dat de machtsverhoudingen in de Tweede Kamer kunnen veranderen tussen de ouderen en degenen met minder macht, namelijk de jongeren. In tekst 4 staat namelijk dat de afstand groot is tussen de Tweede Kamer en de jongeren (r. 55-56), wat dus kan veranderen met de oprichting van de jongerenpartij van Van Duijn. Dus is in de oprichting van de jongerenpartij van Van Duijn democratisering te herkennen.

of

  • In tekst 4 staat dat uit onderzoek blijkt dat jongeren slechte stemmers zijn (r. 34-43). Als jongeren niet op de jongerenpartij van Van Duijn gaan stemmen, dan zullen zij geen grotere inspraak krijgen ten opzichte van ouderen.
  • Dat wil zeggen dat de machtsverhoudingen in de Tweede Kamer niet zullen veranderen tussen de ouderen en degenen met minder macht, namelijk de jongeren. In tekst 4 staat dat er maar één Kamerlid is van onder de dertig jaar (r. 58-59), wat dus niet zal veranderen met de oprichting van de jongerenpartij van Van Duijn. Dus is in de oprichting van de jongerenpartij van Van Duijn geen democratisering te herkennen.

Opmerking: als het antwoord geen redenering bevat, dan kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 15 in het hele examen

Gebruik de inleiding van de vraag.

De Kiesraad is verantwoordelijk voor de verkiezingen in Nederland, zoals de Tweede Kamerverkiezingen van 2021. In de aanloop naar deze verkiezingen constateerde de Kiesraad dat een aantal partijen ‘verzuimen’, waaronder de jongerenpartij van Van Duijn. Bij ‘verzuimen’ ontbreekt bijvoorbeeld een bepaald aantal ondersteuningsverklaringen. Een ondersteuningsverklaring is een schriftelijke verklaring van een kiesgerechtigde dat deze de deelname van de politieke partij aan de verkiezingen steunt. Deze ondersteuningsverklaringen zijn nodig wanneer de partij voor het eerst deelneemt aan de verkiezingen. Omdat niet alle ‘verzuimen’ zijn hersteld, mocht de jongerenpartij van Van Duijn niet deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.

Vraag 16 2 punten

Leg uit dat de Kiesraad de jongerenpartij van Van Duijn heeft uitgesloten van de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, omdat deelname aan de verkiezingen geïnstitutionaliseerd is.

Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
  • informatie uit de inleiding van de vraag.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • Uit de inleiding van de vraag blijkt dat voor deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen door een nieuwe politieke partij geformaliseerde regels gelden, bijvoorbeeld dat nieuwe politieke partijen om mee te kunnen doen aan de verkiezingen een bepaald aantal ondersteuningsverklaringen van kiesgerechtigden aanleveren.
  • Nieuwe politieke partijen die niet aan dergelijke regels kunnen voldoen, zoals de jongerenpartij van Van Duijn, worden door de Kiesraad uitgesloten van de Tweede Kamerverkiezingen. Dat wil zeggen dat het gedrag van politieke partijen die willen deelnemen aan de verkiezingen, gereguleerd wordt door de Kiesraad. Dus kon de jongerenpartij van Van Duijn niet deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.

Opmerking: als het antwoord geen uitleg bevat, dan kan maximaal 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 16 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Schoolbussen in Toulouse

Opgavetekst

Deze opgave gaat over een schoolbusproject van de Franse stad Toulouse. De jongeren uit de armste buitenwijken van Toulouse worden elke dag met de schoolbus naar scholen in de meer welvarende wijken van de stad gebracht.

Gebruik regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

In bijvoorbeeld Nederland en Frankrijk hebben overheden een aantal instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden. Een van die instrumenten is onderwijsbeleid.

Vraag 19 1 punt

Geef aan welk ander overheidsinstrument te herkennen is in het schoolbusproject. Gebruik in je antwoord informatie uit regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

In tekst 5 staat dat de armste wijken in Toulouse deelnemen aan het schoolbusproject (r. 1-9). Dus is in het schoolbusproject het overheidsinstrument wijkgericht achterstandsbeleid te herkennen.

Vraag 19 in het hele examen

Gebruik regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

Net als in Nederland zijn in Frankrijk de politieke hoofdstromingen te herkennen in de politiek.

Vraag 20 2 punten

Geef aan bij welke twee uitgangspunten van de sociaaldemocratische stroming het schoolbusproject in Toulouse aansluit. Gebruik in je antwoord per uitgangspunt informatie uit regel 1 tot en met 25 van tekst 5.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord:

  • In tekst 5 staat dat politicus Méric met het schoolbusproject de kinderen uit de buitenwijken van Toulouse naar scholen in het welvarende centrum brengt om hen betere, namelijk meer gelijke, kansen te bieden om op school te slagen (r. 17-25), waarin het sociaaldemocratische uitgangspunt gelijkheid te herkennen is.
  • Volgens tekst 5 heeft de overheid de scholen uit de buitenwijken, die de slechtste schoolprestaties hadden, gesloten en schoolbussen ingezet (r. 9-16), waarin het sociaaldemocratische uitgangspunt sturende overheid te herkennen is.

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 1: vTaiwan

Opgavetekst

tekst 3 Hoe Taiwanese ‘civic hackers’ hielpen om een nieuwe manier te vinden om het land te besturen

(…) Hoe kon de regering van Taiwan beter leren luisteren? Om die vraag te beantwoorden, wendde Taiwan zich niet tot de gebruikelijke partijen, [5] zoals lobbyisten of politieke adviseurs. In plaats daarvan (...) reisden regeringsambtenaren naar een levendige collegezaal van een universiteit om de hulp in te roepen [10] van een groep waar weinigen het bestaan van kenden: de ‘civic hackers’1).

Taiwans ‘civic hackers’ waren georganiseerd rond een collectief [15] zonder leider genaamd g0v (uitgesproken als ‘gov zero’). Velen van hen geloofden in radicale transparantie, in het zichtbaar maken van ondoorzichtige processen en in [20] het idee dat iedereen die geraakt wordt door een beslissing erover moet kunnen meepraten. (...) Leden van g0v traden toe tot de regering, en een van haar leden, Audrey Tang, [25] werd de digitale minister van het land. (...)

Volgens g0v was het probleem van de politiek in wezen een informatieprobleem. Verkiezingen [30] werden niet vaak genoeg georganiseerd om wetgevers een idee te geven van wat de mensen wilden. En stemmingen, referenda, verkiezingen en debatten verdelen [35] het volk vaak in tweeën. Ze hadden geen manier nodig om verdeeldheid te meten, maar juist om consensus te bereiken. (…)

Het antwoord van de ‘civic hackers’ [40] werd vTaiwan genoemd. (De ‘v’ staat voor virtueel.) (…) Het platform nodigt burgers uit in een online ruimte voor debat waarnaar politici luisteren en waarmee zij rekening houden bij het [45] uitbrengen van hun stem. De regering startte een nieuw vTaiwan-proces over een politieke kwestie waarover zij nadacht en Taiwanezen met heel veel [50] verschillende meningen namen online deel aan de discussie.

Cruciaal was echter dat de deelnemers zich in een geheel nieuw soort online ruimte bevonden – exact [55] het tegenovergestelde van die van sociale media die conflict aanmoedigen. vTaiwan gebruikte een platform genaamd Polis, ontworpen door technologen uit Seattle (…). Net [60] als elk ander platform voor sociale media, laat Polis iedereen zijn mening over de kwestie met iedereen delen en het eens of oneens zijn met anderen. Maar daar houdt de [65] gelijkenis op.

Aan het begin van het debat tekende Polis een kaart waarop alle verschillende punten van overeenstemming en tegenspraak [70] waren aangegeven. Wanneer mensen hun mening gaven, werden niet zozeer de opmerkingen die de meeste verdeeldheid zaaiden uitgelicht, maar werden die opmerkingen het meest zichtbaar gemaakt, die overeenkomsten vertoonden – overeenkomsten niet alleen binnen hun eigen kleine groep van ideologische medestanders, [75] maar ook met andere groepen. Verdeeldheid-zaaiende uitspraken, (…) provocaties – deze werden gewoon niet zichtbaar.

“Mensen besteden zo veel meer tijd [85] aan het ontdekken van hun overeenkomsten dan aan het uitvechten van elk detail van een specifiek onderwerp,” zegt Audrey Tang. “Steevast vinden we binnen [90] drie of vier weken een vorm waarin de meeste mensen het eens zijn over de meeste stellingen.” Ze ontdekten dat het herontwerpen van de online ruimte een diepere menselijke [95] waarheid liet zien. In de politiek besteden mensen de meeste tijd aan waar ze het oneens over zijn. Maar als je consensus in een spel verwerkt, maak je punten van [100] eenheid zichtbaar die voorheen verborgen bleven.

Al snel werd vTaiwan kwestie na kwestie toegepast, vooral op die welke met technologie te maken [105] hadden, en telkens kwam een verborgen consensus aan het licht. Tijdens een heftig debat over Uber-regulering, bijvoorbeeld, bleek dat iedereen eigenlijk alleen maar om [110] veiligheid gaf. (…)

Het meest waardevol was dat door ruis en verdeeldheid weg te nemen, vTaiwan uitkomsten creëerde waar de regering daadwerkelijk iets mee [115] kon. Het vormde de kern van een tiental wetten en regels die nu in Taiwan worden doorgevoerd, op van alles, van wraakporno tot regulering van financiële technologie. En er [120] staan er nog meer op stapel.

noot 1 Civic hackers zijn mensen die bereid zijn om samen te werken met anderen om, vaak met behulp van data en technologie, uitdagingen en problemen aan te pakken die van belang zijn voor buurten, steden en het land. (naar: digital.gov)

bron: The Guardian, september 2020

Vraag 11 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 38 van tekst 3. De civic hackers van g0v hebben vTaiwan ontwikkeld.

Beredeneer dat de keuze voor het ontwikkelen van vTaiwan een ideologische keuze is. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept ideologie;
  • informatie uit regel 1 tot en met 38 van tekst 3 waaruit het kernconcept ideologie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Geeft informatie uit regel 1 tot en met 38 van tekst 3 waaruit ideeën over de meest wenselijke politieke/maatschappelijke verhoudingen blijken (radicale transparantie en inspraak bij besluiten voor iedereen die door die besluiten geraakt wordt; r. 16-22). (1p)
  • Past de omschrijving van het kernconcept ideologie toe: ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Gebruik regel 39 tot en met 83 van tekst 3.

Bij het omgaan met conflicten kunnen twee modellen voor onderhandelen worden onderscheiden.

Leg uit welk model te herkennen is in de manier waarop vTaiwan werkt. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het genoemde model;
  • informatie uit regel 39 tot en met 83 van tekst 3 waaruit dat kenmerk blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de manier waarop vTaiwan werkt het harmoniemodel te herkennen is, met een toepassing van het kenmerk van het harmoniemodel dat het bereiken van consensus centraal staat. (1p)
  • Geeft informatie uit regel 39 tot en met 83 van tekst 3 waaruit dat kenmerk (gericht op het bereiken van consensus) blijkt: opmerkingen die overeenkomsten vertoonden werden het meest zichtbaar gemaakt, ook over groepen heen (r. 70-80). (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Gebruik regel 39 tot en met 83 van tekst 3.

Leg uit dat deelnemers aan vTaiwan macht hebben. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept macht;
  • informatie uit regel 39 tot en met 83 van tekst 3 waaruit het kernconcept macht blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Past ‘het inzetten van hulpbronnen’ uit de omschrijving van het kernconcept macht toe, met informatie uit regel 39 tot en met 83 (burgers kunnen op vTaiwan hun standpunten rondom politieke kwesties kenbaar maken; r. 41-43). (1p)
  • Legt uit dat deelnemers macht hebben, met een toepassing van ‘het bereiken van doelstellingen’ / ‘het beperken of vergroten van handelingsmogelijkheden’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit regel 39 tot en met 83 (politici houden rekening met de standpunten bij het uitbrengen van hun stem en beïnvloeden zo de besluitvorming; r. 43-45). (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

Gebruik regel 39 tot en met 120 van tekst 3.

In tekst 3 wordt beschreven dat de Taiwanese overheid voor meerdere politieke kwesties gebruik heeft gemaakt van vTaiwan.

Leg uit dat het gebruik van vTaiwan heeft bijgedragen aan democratisering. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept democratisering;
  • informatie uit regel 39 tot en met 120 van tekst 3 waaruit democratisering blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het gebruik van vTaiwan heeft bijgedragen aan democratisering, met een toepassing van het kernconcept democratisering (de machtsverhoudingen tussen regering/politici en burgers zijn veranderd, omdat burgers via vTaiwan meer inspraak in politieke kwesties of bij de totstandkoming van wet- en regelgeving hebben gekregen). (1p)
  • Geeft informatie uit regel 39 tot en met 120 van tekst 3 waaruit democratisering blijkt (politici houden rekening met de standpunten van burgers op vTaiwan, r. 41-45, en de uitkomsten van vTaiwan vormden de kern van een tiental wetten en regels, r. 115-117). (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Gebruik regel 39 tot en met 120 van tekst 3.

In tekst 3 wordt beschreven dat de Taiwanese overheid voor meerdere politieke kwesties gebruik heeft gemaakt van vTaiwan.

Beredeneer dat de representativiteit van politieke besluiten kan toenemen door het gebruik van vTaiwan bij politieke besluitvorming. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
  • informatie uit regel 39 tot en met 120 van tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Geeft informatie uit regel 39 tot en met 120 van tekst 3 die de redenering ondersteunt (vTaiwan gaf uitkomsten over politieke kwesties, op basis waarvan de regering wetten en regels heeft ontworpen; r. 111-117). (1p)
  • Redeneert dat de representativiteit van politieke besluiten kan toenemen door het gebruik van vTaiwan, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (het standpunt waar de meeste burgers zich in kunnen vinden, wordt overgenomen door hun vertegenwoordigers, waardoor standpunten van vertegenwoordigers en vertegenwoordigden meer overeenkomen). (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Gebruik tekst 3.

We onderscheiden twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie.

a. Leg uit dat gebruikmaken van vTaiwan bij politieke besluitvorming past bij de instrumentele visie. Gebruik in je uitleg:

  • het doel van politieke participatie volgens de instrumentele visie;
  • informatie uit tekst 3.

b. Noem de naam van de andere visie op de wenselijkheid van politieke participatie en geef aan wat het doel van politieke participatie volgens deze visie is.

Bekijk het antwoord
  • a. Legt uit dat het gebruikmaken van vTaiwan bij politieke besluitvorming past bij de instrumentele visie, met een toepassing van het doel van politieke participatie volgens de instrumentele visie en informatie uit tekst 3 (vTaiwan geeft uitkomsten op basis van bereikte consensus en de regering houdt daar bij wet- en regelgeving rekening mee; r. 111-117; vTaiwan is een middel dat bijdraagt aan beter beleid of aan de acceptatie van beleid). (1p)
  • b. Noemt de ontwikkelingsvisie en het doel van politieke participatie volgens die visie, waaruit blijkt dat politieke participatie volgens de ontwikkelingsvisie een doel op zichzelf is (wanneer burgers betrokken zijn bij politieke kwesties, nemen hun kennis, kunde en zelfvertrouwen om te participeren toe). (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Gebruik tekst 3.

Het systeemmodel beschrijft het proces van politieke besluitvorming en bestaat uit verschillende fasen. Een van deze fasen is de fase van invoer.

Leg uit in welke andere fase van het systeemmodel vTaiwan wordt ingezet. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en omschrijving van een fase van het systeemmodel;
  • informatie uit tekst 3 waaruit deze fase blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt en past de omschrijving toe van de fase van omzetting/conversie als fase waarin vTaiwan wordt ingezet (vTaiwan wordt ingezet om de wensen en eisen van burgers rondom een politieke kwestie om te zetten in beleid). (1p)
  • Legt uit dat vTaiwan in de fase van omzetting/conversie wordt ingezet, met informatie uit tekst 3 waaruit deze fase blijkt (het initiatief komt van de regering; r. 45-51; de uitkomsten, de gemeenschappelijke wensen van burgers, gebruikt de regering om beleid te maken; r. 113-115). (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Gebruik tekst 3.

vTaiwan is geen politieke partij, maar voorziet wel in een aantal functies die politieke partijen hebben. We onderscheiden verschillende functies van politieke partijen, zoals de functie van articulatie en de functie van aggregatie.

Beredeneer in welke twee andere functies van politieke partijen vTaiwan voorziet. Gebruik in je redenering:

  • de naam en omschrijving van twee andere functies van politieke partijen;
  • per functie informatie uit tekst 3 waaruit deze functie blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat vTaiwan in de functie van communicatie voorziet, met een toepassing van deze functie en informatie uit tekst 3 (vTaiwan is een intermediair tussen burgers en de regering; r. 41-51). (1p)
  • Redeneert dat vTaiwan in de functie van mobilisatie/participatie voorziet, met een toepassing van deze functie en informatie uit tekst 3 (vTaiwan nodigt burgers uit om hun standpunten kenbaar te maken; r. 41-45). (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Recidive onder jeugdige daders

Opgavetekst

tekst 4 Verschil in recidive (…) onder jeugdigen

Risicofactoren voor recidive
(…) Het huishouden waarin jeugdige daders wonen na het plegen van het delict waarvoor ze zijn veroordeeld (…) [5] hangt samen met recidive. Jeugdigen in eenoudergezinnen (…) en in gezinnen met veel broers of zussen hebben (…) een hoger recidiverisico. Ook jeugdigen met [10] een tienermoeder hebben een hoger recidiverisico. Deze gezinskenmerken hangen samen met minder ouderlijk toezicht, wat de kans op jeugdcriminaliteit vergroot. Maatregelen die (juist deze) [15] gezinnen ondersteunen bij de opvoeding kunnen daarom mogelijk recidive voorkomen. Jeugdigen die werken of die een [20] opleiding volgen, hebben (…) een lager recidiverisico dan jeugdigen die niet op school zitten of niet werken. Ook onder voortijdig schoolverlaters is de recidive hoger. (…) [25] Maatregelen die ervoor zorgen dat jeugdigen naar school gaan of werken, kunnen daarom mogelijk jeugdcriminaliteit en recidive voorkomen. Ook specifieke [30] maatregelen die jeugdigen helpen bij het vinden en behouden van een opleiding, stage of baan kunnen waarschijnlijk recidive voorkomen.

Ongelijke ontwikkeling
[35] (…) Onder jeugdigen met eerdere delicten was de recidive al hoger dan onder first offenders [jeugdigen zonder eerdere delicten]. Deze verschillen zijn in de onderzochte [40] periode verder toegenomen. (…) Een (…) verklaring is dat jeugdige daders met eerdere delicten (…) in toenemende mate last hebben van een negatief label of een stigma, [45] waardoor zij minder kansen hebben op bijvoorbeeld een stage of baan. Wanneer deze kansen worden afgesneden, vergroot dit de kans dat jeugdigen opnieuw de fout in gaan of [50] kiezen voor een criminele carrière. Ervoor zorgen dat jeugdigen na een veroordeling (…) een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, kan [55] mogelijk helpen om te voorkomen dat de verschillen in recidive verder toenemen. (…).

bron: Boschman, Piersma, Weijters, ccv-secondant.nl, mei 2022

Vraag 22 1 punt

Gebruik regel 41 tot en met 57 van tekst 4.

Politieke ideologieën hebben verschillende opvattingen over de oorzaken van criminaliteit.

Leg uit dat maatregelen ter voorkoming van stigmatisering en de gevolgen ervan passen bij de opvatting van de socialistische/sociaaldemocratische ideologie over de oorzaken van criminaliteit. Gebruik in je uitleg:

  • de soort oorzaken van criminaliteit waarop de socialistische/sociaaldemocratische ideologie vanouds de nadruk legt;
  • informatie uit regel 41 tot en met 57 van tekst 4 die je uitleg ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat maatregelen ter voorkoming van stigmatisering en de gevolgen ervan passen bij de socialistische/sociaaldemocratische ideologie, met een toepassing van maatschappelijke oorzaken als soort oorzaken van criminaliteit en informatie uit regel 41 tot en met 57 (een nieuwe start kunnen maken zonder gestigmatiseerd te worden, r. 51-54, of meer kans op een baan, r. 45-46; dit pakt kansenongelijkheid aan). (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Gezondheidsverschillen

Opgavetekst

Inleiding

In augustus 2020 verscheen een essay van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) met daarin een oproep aan de overheid de gezondheidsverschillen in Nederland terug te dringen. Tot nu toe heeft de overheid zich met haar beleid vooral gericht op leefstijl en persoonlijk gedrag van burgers. Maatregelen van de overheid waren vooral gericht op het geven van voorlichting aan burgers. De RVS stelt in het essay dat de huidige individuele aanpak eraan voorbijgaat dat gezondheidsachterstanden en -verschillen een combinatie van meer maatschappelijke oorzaken hebben en er daarom een maatschappelijke aanpak nodig is. De RVS pleit voor een nieuwe aanpak van gezondheidsverschillen. In 2021 kwam de RVS met een vervolgadvies waarin de RVS aanbevelingen geeft, gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Tekst 3 gaat over dit advies.

tekst 3 Advies aan overheid

[1] (…) De gezondheidsverschillen zijn zeker niet alleen het gevolg van slechte eetgewoonten of een ongezonde leefstijl, maar van een [5] complexe brij aan ellende: slechte woningen met schimmel op de muren, eenzaamheid, fijnstof in achterstandswijken naast de snelweg, onzekerheid in flexbanen [10] aan de onderkant van de arbeidsmarkt, schulden en veel stress door bestaansonzekerheid. Het zijn problemen die vaak van generatie op generatie worden [15] overgedragen.

[16] Daarom is een langjarige aanpak – van minstens vijftien jaar – nodig, waarin ministeries, gemeenten, zorgverzekeraars, maatschappelijk werkers en zorgverleners [20] samenwerken om de dieperliggende oorzaken aan te pakken. Begin daarbij bij de ongezondste (en vaak armste) wijken, adviseert de RVS. [25] Concreet betekent dat meer schuldhulpverlening, het opknappen [27] of nieuw bouwen van woningen en buitenruimte, meer sportfaciliteiten, maar ook het invoeren van een [30] suikertaks, een verbod op reclame voor ongezonde voeding en meer mogelijkheden voor gemeenten om bijvoorbeeld snackbars in de buurt van scholen te verbieden. [35] Bussemaker: “(…) Een suikertaks of een snackbar weren, kon de afgelopen jaren niet, omdat (…) keuzevrijheid heilig was. Maar als de maatschappelijke schade zo enorm is, kun je dan nog wel van echte [40] keuzen spreken?”

De RVS (…) wil de aanpak van de gezondheidsverschillen wettelijk vastleggen. (…) Het geld voor de [45] beleidsomslag moet grotendeels uit de VWS-begroting komen, vindt de RVS, te beginnen met 2 procent per jaar, dat komt neer op 1,7 miljard euro. Een reuzensprong: nu is er [50] ongeveer 30 miljoen euro per jaar beschikbaar voor het verkleinen van de gezondheidsverschillen.

noot 1 suikertaks = belasting op voeding met toegevoegd suiker, zoals snoep
noot 2 Bussemaker: de voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)
noot 3 VWS = het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

bron: Nederlands Dagblad, 2021

Vraag 16 2 punten

Gebruik tekst 3.
De RVS is een adviesorgaan in het politiek systeem. Er zijn drie politieke hoofdstromingen, die elk hun uitgangspunten hebben, zoals naastenliefde en gelijkheid.
Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de confessionele stroming het advies van de RVS aansluit. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen confessionele uitgangspunt blijkt.
Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid het advies van de RVS aansluit. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen sociaaldemocratische uitgangspunt over de rol van de overheid blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Een uitgangspunt van de confessionele stroming dat aansluit bij het advies van de RVS, met informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen uitgangspunt blijkt. (1p)
  • Een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid dat aansluit bij het advies van de RVS, met informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen uitgangspunt blijkt. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Gebruik tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat de RVS wil dat de overheid de gezondheidsverschillen anders gaat aanpakken. Het systeemmodel van politieke besluitvorming bestaat uit vier fasen, waaronder de fase invoer.
Beredeneer in welke andere fase van het systeemmodel het zinvol is om het advies over gezondheidsverschillen in te brengen om een beleidsverandering voor elkaar te krijgen. Gebruik in je redenering:

  • de naam en een omschrijving van een fase van het systeemmodel;
  • informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Een redenering dat om een beleidsverandering voor elkaar te krijgen, het zinvol is om het advies over gezondheidsverschillen in te brengen in de fase van omzetting/conversie of in de fase van feedback/terugkoppeling van politieke besluitvorming, met een toepassing van een omschrijving van die fase. (1p)
  • Informatie uit tekst 3 die de redenering ondersteunt. (1p)

Beide fasen zijn goed: met de fase omzetting/conversie past informatie uit regel 44 tot en met 52 van tekst 3 (VWS-begroting); met de fase feedback/terugkoppeling past informatie uit regel 42 tot en met 49 van tekst 3 (beleidsomslag, het lopende beleid wordt geëvalueerd).

Vraag 17 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Wooncrisis

Opgavetekst

tekst 1 Eerste breed gedragen woonprotest sinds de jaren 80

Voor het eerst in decennia krijgt een protest tegen de woningcrisis veel steun. (…) Het aangekondigde woonprotest [5] zondag [12 september 2021] in Amsterdam spreekt bijna de hele samenleving aan. De problemen op de woningmarkt zijn zo groot dat vrijwel iedereen die wil verhuizen – en geen bodemloze portemonnee heeft – [10] ermee te maken krijgt. Zelfs in de coronacrisis braken de huizenprijzen record na record. De organisatie verwacht tien- tot [15] vijftienduizend mensen (…). Kort samengevat willen de actievoerders (…) betaalbare huisvesting voor iedereen, grip op huur- en huizenprijzen, het aan [20] banden leggen van beleggers die huizen opkopen voor winst1). Tientallen organisaties hebben zich achter de standpunten van het protest geschaard (…). (…) [25] Dat er juist nú voedingsbodem is voor zo’n breed protest komt doordat de aandacht voor de problemen op de woningmarkt de laatste jaren exponentieel is toegenomen, denkt [30] stadsgeograaf Cody Hochstenbach (UvA), die werkt aan een boek over de wooncrisis. “Meer mensen zien de woonproblemen om zich heen. En dat zijn allang niet meer alleen de [35] armen. Want voor mensen met een minimuminkomen was het de afgelopen twintig jaar ook al heel lastig op de woningmarkt.” Sinds een paar jaar wordt ook de [40] middenklasse door de woonproblemen geraakt. “Hoogopgeleide jongeren, dertigers die al succesvolle stappen in hun carrière hebben gezet. Het zijn [45] mensen met korte lijntjes naar de politiek, die weten hoe ze hun frustratie moeten omzetten in de juiste taal.” Het is ook een groep, zegt [50] Hochstenbach, die is opgegroeid met een belofte: als je je best doet op school, als je gaat studeren, dan kun je stappen zetten in je leven. Dan komt die koopwoning er. “Zij merken: [55] die belofte wordt vooralsnog niet ingewilligd.” (…)

noot 1 aan banden leggen = inperken, zorgen dat het minder wordt

Op de website van de actiegroep HET WOONPROTEST staat over het aanpakken van beleggers onder andere: “De landelijke overheid moet ervoor zorgen dat de markt onaantrekkelijker wordt voor grote (buitenlandse) beleggers. De overheid kan dit doen door leegstand te beboeten door middel van een leegstandsheffing, (…)”

bron: www.nrc.nl, 10 september 2021

Vraag 1 2 punten

Gebruik regel 1 tot en met 24 van tekst 1, inclusief noot 1. In tekst 1 staat dat tientallen organisaties zich achter de standpunten van het protest hebben geschaard. Daaronder zaten ook politieke partijen die in de Tweede Kamer zitten. Er zijn verschillende politieke stromingen te onderscheiden. Deze politieke stromingen hebben elk een andere opvatting over de rol van de overheid. Beredeneer welke politieke stroming het best past bij de standpunten van de actievoerders. Gebruik in je redenering: een opvatting van deze politieke stroming over de rol van de overheid; een voorbeeld uit tekst 1 dat past bij de opvatting van deze politieke stroming over de rol van de overheid. Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat de socialistische/sociaaldemocratische stroming het best past bij de standpunten van de actievoerders, met een toepassing van een opvatting van deze stroming over de rol van de overheid (de actievoerders vertrouwen de vrije markt niet om ongelijkheid op de woningmarkt te verminderen; de overheid moet een grotere rol krijgen en de vrije markt aan (meer) regels binden). (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 1 dat past bij de opvatting van de socialistische/sociaaldemocratische stroming over de rol van de overheid (bijvoorbeeld dat de actievoerders grip op huur- en huizenprijzen willen of beleggers die huizen opkopen voor winst aan banden willen leggen, r. 18-21; of dat de landelijke overheid de markt onaantrekkelijk moet maken voor grote beleggers, noot 1). (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Het systeemmodel van politieke besluitvorming bestaat uit vier hoofdfasen, waaronder de fase feedback. Leg uit in welke andere fase van het systeemmodel het woonprotest te plaatsen is. Gebruik in je uitleg: de naam en omschrijving van de gekozen fase; informatie uit tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de fase invoer/input. (1p)
  • Legt uit dat het woonprotest in de fase invoer/input te plaatsen is, met een toepassing van een omschrijving van deze fase en informatie uit tekst 1 (de deelnemers brengen eisen/wensen betreffende het woonbeleid naar voren, r. 16-24). (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Jezelf mogen zijn en erbij horen op je werk

Opgavetekst

tekst 3 Onur Şahin: “Het is oké om vragen te stellen. Maar wel met de bedoeling om echt iets te leren”

Waarom is [het] (…) onderscheid tussen ‘erbij horen’ en ‘authentiek1) kunnen zijn’ zo belangrijk? [5] “Erbij horen is: ‘je hoort bij de groep’. Maar dat zegt niks over of je kan handelen in overeenstemming met je kernwaarden en normen. Je kan prima bij een groep horen, terwijl de [10] groep zegt: ‘je hoort erbij, maar alleen als je je aanpast.’ Dan heb je het over assimilatie.” (…)

Waarom is het nodig om jezelf te kunnen zijn op je werk? [15] “Je bent op je werk niet alleen maar inhoudelijk bezig met je taak. Je hebt ook collega’s waarmee je samenwerkt. Dan moet er ruimte zijn om het over je partner te hebben die [20] misschien wel hetzelfde geslacht heeft of om te vertellen dat je vrijdag naar de moskee bent geweest. Als je het gevoel hebt dat je dat niet kan zeggen, omdat je collega’s dat niet [25] accepteren dan heeft dat consequenties voor het socializen2). En tijdens dat socializen gebeurt veel, want ook dan worden er werkbeslissingen gemaakt, er wordt [30] genetwerkt. Als je daarin niet kan meedraaien, [dan] (…) levert [dat] stress op. Je kan niet zijn wie je eigenlijk bent. (…)”

Als je als organisatie divers wilt [35] worden, betekent dat dus ook dat je werknemers met allerlei zichtbare en onzichtbare identiteiten binnenhaalt. Leiden die verschillen altijd tot ongemak? [40] “Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gestigmatiseerde verschillen en niet-gestigmatiseerde verschillen. Het is moeilijker om over gestigmatiseerde verschillen te [45] praten. Dat zijn namelijk verschillen die door de maatschappij als minderwaardig worden gezien. Mensen die een verleden met psychiatrie hebben bijvoorbeeld, of [50] een niet-Nederlandse etniciteit hebben of moslim zijn. Maar verschil hoeft niet altijd ongemak op te leveren. Een organisatie kan een cultuur [55] realiseren, waarin verschillen er mogen zijn en waardevol worden gevonden. Er kan over verschil gepraat worden, er kan van geleerd worden. Als een omgeving zo is [60] ingesteld dan kan het een stuk makkelijker zijn om over verschillen te beginnen.”

Een inclusieve cultuur is dus een omgeving waarin expliciet wordt [65] toegewerkt naar het openstaan voor verschillen en daarvan te leren. Onur Şahin stipt drie belangrijke onderdelen aan van zo’n proces. Het is belangrijk dat [70] een organisatie streeft naar een gelijkwaardige behandeling van elke werknemer. (…) Daarnaast moet een organisatie er actief voor zorgen dat er ruimte is voor [75] verschillen én dat er ruimte is om over die verschillen te praten. (…) Tot slot moet elke werknemer kunnen meebeslissen over de gang van zaken in de organisatie. [80] Het is belangrijk actief de stem te zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn. (…)

Wat staat er op het spel? Wat zijn de gevolgen als je niet inclusief [85] bent als organisatie? “Als mensen zich geïncludeerd voelen (…) heeft dat effect op de werktevredenheid. Als mensen zich niet thuis voelen dan zie je dat ze de [90] organisatie sneller weer verlaten en dat is nog eens extra zonde, omdat dit vaak juist die werknemers zijn, die zijn binnengehaald om andere perspectieven te brengen.” (…)

[95] “(…) Uit meerdere onderzoeken blijkt: in een inclusief klimaat voelt de meerderheid zich ook beter thuis. Mensen voelen zich prettiger als ze zien dat hun collega’s gelijkwaardig [100] behandeld worden. Ze zijn trots op hun organisatie en dus ook meer betrokken.”

noot 1 authentiek zijn = jezelf zijn (in overeenstemming met je kernwaarden en normen)
noot 2 socializen = informeel, gezellig contact hebben met mensen

bron: www.nieuwwij.nl, 2019

Vraag 14 2 punten

Gebruik regel 63 tot en met 82 van tekst 3. In tekst 3 wordt beschreven hoe een organisatie aan een inclusieve cultuur kan werken. Leg uit dat er in een organisatie met een inclusieve cultuur sprake is van een hoge mate van representativiteit. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept representativiteit; informatie uit regel 63 tot en met 82 van tekst 3 om representativiteit te illustreren.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in een organisatie met een inclusieve cultuur sprake is van een hoge mate van representativiteit, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (de standpunten en besluiten komen relatief goed overeen met die van alle werknemers). (1p)
  • Noemt informatie uit regel 63 tot en met 82 van tekst 3 om representativiteit te illustreren (de stem zoeken van degenen die ondervertegenwoordigd zijn, zodat elke werknemer kan meebeslissen, r. 77-82). (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Windmolenprotest

Opgavetekst

tekst 4 Artsen uit Noord en IJburg1): windmolens dicht bij woongebied wel degelijk riskant

Ruim honderd artsen waarschuwen dat de gezondheidsrisico’s van de windmolens die Amsterdam wil bouwen langs de stadsrand worden [5] onderschat. Het RIVM-onderzoek waardoor het stadsbestuur zich laat geruststellen zegt volgens hen niets over de Amsterdamse situatie. Tot die conclusie komen zes artsen [10] uit Noord en IJburg na eigen onderzoek. Hun ‘noodsignaal’ richting de Amsterdamse gemeenteraad wordt mede ondertekend door ruim honderd [15] artsen en psychologen. In een raadsadres2) roepen ze de gemeenteraad op om geen windmolens te plannen dicht bij woningen tot de gezondheidseffecten [20] beter zijn onderzocht.
(…) Dat de gezondheidseffecten voor omwonenden binnen de perken blijven, moet blijken uit een overzichtsstudie van het RIVM. Maar [25] volgens de Amsterdamse artsen gaat het RIVM-onderzoek over aanmerkelijk lagere windmolens.
Het RIVM-rapport is een literatuurstudie waarin de resultaten [30] van meer dan honderd onderzoeken zijn samengevat. Maar volgens de artsen gaan de onderliggende onderzoeken maar voor een deel over gezondheidseffecten en dan [35] alleen over die van windturbines van 35 tot 120 meter. Ook gaan ze veelal over dunbevolkt gebied en was de afstand tot woningen groter (500 meter tot 10 kilometer) dan in de [40] Amsterdamse plannen. (…) Het Amsterdamse onderzoek is het werk van zes artsen waarvan sommige zich eerder roerden als leden van Windalarm, de op IJburg [45] begonnen actiegroep tegen de windmolenplannen. De zes artsen wonen in Noord en IJburg, niet ver van de plekken die in beeld zijn gekomen als locaties voor [50] windturbines.
(…) De artsen erkennen dat hun onderzoek begon met persoonlijke betrokkenheid. “Als bezorgde buurtbewoners dachten we: wat komt [55] er op ons af?” zegt Simone Brands (kinder- en jeugdpsychiater). Met hun medische achtergrond bogen ze zich over het RIVM-onderzoek, omdat daar door de politiek veel gewicht [60] aan wordt gehecht. (…)

noot 1 Noord en IJburg zijn gebieden in Amsterdam. IJburg bestaat uit verschillende (schier)eilanden.
noot 2 raadsadres = brief aan de gemeenteraad

bron: www.parool.nl, maart 2021

Vraag 18 3 punten

Gebruik tekst 4. Macht kan voortvloeien uit verschillende soorten machtsbronnen, zoals politieke machtsbronnen. Leg uit dat de Amsterdamse artsen macht willen uitoefenen. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept macht; de naam en een voorbeeld van een ander soort machtsbronnen uit tekst 4; informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept macht blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept macht toe (het inzetten van hulpbronnen), met informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (de artsen zetten hun medische achtergrond in bij het bestuderen van het RIVM-onderzoek, r. 56-58). (1p)
  • Noemt cognitieve machtsbronnen met een voorbeeld uit tekst 4 (medische kennis). (1p)
  • Past het kernconcept macht toe (het bereiken van doelstellingen of het vergroten van handelingsmogelijkheden), met informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (de gemeenteraad overtuigen geen windmolens te plannen dicht bij woningen, r. 15-20). (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Gebruik regel 21 tot en met 40 van tekst 4. Informatiebronnen kunnen worden beoordeeld op de mate van objectiviteit, de mate van betrouwbaarheid en de mate van representativiteit. Geef aan wanneer een informatiebron representatief is. Leg vervolgens uit dat de bezwaren van de Amsterdamse artsen tegen het RIVM-onderzoek zich richten op de mate van representativiteit van deze informatiebron. Gebruik in je uitleg informatie uit regel 21 tot en met 40 van tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat een informatiebron representatief is als de verstrekte informatie gebaseerd is op een zo volledig mogelijke weerspiegeling van het betreffende fenomeen of de groep waar het om gaat. (1p)
  • Legt uit dat de bezwaren van de Amsterdamse artsen zich richten op de representativiteit van het RIVM-onderzoek, met een toepassing van representativiteit en informatie uit regel 21 tot en met 40 van tekst 4 (het RIVM-rapport gaat over lagere windmolens, dunbevolkt gebied en grotere afstanden tot woningen, r. 24-27; r. 31-40). (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Gebruik de onderstaande inleiding van de vraag. In februari 2020 had de gemeente Amsterdam zeven ‘windzoekgebieden’ (mogelijke gebieden voor windmolens) aangewezen om onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor windmolens. Na nader onderzoek en inspraak en participatie van bewoners heeft het college van B en W deze zoekgebieden in maart 2021 aangepast. De mogelijke gebieden voor windmolens zijn verkleind en er is een keuze gemaakt over in welke van deze zoekgebieden als eerste wordt gekeken naar een geschikte locatie. De ambitie om vóór 2030 50 megawatt extra aan windenergie op te wekken, blijft overeind. In de aangepaste voorkeursgebieden wil de gemeente starten met het maken van concrete plannen. Het gebied voor de kade van IJburg is geen voorkeursgebied meer. (bron: amsterdam.nl) De politieke besluitvorming rondom de definitieve plaatsing van windmolens in Amsterdam kan geanalyseerd worden met het barrièremodel. Leg uit op basis van de inleiding welke barrière als laatste genomen is en leg uit wat de eerstvolgende barrière is die nog niet helemaal genomen is. Gebruik in je uitleg: de barrière die als laatste genomen is en de eerstvolgende barrière die nog niet helemaal genomen is; bij beide barrières informatie uit de inleiding van de vraag.

Bekijk het antwoord
  • Past de barrière ‘toekennen van een hoge prioriteit aan een probleem’ (‘afwegen van wensen of behoeften’) toe als de barrière die als laatste genomen is, met informatie uit de inleiding van de vraag (het onderwerp staat op de politieke agenda en de gemeente bepaalt mogelijke plekken voor windmolens). (1p)
  • Past de barrière ‘beslissen over (een beleidsmatige oplossing van) het probleem’ toe als eerstvolgende barrière die nog niet helemaal genomen is, met informatie uit de inleiding van de vraag (de definitieve plaatsen voor de windmolens zijn nog niet besloten). (1p)

Vraag 20 in het hele examen

tekst 5 Tegenstanders windmolens teleurgesteld ondanks schrappen plannen bij IJburg

De op IJburg ontstane actiegroep Windalarm reageert allesbehalve enthousiast op het nieuws dat windmolens kort voor de kade van [5] IJburg van de baan zijn. Windalarm blijft erbij dat windturbines van 150 meter niet in de buurt van woningen horen, dus ook niet in Noord of Zuidoost. (…) [10] Windalarm is teleurgesteld. ‘De minder weerbare wijken zoals bij Amsterdam-Noord, Zuidoost en Geuzenveld-Slotermeer lijken de dupe te worden,’ concludeert [15] Windalarm. En ook daar is geen draagvlak, volgens Windalarm. De actiegroep zet de strijd tegen de windmolens daarom door. (…) (…) in Amsterdam-Noord zijn [20] windmolens een stap dichterbij gekomen, langs de A10 en bij de Noorder IJplas. (…) “Het is een zwarte dag voor Noord,” zegt Annemarie van Iren uit [25] Schellingwoude. “Dit is een klap in ons gezicht. We zijn van alle kanten bedrogen en gepasseerd.” In Noord was de indruk gewekt dat tot mei de mogelijkheid was om de plannen aan [30] te passen. “We hebben al zo vaak geprobeerd met de wethouder in overleg te komen, maar ze luistert op geen enkele manier naar ons.” “Ze luistert naar de mensen die het [35] hardste schreeuwen. (…) IJburg is een yuppengebied1). Daar zitten de mensen die van zich laten horen. In de arme wijken van Noord weten ze van niks.” (…) [40] (…) Veel kabaal maken is kennelijk de manier om iets gedaan te krijgen, concludeert men in Schellingwoude. “Dat hebben we goed begrepen. Ze organiseren zelf het verzet. Ze zijn [45] nog niet van ons af. Wij gaan net zo hard roepen als IJburg.” (…) Ook verderop in Noord wordt teleurgesteld gereageerd. “Het is een hard gelag voor de bewoners van [50] Noord,” zegt Camiel Verberne van Windalarm Noord/Waterland. (…) “De leefbaarheid, gezondheid en kwetsbare natuur staan op het spel,” zegt Verberne. (…) “De bewoners [55] van Noord doen blijkbaar voor spek en bonen mee, want de gemeente Amsterdam luistert niet.” (…)

noot 1 yup = jonge, stedelijke carrièremaker (Engels: young urban professional)

bron: www.parool.nl, maart 2021

Vraag 21 2 punten

Gebruik tekst 5. Beredeneer dat in tekst 5 het kernconcept representatie te herkennen is. Gebruik in je redenering: de omschrijving van het kernconcept representatie; informatie uit tekst 5 waarin het kernconcept representatie te herkennen is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 5 waarin het kernconcept representatie te herkennen is (Windalarm gaat door met de strijd tegen windmolens in de minder weerbare wijken zoals Amsterdam-Noord, Zuidoost en Geuzenveld-Slotermeer, r. 10-18). (1p)
  • Geeft een redenering dat in tekst 5 het kernconcept representatie te herkennen is, met een toepassing van het kernconcept representatie (Windalarm vertegenwoordigt de bewoners van deze wijken en gaat namens hen de strijd aan). (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Opgavetekst

Inleiding De nieuwe Alcoholwet en jongeren

Sinds 1 juli 2021 geldt de Alcoholwet. De Alcoholwet vervangt de Drank- en Horecawet (DHW). In de Alcoholwet zijn een aantal wijzigingen van de DHW opgenomen die moeten bijdragen aan een vermindering van problematisch alcoholgebruik in Nederland. Deze wijzigingen volgen onder andere uit een evaluatie van de DHW. Hieruit kwam naar voren dat diverse partijen graag een aanpassing van de DHW wilden. Een van de wijzigingen die in de Alcoholwet is opgenomen, is dat een meerderjarige die in de publieke ruimte bier, wijn of andere alcoholische drank koopt om door te geven aan een minderjarige (jonger dan 18 jaar), ook strafbaar is. Als een meerderjarige alcohol koopt en vervolgens doorgeeft aan een minderjarige heet dat wederverstrekking. In de oude DHW was dat niet strafbaar gesteld. Uit onderzoek bleek dat minderjarigen ondanks een verbod om alcohol te kopen toch aan alcohol kwamen, onder andere via ouders. De totstandkoming van de Alcoholwet kan worden geanalyseerd met het systeemmodel. Dit model bestaat uit vier fasen.

Tekst 1 Scherpere regels voor alcoholgebruik gaan later in

De nieuwe Alcoholwet zal een half jaar later ingaan dan gepland, op 1 juli 2021. Dat kondigde staatssecretaris Paul Blokhuis [5] (volksgezondheid) aan tijdens een debat in de Tweede Kamer over de wet, die de Drank- en Horecawet vervangt.

De nieuwe wet regelt onder meer dat [10] ouders die voor hun kinderen onder de achttien jaar in de kroeg of restaurant alcoholische drank kopen, strafbaar zijn. Ook vrienden die al wel achttien jaar zijn en dat doen, [15] riskeren een boete. Daarnaast mogen prijsstunts in winkels niet meer dan 25 procent van de prijs bedragen en komt er meer controle op de leeftijdsgrens bij het online [20] kopen van alcohol en bij de bezorging ervan aan huis.

De scherpere regels vloeien voort uit het nationaal preventieakkoord dat Blokhuis eerder heeft afgesloten met [25] meer dan zeventig organisaties. Doel daarvan is om het overgewicht, drankgebruik en roken terug te dringen. Wat betreft het drankgebruik, moeten vooral [30] jongeren onder de achttien jaar en zwangeren behoed worden voor drankgebruik. Alcohol is schadelijk voor de ontwikkeling van de hersenen van jongeren en voor het [35] ongeboren kind. Ook overmatig alcoholgebruik moet worden teruggedrongen.

Volgens Blokhuis blijkt uit onderzoek dat een derde van de jongeren die [40] alcohol drinkt, dit krijgt van zijn ouders of verzorgers. Achter de voordeur kan dit niet strafbaar worden gesteld maar in de horeca is wel toezicht. Blokhuis wil met de [45] regel ook bereiken dat ouderen zich meer bewust ervan worden dat ze kinderen geen drank geven.

bron: www.trouw.nl, november 2020

Vraag 1 3 punten

Leg uit dat in de inleiding de fase van terugkoppeling en de fase van invoer te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving of kenmerk van de fase van terugkoppeling;
− een omschrijving of kenmerk van de fase van invoer;
− bij beide fasen informatie uit de inleiding waaruit de fase blijkt.
b Noem de twee andere fasen uit het systeemmodel.
Zie de inleiding en regel 1 tot en met 21 van tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de fase van terugkoppeling te herkennen is in de inleiding, met een toepassing van deze fase en informatie uit de inleiding waaruit deze fase blijkt (1p)
  • Legt uit dat de fase van invoer te herkennen is in de inleiding, met een toepassing van deze fase en informatie uit de inleiding waaruit deze fase blijkt (1p)
  • Noemt de fase uitvoer en de fase omzetting/conversie (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

Leg uit dat er sprake is van machtsuitoefening door de overheid bij het invoeren van de Alcoholwet. Gebruik in je uitleg:
− een soort machtsbron;
− de omschrijving van het kernconcept macht met daarin de woorden ‘doelstelling’ en ‘handelingsmogelijkheden’;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept macht blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt en past toe de politieke machtsbron (de wet) (1p)
  • Past de omschrijving van macht toe, namelijk het bereiken van bepaalde doelstellingen, met informatie uit tekst 1 waaruit het bereiken van die doelstelling blijkt (de doelstelling om het behoeden van jongeren onder de achttien jaar voor drankgebruik te bereiken) (1p)
  • Past de omschrijving van macht toe, namelijk het beperken van handelingsmogelijkheden (van anderen), met informatie uit tekst 1 waaruit het beperken van handelingsmogelijkheden blijkt (ouders en meerderjarigen riskeren een boete bij het verstrekken van alcohol aan minderjarigen) (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

In het verkiezingsprogramma 2022-2026 van een gemeentelijke politieke partij stond het volgende over de Alcoholwet en alcoholgebruik: “De handhaving van de Alcoholwet vraagt om voldoende beschikbare en goed geschoolde handhavers. [naam partij] is voor extra alertheid op de handhaving van leeftijdsgrenzen. De strijd tegen drankmisbruik voert de gemeente samen met scholen, ouders, kerken, verslavingszorg, horeca, politie, sportverenigingen en andere betrokkenen.”
In het citaat is de politieke stroming te herkennen. Uit het citaat blijkt dat onder andere rechtshandhaving een uitgangspunt van deze stroming is. Geef aan welke politieke stroming in het citaat te herkennen is. Licht je antwoord toe met een ander uitgangspunt van deze politieke stroming, dat past bij de opvatting van deze stroming over de rol van de overheid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de confessionele stroming (1p)
  • Een ander uitgangspunt van de confessionele stroming dat past bij de opvatting van deze stroming over de rol van de overheid en dat te herkennen is in het citaat, bijvoorbeeld gespreide verantwoordelijkheid, samenwerking in maatschappelijke verbanden of het belang van het maatschappelijk middenveld (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

Opgavetekst

Inleiding De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen in Nederland

In tekst 3 worden resultaten van een sociologisch onderzoek beschreven. De onderzoekers proberen te begrijpen wat voor rol muziek speelt voor Syrische vluchtelingen in Nederland. De onderzoekers hebben twintig Syrische vluchtelingen geïnterviewd die verspreid over heel Nederland wonen. Uit de interviews blijkt dat het beluisteren van Arabische en Nederlandstalige muziek voor deze Syrische vluchtelingen verschillende functies heeft. In tekst 3 wordt op twee functies nader ingegaan.

Tekst 3 Muzikale verbindingen tussen Nederland en Syrië

(…)

Mediatisering1) en digitalisering

Wat (…) opvalt is de cruciale rol van mediatisering en digitalisering. Waar vluchtelingen in het nabije verleden [5] (…) waren teruggeworpen op dure lange-afstandstelefoongesprekken en trage, onbetrouwbare post, hebben vluchtelingen in de jaren tien en twintig van deze eeuw toegang tot [10] smartphones en het internet. Dit biedt (…) een scala aan mogelijkheden voor constante (video) communicatie met geliefden over grote afstanden. (…) Muziek, films, [15] series, visuele kunst en ga zo door, zijn vrijwel altijd en gratis toegankelijk en stellen mensen in staat om in een nieuwe context culturele verbindingen te maken en te onderhouden (…).

Hierbij gaat het niet alleen om [20] toegang tot allerlei media, maar ook de mogelijkheid tot het creëren van gedeelde ervaringen op afstand. Veel [25] van onze de respondenten leven niet meer in de nabijheid van hun Syrische vrienden. Soms wonen zij nog in Syrië, vaker heeft hun vlucht ze naar verschillende plaatsen op de [30] wereld gebracht. Zo vertelt de 26-jarige Amer dat hij Spotify en YouTube gebruikt om playlists te delen met zijn vrienden in andere delen van Nederland, Duitsland en [35] zelfs de Filipijnen. “Dit geeft me het gevoel dat ik ze nog steeds ontmoet in het echte leven. (…) In Syrië zagen we onze vrienden vaak wel meer dan drie uur per dag, op z’n [40] minst. Nu zijn we ver van elkaar vandaan en houden we contact via sociale media, waarmee we muziek en andere media kunnen delen.” Al deze voorbeelden laten zien dat [45] muziek (…) kan werken als sociale lijm tussen lotgenoten die (…) een gevoel van collectiviteit kunnen ervaren door muziek. (…)

Culturele spiegels

[50] Daarmee komen we op de derde functie. Muziek bindt immers niet alleen de ‘eigen’ groep samen, maar kan ook een brug tussen verschillende groepen vormen. Een [55] eerste manier waarop dat voor de meeste van onze respondenten gebeurt, is doordat zij Nederlandstalige muziek gebruiken om Nederlands te leren. Hoewel [60] sommigen dit puur instrumenteel inzetten, verworden de Nederlandse liedjes soms tot culturele spiegels die ze instrueren over de Nederlandse cultuur. Zo noemen zowel Klara (38) [65] als Sama (28) de hit Leef van André Hazes junior als grote favoriet. Een van Sama’s Nederlandse vriendinnen deelt zulke liedjes met haar omdat ze langzaam zijn ingezongen en dus [70] gemakkelijk voor haar te begrijpen zijn. Zo deelde ze ook 17 miljoen mensen van Davina Michelle en Snelle, dat volgens Sama “een heel mooi beeld geeft over Nederlanders, [75] die tolerant zijn en vechten tegen discriminatie en racisme. Dat lied geeft me het beeld dat dit een land is met culturele diversiteit, waar mensen vanuit verschillende delen van de wereld samenleven op een [80] plaats, in harmonie en vrede.” (…)

Noot 1: mediatisering = de toenemende invloed van de media op de samenleving

bron: Julian Schaap en Jaber Mawazini, Sociologie Magazine, maart 2021

Vraag 14 1 punt

Stel dat de onderzoekers een uitspraak zouden willen doen over alle Syrische vluchtelingen in Nederland. Zij doen hiervoor een nieuw, groot onderzoek. Het onderzoek moet aan de eisen van sociaalwetenschappelijk onderzoek voldoen.
Geef aan met behulp van de eis van representativiteit waar de onderzoekers op moeten letten als zij een uitspraak zouden willen doen over alle Syrische vluchtelingen in Nederland. Gebruik tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Een toepassing van de eis van representativiteit waaruit blijkt dat de steekproef een weerspiegeling of dwarsdoorsnede is van de onderzoekspopulatie (de groep Syrische vluchtelingen die geïnterviewd wordt, moet de gehele groep Syrische vluchtelingen in Nederland weerspiegelen) (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Proef preventief fouilleren

Opgavetekst

Inleiding Proef preventief fouilleren

Deze opgave gaat over een proef met preventief fouilleren in bepaalde wijken in Amsterdam, die in september 2021 gehouden is. Preventief fouilleren houdt in dat de politie in een gebied dat door de burgemeester is aangewezen als veiligheidsrisicogebied, personen mag controleren op verboden wapenbezit. Bij het bestrijden van criminaliteit in een rechtsstaat speelt vaak het dilemma van de rechtsstaat. Het dilemma van de rechtsstaat is een dilemma tussen twee taken die de overheid heeft.

Tekst 4 Halsema passeert raad en zet proef preventief fouilleren door

(…) in de komende tijd zal het in vijf wijken in de stad [Amsterdam] mogelijk zijn dat politieagenten passanten staande houden en doorzoeken zonder redelijke verdenking. Op verzoek van politiechef Frank Paauw heeft [burgemeester] Halsema (…) aangekondigd dat er op beperkte schaal en op maximaal drie dagen in een periode van vier weken, preventief gefouilleerd mag worden. (…) Paauw en de burgemeester spreken liever van gerichte wapencontroles. Ze hopen dat het werkt tegen het groeiende aantal jongeren dat gewapend over straat gaat. (…) Een aantal progressieve partijen in de raad vindt het middel (…) te ingrijpend en het risico op discriminatie niet waard. Ook de opbrengst van preventief fouilleren is volgens deze partijen niet groot genoeg om de inbreuk op de privacy van mensen te legitimeren. (…) Al met al waren er donderdag 25 zetels1) (GroenLinks, D66, Partij voor de Dieren, SP, Denk en Bij1) die zich tegen het plan keerden. Toch zet burgemeester Halsema het experiment door. Dit is zeer uitzonderlijk, tegen de wens van de meerderheid van de gemeenteraad in. (…) VVD, JA21, PvdA, CDA en de Partij van de Ouderen steunen het plan wel en willen kijken of de politiecontroles werken. (…) Vanuit de Gemeentewet en de algemene plaatselijke verordening (APV) heeft de burgemeester de bevoegdheid om bij belangrijke veiligheidskwesties buiten de raad om te gaan. Wel baalde Halsema ervan dat ze de meerderheid niet heeft weten te overtuigen. (…)

Noot 1: De gemeenteraad van Amsterdam telt in totaal 45 zetels.

bron: www.parool.nl, 2021

Vraag 22 3 punten

Het dilemma van de rechtsstaat is een dilemma tussen twee taken die de overheid heeft.
Beredeneer dat in tekst 4 het dilemma van de rechtsstaat te herkennen is. Gebruik in je redenering:
− de twee taken die de overheid heeft waartussen het dilemma bestaat;
− bij beide taken informatie uit tekst 4 waarin de taak te herkennen is;
− een omschrijving van het dilemma van de rechtsstaat.
Gebruik tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Het noemen of omschrijven van de taken rechtshandhaving en rechtsbescherming (1p)
  • Informatie uit tekst 4 waarin rechtshandhaving te herkennen is en informatie uit tekst 4 waarin rechtsbescherming te herkennen is (1p)
  • Een redenering dat het dilemma van de rechtsstaat te herkennen is in tekst 4, met een toepassing van een omschrijving van het dilemma van de rechtsstaat (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: noemt de kandidaat niet het algemene dilemma (rechtshandhaving-rechtsbescherming) maar een toepassing ervan, zoals het dilemma tussen veiligheid en privacy, dan mogen voor een juiste redenering alleen het tweede en derde scorepunt worden toegekend.

Vraag 22 in het hele examen

Figuur 1 Bent u voor of tegen wapencontroles in deze wijk (n=767,%)

Bent u voor of tegen wapencontroles in deze wijk (n=767,%)
Figuur 1 bron: Onderzoek, Informatie en Statistiek, november 2021

Cirkeldiagram met de antwoorden op de vraag: Bent u voor of tegen wapencontroles in deze wijk? Legenda: voor, neutraal, tegen, weet niet/geen antwoord. Afleesbaar: voor 70%, neutraal 17%, tegen 10%, weet niet/geen antwoord 3%.

Toelichting: Figuur 1 bevat een uitkomst van de enquête die is gehouden onder bewoners en frequente bezoekers van de vijf wijken waar de wapencontroles plaatsvonden. De uitkomsten gaan over de totale groep geënquêteerde bewoners en bezoekers.

Vraag 23 2 punten

In tekst 4 staat de uitslag van de stemming in de gemeenteraad over de proef preventief fouilleren.
Leg uit of op basis van figuur 1 gesteld kan worden dat de uitslag van de stemming in de gemeenteraad representatief is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
− informatie uit tekst 4 en figuur 1.
Gebruik tekst 4 en figuur 1.

Bekijk het antwoord
  • Een vergelijking tussen de uitslag van de stemming in de gemeenteraad in tekst 4 (25 van de 45 zetels tegen) en de uitslag van de enquêtevraag in figuur 1 (70% voor wapencontroles) (1p)
  • Een uitleg dat op basis van figuur 1 dus niet gesteld kan worden dat de uitslag van de stemming in de gemeenteraad over de proef preventief fouilleren representatief is, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Tekst 5

In september 2021 zijn als proef wapencontroles door de politie uitgevoerd in vijf Amsterdamse wijken. (…) Deze wijken zijn (…) vastgesteld op basis van een aantal criteria:
− een relatief hoog aantal door de politie geregistreerde incidenten waarbij een wapen is gebruikt of sprake was van wapenbezit
− een relatief hoge mate van ervaren onveiligheid
− een relatief hoge mate van zelf gerapporteerd slachtofferschap van geweld

Met deze proef wil de Amsterdamse driehoek1) onderzoeken of wapencontroles helpen tegen wapenbezit en tegen geweld met wapens. Een tweede doel is om te onderzoeken of deze controles bewoners van de wijken een veiliger gevoel geven.

Noot 1: overlegorgaan tussen de burgemeester, de politiechef en de officier van justitie.

bron: Onderzoek, Informatie en Statistiek, november 2021

Vraag 24 2 punten

Gebruik tekst 5.
Als men voor een omgeving wil onderzoeken hoe het gesteld is met de veiligheid, dan kan men een onderscheid maken tussen objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid. Voor de proef zijn een aantal wijken geselecteerd.
a Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de mate van objectieve veiligheid in de geselecteerde wijken relatief laag is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van objectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 5 waaruit een lage objectieve veiligheid blijkt.
b Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de mate van subjectieve veiligheid in de geselecteerde wijken relatief laag is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van subjectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 5 waaruit een lage subjectieve veiligheid blijkt.

Bekijk het antwoord
  • a: Een uitleg dat de mate van objectieve veiligheid in de geselecteerde wijken relatief laag is, met een toepassing van het begrip objectieve veiligheid en informatie uit tekst 5 waaruit een lage objectieve veiligheid blijkt (relatief hoog aantal geregistreerde incidenten met een wapen, of een relatief hoge mate van zelf gerapporteerd slachtofferschap van geweld) (1p)
  • b: Een uitleg dat de mate van subjectieve veiligheid in de geselecteerde wijken relatief laag is, met een toepassing van het begrip subjectieve veiligheid en informatie uit tekst 5 waaruit een lage subjectieve veiligheid blijkt (relatief hoge mate van ervaren onveiligheid) (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Alcoholgebruik bij studentenverenigingen

Opgavetekst

tekst 1 Den Oudsten: “Studenten kunnen ongebreideld drinken, dat moeten we voorkomen”

De gemeente Groningen heeft samen met acht studentenverenigingen een project gestart om het alcoholgebruik binnen de verenigingen te verminderen1). Het gaat om de acht grootste verenigingen, waaronder Vindicat.

“We willen de excessen door toedoen van alcohol tegengaan. Dat willen we doen door strakke regels te maken”, zegt burgemeester Peter den Oudsten.

(…)

Volgens het gemeentebestuur is er binnen bepaalde verenigingen een te sterke ‘alcoholcultuur’. Door die cultuur ontstaan er volgens Den Oudsten dingen die je niet moet willen. “Bijvoorbeeld dat er zóveel gedronken wordt dat mensen in hun eigen braaksel in de sociëteit2) liggen. Die blijven daar liggen terwijl er mensen aan de bar staan. Of mensen die waggelend de sociëteit uitlopen.”

(…) De burgemeester wil het alcoholgebruik binnen de muren van studentenverenigingen dus flink veranderen. (…) Toch stonden niet alle aangesloten verenigingen te springen om mee te doen aan het project. “Men moest er wel even aan wennen. Ik heb ze wel gezegd dat het namelijk niet voor de bühne3) is, het gaat ergens een beetje pijn doen.” Den Oudsten benadrukt dat het niet zijn bedoeling is om het alcoholgebruik aan banden te leggen, maar hij wil de excessen als gevolg van het drinken van een borrel tegengaan. “Op dit moment kan men ongebreideld doordrinken, dat men inderdaad volledig uit het lood en dronken de deur uitloopt. Ik denk dat we moeten voorkomen dat het nog langer gebeurt.” (…)

bron: www.rtvnoord.nl, 2019
noot 1 Behalve deze genoemde partijen namen ook de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen deel.
noot 2 sociëteit = (gebouw van de) vereniging waar men voor de gezelligheid naartoe gaat
noot 3 iets doen voor de bühne = iets alleen doen om de aandacht die je ermee trekt

Vraag 4 1 punt

In september 2017 richtten een paar honderd dronken leden van een studentenvereniging in Groningen in een restaurant vernielingen aan. In reactie hierop stelde de Rijksuniversiteit Groningen per direct de betaling van de bestuursbeurzen van de bestuursleden uit. Als zich geen nieuwe incidenten zouden voordoen, zou het geld aan het eind van het studiejaar alsnog worden overgemaakt.

Leg uit dat de Rijksuniversiteit Groningen door deze maatregel macht uitoefent. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept macht;
  • informatie uit de inleiding van deze vraag.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het uitstellen van de bestuursbeurzen een hulpbron is waarmee de universiteit de handelingsmogelijkheden van de bestuursleden beperkt, om doelstellingen op het gebied van het tegengaan van incidenten te bereiken, met een toepassing van de omschrijving van macht. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Jong geleerd, oud gedaan

Vraag 5 2 punten

Inleiding: De leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor een volksvertegenwoordiging is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet. In juni 2019 kwam de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) met het adviesrapport ‘Jong geleerd, oud gedaan’. In dit rapport adviseert de ROB om de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet te halen, zodat het mogelijk is om te experimenteren met stemrecht voor 16- en 17-jarigen op gemeentelijk en provinciaal niveau. De ROB stelt dat uit onderzoek blijkt dat “de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op onder andere politieke kennis en interesse van jongeren en op hun opkomst bij verkiezingen. Bovendien lijkt dit effect langdurig te zijn, in de zin dat wanneer jongeren ouder worden hun opkomst structureel hoger blijft.” In het adviesrapport van de ROB staat dat de politieke betrokkenheid van jongeren in Nederland laag is, in vergelijking met oudere leeftijdsgroepen en in vergelijking met landen die enigszins lijken op ons land. Slechts 4 op de 10 jongeren in Nederland zijn tamelijk tot zeer geïnteresseerd in de politiek. Een van de duidelijkste signalen voor de lage betrokkenheid van jongeren is volgens de ROB hun lage opkomst bij verkiezingen. Volgens de ROB is de lage opkomst van jongeren problematisch. Jongeren maken zich zorgen over andere politieke vraagstukken dan ouderen of hebben andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen, zo staat er in het adviesrapport. Volgens de ROB is verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een geschikte maatregel om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten, waaronder hun opkomst bij verkiezingen. Voorstanders van verlaging stellen bovendien dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan leiden tot een verhoging van de representativiteit van overheidsbesluiten.

Gebruik de inleiding van de opgave.

Beredeneer dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit van overheidsbesluiten kan verhogen. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
  • informatie uit de inleiding van de opgave die je redenering ondersteunt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit de inleiding die de redenering ondersteunt, waarin benoemd wordt dat jongeren zich zorgen maken over andere politieke vraagstukken dan ouderen en andere opvattingen hebben over bestaande maatschappelijke problemen. (1p)
  • Geeft een redenering dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit van overheidsbesluiten kan verhogen, met een toepassing van het kernconcept representativiteit (meer jongeren kunnen via hun stem hun standpunten en belangen kenbaar maken, waardoor besluiten meer overeenkomen met de standpunten van jongeren). (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Inleiding: De leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor een volksvertegenwoordiging is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet. In juni 2019 kwam de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) met het adviesrapport ‘Jong geleerd, oud gedaan’. In dit rapport adviseert de ROB om de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet te halen, zodat het mogelijk is om te experimenteren met stemrecht voor 16- en 17-jarigen op gemeentelijk en provinciaal niveau. De ROB stelt dat uit onderzoek blijkt dat “de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op onder andere politieke kennis en interesse van jongeren en op hun opkomst bij verkiezingen. Bovendien lijkt dit effect langdurig te zijn, in de zin dat wanneer jongeren ouder worden hun opkomst structureel hoger blijft.” In het adviesrapport van de ROB staat dat de politieke betrokkenheid van jongeren in Nederland laag is, in vergelijking met oudere leeftijdsgroepen en in vergelijking met landen die enigszins lijken op ons land. Slechts 4 op de 10 jongeren in Nederland zijn tamelijk tot zeer geïnteresseerd in de politiek. Een van de duidelijkste signalen voor de lage betrokkenheid van jongeren is volgens de ROB hun lage opkomst bij verkiezingen. Volgens de ROB is de lage opkomst van jongeren problematisch. Jongeren maken zich zorgen over andere politieke vraagstukken dan ouderen of hebben andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen, zo staat er in het adviesrapport. Volgens de ROB is verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een geschikte maatregel om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten, waaronder hun opkomst bij verkiezingen. Voorstanders van verlaging stellen bovendien dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan leiden tot een verhoging van de representativiteit van overheidsbesluiten.

Gebruik de inleiding van de opgave.

Er is een verschil tussen actief kiesrecht en passief kiesrecht. Zowel een verlaging van de leeftijdsgrens voor het actief kiesrecht naar 16 jaar als een verlaging van de leeftijdsgrens voor het passief kiesrecht naar 16 jaar, kan leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad.

Leg uit wanneer een verlaging van de leeftijdsgrens voor passief kiesrecht naar 16 jaar zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept representatie;
  • een omschrijving van het begrip passief kiesrecht.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een situatie waarin jongeren van 16 en 17 jaar zich verkiesbaar gaan stellen en verkozen worden, met een omschrijving van het passief kiesrecht. (1p)
  • Legt uit dat die situatie zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad, met een toepassing van het kernconcept representatie. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Inleiding: De leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor een volksvertegenwoordiging is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet. In juni 2019 kwam de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) met het adviesrapport ‘Jong geleerd, oud gedaan’. In dit rapport adviseert de ROB om de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet te halen, zodat het mogelijk is om te experimenteren met stemrecht voor 16- en 17-jarigen op gemeentelijk en provinciaal niveau. De ROB stelt dat uit onderzoek blijkt dat “de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op onder andere politieke kennis en interesse van jongeren en op hun opkomst bij verkiezingen. Bovendien lijkt dit effect langdurig te zijn, in de zin dat wanneer jongeren ouder worden hun opkomst structureel hoger blijft.” In het adviesrapport van de ROB staat dat de politieke betrokkenheid van jongeren in Nederland laag is, in vergelijking met oudere leeftijdsgroepen en in vergelijking met landen die enigszins lijken op ons land. Slechts 4 op de 10 jongeren in Nederland zijn tamelijk tot zeer geïnteresseerd in de politiek. Een van de duidelijkste signalen voor de lage betrokkenheid van jongeren is volgens de ROB hun lage opkomst bij verkiezingen. Volgens de ROB is de lage opkomst van jongeren problematisch. Jongeren maken zich zorgen over andere politieke vraagstukken dan ouderen of hebben andere opvattingen over bestaande maatschappelijke problemen, zo staat er in het adviesrapport. Volgens de ROB is verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een geschikte maatregel om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten, waaronder hun opkomst bij verkiezingen. Voorstanders van verlaging stellen bovendien dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan leiden tot een verhoging van de representativiteit van overheidsbesluiten.

Gebruik de inleiding van de opgave.

Leg uit dat het kiesstelsel een politieke institutie is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke institutie;
  • een voorbeeld uit de inleiding van de opgave bij het kernconcept politieke institutie.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het kiesstelsel een politieke institutie is, met een toepassing van het kernconcept politieke institutie (wettelijke en dus geformaliseerde regels die het mogelijke stemgedrag van burgers bij verkiezingen reguleren). (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit de inleiding bij het kernconcept politieke institutie: de leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor vertegenwoordigende organen is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Er zijn twee vormen van politieke participatie te onderscheiden. Stemmen tijdens verkiezingen is een voorbeeld van een van deze twee vormen. In tekst 2 komt ook de andere vorm van politieke participatie aan de orde.

Noem deze andere vorm van politieke participatie en geef daarvan een voorbeeld uit tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt niet-electorale participatie als de andere vorm van politieke participatie, en geeft een voorbeeld daarvan uit tekst 2 (deelnemen aan een klimaatdemonstratie). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoordelementen juist zijn: de niet-electorale participatie én het voorbeeld uit tekst 2.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

Zie regel 26 tot en met 35 van tekst 2. In tekst 2 staat over Oostenrijk, waar 16-jarigen in 2005 voor het eerst konden stemmen voor twee deelstaten en in 2008 konden stemmen voor het parlement: “Dat had invloed op het verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse, en op de groei van politiek zelfvertrouwen onder jongeren.”

Er zijn twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie te onderscheiden.
a Welke visie op de wenselijkheid van politieke participatie ziet het verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse als doel op zichzelf van politieke participatie?
b Noem de naam van de andere visie op de wenselijkheid van politieke participatie en geef aan wat het doel van politieke participatie volgens deze visie vooral is.
Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Onderdeel a: noemt de ontwikkelingsvisie als de visie die het verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse als doel op zichzelf ziet. (1p)
  • Onderdeel b: noemt de instrumentele visie en geeft aan dat het doel van politieke participatie volgens deze visie vooral is: politieke participatie is een middel om tot besluiten te komen. (1p)

Het scorepunt bij onderdeel b alleen toekennen als zowel de naam (instrumentele visie) als het doel (een middel om tot besluiten te komen) juist zijn.

Vraag 10 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Actie op het erf

Opgavetekst

tekst 3 Meat the Victims (…)

Wie zijn die activisten?
Meat the Victims is geen georganiseerd geheel. De groep heeft geen gezamenlijke uitvalsbasis of kantoor, er is geen hiërarchie en de samenstelling wisselt nogal eens. Het komt erop neer dat iedereen de naam mag voeren. (…) Leden van Meat the Victims, voor zover je überhaupt van leden kan spreken, handelen extremer dan veel andere groepen. Dierenrechten-organisaties spraken na ‘Boxtel’ bijvoorbeeld ook schande van de werkwijze van Meat the Victims. Hun grootste bezwaren: illegaal handelen én te weinig oog hebben voor dierenwelzijn tijdens de acties.

Meat the Victims, dat in Nederland zo’n honderd actieve volgelingen telt, schroomt bij protesten inderdaad niet om de wet te overtreden. Bijvoorbeeld met inbraken en, zoals in Boxtel, het bezetten van andermans eigendommen. Sterker: de volgelingen moedigen elkaar (en anderen) zelfs aan. De activisten dragen tijdens acties vrijwel allemaal dezelfde T-shirts met daarop de tekst – vrij naar een beroemde uitspraak van Martin Luther King: “One has a moral responsibility to disobey unjust laws”. Wat zoveel wil zeggen als: “Het is ieders morele verantwoordelijkheid om onjuiste wetgeving niet te gehoorzamen”. (…)

Zo schimmig als de groep opereert, zo glashelder is hun boodschap. Ze presenteren zichzelf als de spreekbuis van de naar eigen zeggen alsmaar groter wordende groep van burgers die samen bereid zijn om uitbuiting van dieren tegen te gaan. Ook als daar, in hun ogen ‘onjuiste’, wetten voor moeten worden overtreden. Hun ideaal? Een wereld zonder vleesconsumptie.

bron: www.bndestem.nl, 2019

Vraag 16 1 punt

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Volgens tekst 3 zien activisten van Meat the Victims het bezetten van andermans eigendommen als gerechtvaardigd omdat wetgeving die (in hun ogen) onjuist is, niet moet worden gehoorzaamd.
Beargumenteer dat uit deze opvatting blijkt dat de overheid geen gezag heeft onder de activisten van Meat the Victims. Gebruik in je argumentatie de omschrijving van het kernconcept gezag.

Bekijk het antwoord
  • Beargumenteert dat de overheid geen gezag heeft onder de activisten, met een toepassing van het kernconcept gezag (zij beschouwen de wetten van de overheid niet als legitiem en accepteren de beslissingen van de overheid niet). (1p)

Vraag 16 in het hele examen

tekst 4 Dierenactivisten van Meat the Victims zetten zich met bezetting in één klap op de kaart in Nederland

(…) De internationale dierenactivisten van Meat the Victims hebben zich met hun bezetting van een varkensbedrijf in Boxtel in één [5] klap op de kaart gezet in Nederland. En dat is ook precies wat ze willen: media-aandacht om “de maatschappij te confronteren met het leed dat schuilgaat achter de staldeuren”, zoals een Finse actievoerder dat [10] maandagavond verwoordt. (…) Eén van hun eisen was ook om de media toegang te geven tot de stallen “om te laten zien wat er [15] binnen gebeurt”. De varkensboer had de actievoerders nooit binnengelaten, zegt hun woordvoerder Jonathan Loogman uit Groningen. “En daarom voelen we ons gedwongen binnen te dringen – [20] de gevolgen nemen we dan maar voor lief.” De Australische dierenactivist Leah Doellinger claimt de aanstichter van Meat the Victims-acties te zijn (…). [25] De strategie is vaak hetzelfde: een groep actievoerders dringt een veehouderij binnen en maakt video-opnamen van het ‘dierenmisbruik’, terwijl een andere groep buiten [30] ‘vreedzaam’ actie voert en de media of andere belangstellenden te woord staat. Ontmoet de slachtoffers van de bio-industrie, is het motto, want ‘uit [35] het oog is uit het hart’. (…) “Het is een hashtag-beweging: #MeatTheVictims”, zegt Billie Savage. “We delen en verspreiden de beelden via Instagram of andere [40] sociale media.”

[45] Savage, een Amerikaanse vrouw die als yogadocent in Amsterdam werkt, zegt pas afgelopen weekend van de actie in Boxtel te hebben gehoord. (…) De gevestigde actiegroepen tegen de intensieve varkenshouderij zeggen tot de bezetting in Boxtel nog nooit van Meat the Victims te hebben gehoord. Wakker Dier en Varkens in [50] Nood vinden beide dat de activisten veel te ver zijn gegaan door een varkensbedrijf te bezetten. “Illegale acties werken contraproductief”, vindt Hans Baaij van Varkens in Nood, [55] opgericht in 1997 tijdens de varkenspest. “Dit is een naïeve actie die als een boemerang op de dierenactivisten terugslaat. Allerlei partijen distantiëren zich, er was [60] massaal politieoptreden nodig, dit komt de varkenssector eigenlijk best goed uit: het gaat nu niet over de misstanden in de stal, maar over de illegale actie.” (…)

[65] Savage zegt dat de ‘more established1)’ actiegroepen veel te weinig bereiken met hun handtekeningen ophalen en lobbywerk in politiek Den Haag. “We [70] kunnen handtekeningen verzamelen tot het eind van de wereld, maar dat verandert niets aan de bio-industrie”, aldus de Amerikaanse. “Dit is een noodsituatie. #MeatTheVictims heeft [75] meer effect dan alle andere acties die al in het systeem zitten.”

bron: www.volkskrant.nl, 2019
noot 1 more established = meer gevestigde

Vraag 17 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

Gebruik tekst 4.
Bij het omgaan met conflicten kunnen twee modellen worden onderscheiden.
Leg uit welk model te herkennen is in de strategie van Meat the Victims. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het genoemde model;
  • een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de strategie van Meat the Victims het conflictmodel te herkennen is, met een toepassing van een kenmerk van het conflictmodel (de activisten zetten strijdmiddelen in om anderen van hun gelijk te overtuigen). (1p)
  • Noemt een voorbeeld van een kenmerk van het conflictmodel uit tekst 4, bijvoorbeeld het houden van een illegale actie als strijdmiddel. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Inleiding: In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media. De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor dierenwelzijn. Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.

De rechtbank van Den Bosch veroordeelde de activisten van Meat the Victims voor huisvredebreuk. Ze werden bestraft met een geldboete en een voorwaardelijke gevangenisstraf.

  • Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank eigenrichting kan voorkomen. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip eigenrichting.
  • Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank kan zorgen voor generale preventie. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip generale preventie.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het straffen van de activisten eigenrichting kan voorkomen, met een toepassing van het begrip eigenrichting (burgers of boeren hoeven dan niet voor eigen rechter te spelen en geen geweld tegen de activisten te gebruiken). (1p)
  • Legt uit dat het straffen van de activisten kan zorgen voor generale preventie, met een toepassing van het begrip generale preventie (potentiële activisten worden afgeschrikt om een stal te bezetten, omdat zij weten dat zij bestraft kunnen worden). (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Kansen en belemmeringen voor jongeren

Vraag 24 3 punten

Inleiding: In 2017 publiceerde het Jongerenplatform van de SER (Sociaal Economische Raad) een manifest waarin het platform zijn zorgen uitte over kansen voor jongeren op het gebied van leren, werken en samenleven. Het SER Jongerenplatform is een samenwerking tussen de SER en diverse jongerenorganisaties. In het manifest riep het Jongerenplatform de politiek op “werk te maken van een Nederland waarin iedereen meetelt”.
Naar aanleiding hiervan vroeg minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2018 het SER Jongerenplatform een verkennend onderzoek uit te voeren naar de ontplooiingskansen voor jongeren. Op basis van het verkennende onderzoek publiceerde het SER Jongerenplatform in augustus 2019 het rapport ‘Hoge verwachtingen – kansen en belemmeringen voor jongeren in 2019’.

Een fase in het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming is de omzetting. De omzetting van wensen in overheidsbeleid verloopt in drie sub-fasen. De eerste sub-fase is politieke agendavorming. Of een maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, is afhankelijk van een aantal voorwaarden, zoals de voorwaarde dat de situatie hevige emoties oproept of vaak voorkomt en de voorwaarde dat er voldoende ruimte is op de politieke agenda.

Leg uit welke twee andere voorwaarden om op de politieke agenda te komen in de inleiding van de opgave te herkennen zijn.
Leg uit welke andere sub-fase van de omzetting te herkennen is in de inleiding van de opgave. Noem ook de naam van deze sub-fase.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de voorwaarde dat de situatie als ongewenst wordt beschouwd door een groot aantal groepen of mensen, met een uitleg waarom die voorwaarde in de inleiding te herkennen is (het SER Jongerenplatform is een samenwerking van de SER en diverse jongerenorganisaties en publiceerde een manifest met zijn zorgen over de kansen van jongeren). (1p)
  • Noemt de voorwaarde dat de situatie als veranderbaar wordt beschouwd, met een uitleg waarom die voorwaarde in de inleiding te herkennen is (het Jongerenplatform riep de politiek op om werk te maken van een Nederland waarin iedereen meetelt). (1p)
  • Legt uit dat de sub-fase beleidsvoorbereiding te herkennen is in de inleiding, en noemt de naam daarvan (de minister vroeg het SER Jongerenplatform een verkennend onderzoek uit te voeren: het verzamelen van informatie en het inwinnen van adviezen). (1p)

Geen scorepunten toekennen voor voorwaarden die in de inleiding van deze vraag al genoemd zijn (hevige emoties of vaak voorkomen, en voldoende ruimte op de politieke agenda).

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Buurtpreventie-apps

Opgavetekst

Inleiding opgave 1 Opgave 1 Buurtpreventie-apps

In buurten werken bewoners steeds vaker digitaal samen om de veiligheid in hun buurt te vergroten. Een veelgebruikt middel daarvoor zijn buurtpreventie-apps. Door het gebruik van buurtpreventie-apps kunnen buurtbewoners elkaar en in sommige gevallen ook de wijkagent of een vertegenwoordiger van de gemeente informeren over verdachte situaties. In deze opgave vallen onder buurtpreventie-apps de WhatsApp-buurtpreventiegroepen en apps die speciaal voor buurtpreventie zijn ontwikkeld.

Het gebruik van buurtpreventie-apps door buurtbewoners past bij opvattingen van verschillende politieke stromingen, zoals de confessionele stroming.

Tekst 1 Alerte burgers, meer veiligheid?

(…) Whatsapp-buurtpreventiegroepen [ontstaan] meestal vanuit buurtbewoners zelf. (…) De groep bepaalt zelf waarvoor de appgroep wel en niet gebruikt wordt. Vaak is het hoofddoel echter buurtpreventie: de meeste groepen richten zich (…) op het vergroten van de sociale veiligheid, leefbaarheid en de veiligheidsgevoelens in de buurt. Dat geldt zeker voor de groepen die zich hebben geregistreerd bij de Stichting WABP (WhatsApp BuurtPreventie). De hoofdfunctie van een WABP-groep is elkaar te attenderen op ‘verdachte en alarmerende situaties in de buurt’. (…) Hoewel groepen in principe hun eigen (omgangs)regels kunnen vaststellen, wordt in de praktijk vaak aangehaakt bij de richtlijnen van de WABP. Deze hebben betrekking op de deelnemerssamenstelling (minimaal 18 jaar, woonachtig in het werkgebied van de groep), de omgangsvormen (correct taalgebruik, niet vloeken, schelden et cetera, geen eigen rechter spelen), de inhoud (geen privé-berichten) en de wijze van melden (alleen foto’s indien noodzakelijk, zoveel mogelijk informatie). Voor de bij de stichting WABP aangesloten groepen geldt de zogenaamde SAAR-methode als richtlijn voor het melden (…).

De SAAR-methode:
S: Signaleer
A: Alarmeer 112 (en laat elkaar via de app weten dat 112 gebeld is)
A: App om de waarneming bekend te maken aan anderen
R: Reageer, door bijvoorbeeld – mits het veilig is – naar buiten te gaan en contact te maken met de persoon1).

noot 1 de persoon die betrokken is bij een verdachte en alarmerende situatie

bron: hetccv.nl, 2019

Vraag 1 1 punt

Leg uit dat het gebruik van buurtpreventie-apps past bij de confessionele stroming. Gebruik in je uitleg:

  • een uitgangspunt van de confessionele stroming;
  • informatie uit de inleiding van de opgave waarin dit uitgangspunt van de confessionele stroming te herkennen is.

Gebruik tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het gebruik van buurtpreventie-apps past bij de confessionele stroming, met een toepassing van een confessioneel uitgangspunt en informatie uit de inleiding waarin dit uitgangspunt te herkennen is (onveiligheidsvraagstukken worden zo veel mogelijk opgelost door samenwerking tussen burgers, zoals burgers die elkaar informeren over verdachte situaties in de buurt). (1p)

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Roken

Opgavetekst

Figuur 1 Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau

Percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder naar opleidingsniveau
Figuur 1 bron: CBS, RIVM en Trimbos-instituut, 2017

Lijndiagram met drie lijnen: laag (stippellijn), middelbaar (doorgetrokken lijn) en hoog (streep-stip-lijn). Horizontale as: periodes van 1989-1991 tot 2013-2015, per drie jaar. Verticale as: percentage rokers van de bevolking van 25 jaar en ouder, van 0 tot 45. Afleesbaar bij benadering: in 1989-1991 rookt ongeveer 39% van de laagopgeleiden, ongeveer 38% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 34% van de hoogopgeleiden. In 2013-2015 rookt ongeveer 28% van de laagopgeleiden, ongeveer 26% van de middelbaaropgeleiden en ongeveer 18% van de hoogopgeleiden. Het verschil tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden is daardoor in deze periode toegenomen, van ongeveer 5 naar ongeveer 10 procentpunt.

Voorbeeld: tussen 1998 en 2000 rookte 36% van alle laagopgeleiden, 34% van alle middelbaaropgeleiden en 26% van alle hoogopgeleiden (afgeronde percentages).

Vraag 13 1 punt

Op de website van een politieke partij staat het volgende standpunt over roken: “Verder zorgen we voor goede voorlichting, want natuurlijk willen we mensen stimuleren om gezond te leven. We gaan mensen alleen niet dwingen, dus willen we de regels voor volwassenen niet nog strenger maken dan ze al zijn.”
Het standpunt over niet dwingen gaat over de rol van de overheid in de verzorgingsstaat. Het standpunt past goed bij een uitgangspunt van de politieke stroming waar deze partij bij hoort.

  • Noem de bijbehorende politieke stroming.
  • Noem een uitgangspunt van deze politieke stroming dat bij dit standpunt past.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de liberale stroming (liberalisme) en een uitgangspunt van deze stroming dat bij het standpunt past (eigen verantwoordelijkheid, deregulering of beperkte overheidsbemoeienis). Beide antwoorden moeten juist zijn. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen als beide antwoorden juist zijn: de liberale stroming (liberalisme) en een uitgangspunt als eigen verantwoordelijkheid, deregulering of beperkte overheidsbemoeienis.

Vraag 13 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Catalonië

Opgavetekst

Inleiding opgave 3 Opgave 3 Catalonië

Deze opgave gaat over het streven van een deel van de inwoners van Catalonië naar zelfbestuur en onafhankelijkheid van Spanje. Catalonië is een regio in Spanje. Catalonië heeft een eigen regering en parlement. In het najaar van 2017 riep de toenmalige Catalaanse minister-president Puigdemont naar aanleiding van een omstreden Catalaans referendum de onafhankelijkheid van Catalonië uit. De regering in Madrid greep in en herstelde de Spaanse orde.

Tekst 4 Honderdduizenden Catalanen verwacht bij historisch Diada-protest

Catalanen gaan vanmiddag opnieuw de straat op om onafhankelijkheid van hun regio te eisen. In Barcelona worden honderdduizenden mensen verwacht tijdens de zogenaamde ‘Diada’1). Vandaag wordt een ‘historisch’ protest verwacht, omdat Catalanen al op 1 oktober tijdens een eenzijdig uitgeroepen volksraadpleging kunnen stemmen voor onafhankelijkheid van hun regio. “Dat referendum is voor alle Catalanen. Voor de mensen die een zelfstandig Catalonië willen, net zo goed als voor diegenen die bij Spanje willen blijven”, meende regiopresident Carles Puigdemont tijdens een toespraak (…)

Ondeelbaar
Tegen Puigdemont en andere lokale bestuursleden is inmiddels een strafproces gestart voor het organiseren van het onafhankelijkheidsreferendum. Ook verbood het Spaanse constitutioneel hof2) de stemming. De afgelopen jaren zijn verzoeken voor een volksraadpleging steeds verworpen. Het voornaamste argument tegen een referendum staat volgens ‘Madrid’ in de grondwet, die spreekt van een ondeelbaar Spanje.

“De situatie is ernstig, maar ik weet wat er van mij wordt verwacht. Ik zal niet toestaan dat onze samenleving kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spaanse premier Mariano Rajoy rechtstreeks tegen regiopresident Puigdemont. “De Spaanse democratie weet hoe ze zich moet verdedigen. Er komt geen enkele stemming over onafhankelijkheid.” (…)

noot 1 La Diada = de nationale feestdag van Catalonië
noot 2 constitutioneel hof = rechtbank die toeziet op de handhaving van de grondwet

bron: nos.nl, 2017

Vraag 15 2 punten

Bij het omgaan met conflicten zijn twee modellen te onderscheiden. Leg uit welk model in tekst 4 te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van het genoemde model;
  • een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4.

Gebruik tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het conflictmodel in tekst 4 te herkennen is, met een toepassing van een kenmerk van het conflictmodel (de betrokken actoren zetten ieder hun strijdmiddelen in). (1p)
  • Noemt een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4, zoals dat een deel van de Catalanen zich mobiliseert als strijdmiddel (r. 1-3). (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Met het systeemmodel kun je de politieke besluitvorming rondom de onafhankelijkheid van Catalonië analyseren. Er zijn verschillende actoren in het politieke systeem die volgens het systeemmodel bij politieke besluitvorming een rol spelen. Een voorbeeld van zo'n actor in tekst 4 is het openbaar bestuur.
Noem uit tekst 4 twee andere actoren uit het politieke systeem die in het proces van politieke besluitvorming over onafhankelijkheid van Catalonië een rol spelen.
Gebruik tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee andere actoren uit het politieke systeem uit tekst 4: burgers/Catalanen en de rechterlijke macht/het constitutioneel hof. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen als beide actoren genoemd zijn: burgers/Catalanen (r. 1) en de rechterlijke macht/het constitutioneel hof (r. 25-26). Geen scorepunt voor andere actoren, zoals de premier of de regiopresident.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

In het systeemmodel worden in het politieke proces vier fases onderscheiden. Een daarvan is feedback.

  • Noem de drie andere fases.
  • Beredeneer bij welke fase de protesten in tekst 4 passen. Kies uit één van de drie genoemde fases.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de fases invoer/input, omzetting/conversie en uitvoer/output. (1p)
  • Beredeneert dat de protesten in tekst 4 passen bij de fase invoer/input, omdat burgers hier eisen en wensen naar voren brengen voor een verandering van het Spaanse politieke systeem. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Tekst 5 Wat wordt het? De-escaleren of Catalaanse roulette?

(…) Drie dagen na het onafhankelijkheidsreferendum hangt er nog steeds een doemscenario boven Catalonië. De Catalaanse minister-president Carles Puigdemont staat op het punt om de eenzijdige onafhankelijkheid uit te roepen en de Spaanse premier Mariano Rajoy dreigt ermee om in dat geval artikel 155 van de grondwet te ontgrendelen; het beruchte artikel dat de Spaanse overheid de macht geeft om tijdelijk de bevoegdheden van een autonome gemeenschap af te nemen en de orde met alle mogelijke middelen te herstellen. (…)

bron: www.demorgen.be, 2017

Vraag 18 2 punten

Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de grondwet een politieke institutie is. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept politieke institutie;
  • een voorbeeld uit tekst 5 bij het kernconcept politieke institutie.

Gebruik tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de grondwet een politieke institutie is, met een toepassing van het kernconcept politieke institutie (wettelijk geformaliseerde regels die de politieke machtsuitoefening van de Spaanse overheid ten opzichte van Catalonië reguleren). (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 5 bij het kernconcept politieke institutie, zoals artikel 155 van de grondwet, dat de Spaanse overheid de macht geeft om tijdelijk de bevoegdheden van een autonome gemeenschap af te nemen. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Machtsbronnen kunnen worden gebruikt voor het uitoefenen van macht. Er zijn verschillende soorten machtsbronnen, zoals cognitieve machtsbronnen. Leg uit welke andere soort machtsbron de grondwet is. Gebruik in je uitleg:

  • de naam en een omschrijving van deze soort machtsbron;
  • informatie uit tekst 5 waaruit blijkt dat de grondwet deze soort machtsbron is.

Gebruik tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de grondwet een politieke machtsbron is, met de naam en een toepassing van het begrip politieke machtsbron (een legitiem middel voor de Spaanse overheid om dwang uit te oefenen). (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 5 waaruit blijkt dat de grondwet deze machtsbron is: het uitoefenen van dwang, omdat de overheid tijdelijk de bevoegdheden van Catalonië kan afnemen. (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

De grondwet is een machtsbron. Leg uit dat er sprake is van machtsgebruik als de Spaanse overheid de grondwet als machtsbron gebruikt. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept macht;
  • een voorbeeld uit tekst 5 waaruit blijkt dat er sprake is van dit machtsgebruik.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er sprake is van machtsgebruik als de Spaanse overheid de grondwet als machtsbron gebruikt, met een toepassing van het kernconcept macht, waarbij het beperken of vergroten van de handelingsmogelijkheden of het bereiken van de eigen doelstellingen wordt genoemd. (1p)
  • Noemt een voorbeeld uit tekst 5 van het beperken van deze handelingsmogelijkheden: het tijdelijk afnemen van de bevoegdheden van een autonome gemeenschap, zoals Catalonië (r. 12-15). (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Een kenmerk van een staat is dat er sprake is van interne en externe soevereiniteit.
a. Geef een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit.
b. Leg uit dat Catalonië geen externe soevereiniteit heeft. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit;
  • informatie uit tekst 5 waarin het ontbreken van externe soevereiniteit te herkennen is.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit waaruit blijkt dat het staatsgezag niet ondergeschikt is aan het gezag van andere staten. (1p)
  • Legt uit dat Catalonië geen externe soevereiniteit heeft, met een toepassing van het begrip externe soevereiniteit en informatie uit tekst 5 waarin het ontbreken daarvan te herkennen is (de Spaanse overheid kan tijdelijk bevoegdheden van Catalonië afnemen, dus het gezag van de Spaanse overheid staat boven dat van de Catalaanse overheid). (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Tabel 1 Resultaten referendum (1 oktober 2017) onafhankelijkheid Catalonië

Antwoord op vraag: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt in de vorm van een republiek?”aantal
ja2.044.038
nee177.547
stemmen ten opzichte van geregistreerde stemmers
totaal uitgebrachte stemmen (inclusief ongeldige en blanco stemmen)2.286.217
geregistreerde stemmers (alle mensen die mochten stemmen)5.313.564

naar: Wikipedia & Overheid van Catalonië, 2017

Vraag 22 2 punten

Regio-president Puigdemont riep na het referendum de onafhankelijkheid van Catalonië uit. De uitslag van het referendum staat in tabel 1. Met de informatie in tabel 1 is niet te bepalen of het uitroepen van de onafhankelijkheid een representatief besluit was.
Leg uit welke informatie in tabel 1 ontbreekt om te bepalen of het uitroepen van de onafhankelijkheid een representatief besluit was. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
  • informatie uit tabel 1 die je uitleg ondersteunt.

Gebruik tabel 1.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat informatie ontbreekt over de steun voor het referendum onder de gehele stemgerechtigde bevolking, dus over het standpunt van de Catalanen die niet hebben gestemd, met een toepassing van het kernconcept representativiteit. (1p)
  • Noemt informatie uit tabel 1 die deze uitleg ondersteunt: uit tabel 1 blijkt dat minder dan de helft van de geregistreerde stemmers hun stem heeft uitgebracht (2.286.217 van 5.313.564), en over de niet-stemmers ontbreekt informatie. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Proefprojecten over straffen

Opgavetekst

tekst 1 In Middelburg mogen gedetineerden overdag naar hun werk of de tandarts

Mensen die een korte straf uitzitten of hun straf bijna hebben uitgezeten, kunnen binnenkort in Middelburg terechtkomen in een gevangenis [5] waar de deur een groot deel van de dag open is. Gedetineerden mogen bijvoorbeeld naar hun werk of studie, de tandarts, of een gesprek op de school van hun kind. [10] Het gaat om een pilot, die dit weekend start op het terrein van gevangenis Torentijd, meldt Omroep Zeeland. Overdag hebben de gedetineerden een nuttige [15] dagbesteding, ’s avonds zitten ze vast. (…) De proef bij Torentijd is onder meer bedoeld voor mensen die zich uit zichzelf bij de gevangenis melden om [20] een korte straf uit te zitten. Ook gedetineerden die het grootste deel van hun celstraf hebben uitgezeten en goed aan hun integratie hebben gewerkt, kunnen ernaartoe. (…)

bron: nos.nl, 2020

tekst 2 Carla Hijl, coördinator van het Gemeentelijk De-escalatie Team van de gemeente Eindhoven, over de wijkrechtbank

“Met de wijkrechtbank gaan we uit van probleemoplossing voor straf. (…) Welke onderliggende problemen spelen een rol en hoe moet iemand [5] daarmee geholpen worden?” (…) “Een verdachte krijgt op het politiebureau de optie om via de wijkrechtbank berecht te worden. Je krijgt dan gelijk een advocaat [10] toegewezen, die de procedure begeleidt en vraagt of hulpverleningsinstanties informatie over je mogen delen. De advocaat maakt na overleg met [15] de verdachte een rapportage en die gaat samen met de toestemming naar de procesregisseur van de gemeente Eindhoven. (…) Wij bepalen op basis daarvan wie [20] moeten aansluiten bij een casusoverleg – denk bijvoorbeeld aan mensen van de opvang of het wijkteam. In dat casusoverleg wordt alle informatie over de verdachte [25] gedeeld en dat gaat naar de rechter. Tijdens de zitting die volgt is iedereen bij elkaar. De rechter hoort zowel de verdachte als de betrokken instanties en komt tot een uitspraak. [30] Bijvoorbeeld dat de verdachte moet meedoen aan een schuldsaneringstraject en begeleiding krijgt vanuit het wijkteam. Later wordt tijdens een evaluatie [35] bekeken of iedereen zich aan de gemaakte afspraken heeft gehouden.” (…)

naar: overheidvannu.nl, 2019

Vraag 2 4 punten

Deze opgave gaat over twee proefprojecten over een andere manier van straffen. Het eerste project gaat over flexibele detentie (tekst 1). Het tweede project gaat over een wijkrechtbank (tekst 2 en tekst 3).
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen bindingen, waaronder affectieve bindingen.
Gebruik tekst 2.
a Leg uit dat het project van de wijkrechtbank een voorbeeld is van integraal veiligheidsbeleid. Gebruik in je uitleg:

  • een omschrijving van het begrip integraal veiligheidsbeleid;
  • informatie uit tekst 2 waaruit integraal veiligheidsbeleid blijkt.

b Leg uit dat er binnen dit integraal veiligheidsbeleid sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:

  • de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
  • informatie uit tekst 2 waaruit samenwerking blijkt.
Bekijk het antwoord
  • a: Legt uit dat in het project van de wijkrechtbank naast politie en justitie ook andere (maatschappelijke) instanties en personen een rol spelen bij de criminaliteitsbestrijding (1p)
  • a: Noemt informatie uit tekst 2 waaruit integraal veiligheidsbeleid blijkt (1p)
  • b: Legt uit dat er sprake is van samenwerking, met een toepassing van het vormen van relaties of het afstemmen van handelen uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, en informatie uit tekst 2 waaruit dit blijkt (1p)
  • b: Legt uit dat er sprake is van samenwerking, met een toepassing van een gemeenschappelijk doel uit de omschrijving van het kernconcept samenwerking, en informatie uit tekst 2 waaruit dit blijkt (1p)

Vraag 2 in het hele examen

tekst 3 De eerste wijkrechtbank in Nederland geopend in Eindhoven

(…) “Veel mensen die voor de strafrechter komen, kampen met meer dan één probleem. Naast het feit dat ze verdachte zijn in een [5] strafzaak, hebben ze bijvoorbeeld te maken met schulden, huisvestingsproblematiek, verstoorde familierelaties of een verslaving. In de wijkrechtbank is er ruimte om die [10] multiproblematiek met ketenpartners duurzaam aan te pakken”, aldus projectleider Mounir El Maach van de rechtbank Oost-Brabant. “De ervaring is namelijk dat [deze] (…) aanpak [15] meer effect kan hebben dan het louter inzetten van het strafrecht. En daarmee zijn zowel de verdachte als de wijk en de samenleving gebaat”, meent ook hoofdofficier van justitie [20] Heleen Rutgers. “De formele rechtsgang blijft de stok achter de deur, want als verdachten zich niet bereid tonen om aan de slag te gaan met hun problemen, dan [25] worden de rechtsprocedures bij de rechtbank voortgezet.” (…) In de wijkrechtbank worden wijkbewoners en buurtverenigingen betrokken. Zij zitten onder meer in de [30] wijkadviesraad waar gesproken wordt over het versterken van de veiligheid en leefbaarheid in de wijk. (…) Volgens burgemeester John Jorritsma van Eindhoven staat [35] veiligheid niet op zichzelf. “Alleen straffen helpt niet. We moeten daarnaast kijken hoe we mensen perspectief kunnen bieden, ook om nieuwe problemen te voorkomen en [40] het vertrouwen van burgers terug te winnen. Daarom is de aanpak van de wijkrechtbank ook zo uniek en ben ik blij dat het hier in Eindhoven is geland: zodat mensen weer op het [45] rechte pad worden geholpen en daar ook blijven.”

bron: rechtspraak.nl, 2019

Vraag 3 3 punten

Deze opgave gaat over twee proefprojecten over een andere manier van straffen. Het eerste project gaat over flexibele detentie (tekst 1). Het tweede project gaat over een wijkrechtbank (tekst 2 en tekst 3).
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen bindingen, waaronder affectieve bindingen.
Gebruik tekst 3.
Het project van de wijkrechtbank past bij verschillende opvattingen van politieke ideologieën over criminaliteit.
Beredeneer dat het project van de wijkrechtbank past bij zowel de confessionele als de liberale als de socialistische/sociaaldemocratische ideologie. Gebruik in je redenering:

  • een confessionele opvatting over de bestrijding van criminaliteit;
  • een liberale opvatting over de bestrijding van criminaliteit;
  • een socialistische/sociaaldemocratische opvatting over de bestrijding van criminaliteit;
  • bij elke opvatting informatie uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat het project past bij de confessionele ideologie, met een toepassing van een confessionele opvatting over de bestrijding van criminaliteit en informatie uit tekst 3 om deze opvatting te illustreren (1p)
  • Beredeneert dat het project past bij de liberale ideologie, met een toepassing van een liberale opvatting over de bestrijding van criminaliteit en informatie uit tekst 3 om deze opvatting te illustreren (1p)
  • Beredeneert dat het project past bij de socialistische/sociaaldemocratische ideologie, met een toepassing van een socialistische/sociaaldemocratische opvatting over de bestrijding van criminaliteit en informatie uit tekst 3 om deze opvatting te illustreren (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Deze opgave gaat over twee proefprojecten over een andere manier van straffen. Het eerste project gaat over flexibele detentie (tekst 1). Het tweede project gaat over een wijkrechtbank (tekst 2 en tekst 3).
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn verschillende typen bindingen, waaronder affectieve bindingen.
Gebruik tekst 3.
In het strafrecht zijn twee scholen te onderscheiden: de klassieke school en de moderne school.
Leg uit bij welke school de wijkrechtbank het best past: bij de klassieke school of de moderne school. Gebruik in je uitleg:

  • een uitgangspunt van de klassieke of de moderne school;
  • informatie uit tekst 3 waaruit dit uitgangspunt blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de wijkrechtbank het best past bij de moderne school, met een toepassing van een uitgangspunt van deze school (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 3 waaruit dit uitgangspunt blijkt (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Dovencultuur en de erkenning van gebarentaal

Opgavetekst

tekst 4 Blog: wat is Dovencultuur precies?

[1] (…) Ik ben (…) een dove moeder van twee dove kinderen en heb een slechthorende partner. Tijdens de kersttoespraak van koning [5] Willem-Alexander op televisie wees mijn zoon Bob (4) naar een tolk en zei dat hij de koning was! Tijdens de livestream van een gebarentalenfestijn bij het Europees [10] Parlement, vroeg Bob (inmiddels 6 jaar) aan mij of er dagelijks veel doven aanwezig zijn bij het parlement. Een doof kind van dove ouders ziet gebarentaal (…) als een [15] taal die voor hem ook vaak voorkomt in de maatschappij. Mijn zoon Bob leeft dagelijks in de Dovencultuur. Voor hem is dat als een meerderheidscultuur. Hij komt uit [20] een doof gezin, gaat naar dovenschool Guyot en heeft dove vrienden. En soms bevindt hij zich in een horende omgeving, bijvoorbeeld bij de zwemles en buitenschoolse [25] opvang. Bob past daar zijn taalgebruik aan. Hij gebaart langzaam, articuleert duidelijker en gebruikt meer vingerspelling. Dan kunnen de horende volwassenen en [30] kinderen hem beter begrijpen. (…) In de maatschappij worden doven als gehandicapten gezien, terwijl ze zich onderling niet gehandicapt voelen. Doofheid [35] betekent alleen dat je niet kunt horen, maar veel horende mensen zien dat als een gebrek. Sommige denken dat dove mensen niet kunnen praten. Er zijn zelfs mensen die [40] denken dat ze niet veel kunnen leren en zeker geen universitaire opleiding kunnen volgen. Veel dove mensen studeren af aan de universiteit (…). (…) … doven voelen zich niet [45] gehandicapt. (…) Door de geschiedenis heen werden veel doven vaak geconfronteerd met een medische kijk op doofheid. Vanuit die medische [50] hoek werden ze niet als ‘normaal’ gezien. Dove mensen moest je vroeger ‘repareren’. (…) Op school mochten ze zelfs niet gebaren. (…) Doven hebben door de geschiedenis [55] heen vele tegenslagen ervaren. Daardoor creëren dove kunstenaars eigen visuele uitingen, zoals een gebarenpoëzie of een schilderij over het visuele leven zonder de geluiden. (…)
Annemieke van Kampen, docent

bron: www.kentalis.nl, 2021

tekst 5 ‘Wereld wordt groter’, nu er weer een stap naar erkenning Gebarentaal is gezet

Het is een gigantische overwinning, maar ook wel een klein eerste stapje van een proces dat nog even gaat duren. De erkenning van [5] Nederlandse Gebarentaal als taal duurt lang, heel lang, vinden Corrie Tijsseling en Eva Westerhoff. En toch zijn ze nu verder dan ooit, nu er in de Tweede Kamer een meerderheid is [10] om de gebarentaal te erkennen. (…) Die taal maakt de wereld groter en erkenning daarvan is essentieel voor de emancipatie van de gemeenschap, stellen ze. Dat zijn [15] dus niet alleen dove mensen, zegt Tijsseling. “Denk ook aan het horende kind van dove ouders. Of aan de horende ouders van een doof kind. Die zullen het ook moeten [20] leren.” (…) Sinds 2013 wordt er gewerkt aan een wetsvoorstel. Het wetsvoorstel is, na jarenlang aandringen vanuit de dovengemeenschap, ingediend door [25] de ChristenUnie, PvdA en D66. Ook andere partijen scharen zich achter het stuk. Daarin wordt, als de wet uiteindelijk officieel wordt aangenomen, de Nederlandse [30] Gebarentaal officieel als taal aangemerkt. Het Fries ging eerder door een vergelijkbare procedure. Dat zorgt er nu voor dat je bijvoorbeeld een eed of gelofte mag [35] afleggen in het Fries. De overheid wordt er ook mee verplicht om belangrijke communicatie naar die taal om te zetten. (…) De strijd voor erkenning van [40] gebarentaal duurt inmiddels al 30 jaar. De twee vrouwen gaan door tot de wet is aangenomen. “Het is de laatste stap naar volledige emancipatie.”

bron: nos.nl, 2020

Vraag 9 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik tekst 5.
Leg uit dat in de officiële erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) een kenmerk van democratisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:

  • een kenmerk van democratisering;
  • een voorbeeld van dit kenmerk uit tekst 5.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de officiële erkenning van de NGT een kenmerk van democratisering te herkennen is, met een toepassing van een kenmerk van democratisering: uitbreiding van rechten of participatiemogelijkheden van burgers (1p)
  • Noemt een voorbeeld van dit kenmerk uit tekst 5, zoals het recht om een eed of gelofte in de eigen taal af te leggen (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik tekst 5.
Het proces van politieke besluitvorming over de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) zoals in tekst 5 naar voren komt, kan geanalyseerd worden met het systeemmodel en met het barrièremodel. Elk model legt nadruk op andere aspecten van besluitvorming. Het systeemmodel legt bijvoorbeeld nadruk op eisen en steun, kansen en bedreigingen uit de omgeving van het politieke systeem.
Leg uit welk aspect van de politieke besluitvorming over de NGT het barrièremodel zou benadrukken. Gebruik in je uitleg:

  • een aspect van besluitvorming waarop het barrièremodel de nadruk legt;
  • informatie uit tekst 5 waaruit dit aspect blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een aspect van de besluitvorming dat het barrièremodel benadrukt: strijd of conflict tussen groeperingen met tegengestelde belangen en opvattingen, macht (realisatiemacht of hindermacht), of hindernissen, barrières of drempels (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 5 waaruit dit aspect blijkt (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 3 punten

Deze opgave gaat over de Dovencultuur (tekst 4) en de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal (tekst 5). De NGT is een taal met een eigen grammatica en woordenschat.
Gebruik onderstaande inleiding van de vraag.
De wettelijke erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT) is het resultaat van een jarenlange strijd voor deze erkenning. In 2016 is door de PvdA en de ChristenUnie een wetsvoorstel ingediend dat zich richtte op de wettelijke erkenning van de NGT. Na de verkiezingen in 2017 kwam het proces echter stil te liggen. De belangengroep Dovenschap nam contact op met de ChristenUnie om hen te vragen het proces rond de erkenning van de NGT nieuw leven in te blazen. Dovenschap startte ook een petitie waarin werd opgeroepen om zo spoedig mogelijk over te gaan tot de erkenning van de NGT. Dovenschap beriep zich daarbij op het Europees Handvest voor Regionale Talen en Talen van Minderheden. Dovenschap wil dat de Nederlandse overheid ook de NGT erkent als minderheidstaal, net zoals het Fries onder dit Handvest erkend is als officiële taal. De petitie is begin 2018 aangeboden aan de Tweede Kamer. In 2020 stemde zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer in met het wetsvoorstel voor erkenning van de NGT.
Beredeneer met gebruik van een soort machtsbron dat Dovenschap macht heeft uitgeoefend. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept macht;
  • de naam en een omschrijving van een soort machtsbron;
  • een voorbeeld uit de inleiding van deze vraag van deze soort machtsbron.
Bekijk het antwoord
  • Past het inzetten van hulpbronnen uit de omschrijving van het kernconcept macht toe op Dovenschap (1p)
  • Noemt de naam en omschrijving van een politieke of cognitieve machtsbron, met een voorbeeld hiervan uit de inleiding van de vraag (1p)
  • Past het bereiken van doelstellingen of het vergroten van handelingsmogelijkheden uit de omschrijving van het kernconcept macht toe op Dovenschap (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Laaggeletterdheid

tekst 7 Nieuwe ambities voor aanpak laaggeletterdheid

Om laaggeletterdheid aan te pakken, trekt het kabinet € 425 miljoen uit in de periode 2020-2024. Dat is ruim € 35 miljoen méér dan in de periode 2015-2019. Onderdeel van de nieuwe aanpak is [5] onder andere om meer mensen te bereiken die Nederlands als moedertaal hebben. (…) Minister Van Engelshoven (OCW), minister [10] De Jonge (VWS), staatssecretaris Van Ark (SZW) en staatssecretaris Knops (BZK) schrijven dat vandaag in een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer over de [15] vervolgaanpak van het programma. Tel mee met taal. Minister Van Engelshoven: “Dit kabinet staat voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen: [20] praktisch en theoretisch geschoold, jong en oud, met en zonder migratie-achtergrond. Taal, rekenen en digitale vaardigheden zijn hiervoor onmisbaar. Een tekort aan deze [25] vaardigheden vormt een barrière om zelfstandig mee te doen in onze maatschappij, online én offline. Daarom investeren we flink om mensen hun basisvaardigheden te [30] laten verhogen.” (…) Onderdeel van de nieuwe aanpak is om méér mensen te werven voor deelname aan cursussen, specifiek de groep met Nederlands als [35] moedertaal. Er wordt extra geld uitgetrokken om ervaringsdeskundigen op te leiden die mensen in hun omgeving kunnen enthousiasmeren om een cursus te [40] volgen. Kinderen en jongeren met een taalachterstand worden sneller geholpen. (…) Gemeenten krijgen meer geld om het bereik en de kwaliteit van hun [45] lesaanbod te vergroten. Per regio komt er een ambitieus plan voor de komende jaren. (…) Voor werkgevers komt jaarlijks € 3 miljoen beschikbaar om werknemers cursussen taal, [50] rekenen en digitale vaardigheden aan te bieden. Ook wordt een expertisepunt basisvaardigheden opgericht (…).

bron: Rijksoverheid, 2019

Vraag 21 2 punten

Deze opgave gaat over het vraagstuk van laaggeletterdheid. Laaggeletterden zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden, zoals het gebruik van DigiD of het maken van een cv. Deze basisvaardigheden beheersen zij niet op het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij mee te kunnen doen. (bron: Stichting Lezen & Schrijven)
Gebruik tekst 7.
Het proces van politieke besluitvorming kan beschreven worden vanuit het systeemmodel. In het systeemmodel worden verschillende fasen onderscheiden. De fase van omzetting/conversie kent drie sub-fasen.
Leg uit in welke sub-fase van omzetting/conversie de politieke besluitvorming over de aanpak van laaggeletterdheid in tekst 7 zich bevindt. Gebruik in je uitleg:

  • de naam van de sub-fase van het systeemmodel;
  • informatie uit tekst 7 waaruit deze sub-fase blijkt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de sub-fase beleidsbepaling (1p)
  • Legt uit dat de besluitvorming in tekst 7 zich in deze sub-fase bevindt, omdat het gaat om beslissingen over de inhoud van het beleid, met informatie uit tekst 7 waaruit dit blijkt (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 3 punten

Deze opgave gaat over het vraagstuk van laaggeletterdheid. Laaggeletterden zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden, zoals het gebruik van DigiD of het maken van een cv. Deze basisvaardigheden beheersen zij niet op het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij mee te kunnen doen. (bron: Stichting Lezen & Schrijven)
Gebruik tekst 7.
Beredeneer dat de opvattingen van het kabinet over de aanpak van laaggeletterdheid ideologisch zijn. Gebruik in je redenering:

  • de omschrijving van het kernconcept ideologie;
  • informatie uit tekst 7 om je redenering te ondersteunen.
Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 7 om de redenering te ondersteunen (1p)
  • Past de omschrijving van het kernconcept ideologie toe: ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke of politieke verhoudingen (1p)
  • Past de omschrijving van het kernconcept ideologie toe: een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, waardoor de opvattingen ideologisch zijn (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Gezichtsherkenning

Opgavetekst

tekst 1 Camera’s met gezichtsherkenning

Op een donderdagnamiddag in de winter van 2017 loopt een jonge vader in paniek het politiekantoor van Longgang District in de Zuid-Chinese stad Shenzhen binnen. Zijn zoon van drie is vermist, hij vreest dat het jongetje is gekidnapt. Kinderontvoering is een ware plaag in China: jaarlijks worden tienduizenden kinderen gestolen, van wie er amper enkele tientallen worden teruggevonden. De jonge vader is wanhopig.

Wat volgt is een fijn staaltje speurwerk, en vooral een demonstratie van de enorme technologische slagkracht van de Chinese politie. Binnen een uur wordt het jongetje op camerabeelden getraceerd, in het bijzijn van een onbekende vrouw, wordt de identiteit van de vrouw met gezichtsherkenning achterhaald, en wordt via datakoppeling vastgesteld dat zij de trein naar Wuhan heeft genomen, negenhonderd kilometer verderop. Daar wordt ze bij aankomst opgepakt. Het jongetje is gered.

“In de weken nadien zagen we veel ouders die hun kinderen voor onze camera’s omhoog hielden”, zegt Zhao Zhen, (…)manager van Intellifusion, het bedrijf dat de technologie produceert waarmee het kind werd teruggevonden. “Ze wilden dat onze camera’s goede beelden van hun kinderen zouden hebben, om de gezichtsherkenning te voeden. Zodat hun kinderen, als ze ooit vermist zouden raken, sneller teruggevonden zouden worden.” (…)

In technologiestad Shenzhen geeft Intellifusion zijn visitekaartje af. Het bedrijf heeft vijf- à zesduizend beveiligingscamera’s in de stad, waarmee elke dag zestien miljoen bewegende beelden worden verzameld – handig om het algoritme¹ voor de gezichtsherkenning te verfijnen. De camera’s staan op strategische plaatsen, zoals metrostations, kruispunten en de haven, en dekken volgens Zhao zowat de hele stad. Daarnaast hebben twintigduizend agenten een app van Intellifusion waarmee ze iedereen die ze fotograferen in een paar seconden kunnen identificeren. “We denken dat Shenzhen dankzij onze technologie een van de veiligste steden van China is”, aldus Zhao Zhen.

Al die technologie helpt om vermiste kinderen te vinden, maar ook om de inwoners van Shenzhen in de pas te doen lopen. Het bekendste voorbeeld zijn de camera’s op kruispunten die voetgangers betrappen als die door rood oversteken. Overtreders worden met hun foto, hun naam en een deel van hun ID-nummer op een groot scherm afgebeeld – in de beste traditie van de publieke schandpaal – en krijgen een boete. (…)

In de Lotusbloemstraat, waar vorig jaar de eerste camera met gezichtsherkenning werd geïnstalleerd, reageren de voetgangers positief. “Dit is de prijs die mensen moeten betalen wanneer ze niet gehoorzamen aan de regels”, zegt de 42-jarige Ge (…). Volgens Intellifusion spreken de cijfers voor zich. In het eerste halfjaar werden dankzij hun elf camera’s bijna veertienduizend boetes uitgeschreven. Staken vroeger op het kruispunt bij de Lotusbloemstraat iedere dag gemiddeld 120 mensen door het rode licht over, nu zijn dat er nog twintig.

Noot 1: Een algoritme is een wiskundige formule. In programmeertaal is het een instructie, een stukje code, om een probleem om te lossen. (bron: www.mediawijsheid.nl)

naar: www.groene.nl, 12 september 2018

Vraag 6 1 punt

Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel van uitmaken. Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

In tekst 1 staat dat de voetgangers in Shenzhen positief reageren op de camera’s met gezichtsherkenning.

Leg uit dat de hoge mate van goedkeuring van camera’s met gezichtsherkenning onder burgers erop kan wijzen dat de (lokale) Chinese overheid gezag heeft. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept gezag.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de hoge mate van goedkeuring van camera’s met gezichtsherkenning erop kan wijzen dat de (lokale) Chinese overheid gezag heeft, met een toepassing van het kernconcept gezag (burgers accepteren de besluiten van de overheid, en die macht wordt als legitiem beschouwd) (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel van uitmaken. Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

De camera’s met gezichtsherkenning in Shenzhen maken deel uit van het zogenaamde Sociaal Kredietsysteem in China. Het Sociaal Kredietsysteem is een verzameling van commerciële en overheidssystemen, zowel lokaal als nationaal, die worden ingevoerd om het gedrag van Chinese individuen, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheidsinstanties te sturen. De Vrije Universiteit Berlijn heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de publieke opinie in China over het Sociaal Kredietsysteem. Het onderzoek is via internet gehouden onder ruim 2000 respondenten. Het onderzoek is representatief voor de populatie in China met een internetaansluiting in de leeftijd van 14-65 jaar, gebaseerd op leeftijd, sekse en regio. Het onderzoek was alleen niet representatief wat betreft sekse in de hoogste leeftijdscategorie.

Leg uit wat het betekent dat het onderzoek niet representatief was wat betreft sekse in de hoogste leeftijdscategorie Chinezen met een internetaansluiting. Gebruik in je uitleg: een omschrijving van het begrip representativiteit als eis van sociaalwetenschappelijk onderzoek; een eigen cijfermatig voorbeeld om te illustreren wanneer er wel representativiteit zou zijn geweest in de hoogste leeftijdscategorie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit wat het betekent dat het onderzoek niet representatief was wat betreft sekse in de hoogste leeftijdscategorie, met een toepassing van de omschrijving van representativiteit als eis van sociaalwetenschappelijk onderzoek (de man-vrouwverhouding in die groep was geen dwarsdoorsnede van de onderzoekspopulatie) (1p)
  • Geeft een eigen cijfermatig voorbeeld dat illustreert wanneer er wel representativiteit zou zijn geweest in de hoogste leeftijdscategorie (bijvoorbeeld: als in China 50% van de mensen met een internetaansluiting in die leeftijdscategorie man is, dan moeten 50% van de respondenten man zijn) (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Mbo’ers: van deelnemers naar studenten

Opgavetekst

tekst 3 Mbo’ers willen officieel studenten heten

Ze doen geen studie, maar een ‘opleiding’ en zijn geen studenten, maar ‘deelnemers’. Mbo’ers kunnen daardoor niet profiteren van sommige studentenvoordelen. Daarom wil Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) dat mbo’ers in de wet voortaan ‘studenten’ worden genoemd.

“Het gebeurt nu heel vaak dat je te horen krijgt dat je ergens niet welkom bent, omdat je als mbo’er geen student zou zijn”, zegt Roosmarijn Dam van JOB. “Dan ga je het vanzelf geloven.” (…)

(…) In de wet heten mbo’ers dus nog altijd ‘deelnemers’. Het ministerie van Onderwijs onderzoekt nu wat er nodig is om deze term in alle wetten te veranderen in ‘student’.

(…)

Het gaat dus allemaal maar om één woordje, maar voor mbo’ers betekent dat veel. Dat zij niet door iedereen als student worden gezien, heeft namelijk veel invloed op hun studentenleven. “Het geeft mbo’ers het gevoel dat ze niet op het gelijke niveau zitten als andere studenten en dus geen aanspraak kunnen maken op dezelfde dingen”, zegt Roosmarijn van JOB. Mbo’ers mogen bijvoorbeeld geen lid worden van een studentenvereniging of studentensportvereniging. “Daardoor is het lastiger om actief te worden als student en een netwerk op te bouwen.”

Daarnaast weigeren winkels soms studentenkorting te geven aan mbo’ers. Of mbo’ers komen een kroeg niet binnen, omdat ze geen collegekaart hebben. “Ik snap dat minderjarige mbo’ers niet naar binnen mogen”, zegt Roosmarijn. “Maar zeggen dat je een studentenkroeg bent en dan niet alle studenten binnenlaten, is idioot. Wat is er zo anders aan mbo’ers, dat je ze absoluut niet in een kroeg wilt hebben?” (…)

“Het komt erop neer dat het onderwijs dat je volgt dus bepaalt waar je uitgaat of welkom bent”, vindt Roosmarijn. “Zo blijven het mbo en het ‘hoger’ onderwijs twee gescheiden werelden, gebaseerd op vooroordelen. Wij vinden dat ontzettend stom.”

bron: nos.nl, 11 mei 2018

Vraag 19 2 punten

Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 3.

Het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming bestaat uit vier hoofdfasen. Een van deze fasen is de conversie of omzetting. In de fase van omzetting worden weer drie verschillende sub-fasen onderscheiden. De besluitvorming over de wettelijke benaming van mbo’ers als ‘student’ bevond zich toen tekst 3 geschreven werd in de fase van omzetting.

Leg uit in welke sub-fase in de omzetting deze besluitvorming zich toen bevond. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 3 waaruit deze sub-fase in de omzetting blijkt. Noem ook de naam van deze sub-fase.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam van de sub-fase: beleidsvoorbereiding (1p)
  • Legt uit dat de besluitvorming zich in de sub-fase beleidsvoorbereiding bevond, met gebruik van informatie uit tekst 3 waaruit deze sub-fase blijkt (bijvoorbeeld: het ministerie onderzoekt wat er nodig is om de term ‘deelnemer’ in alle wetten te veranderen in ‘student’, r. 17-20) (1p)

Vraag 19 in het hele examen

tekst 4 Mbo’ers worden officieel studenten

Minister Ingrid van Engelshoven kondigt aan dat mbo’ers wettelijk studenten gaan heten. De minister kondigde dit aan tijdens de uitreiking van de JOB-monitor, het grootste tevredenheidsonderzoek onder mbo-studenten van Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB). “Dit betekent eindelijk gelijke behandeling van mbo’ers ten opzichte van andere studenten”, aldus voorzitter van JOB Roosmarijn Dam.

De verwachting is dat mbo’ers vanaf studiejaar 2020-2021 wettelijk ‘studenten’ gaan heten in plaats van ‘deelnemers’. De minister vond de term ‘deelnemers’ niet tegemoetkomen aan de wensen van mbo’ers: “Jongeren in het mbo zijn net zo goed studenten als al die anderen. Door nu ook in de wet de term deelnemer te veranderen in het woord student doen we aan iedereen recht.”

“Deze verandering is geen woordspelletje. De wetswijziging gaat er hopelijk toe leiden dat mbo’ers terecht van dezelfde voordelen kunnen genieten als alle andere studenten”, aldus Roosmarijn Dam. JOB is daarom blij dat de minister van Onderwijs de stem van mbo’ers zo serieus neemt. Na een jaar lang lobbyen in Den Haag en veel actie voeren onder de #ditisnietmbo gaat de wet nu toch gewijzigd worden. Dit is volgens JOB een eerste stap naar meer maatschappelijke waardering van mbo’ers.

bron: www.jobmbo.nl, 31 mei 2018

Vraag 24 3 punten

Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Gebruik tekst 4.

Uit tekst 4 blijkt dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten in plaats van ‘deelnemers’.

a Leg uit dat JOB macht heeft. Gebruik in je uitleg: de omschrijving van het kernconcept macht; informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept macht blijkt.

b Leg vervolgens uit waarom de macht van JOB politieke macht is.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat JOB macht heeft, door een toepassing van het inzetten van hulpbronnen uit de omschrijving van het kernconcept macht, met informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (JOB heeft een jaar lang gelobbyd en actie gevoerd, r. 34-36) (1p)
  • Legt uit dat JOB macht heeft, door een toepassing van het bereiken van doelstellingen uit de omschrijving van het kernconcept macht, met informatie uit tekst 4 waaruit dit blijkt (de wet wordt gewijzigd zodat mbo’ers ‘studenten’ worden genoemd, r. 37) (1p)
  • Legt uit dat dit politieke macht is, omdat JOB de politieke besluitvorming heeft kunnen beïnvloeden (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’ heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten. Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.

Politieke participatie kan worden onderverdeeld in electorale participatie en niet-electorale participatie.

Welke vorm van participatie is te herkennen in tekst 4? Geef uit tekst 4 twee voorbeelden van deze vorm van participatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt niet-electorale participatie als vorm, en twee voorbeelden uit tekst 4 van deze vorm (lobbyen, actie voeren, of contact/overleg met politici) (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als zowel de vorm van politieke participatie als beide voorbeelden juist zijn.

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Straffen en vertrouwen in de rechtspraak

Opgavetekst

Tekst 3 Waarom vinden burgers dat rechters te licht straffen?

(…) Jarenlang onderzoek laat zien dat burgers willen dat rechters strenger straffen dan ze in werkelijkheid doen. Ook blijkt dat als [5]burgers geïnformeerd worden over de strafzaak en over de achtergronden van de verdachte, die behoefte aan strengere straffen afneemt. Er is dus een ‘informatie-effect’. Ook opleiding is van invloed: [10]hoger opgeleiden vinden een streng straffende rechter minder belangrijk dan lager opgeleiden. Naast een informatie-effect treedt dus ook een [15]‘opleidingseffect’ op.

Het onderzoek
Psychologiestudenten (hoger opgeleiden) en ROC-studenten (lager opgeleiden) kregen een beschrijving [20]van een mishandelingszaak te lezen, waarna zij een voorstel voor een straf konden doen. Die beschrijving van de strafzaak was bij de helft van alle respondenten kort (een [25]krantenberichtje) en bij de andere helft langer (een uittreksel uit het dossier). Op die manier kon worden vastgesteld of het uitmaakt hoeveel informatie over een zaak wordt [30]gelezen, en of dat verschilt tussen hoger en lager opgeleiden. (…)

Beter informeren
De meeste mensen komen tijdens hun leven weinig in contact met de [35]politie of de rechter. Bij hun oordeel over hoe het rechtssysteem werkt, gaan ze vooral af op de media. Maar mediaberichten zijn niet altijd volledig. Ernstige criminaliteit krijgt [40]begrijpelijkerwijs veel aandacht, net als slachtoffers. Dat kan ten koste gaan van achtergrondinformatie over een zaak. Burgers gaan bovendien bijna nooit zomaar eens naar een [45]zitting. Zij zijn meestal niet goed op de hoogte van hoe de rechtspraak in het echt functioneert. Als burgers niet begrijpen hoe rechters de straf bepalen, kan dat negatieve gevolgen [50]hebben voor hun steun voor die straffen. Het is daarom van belang dat er meer en meer begrijpelijke informatie over de achtergronden van zaken wordt verspreid (…).

bron: www.nscr.nl, mei 2017

Vraag 7 3 punten

Lees tekst 3.
In het strafrecht hebben de klassieke school en de moderne school verschillende uitgangspunten.
In tekst 3 staat dat als burgers geïnformeerd worden over onder andere de achtergrond van de verdachte, de behoefte aan strengere straffen afneemt. Blijkbaar betrekken burgers de achtergrond van de verdachte in hun strafoordeel.
Beredeneer of geïnformeerde burgers het eens zullen zijn met de uitgangspunten van de klassieke school of met die van de moderne school. Geef daarbij ook aan waarom zij het niet met de uitgangspunten van de andere school eens zullen zijn. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip daadrecht;
− een omschrijving van het begrip daderrecht.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de moderne school als school waarmee geïnformeerde burgers het eens zullen zijn, met als uitgangspunt van de moderne school daderrecht en een omschrijving daarvan (1p)
  • Noemt en omschrijft het uitgangspunt daadrecht als uitgangspunt van de klassieke school (1p)
  • Geeft een redenering waarom geïnformeerde burgers het eens zullen zijn met de uitgangspunten van de moderne school en niet met die van de klassieke school (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Er zijn verschillende doelen van straffen. De klassieke school en de moderne school leggen de nadruk op verschillende doelen van straffen.
Waar staan de doelen van straffen bij de twee scholen juist?

  1. A De klassieke school: generale preventie; de moderne school: speciale preventie
  2. B De klassieke school: speciale preventie; de moderne school: resocialisatie
  3. C De klassieke school: resocialisatie; de moderne school: vergelding
  4. D De klassieke school: vergelding; de moderne school: generale preventie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 3 punten

Er zijn verschillende soorten machtsbronnen te onderscheiden, bijvoorbeeld affectieve machtsbronnen.
Leg uit over welke twee soorten machtsbronnen rechters beschikken.
Leg vervolgens uit dat rechters macht hebben. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept macht.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat rechters over een cognitieve machtsbron beschikken (1p)
  • Legt uit dat rechters over een politieke machtsbron beschikken (1p)
  • Legt uit dat rechters macht hebben, met een toepassing van het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken, of het vermogen om hulpbronnen in te zetten om de handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten, uit de omschrijving van het kernconcept macht (1p)

Alleen een scorepunt toekennen als zowel de soort machtsbron als de bijbehorende uitleg juist is.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Gebruik tekst 3.
Beargumenteer dat selectieve berichtgeving en een gebrek aan kennis het gezag van rechters kunnen aantasten. Gebruik in je argumentatie:
− de omschrijving van het kernconcept gezag;
− informatie uit tekst 3 waaruit selectieve berichtgeving blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 3 waaruit selectieve berichtgeving blijkt (1p)
  • Beargumenteert dat deze selectieve berichtgeving en een gebrek aan kennis het gezag van rechters kunnen aantasten, met een toepassing van het kernconcept gezag (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Tekst 4 Zonder maatschappelijk vertrouwen geen toekomstbestendige rechtspraak

Het vertrouwen dat burgers in de rechterlijke macht hebben is (…) van centraal belang. Volgens [politicoloog en filosoof] Fukuyama (…) is het [5]vertrouwen niet alleen een voorwaarde voor het functioneren van overheidsinstituties, in dit geval de rechtspraak, maar is het indicatief1) voor de kwaliteit van de [10]samenleving en de onderlinge verbondenheid tussen burgers als geheel. Zij durven meer op elkaar te vertrouwen en relaties aan te gaan als zij zich beschermd voelen door [15]adequate rechtshandhaving, in eerste instantie door de politie en als ultimum remedium2) door de rechtspraak. Ook zullen zij zich ook [20]zelf eerder aan de regels van de rechtsorde houden.

noot 1 indicatief voor = een aanwijzing voor
noot 2 ultimum remedium = laatste, uiterste middel

bron: Rechtstreeks 2, 2017

Vraag 16 2 punten

Gebruik tekst 4.
Er wordt wel gesteld dat de kloof tussen de straf die rechters opleggen en de strafmaat die burgers gepast vinden, kan leiden tot onvrede over de rechtspraak en nadelig kan zijn voor het vertrouwen dat de burgers in de rechtspraak hebben.
Volgens een publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in 2017 is het vertrouwen van Nederlanders in de rechtspraak hoog vergeleken met andere instituties. Volgens een onderzoek van het SCP had 67% van de Nederlanders eind 2016 ‘voldoende vertrouwen’ in de rechtspraak.
Tekst 4 gaat over het belang van vertrouwen in de rechtspraak voor de samenleving. Op basis van tekst 4 kan gesteld worden dat vertrouwen in de rechtspraak de objectieve veiligheid kan vergroten.
Beredeneer dat vertrouwen in de rechtspraak de objectieve veiligheid kan vergroten. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip objectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 4 waaruit blijkt dat vertrouwen in de rechtspraak de objectieve veiligheid kan vergroten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt informatie uit tekst 4 waaruit blijkt dat vertrouwen in de rechtspraak de objectieve veiligheid kan vergroten (1p)
  • Beredeneert dat vertrouwen in de rechtspraak de objectieve veiligheid kan vergroten, met een toepassing van het begrip objectieve veiligheid (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Gebruik tekst 4.
Beredeneer dat het hebben van vertrouwen in instituties als de politie en de rechtspraak de subjectieve veiligheid kan vergroten. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip subjectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 4 om de redenering te onderbouwen.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat het hebben van vertrouwen in instituties als de politie en de rechtspraak de subjectieve veiligheid kan vergroten, met een toepassing van het begrip subjectieve veiligheid en informatie uit tekst 4 om de redenering te onderbouwen (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Een dementievriendelijke samenleving

Opgavetekst

Inleiding

Deze opgave gaat over de manier waarop wij als samenleving omgaan met mensen met dementie. Dementie is de verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen informatie niet meer goed verwerken. De ziekte komt vooral bij ouderen voor en komt tot uiting in vergeetachtigheid, problemen met gewone dagelijkse handelingen, plotselinge veranderingen in gedrag en vergissingen in tijd en plaats. Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting toenemen van 270.000 in 2019 naar 550.000 in 2040.

Uit onderzoek van Alzheimer Nederland, een organisatie voor mensen met dementie en mensen die hiermee te maken hebben, blijkt dat mensen op straat en medewerkers van bedrijven de ziekte niet goed herkennen en niet goed weten hoe ze het best kunnen reageren of kunnen helpen. Daarom zijn Alzheimer Nederland, pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2016 gestart met de campagne voor een dementievriendelijke samenleving. Op de website samendementievriendelijk.nl kunnen mensen een online training volgen in de omgang met mensen met dementie. Via spotjes op tv en sociale media worden mensen gewezen op de website. Bedrijven kunnen ook een training laten verzorgen voor hun personeel. In tekst 1 staat een deel van de toespraak die de staatssecretaris van VWS hield bij de presentatie van de campagne voor een dementievriendelijke samenleving tijdens een EU-conferentie over dementie.

Vraag 19 2 punten

Gebruik de inleiding van deze opgave op pagina 6.
Er is door het ministerie van VWS een politiek besluit genomen om enkele miljoenen euro’s te investeren in de campagne voor een dementievriendelijke samenleving.
Politieke besluitvorming wordt beïnvloed door de omgeving. Er zijn verschillende soorten omgevingsfactoren te onderscheiden die de mogelijkheden voor overheidsbeleid kunnen beperken of verruimen, bijvoorbeeld sociale of culturele factoren. Ook relaties van Nederland met andere landen kunnen van invloed zijn op de besluitvorming.
In de inleiding is een andere soort omgevingsfactor te herkennen die invloed kan hebben op de politieke steun voor het investeren van miljoenen euro’s in de campagne.
Welke andere soort omgevingsfactor is te herkennen in de inleiding? Licht je antwoord toe met een citaat uit de inleiding waaruit deze factor blijkt.
Beredeneer dat deze factor de politieke steun voor het investeren van geld in de campagne voor een dementievriendelijke samenleving kan vergroten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de demografische factor met een verwijzing naar het citaat ‘Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting toenemen van 270.000 in 2019 naar 550.000 in 2040’ (1p)
  • Beredeneert dat de demografische omgevingsfactor de politieke steun voor het investeren van geld in de campagne voor een dementievriendelijke samenleving kan vergroten (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

Alzheimer Nederland is mede-initiatiefnemer van de campagne voor een dementievriendelijke samenleving.
Op de website van Alzheimer Nederland staat:
“Al ons werk draait om de wensen en behoeften van mensen met dementie en hun omgeving. (…) We geven voorlichting over de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, bieden ondersteuning en komen op voor betere zorg voor mensen met dementie. (…) Alzheimer Nederland zit boven op het zorgbeleid in Den Haag, door het actief volgen en beïnvloeden van de politieke agenda en nauw contact met Kamerleden.” Hieruit blijkt dat Alzheimer Nederland een pressiegroep is.
Leg uit welke twee kenmerken van pressiegroepen te herkennen zijn in bovenstaand citaat van de website van Alzheimer Nederland.
Pressiegroepen verschillen van politieke partijen.
Geef voor elk van de genoemde kenmerken van pressiegroepen aan waarin dat kenmerk verschilt van politieke partijen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kenmerk van pressiegroepen dat zij het overheidsbeleid willen beïnvloeden, want er staat dat Alzheimer Nederland de politieke agenda beïnvloedt (1p)
  • Noemt het kenmerk dat pressiegroepen zich richten op één specifiek terrein of op deelbelangen, want er staat dat al het werk van Alzheimer Nederland draait om de wensen en behoeften van mensen met dementie en hun omgeving (1p)
  • Geeft aan waarin de genoemde kenmerken van pressiegroepen verschillen van politieke partijen: pressiegroepen willen het overheidsbeleid beïnvloeden zonder kandidaten te stellen voor verkiezingen, terwijl politieke partijen dat doen door wel kandidaten te stellen; pressiegroepen komen niet op voor het algemeen belang of de samenleving als geheel en houden zich niet bezig met meerdere terreinen, maar politieke partijen wel (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Gebruik tekst 5.
De campagne voor een dementievriendelijke samenleving wordt gesteund door politieke partijen uit verschillende politieke stromingen en sluit aan bij uitgangspunten van verschillende politieke stromingen. In tekst 5 is een uitgangspunt van de confessionele stroming te herkennen.
Leg uit welk uitgangspunt van de confessionele stroming dit is. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 5 waarin dit uitgangspunt te herkennen is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een uitgangspunt van de confessionele stroming dat in tekst 5 te herkennen is (in het voorbeeldantwoord: gespreide verantwoordelijkheid) (1p)
  • Legt uit waarom dit uitgangspunt in tekst 5 te herkennen is, met informatie uit tekst 5 waarin dit uitgangspunt te herkennen is (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Tweede Kamerverkiezingen 2017

Opgavetekst

tekst 1 Facebookbericht van de ChristenUnie

Op 15 maart mag je kiezen: wie mag jouw unieke stem in de Tweede Kamer vertegenwoordigen? Wie vertrouw je om namens jou te spreken in de politiek, om vanuit jouw overtuiging Nederland te veranderen?

Er staat iets op het spel bij de verkiezingen op 15 maart. De ChristenUnie strijdt voor een hoopvolle toekomst voor onze kinderen. Een samenleving waarin iedereen meetelt. Waarin mensen de vrijheid hebben om vanuit hun geloof te leven.

Kijk op www.christenunie.nl voor onze kandidatenlijst en ons verkiezingsprogramma. En laat het ons weten als ook jij geloof een stem wilt geven: stem ChristenUnie

bron: Facebookpagina ChristenUnie, 24 januari 2017

Vraag 1 2 punten

Politieke partijen vervullen een aantal functies, zoals de articulatiefunctie en de communicatiefunctie. Uit tekst 1 blijkt dat de ChristenUnie ook andere functies van politieke partijen vervult.
Noem twee van deze functies en geef aan waaruit blijkt dat de ChristenUnie deze functies vervult. Gebruik in je antwoord: twee functies van politieke partijen; bij elke functie informatie uit tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een functie van politieke partijen (rekrutering en selectie, participatie of aggregatie) en geeft daarbij informatie uit tekst 1 waaruit blijkt dat de ChristenUnie die functie vervult (1p)
  • Noemt een tweede functie van politieke partijen (rekrutering en selectie, participatie of aggregatie) en geeft daarbij informatie uit tekst 1 waaruit blijkt dat de ChristenUnie die functie vervult (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Verkiezingen kunnen opgevat worden als een strijd om de macht. Leg dit uit met het kernconcept macht. Gebruik in je uitleg de woorden ‘hulpbronnen’, ‘doelstellingen’ en ‘handelingsmogelijkheden’.

Bekijk het antwoord
  • Past het kernconcept macht toe op ‘hulpbronnen’: verkiezingen als strijd om het vermogen om de hulpbronnen van een staat in te kunnen zetten (zeggenschap over de hulpbronnen) (1p)
  • Past ‘doelstellingen’ en ‘handelingsmogelijkheden’ toe: partijen kunnen hun doelstellingen bereiken en de handelingsmogelijkheden van andere partijen beperken, die hun eigen (andere of tegenstrijdige) doelstellingen willen bereiken (1p)

Vraag 2 in het hele examen

tekst 3 Enkele retweets van Gert-Jan Segers van de ChristenUnie

Gert-Jan Segers heeft Eppo Bruins geretweet:
Eppo Bruins @eppobruins ● 28 jan.
“Geef openbare scholen dezelfde vrijheid als bijzondere scholen. Geef school terug aan de ouder”, zegt @gertjansegers op @NPORadio1

Gert-Jan Segers heeft ChristenUnie geretweet:
ChristenUnie @christenunie ● 28 jan.
Nieuws in @kamerbreed: “Geef ouders zeggenschap over alle scholen; overheidsbestuurd onderwijs niet van deze tijd.”
Geef zeggenschap over álle scholen aan de ouders
Het door de overheid bestuurde openbaar onderwijs moet veranderen. Scholen moeten teruggegeven worden aan de ouders, aan de leraren, aan de samenleving, …
christenunie.nl

noot 1 retweeten = een Twitterbericht van iemand anders doorsturen aan de eigen volgers

naar: Twitteraccount van Gert-Jan Segers, 28 januari 2017

Vraag 6 2 punten

In een verkiezingscampagne proberen politieke partijen kiezers voor zich te winnen met een boodschap die bij de partij past. Kenmerkend voor de verkiezingscampagne van de ChristenUnie is de aandacht voor het gezin en voor Bijbelse waarden en normen. De ChristenUnie behoort tot de confessionele stroming.
Leg uit bij welk ander kenmerk van de confessionele stroming de campagneboodschap uit tekst 3 past. Gebruik in je uitleg: een kenmerk van de confessionele stroming; een voorbeeld uit tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kenmerk van de confessionele stroming waarbij de campagneboodschap past: gespreide verantwoordelijkheid (1p)
  • Legt uit dat de boodschap bij dit kenmerk past, met een voorbeeld uit tekst 3: de leider van de ChristenUnie vindt overheidsbestuurd onderwijs niet van deze tijd en wil dat scholen worden teruggegeven aan ouders, leraren en de samenleving (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

In afbeelding 1 noemt D66 welke resultaten de partij heeft gehaald en wat concrete doelen van de partij zijn. Stel dat je als campagneleider van een nieuwe politieke partij een soortgelijk Facebookbericht wilt maken dat als doel heeft om leden van een kostwinnersgezin ervan te overtuigen op jouw partij te stemmen. Daarvoor moet je nog een concreet doel formuleren waarvoor jouw partij strijdt.
Formuleer een concreet doel waarvoor jouw partij strijdt en waarmee je leden van een kostwinnersgezin wilt overhalen op jouw partij te stemmen. Doe dit door het volgende aan te vullen: Stem op … (verzin naam partij)! … (naam partij) strijdt voor: … .
Geef aan bij welk kenmerk van een kostwinnersgezin dit doel past.

Bekijk het antwoord
  • Formuleert een concreet doel waarmee leden van een kostwinnersgezin overtuigd kunnen worden om op de partij te stemmen, in de vorm: Stem op …! … strijdt voor: … (1p)
  • Noemt een bijpassend kenmerk van een kostwinnersgezin: een taakverdeling waarbij de man het inkomen verdient en de vrouw het huishouden en de kinderen verzorgt (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Soms stemmen kiezers strategisch bij verkiezingen. Dit kan verschillende redenen hebben. Zo kunnen mensen bijvoorbeeld strategisch kiezen als ze twijfelen of de partij van hun eerste voorkeur kans maakt op regeringsdeelname en ze hun stem graag geven aan een partij die deel uit gaat maken van de regering. Zij stemmen dan niet op de partij waar zij de meeste affiniteit mee hebben, maar bijvoorbeeld op een partij van hun tweede of derde keuze die meer kans maakt op regeringsdeelname. Deze kiezers twijfelen tussen ‘een stem met het hart’ of ‘een stem met het hoofd’.
Leg het dilemma van deze kiezers uit. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept representativiteit.

Bekijk het antwoord
  • Legt het verband uit tussen ‘stemmen met het hart’ en de omschrijving van het kernconcept representativiteit: kiezers kiezen partijen die met hun standpunten en achtergrondkenmerken het meest overeenkomen met die van henzelf, maar die waarschijnlijk geen kans maken om in de regering te komen (1p)
  • Legt het verband uit tussen ‘stemmen met het hoofd’ (strategisch stemmen) en de omschrijving van het kernconcept representativiteit: partijen waar kiezers minder affiniteit mee hebben, maar die een grotere kans maken om in een regering besluiten te nemen die overeenkomen met de wensen van de kiezer (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Chronisch ziek of gehandicapt

Opgavetekst

tabel 1 Gemiddelde levensverwachting, inclusief jaren zonder chronische ziekten, 1983 en 2013

GeborenGeslachtLevensverwachting bij geboorteVerwachte aantal jaren zonder chronische ziekte
1983vrouw79,6 jaar51,5 jaar
man72,9 jaar52,7 jaar
2013vrouw83 jaar (+3,4)42 jaar (-9,5)
man79,4 jaar (+6,5)48,7 jaar (-4)

Toelichting: Ter illustratie: De gemiddelde leeftijd van overlijden van een vrouw die in 1983 geboren is, is 79,6 jaar. Hiervan zal zij naar verwachting gemiddeld 51,5 jaar doorbrengen zonder chronische ziekte.

naar: Sociaal-Economische Raad, 2016

tekst 4 Een korte geschiedenis van de arbeidsongeschiktheidsregeling

In Nederland kunnen mensen met een chronische ziekte of handicap die arbeidsongeschikt raken een uitkering krijgen, een door de overheid maandelijks toegekend inkomen. De arbeidsongeschiktheidsregeling die dit regelt, staat al tientallen jaren hoog op de politieke agenda. In de jaren zestig van de vorige eeuw was de verwachting dat het aantal uitkeringsgerechtigden niet verder op zou lopen dan tweehonderdduizend, maar eind vorige eeuw liep het aantal tegen een miljoen.

In politieke debatten over de explosieve groei is de vrees uitgesproken dat ook mensen die het niet nodig hebben de uitkering kregen. De overheid zou werknemers en werkgevers te weinig hebben gestimuleerd om arbeidsongeschiktheid te voorkomen en voor re-integratie op de arbeidsmarkt te zorgen. Om het aantal te verminderen zijn er vanaf de eeuwwisseling beleidswijzigingen doorgevoerd.

Zo zijn er hogere toetredingsdrempels ingevoerd om de regeling financieel betaalbaar te houden. Voorwaarden en keuringen voor het krijgen van een uitkering werden veel strenger. Ook de gedachte dat werk uiteindelijk het beste is voor de mensen zelf, lag aan de beleidswijzigingen ten grondslag. Betaald werk brengt immers niet alleen inkomen, maar bijvoorbeeld ook sociale contacten en zelfontplooiing met zich mee. Uitgangspunt van het beleid is dat alle mensen, zowel met als zonder een chronische ziekte of handicap, een kans moeten krijgen om deel te nemen aan de arbeidsmarkt. De nadruk wordt daarbij gelegd op wat mensen nog wel kunnen, in plaats van wat zij niet kunnen door hun ziekte of handicap. Van iedereen wordt verwacht bij te dragen naar eigen kunnen.

naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2016; www.hr-kiosk.nl, 2017 en fd.nl, 2015

Vraag 13 3 punten

De overheid heeft verschillende instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden. Een voorbeeld van een instrument dat de overheid heeft, is dat zij via belastingen de ongelijke inkomensverdeling kan verminderen.
a Geef aan van welk overheidsinstrument sprake is bij de arbeidsongeschiktheidsregeling. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 4.
b Leg vervolgens uit dat de arbeidsongeschiktheidsregeling de sociale ongelijkheid in Nederland beïnvloedt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt het overheidsinstrument: mensen verzekeren tegen (bepaalde vormen van) inkomensverlies (1p)
  • a: Noemt informatie uit tekst 4 waaruit dit overheidsinstrument blijkt: mensen met een chronische ziekte of handicap die arbeidsongeschikt raken en daardoor inkomen verliezen, kunnen een maandelijks inkomen krijgen (1p)
  • b: Legt uit dat de arbeidsongeschiktheidsregeling de sociale ongelijkheid vermindert, met een toepassing van het kernconcept sociale ongelijkheid: een verschil tussen mensen in aangeboren kenmerken (arbeidsongeschiktheid) leidt minder tot een ongelijke verdeling van een schaars goed (inkomen) (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 3 punten

Uit tekst 4 blijkt dat de vrees heerste dat ook mensen die het niet of niet meer nodig hebben een uitkering kregen. Deze mensen zouden gebruikmaken of gebruik blijven maken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl zij ook zouden kunnen werken. Dat mensen gebruikmaken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl dit niet nodig is, kan verklaard worden met behulp van de rationele-keuzetheorie.
a Geef een omschrijving van de rationele-keuzetheorie.
b Geef vervolgens met behulp van de rationele-keuzetheorie een verklaring voor de situatie dat mensen gebruik blijven maken van de arbeidsongeschiktheidsregeling terwijl dit niet nodig is.
c Beredeneer met behulp van de rationele-keuzetheorie een beleidsoplossing om het aantal mensen met een uitkering te verminderen. Baseer de beleidsoplossing op de verklaring die je gegeven hebt bij b.

Bekijk het antwoord
  • a: Geeft een omschrijving van de rationele-keuzetheorie: mensen maken hun keuze voor bepaald gedrag op basis van een afweging van kosten en baten (1p)
  • b: Geeft een verklaring met een toepassing van de rationele-keuzetheorie: als een uitkering een inkomen geeft dat vergelijkbaar is met het inkomen uit werk, zijn de baten van de uitkering (bijvoorbeeld meer vrije tijd) relatief groter dan bij een baan (1p)
  • c: Beredeneert een beleidsoplossing op basis van de verklaring bij b: een lagere arbeidsongeschiktheidsuitkering, waardoor een baan meer baten oplevert dan een uitkering en mensen eerder op zoek gaan naar passend werk (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

In de beleidswijzigingen in tekst 4 zijn verschillende ideologieën te herkennen.
Leg uit dat in de beleidswijzigingen de liberale ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg: een kenmerk van de liberale ideologie; informatie uit tekst 4 waaruit dit kenmerk blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een kenmerk van de liberale ideologie dat in de beleidswijzigingen te herkennen is: de nadruk op eigen verantwoordelijkheid en initiatief van de burgers (1p)
  • Noemt informatie uit tekst 4 waaruit dit kenmerk blijkt: van iedereen wordt verwacht dat hij bijdraagt naar eigen kunnen (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

In het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming worden verschillende fasen onderscheiden. Een van deze fasen is de conversiefase. Binnen deze fase worden weer sub-fasen onderscheiden.
Binnen welke sub-fase valt het onderzoek naar mogelijkheden voor de invoering in Caribisch Nederland? Noem alleen de naam van deze sub-fase.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de sub-fase beleidsvoorbereiding (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Het failliet van het gedogen

Opgavetekst

tekst 6

Een wijk in een gemeente in het zuiden van het land laat de problematiek [van de overlast] zien. In die wijk zitten twee coffeeshops dicht bij elkaar. Deze coffeeshops trekken (…) veel klanten aan, onder wie veel drugstoeristen uit Duitsland. De omgeving van de coffeeshops is ook een vindplaats van klanten voor straatdealers, die proberen hun waar te verkopen aan de klanten van de coffeeshops. De route van de parkeerplaats tot de coffeeshop is het domein van de straatdealers. En dat trekt weer personen aan die niet in de coffeeshops terecht kunnen, zoals jongeren of drugstoeristen. De straatdealers zijn de laatste jaren sterk geprofessionaliseerd. Er zijn spotters die potentiële klanten aanspreken, lopers die de potentiële koper meenemen naar een plek uit het zicht van de camera’s in de wijk en mobiele runners die de drugs naar de koper toebrengen. Hierdoor kunnen ze goed uit het zicht van de camera’s en de politie blijven. De gemeente werkt samen met de coffeeshops, bewoners, studentenhuisvesting, instellingen en politie en handhavers hard aan het aanpakken van de problematiek. En met succes: de overlast in de wijk en onveiligheidsgevoelens onder bewoners zijn sterk afgenomen.

naar: vng.nl, 2015

Vraag 23 2 punten

Aan de hand van fasen in het systeemmodel van politieke besluitvorming kan worden uitgelegd dat beleidsvorming een doorgaand proces is. Een van de fasen in het systeemmodel is de uitvoer-fase.
De conclusie in het rapport ‘Het failliet van het gedogen’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten was dat het gedoogbeleid voor cannabis onhoudbaar is en een effectieve aanpak van gezondheidsproblematiek, criminaliteit en overlast in de weg staat. In het rapport wordt de oproep gedaan om na 40 jaar gedogen een einde te maken aan het gedoogbeleid en wordt de overheid (wetgever) opgeroepen om met een landelijk programma van experimenten met een geregelde cannabisketen te komen.
Leg uit dat uit bovenstaande informatie over het rapport blijkt dat beleidsvorming een doorgaand proces is. Gebruik in je uitleg twee andere fasen (dan de uitvoer-fase) in het systeemmodel van politieke besluitvorming. Noem ook de naam van de fasen.

Bekijk het antwoord
  • Past de fase terugkoppeling (feedback) toe: de conclusie in het rapport is een evaluatie van het bestaande gedoogbeleid, en noemt de naam van de fase (1p)
  • Past de fase invoer toe: de oproep aan de wetgever om met een landelijk programma van experimenten te komen is nieuwe invoer, een wens die naar aanleiding van de evaluatie wordt ingebracht, en noemt de naam van de fase (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tatoeages

Opgavetekst

tekst 1 Van stratenmaker tot geleerde

“Een tattoo wordt steeds gewoner, ook voor vrouwen”, zegt [tatoeëerder Rob] Boerman, terwijl hij de naald van zijn tatoeëermachine in een potje [5] inkt doopt. “Vroeger was een tatoeage asociaal. Bedoeld voor criminelen. Maar dat stigma is weg. Ik tatoeëer mensen uit alle lagen van de bevolking. Van stratenmaker tot [10] geleerde. Zaterdag zet ik een tattoo bij een professor uit Rotterdam. Die wil een dolk met roos. Bij een vrouw die een domineesopleiding1) volgt, heb ik een lantaarn op haar [15] bovenarm gezet. Voor haar is die tattoo een symbool van het licht van God.” (…)

Het tattoovirus grijpt om zich heen. Wat vindt socioloog (…) dr. Bas van [20] Stokkom daarvan? “Ik bespeer een opvallende paradox”, zegt Van Stokkom, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Aan de ene kant duidt de populariteit [25] van tatoeages op … (1) … (…). “Zo van: Ik bepaal zelf of ik een plakkaat op mijn lijf laat zetten. Het uiterlijk wordt belangrijker. (…) [Nogal] wat burgers hebben een opgeblazen [30] zelfbeeld. Dat heeft te maken met de verwende samenleving. Veel jongens en meisjes worden thuis behandeld als prinsjes en prinsesjes. Ze worden op de troon gezet en aan al hun [35] verlangens moet worden voldaan.”

Aan de andere kant verraadt de tattoocultus echter dat de moderne mens helemaal niet zo zelfstandig is, analyseert Van Stokkom. “Burgers [40] volgen toch vaak gedwee de mode. Wanneer een popster of een sporter een tattoo zet, ontlokt dat navolgingsgedrag. Mensen willen zich identificeren met hun idolen.”

noot 1 dominee = persoon die in de protestantse kerk de kerkdienst leidt

naar: www.rd.nl, 16 september 2017

Vraag 7 2 punten

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Uit tekst 2 blijkt dat voorzitter Stoffers en delegatieleider Veenstra beiden graag willen dat er een verplichte training voor beginnende tatoeëerders komt. Stel dat Stoffers spreekt namens de vakorganisatie Belangenbehartiging voor Tatoeëerders en Piercers en Veenstra namens Nederland.

Gebruik tekst 2.

Leg uit wie op basis van het hebben van formele macht meer kan bijdragen aan de invoering van nieuwe Europese normen voor de tattoobranche: de voorzitter of de delegatieleider. Gebruik in je uitleg:

  • een soort machtsbron en een voorbeeld daarvan uit tekst 2;
  • de omschrijving van het kernconcept macht.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de politieke machtsbron als soort machtsbron, met een voorbeeld uit tekst 2, en gebruikt de omschrijving van het kernconcept macht (1p)
  • Legt uit dat de delegatieleider (Veenstra) meer formele macht heeft dan de voorzitter, omdat hij namens Nederland aan de besprekingen over de nieuwe Europese normen deelneemt en de voorzitter niet (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Deze opgave gaat over de populariteit van tatoeages (tattoos), onprofessioneel werken in de tattoobranche en de mogelijke invoering van een verplichte training voor beginnende tatoeëerders.

Gebruik tekst 2.

Bij het proces van politieke besluitvorming zijn verschillende partijen betrokken.

Waartoe behoort voorzitter Stoffers?

  1. A adviesorganen
  2. B ambtenaren
  3. C particulieren
  4. D pressiegroepen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 8 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wijken mengen

Opgavetekst

tekst 3 Opgroeien in een achterstandswijk

Jongeren in achterstandswijken staan er beroerd voor, zo stellen onderzoekers Suzanne Tan en Maarten Davelaar in hun boek De jeugd maar geen toekomst? (…) Een vraag aan de twee onderzoekers. Hoe werkt het opgroeien in een achterstandswijk door in de kansen van jongeren?

“Dat zet hen vaak op een flinke achterstand. De omgeving waarin deze jongeren opgroeien is weinig stimulerend. Er is ondanks alle investeringen nog steeds sprake van verloedering en overlast en de criminaliteit is meestal niet ver weg. De bewoners in deze wijken zijn gemiddeld armer en minder gezond, hun opleidingsniveau is lager en een deel spreekt maar weinig Nederlands. De huizen zijn vaak klein en de gezinnen groot waardoor veel kinderen op straat te vinden zijn, al dan niet onder toezicht van oudere broers of zussen. De sociale vaardigheden die jongeren in deze wijken verwerven, sluiten vaak niet goed aan bij de cultuur op scholen en bij (…) werkgevers. Veel jongeren hebben makkelijker toegang tot illegale activiteiten dan tot regulier werk.”

naar: www.kis.nl, 10 januari 2017

Vraag 17 2 punten

In bepaalde wijken in Nederland zijn veel economische en maatschappelijke problemen, zoals armoede, overlast en criminaliteit. Deze wijken worden ook wel achterstandswijken genoemd. De overheid heeft de afgelopen decennia geprobeerd met verschillende beleidsmaatregelen problemen in deze wijken te verminderen. Een van die maatregelen is het sociaaleconomisch mengen van wijken: het stimuleren van rijkere mensen om naar achterstandswijken te verhuizen of van armere mensen uit achterstandswijken om naar meer welvarende wijken te verhuizen.

De politieke besluitvorming over de beleidsmaatregel van het mengen van wijken kan geanalyseerd worden met het systeemmodel. Dit model bestaat uit vier fasen, waaronder de fase uitvoer.

Gebruik tekst 4.

Leg uit dat beleidsvorming een doorgaand proces is. Gebruik in je uitleg:

  • twee andere fasen van het systeemmodel;
  • van elk van deze fasen van het systeemmodel een voorbeeld uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de fasen terugkoppeling/feedback en invoer/input, elk met een voorbeeld uit tekst 4, bijvoorbeeld dat onderzoekers de resultaten van het beleid onderzoeken (terugkoppeling) en een advies geven voor nieuwe maatregelen (invoer) (1p)
  • Legt uit dat beleidsvorming een doorgaand proces is, op basis van de fase terugkoppeling/feedback of de fase invoer/input (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Het afsteken van vuurwerk met oud en nieuw

Opgavetekst

tekst 5 Het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw

Oudejaarsavond gaat aan weinig mensen in Nederland ongemerkt voorbij. Het meest hoor- en zichtbaar is wel het vuurwerk dat rond middernacht wordt afgestoken. Rond dat tijdstip gaat menigeen naar buiten om te kijken naar het vuurwerk. Zo schieten we het oude jaar weg en heten we het nieuwe welkom. Op de drie werkdagen voor 1 januari kunnen mensen bij een goedgekeurd verkooppunt Nederlands consumentenvuurwerk kopen. De vuurwerkwinkels staan deze laatste drie dagen vol met voornamelijk vaders en zoons die hun ‘buit’ komen ophalen. Het gekochte vuurwerk mag men zelf afsteken op oudejaarsdag vanaf 18.00 uur tot 2.00 uur in de nieuwjaarsnacht. Het is gebruikelijk dat volwassenen vuurwerk op straat ‘voor de deur’ afsteken. Buren, vrienden en familie grijpen de gelegenheid aan om elkaar een gelukkig nieuwjaar te wensen. Zo versterkt het afsteken van vuurwerk de sociale cohesie in de buurt. Het afsteken van vuurwerk door particulieren staat ter discussie. De weerstand groeit vanwege de geluidsoverlast en de ongelukken die elk jaar weer gebeuren, vooral bij het afsteken van zwaar, illegaal vuurwerk. (…)

bron: www.immaterieelerfgoed.nl, december 2017

Vraag 20 2 punten

Het afsteken van vuurwerk hoort voor veel Nederlanders bij oud en nieuw. In 2015 heeft de traditie van het afsteken van consumentenvuurwerk met oud en nieuw een plaats gekregen op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. De laatste jaren is de weerstand tegen het afsteken van consumentenvuurwerk echter toegenomen, onder andere vanwege de ongelukken die hierbij gebeuren en de schade die het oplevert.

Gebruik tekst 6.

Geef een omschrijving van het begrip criminaliteit. Leg vervolgens uit dat uit tekst 6 blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is. Gebruik in je uitleg een voorbeeld uit tekst 6.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een omschrijving van criminaliteit waaruit blijkt dat het gaat om gedragingen die wettelijk strafbaar zijn gesteld (1p)
  • Legt uit dat uit tekst 6 blijkt dat criminaliteit plaatsgebonden of cultuurgebonden is en dus een relatief begrip, met een voorbeeld uit tekst 6, bijvoorbeeld dat afsteken van consumentenvuurwerk in Ierland en Roemenië verboden is en in Polen mag (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nederland fietsland

Opgavetekst

tekst 1 ‘Nederlanders zijn een onafhankelijk fietsvolkje’

Op 18 mei 2017 is het Fiets-naar-je-werk-dag. Nederlanders grijpen al bovengemiddeld vaak naar de fiets. Hoe komt dat eigenlijk? (…) NEMO Kennislink vraagt het fietsexpert Adri Albert de la Bruheze van de Universiteit Twente. (…)

Zowel Denemarken als Nederland zijn vlakke landen met relatief veel fietspaden. Hangt de populariteit van fietsen daarmee samen met het fysieke landschap? “Dat speelt wel een rol, maar is zeker niet allesbepalend. (…). Het hangt af van heel veel factoren (…). In Nederland is het heel gewoon dat ook mensen met een hoge positie, zoals de minister-president en de koning, de tweewieler pakken. Op fietsen wordt niet neergekeken als een vervoermiddel dat slechts goed is voor de armen en kanslozen zoals in sommige landen wel het geval is. (…) Maar ook politiek speelt een rol en, daarmee samenhangend, verkeersbeleid.”

Kun je daar iets meer over vertellen? “Waar de fiets nu niet meer weg te denken is uit het Nederlandse landschap, leek dit vervoermiddel aan het begin van de jaren zestig juist zijn langste tijd te hebben gehad. In (…) Nederland [werd], net als in andere Europese landen, een beleid in gang gezet dat was gericht op de auto. (…)

Pas met de acties van de hervormingsbeweging in de jaren zestig en zeventig kenterde die ontwikkeling langzaam. Een groeiend aantal mensen begon te protesteren tegen auto’s die hun woonwijken overnamen, en die de leefbaarheid en veiligheid aantastten. (...) Soms gingen ze zelfs letterlijk op de vuist met automobilisten die hun straat binnenreden of hielden die aan terwijl ze schreeuwden: ‘Hé, mijn kinderen moeten veilig buiten kunnen spelen!’ Beleidsmakers begonnen naar deze eisen te luisteren. Ze legden meer fietspaden aan in de stad, in een poging het autogebruik terug te dringen.”

Hoe kwam het dat fietspaden in steden nog relatief zeldzaam waren? “Tot die tijd legde de overheid de meeste fietspaden aan langs snelwegen of anderszins langs wegen buiten de stad. Dit had deels de prioriteit omdat het veel gevaarlijker is om langs wegen te fietsen waar auto’s hard mogen rijden. Een andere reden was dat het beleid zich vooral richtte op fietsen als vrijetijdsbesteding – wat doorgaans buiten de steden, in de natuur, plaatsvond. Toen de infrastructuur voor fietsers binnen de bebouwde kom geleidelijk aan verbeterd werd, werd de fiets snel populairder in de stad.” (...)

bron: www.nemokennislink.nl, 18 mei 2017

Vraag 4 2 punten

Politieke keuzes speelden een rol in de uiteindelijke populariteit van de fiets. Uit tekst 1 blijkt dat de verkeersonveiligheid in de wijken op de politieke agenda is gekomen. Of een probleem op de politieke agenda komt, is afhankelijk van een aantal voorwaarden, zoals dat de situatie als veranderbaar wordt beschouwd en dat er voldoende ruimte is op de politieke agenda. Uit tekst 1 blijkt dat het probleem van de verkeersonveiligheid in de wijken ook voldeed aan andere voorwaarden om op de politieke agenda te komen.

Noem een van deze andere voorwaarden om op de politieke agenda te komen en geef uit tekst 1 een voorbeeld van deze voorwaarde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de situatie als ongewenst wordt ervaren door groepen mensen, en geeft uit tekst 1 een voorbeeld: groepen mensen protesteerden tegen auto’s die hun woonwijken overnamen en de leefbaarheid en veiligheid aantastten (r. 40-44). Of: de negatief beoordeelde situatie roept hevige emoties op, met als voorbeeld dat mensen letterlijk op de vuist gingen met automobilisten (r. 44-49) (1p)
  • Geeft het voorbeeld uit tekst 1 dat bij de gekozen voorwaarde hoort: het probleem van de verkeersonveiligheid in de wijken voldeed aan de voorwaarde dat de situatie als ongewenst wordt ervaren door groepen mensen (r. 40-44) of dat de negatief beoordeelde situatie hevige emoties oproept (r. 44-49) (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Aanpak Top600

Opgavetekst

tekst 5 De Aanpak Top600 samengevat

Pijler 1

We halen de daders van de straat. (…) We treden consequent, snel en streng op tegen crimineel gedrag en brengen ze sneller voor de rechter. (…) Dit bereiken we onder andere door:

(…)

  • snelle aanhouding, voorgeleiding, berechting en consequent toezien op de executie van straffen

(…)

  • verstoren, tegenhouden, actief benaderen en gericht toezicht door meer intensieve politiecontroles en integrale handhavingsacties

(…)

Pijler 2

We bieden een uitweg. We screenen alle daders zodra zij zijn aangehouden of veroordeeld op verstandelijke beperking, psychosociale problematiek, verslaving of een combinatie van deze stoornissen. Tijdens en na de uitvoering van de straf bieden we op de persoon toegesneden zorg en begeleiding. Dit bereiken we onder andere door:

  • nazorg voor deze groep wordt onderdeel van de door de rechter opgelegde straf

(…)

  • inzetten op opleiding, arbeid, stageplekken en wonen

Pijler 3

We richten onze aanpak ook op de broertjes en zusjes. We voorkomen ermee dat de broertjes afglijden naar de criminaliteit (…). Dit bereiken we onder andere door:

  • intensief toezicht en begeleiding door Jeugdzorg en Reclassering
  • screening van de broertjes en zusjes

(…)

naar: gemeente Amsterdam, 2011

Vraag 9 3 punten

Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje. In mei 2011 nam het Amsterdamse gemeentebestuur in samenwerking met zorg- en jeugdinstellingen, de politie en het Openbaar Ministerie het initiatief tot de Aanpak Top600. De Top600 is een ranglijst van jonge veelplegers die met voorrang worden aangepakt. Deze jongeren hebben meerdere misdrijven gepleegd zoals straatroof, overvallen en woninginbraken.

In de pijlers van de Aanpak Top600 zoals die beschreven worden in tekst 5 zijn de drie overheidsstrategieën om criminaliteit te bestrijden te herkennen.

Noem de drie overheidsstrategieën om criminaliteit te bestrijden. Geef bij elke overheidsstrategie een voorbeeld uit tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Noemt rechtshandhaving, met een voorbeeld uit tekst 5 (daders sneller voor de rechter brengen, pijler 1) (1p)
  • Noemt ondersteuning en hulpverlening, met een voorbeeld uit tekst 5 (op de persoon toegesneden zorg en begeleiding, pijler 2) (1p)
  • Noemt beperken van de gelegenheid tot criminaliteit, met een voorbeeld uit tekst 5 (meer intensieve politiecontroles, pijler 1) (1p)

Voor alleen drie juiste overheidsstrategieën, zonder juiste voorbeelden uit tekst 5, mag 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

Gebruik tekst 5. In het strafrecht zijn twee scholen te onderscheiden: de klassieke en de moderne school.

Geef aan welk kenmerk van de klassieke school te herkennen is in de Aanpak Top600. Geef bij dit kenmerk een voorbeeld uit tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kenmerk van de klassieke school dat in de Aanpak Top600 te herkennen is: de nadruk ligt op vergelding en generale preventie als functies van straffen (1p)
  • Geeft een voorbeeld uit tekst 5 van dit kenmerk (daders snel berechten en consequent toezien op de executie van straffen, pijler 1) (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Gebruik tekst 5. Politieke stromingen hebben verschillende opvattingen over de bestrijding van criminaliteit. De pijlers van de Aanpak Top600 passen bij zowel de liberale als bij de socialistische/sociaaldemocratische opvatting over de bestrijding van criminaliteit.

Noem een pijler die past bij de liberale opvatting. Licht je keuze toe door een opvatting van deze politieke stroming over de bestrijding van criminaliteit te noemen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt pijler 1 en licht toe dat de liberale opvatting vooral de nadruk legt op rechtshandhaving (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Gebruik tekst 5. Politieke stromingen hebben verschillende opvattingen over de bestrijding van criminaliteit. De pijlers van de Aanpak Top600 passen bij zowel de liberale als bij de socialistische/sociaaldemocratische opvatting over de bestrijding van criminaliteit.

Noem een pijler die past bij de socialistische/sociaaldemocratische opvatting. Licht je keuze toe door een opvatting van deze politieke stroming over de bestrijding van criminaliteit te noemen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt pijler 2 of pijler 3 en licht toe met een daarbij passende opvatting van de socialistische/sociaaldemocratische stroming over de bestrijding van criminaliteit (voorbeeld: pijler 3 past bij de opvatting die de nadruk legt op de mogelijkheden van preventief beleid) (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nationaal Kiezersonderzoek

Vraag 22 2 punten

In 2016 verscheen van de hand van vier politicologen het boek Rumoer: Nederlandse kiezers en politiek 1998-2012. De schrijvers wilden onder andere weten in hoeverre kiezers bij twee opeenvolgende verkiezingen, in de periode 1998-2012, op dezelfde partij hebben gestemd, en op welke partij kiezers gingen stemmen als ze wisselden van partijvoorkeur.

Joop van Holsteyn, politicoloog aan de Universiteit Leiden, zegt in een interview met NRC Handelsblad: “(…) het vooroordeel dat kiezers anno nu maar wat doen, dat klopt niet. Kiezers houden er vaak, bewust of onbewust, een setje aan keuzes op na. Daar zitten partijen in die ongeveer dezelfde opvattingen hebben. GroenLinks, PvdA en de SP zitten vaak samen in zo’n keuzeset. En aan de rechterkant geldt dat voor de VVD, D66 en het CDA.”

De VVD en D66 kunnen gerekend worden tot de liberale stroming die over het algemeen voor beperkte overheidsbemoeienis in sociaaleconomische kwesties is. GroenLinks, de PvdA en de SP kunnen gerekend worden tot de sociaaldemocratische stroming, die een wat grotere rol voor de overheid in sociaaleconomische kwesties voorstaat.

Noem een gemeenschappelijk uitgangspunt van de VVD en D66 dat past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat kan verklaren dat de VVD en D66 voor kiezers samen in een keuzeset zitten. Noem een gemeenschappelijk uitgangspunt van de PvdA en de SP dat past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat kan verklaren dat de PvdA en de SP voor kiezers samen in een keuzeset zitten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een gemeenschappelijk uitgangspunt van de VVD en D66 dat past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat die partijen samen in een keuzeset verklaart (voorbeeld: eigen initiatief van burgers) (1p)
  • Noemt een gemeenschappelijk uitgangspunt van de PvdA en de SP dat past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat die partijen samen in een keuzeset verklaart (voorbeeld: bevorderen van de gelijkheid tussen mensen, het bestrijden van sociale ongelijkheid) (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

In 2017 vond ook een Nationaal Kiezersonderzoek plaats. In dit onderzoek werd een aantal stellingen over bestuurlijke vernieuwing voorgelegd aan de respondenten. Een van deze stellingen was: ‘De minister-president moet rechtstreeks door kiezers gekozen worden.’

Leg uit dat met het voorleggen van deze stelling de mate van steun voor democratisering onder de bevolking gemeten wordt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept democratisering.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de mate van steun voor democratisering gemeten wordt, met de omschrijving van het kernconcept democratisering (als veel mensen het eens zijn, krijgen kiezers meer inspraak en medezeggenschap, een verandering in de machtsverhoudingen in het voordeel van de kiezers) (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Sociale media verkleinen je wereld

Opgavetekst

tekst 1 Sociale media versterken tunnelvisie

Voor- en tegenstanders van een bepaalde ontwikkeling vinden elkaar op sociale media als Snapchat en Twitter.

[5] “Op de sociale media treedt zowel ter linker- als ter rechterzijde een vorm van tunnelvisie op”, zegt politicoloog Chris Aalberts van de Erasmus Universiteit.

[10] “Mensen nemen via de sociale media alleen nog informatie tot zich die in hun eigen straatje past.” Dat betekent volgens Aalberts, die onder meer onderzoek deed naar de [15] achterban van de PVV, dat mensen niet meer op de hoogte zijn van alternatieve visies en dat iedere nuance in hun mening ontbreekt. “Je verplaatsen in het standpunt van een [20] ander, die empathie, is er niet meer bij.”

“Vroeger had je – en nu ook nog heb je – kranten en het journaal. Een hele krant vol informatie zonder voorselectie [25] op wat de lezer graag wil weten”, vervolgt Aalberts. “De kranten en het journaal brengen niet één onderwerp, maar een groot aantal items. Zo werkt het op de sociale media [30] niet meer.”

[31] “Mensen volgen anderen en ‘liken’ meningen die hun vrijwel altijd aanstaan. En hoe meer je iemand of iets ‘liket’, des te vaker lees je erover [35] op jouw persoonlijke Facebook-newsfeed. Zo creëren mensen een omgeving met gelijkgezinden die hun mening telkens weer versterken. “Zo krijgen actieve PVV’ers alleen [40] informatie van hun eigen mensen. Daarin staat bijvoorbeeld keer op keer dat de NOS en andere media te vriendelijk over vluchtelingen berichten.”

[45] Bekende voorbeelden van wat Aalberts een ‘echoput’ noemt, zijn er volgens hem ter rechter- en ter linkerzijde. De …(a)… echoput is het online journalistiekplatform [50] De Correspondent, meent Aalberts. “Bij De Correspondent lees je veel verhalen over de multiculturele samenleving, de islam is leuk, de PVV is stom, ontwikkelings-[55]samenwerking is nuttig en duurzaam is goed.”

De …(b)… echoput is voor hem GeenStijl. “Daar lees je: de PVV valt mee, migratie vormt een probleem, [60] de islam is gevaarlijk.”

Noot 1 Facebook-newsfeed: dit zijn gepersonaliseerde berichten: Facebook laat nieuwsberichten zien die het beste bij je passen.

naar: Trouw, 20 januari 2016

Vraag 1 2 punten

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding: Met de opkomst van sociale media als Twitter, Snapchat en Facebook laten veel burgers zich niet langer door televisie en kranten informeren. Door het gebruik van de sociale media dreigt volgens politicoloog Chris Aalberts een tunnelvisie of echoput te ontstaan (zie tekst 1).
Lees de regels 1 tot en met 4 van tekst 1. In de inleiding van tekst 1 wordt gesproken over Snapchat en Twitter als voorbeelden van sociale media.
Noem twee verschillen tussen de sociale media en de traditionele media zoals kranten en televisiezenders. Betrek in je antwoord kenmerken van interpersoonlijke communicatie en massacommunicatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillen tussen sociale media en traditionele media (zoals kranten en televisiezenders), met kenmerken van interpersoonlijke communicatie en massacommunicatie. Mogelijke juiste verschillen: bij sociale media is er directe feedback en interactieve communicatie, bij traditionele media eenrichtingsverkeer; bij sociale media zijn gebruikers vaak zelf zender en is het onderscheid tussen zender en ontvanger vervaagd, bij traditionele media is er een duidelijk onderscheid tussen zenders (complexe organisaties) en ontvangers; bij sociale media zijn individuen de zenders, bij traditionele media zijn veel mensen betrokken bij de inhoud en vorm van de boodschap; bij sociale media is het publiek vaker bekend, bij traditionele media vaker onbekend of anoniem. (2p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Gebruik de regels 5 tot en met 44 van tekst 1.
Chris Aalberts vergelijkt de manier waarop traditionele media als het journaal en kranten het nieuws aanbieden, met de manier waarop Facebook het nieuws aanbiedt via de persoonlijke 'newsfeed'. In de communicatiewetenschappen wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van pluriformiteit van de media: interne en externe pluriformiteit.
Welke manier van nieuws aanbieden (die van het journaal en de kranten of die van de persoonlijke Facebook-newsfeed) past het best bij het begrip interne pluriformiteit? Verklaar je antwoord en betrek hierin een gegeven uit het tekstfragment.

Bekijk het antwoord
  • Kiest de manier van het journaal en de kranten als de manier die het best bij interne pluriformiteit past, omdat deze media ruimte bieden aan verschillende onderwerpen, opinies en opvattingen. (1p)
  • Verklaart met een gegeven uit het tekstfragment, bijvoorbeeld het citaat “Een hele krant vol informatie zonder voorselectie op wat de lezer graag wil weten” (regels 23-26) of het citaat “De kranten en het journaal brengen niet één onderwerp, maar een groot aantal items” (regels 26-29). Ook geldig: de Facebook-newsfeed bevat juist geen verscheidenheid aan meningen maar meningen die de eigen mening versterken (regels 36-38). (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Reorganisatie bij Telegraaf Media Groep

Opgavetekst

figuur 1 Totale betaalde oplage landelijke dagbladen in de periode 2000-2015 gemiddeld per dag

Totale betaalde oplage landelijke dagbladen in de periode 2000-2015 gemiddeld per dag
figuur 1 bron: Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, www.svdj.nl, 19 april 2016

Gestapeld staafdiagram. Verticale as: aantal x 1.000, van 0 tot 2.500. Horizontale as: jaartal, van 2000 tot en met 2015. Per jaar een staafje, opgebouwd uit de oplagen van de landelijke dagbladen. Legenda: Nederlands Dagblad, Reformatorisch Dagblad, FD, nrc.next, Trouw, AD, De Volkskrant, De Telegraaf, NRC Handelsblad. De totale oplage daalt van ongeveer 2.400 (2000) naar ongeveer 1.400 (2015).

Vraag 5 2 punten

Gebruik figuur 1.
De daling van betaalde oplages van de Nederlandse landelijke dagbladen is een maatschappelijke ontwikkeling die geanalyseerd kan worden vanuit de vier benaderingswijzen van het vak maatschappijwetenschappen. Vanuit elke benaderingswijze kun je verschillende soorten onderzoeksvragen stellen.
Formuleer een beschrijvende onderzoeksvraag vanuit de vergelijkende benaderingswijze, waarop het antwoord te vinden is in figuur 1.
Formuleer een verklarende onderzoeksvraag vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze, die betrekking heeft op de informatie uit figuur 1.

Bekijk het antwoord
  • Formuleert een beschrijvende onderzoeksvraag vanuit de vergelijkende benaderingswijze, die met figuur 1 te beantwoorden is (voorbeeld uit het correctievoorschrift: Hoe heeft de oplage van de verschillende Nederlandse dagbladen zich ontwikkeld in de periode van 2000 tot en met 2015?). (1p)
  • Formuleert een verklarende onderzoeksvraag vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze, die betrekking heeft op de informatie uit figuur 1 (voorbeeld uit het correctievoorschrift: Welke culturele of maatschappelijke ontwikkelingen liggen ten grondslag aan de daling van de dagbladenoplages tussen 2000 en 2015?). (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Kranten, maar ook andere media kunnen voor innovatieve projecten financiële steun aanvragen bij een overheidsorgaan in de vorm van subsidies. Dit is het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (voor 1 juli 2014 was de naam Stimuleringsfonds voor de Pers). De doelstellingen van dit fonds komen overeen met de uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid.
Noem twee uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid die overeenkomen met de doelstellingen van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende uitgangspunten: het behoud van (externe) pluriformiteit in de pers of van pluriformiteit van informatie(voorzieningen); het bevorderen van de kwaliteit van de journalistiek; het bevorderen van de onafhankelijkheid van de journalistiek. Per juist uitgangspunt 1 punt. (2p)

Vraag 6 in het hele examen

tekst 2 Zelfs het kantoor van Telegraaf Media Groep gaat in de verkoop

Kun je verslag doen van het lokale nieuws in Bloemendaal, Bovenkarspel of Bussum vanuit een kantoor in het havengebied van [5] Amsterdam?

Dat is een relevante vraag voor de abonnees van het Haarlems Dagblad, het Noordhollands Dagblad en De Gooi- en Eemlander. Hun [10] kranten worden binnenkort voor een groot deel gemaakt door een redactie die verhuist van Alkmaar naar het Telegraaf-gebouw in Amsterdam.

De verhuizing maakt deel uit van een [15] nieuwe reorganisatie bij uitgeverij Telegraaf Media Groep (TMG). Weer een reorganisatie bij TMG. Deze operatie moet vanaf 2018 minstens 90 miljoen euro opleveren.

Dagbladjournalisten en lezers zijn [20] ‘uitermate bezorgd’ over deze gang van zaken, aldus de Stichting Ondersteuning HDC Media, een belangenstichting van de regio-[25]kranten. De nu nog zelfstandige regionale kranten van TMG dreigen te worden ontmanteld en opgeslokt door De Telegraaf.

De problemen van TMG zijn de [30] problemen van alle traditionele mediabedrijven in de westerse wereld. Zij verdienen nog (veel) geld met hun papieren uitgaven, maar realiseren zich tegelijkertijd heel [35] goed dat zij moeten innoveren en nieuwe inkomsten online moeten zoeken. Een blik in een treincoupé in de ochtendspits is voldoende: De Telegraaf is een uitzondering, een [40] paar mensen lezen Metro, de rest kijkt op z’n mobiel. Verder hebben kranten als De Telegraaf, maar ook het AD / Algemeen Dagblad, meer dan [45] kranten als de Volkskrant en NRC Handelsblad, het probleem dat hun kopij ook vaak elders, gratis, in andere media te vinden is.

naar: NRC Handelsblad, 27 september 2016

Vraag 7 1 punt

Lees de regels 1 tot en met 28 van tekst 2.
Alle regionale kranten die genoemd worden in dit gedeelte van de tekst, zijn in de loop der jaren in handen gekomen van Telegraaf Media Groep.
Met welk begrip wordt de ontwikkeling genoemd waarbij een steeds groter deel van de totale dagbladenmarkt in handen komt van een steeds kleinere groep uitgevers?

Bekijk het antwoord
  • Noemt persconcentratie. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 4 punten

Zie de regels 42 tot en met 48 van tekst 2.
De Telegraaf en het Algemeen Dagblad behoren tot een andere categorie kranten dan de Volkskrant en het NRC Handelsblad.
a Tot welke categorie kranten behoren De Telegraaf en het Algemeen Dagblad?
b Tot welke categorie kranten behoren de Volkskrant en NRC Handelsblad?
c Leg uit waarom de Volkskrant en NRC Handelsblad minder lezers verliezen aan de concurrentie van gratis media dan kranten als De Telegraaf en het Algemeen Dagblad. Betrek in je uitleg een kenmerk van de berichtgeving van de categorie kranten waartoe de Volkskrant en NRC Handelsblad behoren.

Bekijk het antwoord
  • a: populaire kranten / massakranten. (1p)
  • b: kwaliteitskranten / kaderkranten. (1p)
  • c, uitleg deel 1: kwaliteitskranten als de Volkskrant en NRC Handelsblad bieden meer diepgang in hun berichtgeving, meer achtergrondinformatie, meer beleidsinformatie en uitgebreidere opiniepagina's dan populaire kranten als De Telegraaf en het Algemeen Dagblad. (1p)
  • c, uitleg deel 2: de toegevoegde waarde van de kwaliteitskranten ten opzichte van gratis media (die gedeeltelijk overeenkomen met de inhoud van De Telegraaf en het Algemeen Dagblad) is groter, waardoor het ondanks de beschikbaarheid van gratis media de moeite waard is om voor de Volkskrant en NRC Handelsblad te betalen en deze kranten dus minder lezers verliezen. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

tekst 3 Fragmenten radio-interview met Piet Bakker naar aanleiding van de reorganisatie bij Telegraaf Media Groep

“De kranten waar we nu over praten hebben vijftien edities en deze kranten omvatten tientallen gemeenten. Je kunt dat niet met heel [5] weinig journalisten doen, want dan heb je ook geen tijd om eens een keertje iets goed uit te zoeken.”

“Bijvoorbeeld er wordt in een stad een theater van bijna 30 miljoen [10] gebouwd. Dat is echt een ingewikkeld dossier. Daar kan een journalist niet van zeggen: ik ga daar even in anderhalf uur een stukje over tikken. Dat is ontzettend veel werk. [15] Hoe zit dat? Wanneer is de beslissing genomen? Kunnen we dat wel betalen? Wat zijn de gevolgen op lange termijn? Dat is echt het soort van werk dat de lezer verwacht van [20] een regionale krant en ik vrees dat dat het soort van werk is dat het eerst het loodje gaat leggen.”

“Wat een journalist nog wel kan doen is de agenda van raads-[25]vergaderingen bijhouden en persberichten overtikken.”

“De lezer blijft minder op de hoogte van wat er in de gemeente gebeurt. Ook het platform voor politieke [30] partijen om ideeën te verspreiden wordt minder groot.”

naar: interview met Piet Bakker, lector massamedia en digitalisering in Radio EenVandaag, 11 januari 2017

Vraag 10 2 punten

Gebruik tekst 3.
Door de voorgenomen reorganisatie verliest een kwart van de regionale journalisten bij Telegraaf Media Groep zijn baan. Op 11 januari 2017 vertelde Piet Bakker, lector massamedia en digitalisering aan de Universiteit van Utrecht, in het radioprogramma EenVandaag over de gevolgen daarvan voor de politieke functies van de regionale media.
Onder de informatiefunctie van de media vallen verschillende politieke (sub)functies, zoals de informatiefunctie over politiek en de controle- of waakhondfunctie.
Leg uit welke twee andere politiek-informatieve functies van de media de regionale kranten na de reorganisatie volgens tekst 3 minder goed kunnen vervullen. Betrek in je uitleg gegevens uit tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende functies, elk met een uitleg en een gegeven uit tekst 3: de onderzoeksfunctie (een regionale krant laat geen ingewikkelde dossiers meer uitzoeken, regels 8-22); de spreekbuisfunctie (het platform voor politieke partijen om ideeën te verspreiden wordt kleiner, regels 29-31); de agendafunctie (er komen minder berichten over wat er in de gemeenten gebeurt, waardoor maatschappelijke eisen en wensen niet of te weinig op de politieke agenda komen, regels 27-28); de opiniërende functie (minder diepgravende artikelen over lokale politieke kwesties en minder onderwerpen met verschillende meningen, regels 8-22, 23-26 of 27-31). Per juiste functie met juiste uitleg 1 punt. (2p)

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Het nieuwe donorplan

Opgavetekst

tekst 5 Donorplan wankelt na felle kritiek

Het wetsvoorstel van Tweede Kamerlid Dijkstra (D66) om volwassenen automatisch orgaandonor te maken, heeft een flinke klap [5] opgelopen. In december 2013 heeft D66 dit wetsvoorstel ingediend. …(c)… heeft er een vernietigend oordeel over geveld. Het adviesorgaan van de overheid spreekt zelfs [10] van ‘een inbreuk op het recht van onaantastbaarheid van het menselijk lichaam’.

[13] D66 pleit al jaren voor zo’n actief donorregistratiesysteem als [15] oplossing voor het tekort aan donororganen. Het idee is dat iedereen vanaf zijn 18de levensjaar een donorformulier in de bus krijgt, en eventueel een herinnering. Bij het [20] uitblijven van een reactie worden mensen automatisch geregistreerd als potentiële donor.

[23] De medische wereld schreeuwt al jaren om meer donororganen: het [25] aantal wachtenden is het afgelopen decennium gegroeid van 2.600 naar 3.300.

Dijkstra heeft haar voorstel aangepast na de kritiek van …(c)… . [30] Zo telt de mening van nabestaanden nu mee, ook als iemand automatisch geregistreerd staat als donor. Verder kunnen mensen elke dag van mening veranderen over hun donorschap, en [35] worden ze daar actief op gewezen. Daarnaast kan een registratie worden gewijzigd als iemand wilsonbekwaam blijkt te zijn.

naar: Algemeen Dagblad, 8 januari 2014

Vraag 12 2 punten

Gebruik tekst 5.
Op het moment dat tekst 5 geschreven werd (januari 2014), stond het tekort aan orgaandonoren op de politieke agenda. Of een maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, is afhankelijk van een aantal voorwaarden. Een voorbeeld van zo'n voorwaarde is 'Er is voldoende ruimte op de politieke agenda'.
Aan welke andere voorwaarden voldoet het probleem van het donortekort waardoor het op de politieke agenda komt? Noem er twee en leg elk antwoord uit met behulp van een ander gegeven uit tekst 5.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende voorwaarden, elk met een ander gegeven uit tekst 5: het probleem wordt ongewenst gevonden door een groot aantal mensen, namelijk de medische wereld (regels 23-27); het probleem komt vaak voor, er wachten 3.300 patiënten op een donororgaan (regels 24-27); het probleem wordt als veranderbaar of oplosbaar beschouwd, omdat D66 denkt het tekort met een actief registratiesysteem op te lossen (regels 13-16); het probleem is langs de poortwachters gekomen doordat D66 een wetsvoorstel heeft ingediend (regels 1-6 of 28-29). Per juiste voorwaarde met een gegeven uit tekst 5 1 punt. (2p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Gebruik tekst 5.
In het proces van politieke besluitvorming spelen verschillende actoren een rol. In tekst 5 staat kritiek van een belangrijk adviesorgaan van de overheid. De naam van dit orgaan is tweemaal weggelaten in de tekst en daarvoor in de plaats staat (c).
Welk adviesorgaan moet bij (c) staan?

  1. A De Gezondheidsraad
  2. B De Raad van State
  3. C Het Centraal Planbureau
  4. D Het Sociaal en Cultureel Planbureau
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

Gebruik tekst 5.
Het adviesorgaan dat bedoeld wordt in tekst 5 heeft politieke macht.
Leg uit op grond van tekst 5 dat het adviesorgaan politieke macht heeft. Betrek in je antwoord de definitie van politieke macht.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit op grond van tekst 5 dat het adviesorgaan (de Raad van State) politieke macht heeft, omdat Kamerlid Dijkstra haar wetsvoorstel heeft aangepast na de kritiek van dit adviesorgaan (regels 28-29). (1p)
  • Noemt de definitie van politieke macht (het vermogen de politieke besluitvorming te bepalen) en past die toe: het adviesorgaan heeft met haar kritiek de politieke besluitvorming mede bepaald of beïnvloed. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Gebruik tekst 5.
Het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming bestaat uit vier hoofdfasen.
Leg uit in welke hoofdfase van het systeemmodel het advies van (c) volgens tekst 5 een rol speelt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de conversie- of omzettingsfase. (1p)
  • Legt uit: adviezen over wetsvoorstellen vinden plaats in de beleidsvoorbereiding (een onderdeel van de omzettingsfase), of: actoren als adviesorganen spelen een rol in de conversie bij de beleidsvoorbereiding. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Kamerleden beschikken over een aantal formele middelen om de twee taken van het parlement te vervullen.
Gebruik de regels 13 tot en met 38 van tekst 5.
Van welk formeel middel heeft Kamerlid Dijkstra in dit geval gebruikgemaakt?
Onder welke taak van het parlement valt dit middel?

Bekijk het antwoord
  • Noemt het recht van initiatief. (1p)
  • Noemt de wetgevende taak van het parlement. (1p)

Geen scorepunt toekennen aan 'het recht van amendement'.

Vraag 16 in het hele examen

tekst 6 Kamer stemt in met donorplan

DEN HAAG - Het felomstreden D66-wetsvoorstel om meer orgaandonoren te krijgen is dinsdag nipt aangenomen in de Tweede Kamer. [5] De stemming was bijzonder spannend met 75 voor en 74 tegen. In het aangenomen voorstel moeten mensen kiezen of ze wel of geen donor willen zijn. Bij geen keuze [10] worden zij geregistreerd als donor.

[11] Het wetsvoorstel moet nog door de [12] Eerste Kamer. Daar belooft het opnieuw spannend te worden.

naar: De Telegraaf, 13 september 2016

Vraag 17 2 punten

Politieke partijen vervullen verschillende functies in het proces van politieke besluitvorming, zoals de communicatiefunctie.
Gebruik tekst 6.
Leg uit welke andere functie de politieke partij D66 vervult volgens het tekstfragment.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de articulatiefunctie, of de aggregatiefunctie (integratiefunctie). (1p)
  • Legt uit. Bij de articulatiefunctie: met het voorstel van D66 voor een actief donorregistratiesysteem heeft D66 een maatschappelijke wens, onder andere die van de medische wereld (regels 23-27 van tekst 5), op de politieke agenda geplaatst. Bij de aggregatiefunctie: het voorstel is het resultaat van een afweging van verschillende wensen en belangen, zoals de wens van de medische wereld (regels 23-27 van tekst 5), het meetellen van de mening van de nabestaanden (regels 30-32 van tekst 5) of het rekening houden met de wens van de donoren zelf (regels 32-35 van tekst 5). (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Nederland is een parlementaire democratie. Een kenmerk daarvan is dat er sprake is van een representatiedemocratie of indirecte democratie.
Gebruik tekst 6.
Welke andere twee kenmerken van de Nederlandse parlementaire democratie zijn te herkennen in tekst 6?

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat besluitvorming plaatsvindt bij (gewone) meerderheid van stemmen (regels 1-6). (1p)
  • Noemt dat er sprake is van een tweekamerstelsel (regels 11-12). (1p)

Vraag 18 in het hele examen

tabel 1 Peiling Maurice de Hond

Vindt u dat er een donorregistratiesysteem moet komen waarin van iedereen zijn of haar keuze over orgaandonatie na overlijden is vastgelegd? Wat is uw mening?

Naar politieke voorkeur:

allenPVVVVDCDAD66PvdASP
Ja, iedereen moet een keuze vastleggen55%45%51%55%66%63%55%
Nee, je hoeft geen keuze vast te leggen38%45%43%38%32%32%38%
weet niet / geen mening7%10%6%7%3%6%7%
totaal100%100%100%100%100%100%100%

bron: www.hartstichting.nl, januari 2016

tabel 2 Stemmingsuitslag VVD-fractie van de Tweede Kamer over het donorplan van D66

fractiezetelsvoortegenniet deelgenomen
VVD407330

bron: www.tweedekamer.nl, september 2016

Vraag 19 2 punten

Gebruik tabel 1 en 2.
Tabel 1 toont een peiling over het donorregistratiesysteem onder Nederlandse burgers, waarbij onderscheid is gemaakt naar politieke voorkeur (gebaseerd op stemkeuze). Tabel 2 toont de stemverhouding binnen de VVD-fractie bij de stemming over het wetsvoorstel van D66.
Leg met behulp van gegevens uit tabel 1 en 2 dat representatie niet altijd overeenkomt met (een hoge mate van) representativiteit. Betrek in je antwoord een omschrijving van het begrip representativiteit.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt gegevens uit tabel 1 en tabel 2: 51% van de VVD-kiezers vindt dat iedereen een keuze moet vastleggen, terwijl een ruime meerderheid van de VVD-Kamerleden (33 van de 40) tegen het wetsvoorstel heeft gestemd dat dit regelt. (1p)
  • Legt uit dat representatie niet altijd overeenkomt met representativiteit: het stemgedrag of standpunt van de gekozen vertegenwoordigers (de VVD-Kamerleden) komt niet overeen met wat de (meerderheid van de) kiezers van de VVD vinden. (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Treitervloggers

Opgavetekst

tekst 7 Geef de politie extra bevoegdheden tegen treiterende vloggers

De extra maatregelen in de Zaanse wijk Poelenburg tegen vloggers die de politie belachelijk maken, zijn volgens een woordvoerder Van de [5] Kamp van de politievakbond ACP niet genoeg.

De gemeente Zaanstad, Justitie en politie kondigden gisteren extra maatregelen aan in de wijk. Zo worden er camera’s opgehangen en [10] mag de politie een gebiedsverbod instellen.

“Ik ben eerlijk over de verwachtingen van de extra maatregelen: het is [15] goed dat er stappen worden gezet, maar het zijn beperkte maatregelen”, vindt Van de Kamp.

Daarom pleit de vakbond voor het zelf kunnen ingrijpen bij zogenoemde [20] sociale onveiligheid. De oplossing is volgens Van de Kamp een afkoelingsperiode van 24 uur. “We willen de bevoegdheid om overlastgevers mee te nemen naar het [25] politiebureau. Ze krijgen geen boete, maar de wijk ziet wel dat de politie actie onderneemt. Nu kan dat soms wel weken of maanden duren.”

naar: nos.nl, 13 september 2016

Vraag 20 3 punten

Lees de regels 1 tot en met 12 van tekst 7.
Op lokaal niveau overleggen de gemeente, Justitie en politie in het zogenaamde driehoeksoverleg, zie de regels 7-9. De officier van justitie zit namens het Openbaar Ministerie in het driehoeksoverleg en de korpschef namens de politie.
a Welke functionaris neemt namens de gemeente Zaandam deel aan het driehoeksoverleg?
b Voor welke taak van de politie is de gemeente verantwoordelijk?
c Voor welke taak van de politie is het Openbaar Ministerie verantwoordelijk?

Bekijk het antwoord
  • a: de burgemeester. (1p)
  • b: handhaving van de openbare orde / veiligheid. (1p)
  • c: opsporing van strafbare feiten. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Lees de regels 13 tot en met 28 van tekst 7.
De woordvoerder van de politievakbond ACP, Van de Kamp, pleit voor meer bevoegdheden van de politie om overlastgevers aan te pakken.
Leg uit dat het voorstel van de politievakbond op gespannen voet kan staan met de rechtsstaatgedachte. Begin je antwoord met een omschrijving van de rechtsstaatgedachte.

Bekijk het antwoord
  • Begint met een omschrijving van de rechtsstaatgedachte: burgers moeten beschermd worden tegen te grote overheidsmacht of tegen willekeur bij het gebruik van die macht; de macht van de overheid wordt gereguleerd en beperkt door rechtszekerheid te bevorderen en rechtsongelijkheid en willekeur te voorkomen. (1p)
  • Legt uit dat, als overlastgevers 24 uur vastgehouden kunnen worden zonder dat zij verdachten zijn van een strafbaar feit of een overtreding hebben begaan, deze maatregel een inbreuk is op hun vrijheid of op de rechten van burgers en de rechtszekerheid aantast. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

tekst 8 Reactie van fractievoorzitter VVD in de Tweede Kamer: “Wij zijn de baas, niet het tuig”

Veel Nederlanders hebben de afgelopen weken met stijgende verbazing gekeken naar de gebeurtenissen in Zaandam. [5] Er zijn lokale bestuurders die vinden dat we vooral met deze ‘overlastplegers’ in gesprek moeten gaan. De verkeerde route wat de VVD betreft. [10] Als ik zo’n raddraaier uit Zaandam hoor zeggen “wij zijn hier de baas”, toont dat aan dat hij kennelijk wegkomt met zaken die een gewone nette burger zich niet kan veroorloven. [15] Bij dit soort raddraaiers moeten we niet ‘de-escaleren’ en ze voorzichtig behandelen. Als die gasten uit Zaandam zeggen [20] “wij zijn hier de baas”, kan er maar één antwoord zijn. “Nee… wíj zijn hier de baas!”

naar: opiniestuk van Halbe Zijlstra, vvd.nl, 16 september 2016

Vraag 22 3 punten

Gebruik tekst 8.
In tekst 8 staat de opvatting van Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, over de treitervloggers.
a Welke visie van de VVD op de oorzaak van overlast en criminaliteit is in tekst 8 te herkennen?
b Waarop legt de VVD de nadruk bij de aanpak van overlast en criminaliteit?
Linkse partijen hebben een andere visie op de aanpak van overlast en criminaliteit.
c Geef een omschrijving van de linkse visie op de aanpak van overlast en criminaliteit en geef een concrete overheidsmaatregel die daarbij past.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt de visie dat criminaliteit wordt toegeschreven aan individuen die de algemeen geldende waarden en normen (deugdzaamheid) van de samenleving ondermijnen, zoals de 'overlastplegers' en 'raddraaiers' uit Zaandam die zich niet houden aan de algemeen geldende waarden en normen. (1p)
  • b: Noemt dat de VVD de nadruk legt op het handhaven van rechtsregels, een repressieve aanpak, het belang van waarden en normen of het belang van strenge wetten en maatregelen. (1p)
  • c: Geeft een omschrijving van de linkse visie (linkse partijen leggen meer de nadruk op het bestrijden van de maatschappelijke oorzaken van criminaliteit) én een concrete maatregel die daarbij past, bijvoorbeeld: ervoor zorgen dat jongeren een goede opleiding krijgen, de kansen van jongeren op betaald werk vergroten, of jongeren laten deelnemen aan werkgelegenheidsprojecten. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

tekst 9 Advocaat: “Gedrag Zaanse vloggers onwenselijk maar niet strafbaar”

ZAANDAM - Advocaat Sydney Smeets legt uit dat de kans groot is dat Ismail Ilgun wordt vrijgesproken, hoe vervelend zijn vlogs ook zijn.

[5] “Het gedrag van vloggers is absoluut onwenselijk en dat wil je niet in je straat meemaken, maar de vraag is of je echt kunt spreken van opruiing. Dan moet je kunnen aantonen dat hij [10] mensen echt ergens toe beweegt.” Smeets legt uit dat de rechter moet kunnen aantonen dat Ilgun de jongens op straat aanzet tot strafbare dingen. “Dit lijkt het geval, maar is [15] het niet gewoon zo dat die jongens dat toch al deden en Ilgun het alleen vastlegt?”, vraagt Smeets zich hardop af. “Als ze al strafbare feiten plegen, want dat zie ik in die filmpjes [20] niet.”

Ilgun werd dinsdag opgepakt op verdenking van opruiing, maar werd vanmiddag weer vrijgelaten.

naar: www.rtvnh.nl, 16 september 2016

Vraag 23 1 punt

Gebruik tekst 9.
De vlogger Ismail Ilgun wordt verdacht van opruiing (een strafbaar feit). De strafbaarheid van gedrag hangt af van vier factoren.
Op grond van welke factor kan de advocaat in tekst 9 aanvoeren dat de vlogger niet strafbaar is voor zijn daden?

  1. A Het feit moet aan de schuld van de dader te wijten zijn.
  2. B Het gedrag moet vallen onder een delictsomschrijving.
  3. C Het gedrag moet wederrechtelijk zijn; er mag geen rechtvaardigheidsgrond zijn zoals sprake van overmacht.
  4. D Het moet gaan om een menselijke gedraging.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 23 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De Europese Unie versus Apple

Opgavetekst

tekst 11 ‘Europa versus Apple’

Margrethe Vestager geldt als een van de succesvolste Eurocommissarissen. Voor een belangrijk deel komt dat door haar portefeuille: [5] mededinging. Het Apple-dossier is tot nu toe de knaller. Met die zaak legde zij een bom onder het soepele belastingbeleid van sommige Europese lidstaten en onder het [10] complete Ierse ‘businessmodel’, dat draait om het aantrekken van multinationals met gunstige belastingregelingen. Ierland, dat Apple in 2014 slechts 0,005 procent [15] belasting liet betalen, moet de bewust misgelopen miljarden nu terugvorderen. De kwestie kwam haar op kritiek te staan van een voorganger, Neelie [20] Kroes. Kroes schreef in een opiniestuk dat Vestagers besluit inbreuk maakt op “het recht van EU-lidstaten om hun eigen belastingwetten vast te stellen”.

[25] Mevrouw Vestager, u kreeg na de Apple-zaak kritiek dat u zich te veel bemoeit met nationaal belastingbeleid.

“Daar begrijp ik niets van. Natuurlijk [30] kan elk land zijn eigen belastingbeleid voeren, maar tegelijkertijd hebben we gezamenlijk afgesproken dat je een bedrijf geen voordeel mag geven dat je niet gunt aan andere [35] bedrijven of andere sectoren.”

De wereld globaliseert, maar uw departement groeit niet mee. Heeft u genoeg mensen?

“Ik beslis niet over de Europese [40] begroting. Dat doen …(d)… en …(e)… . Ik ga niet zitten dromen. Ik moet ervoor zorgen dat we nú onze prioriteiten goed krijgen.”

naar: www.nrc.nl, 1 december 2016

Vraag 27 1 punt

Lees de regels 1 tot en met 24 van tekst 11.
De Eurocommissaris Vestager wil dat Ierland van Apple eist dat deze alsnog miljarden aan belastinggelden betaalt. Ex-Eurocommissaris Neelie Kroes heeft kritiek op dit besluit van Vestager. De kritiek van Neelie Kroes is gebaseerd op één van de kenmerken van een staat.
Welk kenmerk van een staat is dat?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de soevereine macht: in elke staat is er sprake van een soevereine macht, de overheid van een staat heeft de soevereine macht (de hoogste macht). (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Lees de regels 25 tot en met 35 van tekst 11.
Op het gebied van economische samenwerking heeft de EU een aantal bevoegdheden.
Op welke bevoegdheid van de EU op het gebied van economische samenwerking is het besluit van Vestager gebaseerd?

  1. A het bevorderen van de financiële stabiliteit van de eurolanden
  2. B het garanderen van eerlijke concurrentie
  3. C het garanderen van het vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal
  4. D het ordenen van de markten van landbouwproducten
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Lees de regels 36 tot en met 43 van tekst 11.
Vestager zegt in tekst 11: 'Ik beslis niet over de Europese begroting. Dat doen …(d)… en …(e)… .'
Welke twee Europese instellingen moeten staan bij (d) en (e)?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de Raad van de Europese Unie (bij (d) of (e)). (1p)
  • Noemt het Europees Parlement (bij (d) of (e)). (1p)

De volgorde van de antwoorden is willekeurig.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Op 19 december 2016 heeft de Amerikaanse technologiegigant Apple beroep aangetekend tegen de vordering van 13 miljard euro plus rente aan achterstallige belasting die het bedrijf van de Europese Commissie moet betalen aan de Ierse belastingdienst. Apple gaat de zaak voorleggen bij een ander orgaan van de EU.
Bij welk Europees orgaan gaat Apple de zaak voorleggen?

Bekijk het antwoord
  • Noemt het Europese Hof van Justitie. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Cybercriminaliteit

Opgavetekst

tabel 3 Aantallen in procenten van zelf gerapporteerde onlinedelicten in 2015

Deze cijfers zijn gebaseerd op: 478 respondenten in de categorie 10- en 11-jarigen, 1.470 respondenten in de categorie 12- t/m 17-jarigen, 1.240 respondenten in de categorie 18- t/m 22-jarigen.

cyberdelicten (%)10 en 11 jaar (N=478)12 t/m 17 jaar (N=1.470)18 t/m 22 jaar (N=1.240)
wachtwoord veranderen van iemand anders zodat die persoon niet meer kan inloggen1,26,65,8
inloggen op computer/website zonder toestemming of kennisgeving en eventueel informatie veranderen (hacken)7,015,723,1
virus versturen1,10,6
DDoS-aanval uitvoeren op website/e-mail2,11,1
gedigitaliseerde delicten
zich voordoen als iemand anders op internet4,811,77,5
bedreigen via sms, e-mail of chatbox2,57,75,4
bedreigen via sociale media2,08,44,9
verkoop via internet, artikel niet opsturen0,2
gekocht via internet, geld niet overmaken0,91,2
verspreiden van seksueel beeldmateriaal van minderjarigen4,41,6

naar: www.wodc.nl, januari 2016

tekst 12 Waarom handige jongens liever hacker worden dan IT-beveiliger

Niet eerder leek de dreiging van hackers op het internet zo groot als vandaag. Bijna voortdurend vinden er op grote schaal en met flinke [5] nauwkeurigheid hacks en zogenaamde DDoS-aanvallen plaats. De daders? Verrassend veel tieners, voor wie voldoende afstudeermogelijkheden en stageplaatsen [10] beschikbaar zijn.

De Europese politieorganisatie Europol voerde onlangs een gecoördineerde actie uit tegen hackers. In totaal werden er door [15] Europol in verschillende landen 34 personen gearresteerd en meer dan 100 personen gewaarschuwd of beboet. Het betrof bijna uitsluitend jongeren onder de 18 jaar. [20] Europol wil met deze actie voorkomen dat jongeren verstrikt raken in de cybercriminaliteit. Om ervoor te zorgen dat jongeren niet verder afdwalen zijn ze nu [25] vroegtijdig door Europol op het matje geroepen. Dat blijkt geen overbodige luxe, want eenmaal in het wereldje lonken voor de nieuwe cybercriminelen grote bedragen.

naar: www.hpdetijd.nl, 15 december 2016

Vraag 32 2 punten

Gebruik tekst 12.
Europol heeft een actie ondernomen tegen hackers in verschillende landen. Straffen en maatregelen (sancties) vervullen verschillende doelen, zoals het handhaven van de rechtsorde en resocialisatie.
Leg uit welke andere twee doelen van straffen Europol met deze actie hoopte te bereiken. Betrek per uitleg van een doel een gegeven uit de tekst.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende doelen, elk met een uitleg en een gegeven uit tekst 12: speciale preventie (Europol heeft jonge hackers op het matje geroepen of een boete gegeven, zodat zij stoppen met hacken; regels 14-19 of 23-26); generale preventie (andere jongeren worden afgeschrikt, zodat zij de stap richting cybercriminaliteit niet zetten; regels 14-19 of 23-26); beveiliging van de samenleving (Europol probeert te voorkomen dat burgers last krijgen van digitale criminaliteit; regels 14-19 of 23-26). Per juist doel met juiste uitleg 1 punt. (2p)

Vraag 32 in het hele examen

tekst 13 Veroordeling voor diverse vormen van cybercrime

Een 22-jarige man is op 27 oktober 2016 door het gerechtshof Den Haag veroordeeld voor verschillende computergerelateerde delicten. Hij [5] heeft (net als bij de rechtbank) een gevangenisstraf opgelegd gekregen van 497 dagen, waarvan 360 dagen voorwaardelijk, en een taakstraf van 240 uur. [10] De man heeft zich over een periode van bijna twee jaar beziggehouden met verschillende vormen van criminaliteit waarin zijn computergebruik een hoofdrol speelde.

Het Haagse hof rekent de verdachte [15] deze feiten zwaar aan. In het nadeel van de verdachte heeft het gerechtshof rekening gehouden met het feit dat de verdachte eerder is [20] veroordeeld voor het plegen van computervredebreuk. Daar staat tegenover dat de verdachte openheid van zaken heeft gegeven, onder meer door het verstrekken van [25] wachtwoorden en zelfs ten aanzien van feiten die de politie nog helemaal niet met hem in relatie had gebracht. Bovendien hebben gedragsdeskundigen een stoornis bij de [30] verdachte vastgesteld op grond waarvan hij als verminderd toerekeningsvatbaar zou moeten worden beschouwd. Die conclusie heeft het Hof overgenomen.

naar: www.rechtspraak.nl, 28 oktober 2016

Vraag 33 2 punten

Lees de regels 1 tot en met 9 van tekst 13.
Een 22-jarige man is door het gerechtshof in Den Haag veroordeeld voor een aantal computer-gerelateerde delicten.
Welke juridische mogelijkheid heeft deze man indien hij het niet eens is met de uitspraak van het gerechtshof?
Beschrijf wat er vervolgens gebeurt indien deze man van deze juridische mogelijkheid gebruik gaat maken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt cassatie: hij kan in cassatie gaan bij de Hoge Raad. (1p)
  • Beschrijft dat de Hoge Raad controleert of het gerechtshof het recht juist heeft toegepast (de Hoge Raad gaat uit van de feiten zoals het gerechtshof die heeft vastgesteld). (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

Lees de regels 10 tot en met 34 van tekst 13.
De verdachte heeft zelf informatie over strafbare feiten aangedragen, die de politie nog niet van hem wist. Een verdachte is niet verplicht dit te doen. In de wet staat onder andere dat een verdachte recht heeft op een eerlijk proces en dat hij/zij het recht heeft om in hoger beroep te gaan.
Noem twee andere rechten van een verdachte in het strafproces.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende rechten: het recht om te zwijgen (niet meewerken aan de eigen veroordeling); het recht te weten waarvan hij of zij verdacht wordt; het recht op bijstand van een advocaat (raadsman); het recht op mogelijkheden zich adequaat te verdedigen of zelf de verdediging te voeren; het recht getuigen te ondervragen en stukken te bestuderen; het recht op het laatste woord. Per juist antwoord 1 punt. (2p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 3 punten

Gebruik tekst 13.
In tekst 13 is te herkennen dat het Nederlands strafrecht zowel een daderstrafrecht als een daadstrafrecht is.
a Wat is het verschil tussen dader- en daadstrafrecht?
b Leg uit op grond van voorbeelden uit tekst 13 dat het strafrecht in Nederland zowel een daderstrafrecht als een daadstrafrecht is.

Bekijk het antwoord
  • a: Legt het verschil uit: bij daderstrafrecht wordt rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden en gedragingen van de verdachte; bij daadstrafrecht wordt vooral gekeken naar het delict, met weinig tot geen aandacht voor de persoon van de dader. (1p)
  • b, daderstrafrecht: noemt een voorbeeld uit tekst 13, zoals dat het gerechtshof rekening heeft gehouden met de openheid van zaken van de verdachte (regels 21-27) en/of met het feit dat de verdachte als verminderd toerekeningsvatbaar zou moeten worden beschouwd (regels 28-33). (1p)
  • b, daadstrafrecht: noemt een voorbeeld uit tekst 13, zoals dat de verdachte is veroordeeld tot 497 dagen gevangenisstraf (waarvan 360 dagen voorwaardelijk) en een taakstraf van 240 uur voor de gepleegde delicten (regels 1-9). (1p)

Vraag 35 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Een kritische blik op internet

Opgavetekst

tekst 1 Internet maakt je bekrompen

De digitale revolutie bracht geen vrijheid, maar bekrompenheid, schrijft Franca Treur.

De hartstochten die mensen [5] uiteendrijven, lijken tegenwoordig het licht te zien op het sociale platform Twitter. Heel direct kunnen gewone mensen hier hun persoonlijke mening kwijt, en het moet verleidelijk zijn [10] voor politici om die te zien als een barometer van het land.

Ruim tachtig procent van de Nederlanders zit bijvoorbeeld op Facebook, en bekijkt de wereld vanaf [15] hier.

kritiekpunt 1

De diversiteit die het internet aanvankelijk voorstond, heeft plaatsgemaakt voor de centralisering [20] van informatie. Hier doet zich het fenomeen voor van de filter-bubbel. Facebook maakt gebruik van persoonlijke newsfeeds. Facebook filtert nieuwsberichten die het beste [25] bij de gebruiker passen. Dat betekent dat ons dagelijks nieuwsoverzicht onzichtbaar is gecensureerd, om de ideeën die we al hadden te versterken. Zo verbreden we onze [30] ontwikkeling niet en zien we geen tegenovergestelde meningen meer.

kritiekpunt 2

Een groot bijkomend probleem is dat feiten niet langer feiten zijn. Je zou [35] kunnen zeggen dat democratisering de weg vrijmaakt voor de tirannie van de meerderheid. Iedereen is gelijk, dus kennis afkomstig van traditionele [40] autoriteiten (wetenschappers, journalisten) staat op dezelfde voet als de particuliere mening van iemand die er niet al te lang over heeft nagedacht.

kritiekpunt 3

[45] Meningen tellen steeds vaker als feiten en de technologie faciliteert supersnelle verspreiding van dit soort ‘feitelijkheden’, en politici krijgen hierdoor ineens een grote kans om [50] met onjuiste informatie verkiezingen te winnen.

Internet had de plek moeten zijn waar mensen uit verschillende sociale groepen wat betreft afkomst, [55] opleidingsniveau en opvattingen elkaar nog kunnen ontmoeten, maar dat gebeurt juist niet. Wie geen andersdenkenden ontmoet, [60] vertrouwt ze ook niet, en wie geen mensen vertrouwt, ziet ook het nut van de publieke zaak niet in.

naar: Franca Treur, NRC Handelsblad, 20 september 2016

Vraag 1 3 punten

Het mediabeleid van de overheid kent een aantal uitgangspunten, waaronder: 1 zorgen voor een goede, kwalitatieve en betrouwbare informatievoorziening; 2 zorgen voor pluriformiteit van informatie; 3 zorgen voor uitingsvrijheid. Welke twee van de bovenstaande uitgangspunten van het mediabeleid komen volgens het tekstfragment door de mogelijkheden van de sociale media onder druk te staan? Leg uit waarom elk gekozen uitgangspunt volgens de schrijfster onder druk komt te staan. Gebruik de regels 1 tot en met 51 van tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de twee juiste uitgangspunten: 1 (zorgen voor een goede, kwalitatieve en betrouwbare informatievoorziening) en 2 (zorgen voor pluriformiteit van informatie). (1p)
  • Legt uit waarom uitgangspunt 1 onder druk staat: in de tekst neemt de autoriteit van wetenschappers en journalisten af (regels 37-43), of meningen tellen steeds vaker als feiten (regels 45-46), waardoor mensen makkelijker onjuist geïnformeerd worden. (1p)
  • Legt uit waarom uitgangspunt 2 onder druk staat: de diversiteit op internet heeft plaatsgemaakt voor centralisatie van informatie (regels 17-20), of het dagelijks nieuwsoverzicht is gecensureerd om de ideeën die we al hadden te versterken (regels 26-29), of er worden geen tegenovergestelde meningen meer gezien (regels 30-31). (1p)

Het scorepunt voor de twee uitgangspunten alleen toekennen wanneer beide uitgangspunten juist zijn.

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 3 punten

De drie in de tekst genoemde kritiekpunten op de nieuwsproductie van sociale media gelden minder voor redacties van dagbladen. Dit komt omdat journalisten van dagbladen zich in het algemeen houden aan journalistieke normen. Deze normen zorgen ervoor dat het nieuws zo objectief mogelijk is. Noem voor elk genoemd kritiekpunt uit het tekstfragment een journalistieke norm die ervoor moet zorgen dat nieuws in dagbladen zo objectief mogelijk is. Ga per kritiekpunt uit van een andere journalistieke norm en leg uit waarom deze norm een antwoord is op het kritiekpunt. Gebruik de regels 1 tot en met 51 van tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Bij kritiekpunt 1 (kritiek op de filter-bubbel en de persoonlijke newsfeed van Facebook): de norm van hoor en wederhoor, waardoor ook de reactie of mening van een andere persoon of groep aan bod komt. (1p)
  • Bij kritiekpunt 2 (‘feiten zijn niet langer feiten’): de norm van het gebruiken van meerdere informatiebronnen, het checken van nieuws, het streven naar objectiviteit of een juiste weergave van feiten, waardoor de journalist onjuiste van juiste informatie kan scheiden. (1p)
  • Bij kritiekpunt 3 (‘meningen tellen steeds vaker als feiten’): de norm van het scheiden van feiten en meningen, waardoor feiten controleerbaar zijn en meningen herkenbaar zijn als mening van een genoemde persoon. (1p)

Alleen 1 scorepunt toekennen per juist genoemde journalistieke norm bij elk kritiekpunt met uitleg.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Internet vervult een aantal maatschappelijke functies van de media, zoals de communicatiefunctie, de socialisatiefunctie en de verschillende informatiefuncties. Lees de regels 52 tot en met 61 van tekst 1. Leg uit welke andere maatschappelijke functie van de media door internet minder goed wordt vervuld volgens dit tekstfragment.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de verbindende functie van de media of de sociale functie van de media. (1p)
  • Legt uit dat in het tekstfragment internet niet de plek is geworden waar mensen andersdenkenden ontmoeten, waardoor er geen vertrouwen tussen mensen ontstaat en mensen het nut van de publieke zaak niet inzien (verbindende functie: gebrek aan sociale cohesie), of waardoor mensen alleen nog communiceren met de eigen sociale groep en niet met andersdenkenden (sociale functie). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

figuur 1

figuur 1
figuur 1 bron: de Volkskrant, 23 januari 2017

Spotprent van Peter de Wit, in vier panelen. De tekst in de panelen, in volgorde: “Baltus, na twintig jaar therapie ben ik er eindelijk achter wat u mankeert.” / “Ach!” / “U leeft in een bubbel.” / “Een bubbel?” / “Een zelfgecreëerde werkelijkheid waarin u altijd gelijk hebt en voor andere meningen geen plaats is.” / “En wat nu?” / “Mag ik er bij?”

Vraag 4 2 punten

Bekijk figuur 1. Media vervullen naast functies voor de maatschappij als geheel ook verschillende functies voor het individu, de gebruiker van de media (de lezer of kijker). Voorbeelden van functies voor het individu zijn: de educatiefunctie en de socialisatiefunctie. Figuur 1 is een spotprent. Leg uit welke twee andere mediafuncties deze spotprent voor de lezer zou kunnen vervullen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende mediafuncties, met een juiste uitleg (per juiste functie met juiste uitleg 1 punt): de amusementsfunctie (de spotprent is grappig of komisch bedoeld en drijft de spot met een actueel verschijnsel); de opiniërende functie (de spotprent levert commentaar of kritiek op het verschijnsel ‘bubbels’, zodat de lezer zich een mening kan vormen); de sociale functie (naar aanleiding van de spotprent praten lezers over de spotprent); de informatiefunctie (in de spotprent lees je wat bedoeld wordt met ‘een bubbel’). (2p)

Vraag 4 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Van Klimaatakkoord naar nationale Klimaatwet?

Opgavetekst

tekst 2 Klimaatakkoord Parijs

Van 30 november tot en met 11 december 2015 vond in Parijs de eenentwintigste jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties [5] plaats.

Op 12 december werd een historisch klimaatakkoord gesloten: 195 partijen (193 landen, de EU en Palestina) spraken af de opwarming van de [10] aarde actief tegen te gaan. Het akkoord is juridisch bindend en heeft een concreet doel: de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Celsius houden, met 1,5 graad als [15] streven om daarmee de risico’s van klimaatverandering te voorkomen. In het klimaatverdrag is afgesproken dat landen hun inspanningen elke vijf jaar gezamenlijk evalueren. [20] Daarnaast moeten landen elke vijf jaar aangeven welke nieuwe inspanning zij zullen gaan plegen; deze (nieuwe) inspanningen moeten steeds ambitieuzer worden en samen [25] leiden tot de afgesproken doelstelling.

Het Parijs-akkoord gaat in 2020 in, wanneer het huidige klimaatverdrag (het Kyoto-protocol) afloopt.

naar: www.klimaattop2016.nl, december 2015

Vraag 6 1 punt

Lees tekst 2. Op de klimaatconferentie van de Verenigde Naties (VN) was sprake van intergouvernementele besluitvorming. Wat houdt deze manier van besluitvorming in?

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de besluiten worden genomen bij unanimiteit, of dat alle lidstaten van de VN moeten instemmen met het besluit. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

tekst 3 Brede steun voor Klimaatwet: SP, D66 en CU sluiten aan

De Klimaatwet van PvdA en GroenLinks krijgt veel bredere ondersteuning. Ook D66, SP en de ChristenUnie zetten hun handtekening onder het wetsvoorstel dat moet zorgen voor harde, afrekenbare milieudoelen. De vijf partijen hebben het wetsvoorstel vrijdagavond naar de Tweede Kamer gestuurd. [10] CDA, VVD en PVV reageerden afwijzend op het wetsvoorstel.

De initiatiefnemers, Jesse Klaver namens GroenLinks en de inmiddels vertrokken Diederik Samsom van de PvdA, [15] hoopten de klimaatwet nog voor de verkiezingen door de Tweede Kamer te loodsen. Dat scenario kan naar alle waarschijnlijkheid de prullenbak in. Het parlement [20] vergadert nog vier weken. Daarna begint de echte verkiezingscampagne. Die periode is te kort voor een volledige behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. [25] Na de verkiezingen van de Tweede Kamer wordt het kabinet-Rutte II (VVD, PvdA) demissionair.

In de Klimaatwet staat onder andere dat in 2030 de CO₂-reductie [30] 55 procent moet zijn ten opzichte van 1990. In 2050 dient alle energie in Nederland schoon te worden opgewekt. Deze afspraken gaan veel verder dan wat er nu binnen de Europese Unie is afgesproken.

naar: Trouw, 28 januari 2017

Vraag 7 2 punten

Gebruik tekst 3. De Klimaatwet is een wetsvoorstel van regeringspartij PvdA en oppositiepartij GroenLinks. Meestal komt het kabinet met een wetsvoorstel. a Van welk recht hebben de Kamerleden van de PvdA en GroenLinks gebruikgemaakt? b Geef een reden waarom de PvdA in dit geval van dit recht gebruik heeft gemaakt. Betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt het recht van initiatief. (1p)
  • b: Geeft een juiste reden met een gegeven uit tekst 3: de PvdA maakt samen met de VVD deel uit van het kabinet-Rutte II en de coalitiepartner VVD is geen voorstander van een nationale klimaatwet zoals de PvdA die wil (zie regels 10-11). In dit geval moest de PvdA samenwerking zoeken met een oppositiepartij in de Tweede Kamer. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

De mate van invloed van actoren op het proces van politieke besluitvorming wordt onder andere bepaald door de machtsbronnen waarover zij beschikken. Leg uit over welke machtsbronnen de hoogleraren van tekst 4 beschikken. Ga uit van twee machtsbronnen. Gebruik tekst 2 en tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit over twee van de volgende machtsbronnen, per juist antwoord 1 punt: kennis of deskundigheid (de hoogleraren zijn deskundig op bepaalde terreinen, zoals duurzame energievoorziening); status (de hoogleraren hebben een hoge sociale status, waardoor hun opvattingen eerder serieus worden genomen); gezag (de hoogleraren hebben veel gezag, waardoor hun opvattingen eerder serieus worden genomen); het vermogen om de media te gebruiken (de hoogleraren hebben een open brief in NRC Handelsblad geschreven om de publieke opinie of de politiek te beïnvloeden). (2p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 4 punten

De omgeving van het politieke systeem heeft invloed op processen van politieke besluitvorming in Nederland, bijvoorbeeld over de Klimaatwet. Geef twee voorbeelden van omgevingsfactoren die van invloed zijn op het besluitvormingsproces in Nederland over de Klimaatwet: één uit tekst 2 en één uit tekst 4. Beschrijf per voorbeeld van een omgevingsfactor wat het gevolg daarvan is voor het besluitvormingsproces in Nederland over de Klimaatwet.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als omgevingsfactor uit tekst 2 het lidmaatschap van de VN of het Klimaatakkoord van de VN in Parijs. (1p)
  • Beschrijft het gevolg van die omgevingsfactor: doordat Nederland lid is van de VN en het Klimaatakkoord van Parijs heeft getekend, zullen politieke partijen en de overheid maatregelen moeten nemen om de afgesproken doelen te realiseren. (1p)
  • Noemt als omgevingsfactor uit tekst 4 de opwarming van de aarde, de klimaatverandering of de ecologische omgevingsfactor. (1p)
  • Beschrijft het gevolg van die omgevingsfactor: doordat de klimaatverandering volgens velen een existentiële bedreiging is voor Nederland, willen de hoogleraren dat alle partijen in hun verkiezingsprogramma’s aandacht besteden aan oplossingen voor de klimaatverandering en dat er een nationale Klimaatwet komt. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Kritiek op realityserie ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’

Opgavetekst

tekst 5 STIVA wil ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’ van tv

Zuipen, feesten en nog meer zuipen: in ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’, de opvolger van de populaire realityserie ‘Oh Oh Cherso’, wordt er weer zoals [5] vanouds gedronken. STIVA (Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie) is daar niet zo blij mee en doet haar beklag bij RTL5.

De zender zendt sinds een aantal [10] weken de serie uit, over een groep van acht Hagenezen die een feestvakantie vieren op het Spaanse eiland Mallorca. De spierbundels en blondines zijn niet vies van drank [15] noch van camera’s, met als resultaat veel beelden van vallende, kotsende en stomdronken twintigers.

STIVA is bang dat met name jonge kijkers worden beïnvloed door de [20] serie. De stichting stelt dat RTL overmatig alcoholgebruik aanmoedigt.

STIVA-directeur De Wolf: “Er zijn natuurlijk meer programma’s over [25] jongerenvakanties, maar dit is anders. De makers betalen de reis en zetten een koelkast stampvol drank voor ze klaar. De voice-over heeft het over ‘nog wittere stranden en nog [30] grotere katers’, alsof dat iets goeds is.”

naar: Metro, 10 november 2016 en nu.nl, 13 november 2016

Vraag 13 2 punten

Verschillende drankfabrikanten willen niet meer adverteren rondom het programma ‘Oh Oh Daar Gaan We Weer’. Meerdere merken laten weten dat de realityserie niet de context is waarin zij hun producten willen zien. De drankfabrikanten dreigen met een reclameboycot. Leg uit waarom een reclameboycot een effectief middel is om een commerciële zender als RTL5 onder druk te zetten. Betrek in je antwoord een belangrijke doelstelling van commerciële zenders.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als belangrijke doelstelling van commerciële zenders het maken, of het vergroten, van winst. (1p)
  • Legt uit dat advertentie-inkomsten de voornaamste inkomstenbron van commerciële zenders zijn; als adverteerders overgaan tot een reclameboycot, komt de doelstelling winst maken in gevaar. (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Gelijk loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten?

Opgavetekst

figuur 2 Aantal immigranten per jaar uit Oost-Europese EU-landen naar Nederland

Aantal immigranten per jaar uit Oost-Europese EU-landen naar Nederland
figuur 2 bron: de Volkskrant, 16 november 2016

Gegroepeerd staafdiagram. Horizontale as: de landen Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië, Slowakije en Tsjechië. Verticale as: aantal immigranten per jaar, van 0 tot 25.000. Per land één staaf per jaar; de legenda noemt 1995, 2000, 2005, 2010 en 2015. Afleesbaar (ongeveer): Polen 2015 meer dan 20.000, Polen 2010 ongeveer 15.000, Polen 2005 ongeveer 7.000. Bij Bulgarije en Hongarije zijn de staven van 2010 en 2015 duidelijk hoger dan die van 1995 en 2000. Bij Slowakije en Tsjechië blijven alle staven onder de 2.000 per jaar.

Vraag 14 2 punten

Bekijk figuur 2. Formuleer op basis van figuur 2 een beschrijvende vraag vanuit de vergelijkende benaderingswijze, waarop het antwoord is af te lezen in figuur 2. Formuleer op basis van figuur 2 een verklarende vraag vanuit de sociaaleconomische benaderingswijze.

Bekijk het antwoord
  • Formuleert een beschrijvende vraag vanuit de vergelijkende benaderingswijze, waarop het antwoord in figuur 2 af te lezen is (bijvoorbeeld: Hoe heeft de immigratie van burgers uit Oost-Europese EU-lidstaten naar Nederland zich ontwikkeld tussen 1995 en 2015?). (1p)
  • Formuleert een verklarende vraag vanuit de sociaaleconomische benaderingswijze (bijvoorbeeld: Welke sociaaleconomische oorzaken liggen ten grondslag aan de toename van migranten uit Oost-Europese EU-lidstaten in de periode 2005 en 2015?). (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Economische integratie is één van de doelstellingen van de Europese Unie. Een manier om deze doelstelling te realiseren is het tot stand brengen van een gemeenschappelijke/interne markt. Noem het kenmerk van de Europese interne markt waardoor veel Polen naar Nederland konden komen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het vrij verkeer van personen binnen de EU. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

tekst 6 Werknemer ‘van buiten’ krijgt het moeilijk

… (a) … is met een voorstel gekomen waardoor tijdelijk uitgezonden werknemers hetzelfde loon moeten krijgen voor hetzelfde werk als hun collega’s uit het land [5] waar ze zijn.

In het Amsterdamse Scheepvaartmuseum praten de 28 EU-ministers van sociale zaken er dinsdag voor [10] het eerst over, onder leiding van Lodewijk Asscher omdat Nederland nu EU-voorzitter is. Het overleg van dinsdagmiddag in Amsterdam was informeel. De echte [15] discussies erover in Brussel moeten nog beginnen. En dan moeten de EU-landen erover stemmen.

Er zijn nog wel Europese landen die [20] ‘spijkers strooien’ op de weg naar de ‘eerlijke arbeidsmarkt’ die minister Asscher (PvdA) voor ogen heeft: waarin Nederlandse bouwvakkers niet worden weggeconcurreerd door lager betaalde Poolse collega’s. [25] Maar het verzet tegen zijn ideeën daarover is bij lange na niet meer zo heftig als drie jaar geleden.

In de Tweede Kamer is, zoals het er nu naar uitziet, alleen de VVD tegen [30] het voorstel.

naar: NRC Handelsblad, 20 april 2016

Vraag 16 3 punten

Bij het proces van politieke besluitvorming binnen de Europese Unie om tot regelgeving te komen over de lonen van arbeidsmigranten zijn drie Europese organen betrokken. Lees de regels 1 tot en met 17 van tekst 6. Welk EU-orgaan moet worden ingevuld op de puntjes bij (a)? Welk EU-orgaan had overleg in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum? (regels 7-12) Welk ander EU-orgaan zal ook een beslissing moeten nemen over het voorstel?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de Europese Commissie (de Commissie) als het orgaan dat bij (a) ingevuld moet worden. (1p)
  • Noemt de Raad van de Europese Unie (de Raad, of de Raad van Ministers) als het orgaan dat overleg had in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum. (1p)
  • Noemt het Europees Parlement als het andere orgaan dat ook een beslissing moet nemen over het voorstel. (1p)

Bij de Raad is ‘de Europese Raad’ niet juist.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 3 punten

PvdA en VVD staan tegenover elkaar in de discussie over gelijk loon voor de Oost-Europese werknemers. Dit kan verklaard worden vanuit de verschillende ideologische stromingen waartoe de PvdA en VVD behoren. Lees de regels 18 tot en met 30 van tekst 6. Noem van zowel PvdA als VVD de ideologische stroming. Verklaar met behulp van een kenmerk van de stroming van elke partij de positie die de beide partijen in deze discussie innemen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de sociaaldemocratische stroming (PvdA) en de liberale stroming (VVD). (1p)
  • Verklaart de positie van de PvdA met een kenmerk van de sociaaldemocratie: sociaaldemocraten zijn voorstander van gelijke kansen en komen op voor de positie van zwakke groepen op de arbeidsmarkt. Nederlandse bouwvakkers krijgen geen gelijke kans op werk wanneer zij worden weggeconcurreerd door goedkopere Poolse collega’s. (1p)
  • Verklaart de positie van de VVD met een kenmerk van het liberalisme: liberalen zijn voorstander van vrije marktwerking en weinig overheidsbemoeienis op economisch terrein; de marktwerking moet de prijs van arbeid bepalen, en een (Europese) overheid die zich met de lonen bemoeit past daar niet bij. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Tweede Kamerleden hebben verschillende formele rechten om de taken van de Tweede Kamer te vervullen. Door gebruik van deze rechten kunnen Kamerleden invloed uitoefenen op het Europese besluitvormingsproces over gelijk loon in de EU. Beschrijf hoe Kamerleden door gebruik van de formele rechten van de Tweede Kamer invloed kunnen uitoefenen op de inbreng van de Nederlandse regering in het Europese besluitvormingsproces over gelijk loon in de EU. Ga uit van twee rechten van Tweede Kamerleden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft twee van de volgende rechten, met de invloed op de inbreng van de regering, per juist antwoord 1 punt: het interpellatierecht (een debat met de minister over het Nederlandse standpunt in de Raad van de Europese Unie); het recht van motie (de minister oproepen een bepaald standpunt in te nemen in de Raad van de Europese Unie); het recht om ter controle schriftelijk of mondeling vragen te stellen aan de minister over het beleid van de minister betreffende gelijk loon van arbeidsmigranten. (2p)

Vraag 18 in het hele examen

tekst 7 Asscher roept op tot beteugelen arbeidsmigratie

Lodewijk Asscher (minister van Sociale Zaken en PvdA-leider) roept zijn Europese collega’s op de arbeidsmigratie in de Europese Unie [5] aan banden te leggen. Hij wil dat de Poolse loodgieter en Bulgaarse truckchauffeur betaald worden volgens de normen van het land waar ze werken.

Een voorstel daartoe wordt al bijna een jaar tegengehouden door tien, [10] voornamelijk Oost-Europese lidstaten. Die willen niet dat hun goedkopere werknemers straks moeilijker aan de slag komen in andere EU-landen.

Asscher wil het voorstel doorduwen. [15] “Het liefst door de Oost-Europese landen ervan te overtuigen dat ook zij niet gebaat zijn bij uitbuiting van hun mensen”, zegt de PvdA’er in zijn toelichting. “Als dat niet lukt, mogen de tien landen overstemd worden. Ik ben er ten diepste van overtuigd dat [20] dit moet gebeuren.”

naar: de Volkskrant, 10 januari 2017

Vraag 19 1 punt

Gebruik tekst 7. Het politieke besluitvormingsproces binnen de Europese Unie over het gelijke loon voor Oost-Europese arbeidsmigranten kan geanalyseerd worden met behulp van het barrièremodel. Bij welke barrière blijft het besluitvormingsproces over het gelijke loon voor de Oost-Europese arbeidsmigranten steken op het moment dat tekst 7 geschreven werd? Illustreer je antwoord met een citaat uit tekst 7.

Bekijk het antwoord
  • Noemt barrière 3: de beslissing over de oplossing van problemen, met een juist citaat uit tekst 7, bijvoorbeeld: “Een voorstel (…) Oost-Europese lidstaten.” (regels 10-13) of “Asscher wil (…) zijn toelichting.” (regels 17-22). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als barrière 3 en het citaat juist zijn.

Vraag 19 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Uitbreiding van de Rotterdamwet

Opgavetekst

tekst 8 Laaggeschoolde mag probleemwijk niet in

Laag- of ongeschoolde nieuwkomers moeten worden geweerd uit bepaalde wijken in Rotterdam. Dat vindt wethouder Ronald Schneider. Hij wil de Rotterdamwet daarvoor gebruiken. Het voorstel stuit op grote weerstand.

Bij welk opleidingsniveau de wethouder de grens wil trekken, is nog niet bekend. “We willen dat de stad in balans is. Nu nog zien we een clustering van mensen met een lage sociaal-economische status. Dat zorgt voor problemen”, zegt Schneider.

Volgens de wethouder is het mogelijk om het criterium opleidingsniveau te gebruiken volgens de Rotterdamwet. Daarin staat letterlijk dat de gemeenteraad criteria kan vastleggen waarin voorrang kan worden gegeven aan woningzoekenden met bepaalde sociaal-economische kenmerken. Eind dit jaar wil Schneider het voorstel voorleggen aan de raad.

Zowel SP als CU/SGP riepen Schneider gisteren op direct te stoppen met de voorbereidingen voor het toevoegen van het opleidingscriterium. De SP kondigt aan een motie in te dienen om te voorkomen dat opleidingsniveau een onderdeel wordt van de selectiecriteria voor nieuwkomers.

naar: AD, 17 september 2015

Vraag 21 3 punten

Lees tekst 8. De SP is tegen het plan van wethouder Schneider om het opleidingscriterium toe te voegen aan de selectiecriteria voor nieuwkomers. Leg uit waarom dit standpunt goed past bij de politieke stroming waartoe de SP behoort. Betrek in je antwoord de naam en een belangrijk uitgangspunt van deze politieke stroming.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de socialistische of sociaaldemocratische stroming als de politieke stroming waartoe de SP behoort. (1p)
  • Noemt een belangrijk uitgangspunt van deze stroming: het bevorderen van gelijkheid of gelijke kansen, het opkomen voor de zwakkere groepen in de samenleving. (1p)
  • Legt uit dat het hanteren van het opleidingscriterium in strijd kan zijn met dit uitgangspunt, omdat mensen met een laag opleidingsniveau minder kans hebben op een woning; het heeft negatieve gevolgen voor de zwakkere groep mensen met een laag opleidingsniveau. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

figuur 3

figuur 3
figuur 3 bron: versbeton.nl, 19 februari 2016

Spotprent: een getekende hand met een pen schrijft op de kaft van een dik boek. Op de kaft staat ‘GRONDWET’; het woord ‘GROND’ is doorgehaald en eronder is ‘ROTTERDAM’ geschreven, zodat er ‘Rotterdamwet’ staat.

Vraag 22 1 punt

Bekijk figuur 3. Het voorstel van wethouder Schneider leidde tot veel kritiek. De tekenaar van figuur 3 brengt in zijn spotprent één van de kritiekpunten naar voren: de voorgestelde uitbreiding van de Rotterdamwet zou in strijd zijn met een grondrecht. Met welk grondrecht staat de Rotterdamwet op gespannen voet?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de gelijkheid van alle burgers voor de wet, het gelijkheidsbeginsel of het discriminatieverbod uit de Grondwet (art. 1). (1p)

Vraag 22 in het hele examen

tekst 9 Rotterdam weert asociale en criminele bewoners uit achterstandswijk

Rotterdam wil asociale, criminele of geradicaliseerde bewoners weren uit achterstandswijken. De Wet bijzondere maatregelen [5] grootstedelijke problematiek – de zogenaamde Rotterdamwet – is deze zomer verruimd, omdat een aantal steden graag nieuwe bewoners in probleemwijken vooraf wil screenen. [10] In bepaalde probleemgebieden mag de burgemeester vanaf komend jaar de politiegegevens inzien van de laatste vier jaar over onder meer (geluids)overlast, geweld, intimidatie [15] van buren, openbare dronkenschap en geradicaliseerd gedrag. Op grond hiervan kan het college van burgemeester en wethouders [20] besluiten bewoners te verbieden in bepaalde straten te gaan wonen. De maatregel geldt voor een klein deel van de stad. In veel andere delen zijn de lastige bewoners wel welkom.

Kritiek

Op de verruiming van de wet is ook [25] kritiek. … (b) … sprak eerder van een ‘ernstige inbreuk op het recht van de vrijheid van vestiging en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer’. Het gaat volgens het belangrijkste adviesorgaan van de [30] overheid te ver om op basis van niet-geverifieerde politiemeldingen iemand te verbieden ergens te gaan wonen.

naar: de Volkskrant, 1 september 2016

Vraag 23 3 punten

Lees tekst 9. Leg uit dat het dilemma van de rechtsstaat een rol speelt in de discussie over de uitbreiding van de Rotterdamwet. Begin je antwoord met een omschrijving van dit dilemma.

Bekijk het antwoord
  • Omschrijft het dilemma van de rechtsstaat als de botsende belangen van de handhaving van de rechtsorde en de rechtsbescherming van de burger. (1p)
  • Legt uit dat de uitbreiding van de Rotterdamwet de rechtsorde in probleemwijken beter kan handhaven, doordat de gemeente asociale, criminele of geradicaliseerde bewoners kan weren uit bepaalde probleemwijken. (1p)
  • Legt uit dat de toepassing van de wet ten koste gaat van de rechtsbescherming, omdat de gemeente inbreuk maakt op grondrechten van burgers, zoals het recht van vrijheid van vestiging of de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (regels 25-29). (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Lees de regels 24 tot en met 34 van tekst 9. Welk orgaan moet bij (b) staan in regel 25 van tekst 9?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de Raad van State. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

tabel 1 Peiling website Volkskrant

“De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.”

percentagestemmen
eens87%3360
oneens13%488

bron: de Volkskrant, 1 september 2016

Vraag 25 2 punten

Bekijk tabel 1. De Volkskrant peilde op haar website de mening van de Nederlandse burgers over de volgende stelling: “De gemeente mag bewoners uit een wijk weren, als dat de leefbaarheid ten goede komt.” Tabel 1 toont de uitslag van de peiling. Leg uit welke kanttekening je kunt plaatsen bij de representativiteit van de uitslag van de peiling in tabel 1. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip representativiteit.

Bekijk het antwoord
  • Begint met een omschrijving van representativiteit: de mate waarin de uitkomsten van de peiling een juist beeld geven of een afspiegeling vormen van de mening van een bepaalde groep mensen (in dit geval de Nederlandse bevolking). (1p)
  • Legt de kanttekening uit: de peiling is gehouden onder lezers of bezoekers van de website van de Volkskrant; zij zijn geen afspiegeling van de Nederlandse bevolking, dus de peiling is mogelijk niet representatief voor de mening van de totale Nederlandse bevolking. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet

Opgavetekst

tekst 10 Nederlandse politie ziet de meeste misdaad niet

De criminaliteit in Nederland is groter dan uit de officiële cijfers blijkt, zo concluderen politie en Openbaar Ministerie in een vertrouwelijk rapport. [5] Criminelen dreigen daardoor beide overheidsinstanties op ‘onoverbrugbare achterstand’ te zetten.

Door capaciteitsgebrek bij de [10] opsporingsdiensten geven de cijfers niet weer wat de werkelijke omvang is van de misdaad. De capaciteit bij politie en OM is inmiddels op een dusdanig laag niveau gekomen dat [15] de burger het vertrouwen in de rechtshandhaving dreigt te verliezen en criminelen handelen alsof ze niet meer gepakt kunnen worden.

De kloof tussen de door de burger [20] ervaren misdaad en de geregistreerde criminaliteit is liefst 3,5 miljoen delicten groot, becijferen de opstellers, teneinde aan te tonen hoe nijpend het opsporingstekort is. [25] De politie registreerde in 2015 960.000 misdrijven, de bulk daarvan op basis van een aangifte.

In de jaarlijkse slachtofferenquête onder 65.000 burgers ouder dan 15 [30] jaar, meldde in 2015 echter 18 procent van de ondervraagden slachtoffer te zijn geweest, vaak meer dan eens. In totaal gaat het om 34 misdrijven per 100 inwoners. Doorrekening van dat aantal naar de totale bevolking ouder dan 15 jaar levert ongeveer 4,5 miljoen misdrijven op, variërend van fietsendiefstal tot bedreiging. [40] Van de uiteindelijke 412.000 dossiers die de politie wel in behandeling neemt, sloot ze er 177.000 zonder verdachte. Het OM kreeg 225.000 dossiers doorgestuurd. 37.000 [45] daarvan eindigden met een sepot. Uiteindelijk gingen ongeveer 170.000 dossiers het vervolgingsproces in. Dat is 18 procent van de geregistreerde criminaliteit.

naar: Trouw, 13 januari 2017

Vraag 26 1 punt

Lees de regels 1 tot en met 27 van tekst 10. “De criminaliteit in Nederland is groter dan uit de officiële cijfers blijkt” (regels 1-2). En “De kloof tussen de door de burger ervaren misdaad en de geregistreerde criminaliteit is liefst 3,5 miljoen delicten groot” (regels 19-22). Met welk begrip wordt het verschil aangeduid tussen de werkelijke criminaliteit en de geregistreerde criminaliteit?

Bekijk het antwoord
  • Noemt verborgen criminaliteit, dark figure, dark number of niet-geregistreerde criminaliteit. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 3 punten

Er kunnen gemakkelijk meningsverschillen ontstaan tussen de leiding van de politie en de burgemeester van een gemeente over de inzet van agenten en prioriteiten van de politie. Over welke hoofdtaak van de politie kan er verschil van mening ontstaan tussen de leiding van de politie en de burgemeester van een gemeente? Geef daarvoor een reden. Hoe heet het overleg waarin meningsverschillen over de inzet van agenten en prioriteiten van de politie worden opgelost? En wie maakt daarvan, naast de korpschef en de burgemeester, ook deel uit?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de handhaving van de openbare orde als hoofdtaak van de politie. (1p)
  • Geeft een juiste reden: in de gemeente is de burgemeester verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde, maar de handhaving van de openbare orde is ook een hoofdtaak van de politie. (1p)
  • Noemt het zogenaamde driehoeksoverleg en de officier van justitie als lid van dat overleg. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Een gevolg van het capaciteitsgebrek bij politie en OM is “dat de burger het vertrouwen in de rechtshandhaving dreigt te verliezen” (regels 14-16 van tekst 10). Beschrijf twee andere mogelijke gevolgen van het capaciteitsgebrek bij politie en OM waardoor de criminaliteit niet adequaat bestreden kan worden. Ga in je antwoord uit van gevolgen van criminaliteit op materieel en/of immaterieel vlak.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft twee van de volgende gevolgen, per juist antwoord 1 punt: criminaliteit kan stijgen en burgers lijden meer schade door diefstal en andere delicten; burgers gaan meer betalen aan beveiliging of verzekeringspremies tegen diefstal of schade; gevoelens van angst en onveiligheid onder burgers kunnen toenemen; er kan morele verontwaardiging ontstaan wanneer criminaliteit niet wordt aangepakt vanwege capaciteitsgebrek bij politie en justitie; er kan gevaar voor eigenrichting ontstaan, wat een bedreiging is voor de rechtsstaat. (2p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Lees de regels 40 tot en met 49 van tekst 10. 37.000 zaken die de politie doorstuurt naar het Openbaar Ministerie eindigen met een sepot. Wat betekent een sepot? Geef twee redenen voor het OM om te kiezen voor seponeren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een sepot betekent dat het OM afziet van vervolging. (1p)
  • Noemt twee van de volgende redenen, per juiste reden 1 punt: er is onvoldoende bewijs; vervolging is niet in het algemeen belang (opportuniteitsbeginsel); de schade die de verdachte kan ondervinden van een rechtszaak en veroordeling weegt niet op tegen de noodzaak tot straffen. (2p)

Vraag 32 in het hele examen

Hoe vaak macht en gezag in het examen komt

Vragen over macht en gezag per centraal examen maatschappijwetenschappen havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 14, 7-8, 10-14, 20938%
2026, tijdvak 23, 10, 12, 15, 18, 22627%
2025, tijdvak 13-5, 17, 19-241042%
2025, tijdvak 22-5, 10-11, 14-16, 19-201148%
2024, tijdvak 111-16, 18-19, 22941%
2024, tijdvak 216-1729%
2023, tijdvak 11-2, 14, 18-21735%
2023, tijdvak 21, 3, 6, 14, 22-24730%
2022, tijdvak 14-7, 9-10, 16-17, 23-241042%
2022, tijdvak 21, 13, 15-221040%
2022, tijdvak 32-4, 9, 13-14, 21-22840%
2021, tijdvak 16-7, 19, 24-25521%
2021, tijdvak 27-9, 13, 16-17, 19-20, 23938%
2021, tijdvak 31-2, 6, 8-9, 13-14, 16-17, 231045%
2019, tijdvak 17-8, 17, 20419%
2019, tijdvak 24, 9-12, 22, 24732%
2018, tijdvak 11-2, 5-7, 9-10, 12-23, 27-30, 32-352779%
2018, tijdvak 21-4, 6-7, 9-10, 13-19, 21-28, 322480%

In 18 van de 18 ingedeelde examens maatschappijwetenschappen havo staat een vraag over macht en gezag, samen 175 vragen (41% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 1: 27 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 34% van de vragen over macht en gezag, daarvoor 44%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met macht en gezag

Maak de 15 nieuwste examenvragen over macht en gezag online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over macht en gezag

Andere onderwerpen maatschappijwetenschappen havo

Macht en gezag op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijwetenschappen havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt macht en gezag voor in het eindexamen maatschappijwetenschappen havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 175 vragen over macht en gezag, 41% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen maatschappijwetenschappen havo stonden de meeste vragen over macht en gezag?

In het examen van 2018, tijdvak 1, met 27 vragen: 1-2, 5-7, 9-10, 12-23, 27-30, 32-35.

Hoe oefen ik examenvragen over macht en gezag?

Op deze pagina staan alle vragen over macht en gezag met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.