Eindexamen bedrijfseconomie havo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Uit een landelijke krant:

Van een Brabantse buurtsuper is Jumbo gegroeid naar een supermarktketen met 672 winkels, 90 duizend werknemers en een omzet van 8,7 miljard euro in 2019. De snelle groei van Jumbo gaat sprongsgewijs: door concurrenten over te nemen wordt het marktaandeel vergroot. Jumbo vergelijkt daarbij steeds meerdere landen met elkaar. Uit marktonderzoek is gebleken dat België het meest aantrekkelijke land is om nieuwe winkels te openen. Het doel is om over vijf jaar 100 winkels in België te hebben.

Jumbo’s formule draait om de 7 zekerheden:

1 Euro’s goedkoper

2 Service met een glimlach

3 Voor al uw boodschappen

4 Vers is ook echt vers

5 Vlot winkelen

6 Niet tevreden? Geld terug!

7 Uw wensen staan centraal

Als Jumbo een concurrent overneemt kan het bedrijf te veel macht krijgen.

Jumbo is sterk gegroeid tot een omzet van € 8,7 miljard in 2019. Toch is Jumbo geen marktleider in de supermarktbranche. In december 2019 was dat Albert Heijn.

supermarkt marktaandeel van de aantal winkels in 2019 omzet in 2019 Albert Heijn 35,0% 980 Jumbo 21,0% 672 Overig 44,0% ….

Albert Heijn heeft meer winkels en een hogere omzet per winkel dan Jumbo.

In 2019 is de jaaromzet van de Jumbo winkel in de wijk Willemskwartier 30% lager dan die van de Jumbo winkel in de wijk Grootstal. Toch mag niet worden geconcludeerd dat de winkel in Willemskwartier minder presteert dan de winkel in Grootstal.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

In deze opgave wordt de dividendbelasting buiten beschouwing gelaten.

Oom Tonni hield van beleggen. In zijn testament heeft hij opgenomen dat zijn gehele erfenis, bestaande uit een beleggingsportefeuille van 40.000 aandelen KPN en 100 obligaties KPN, naar zijn twee neven gaat: de broers Rob en Mattijs.

Op 1 januari 2022 erven de broers Rob en Mattijs, ieder voor de helft, de volledige beleggingsportefeuille van oom Tonni. Rob vraagt zich af of ze de erfenis zullen aanvaarden. KPN heeft namelijk grote schulden op de balans. Mattijs weet Rob gerust te stellen en zegt dat ze de erfenis kunnen aanvaarden.

Notaris Van Houten vertelt hen dat ze een groot bedrag aan erfbelasting verschuldigd zijn. Omdat de broers weinig eigen liquide middelen hebben, zullen ze na het ontvangen van de erfenis, in de eerste maanden van

2022 een deel van de beleggingsportefeuille verkopen om daarmee de erfbelasting te betalen. Ze besluiten te onderzoeken of ze een deel van de aandelen of een deel van de obligaties gaan verkopen.

Het onderzoek naar welke beleggingen zullen worden verkocht

De broers willen vanuit risico-oogpunt liever aandelen dan obligaties verkopen. Als het hogere risico van aandelen echter voldoende wordt gecompenseerd door een flink hoger rendement op aandelen, dan besluiten ze toch de obligaties te verkopen en niet de aandelen.

Doordat het dividend over 2021 op het moment van hun onderzoek nog niet is vastgesteld, moeten de broers hiervoor een schatting maken. Uit hun onderzoek blijkt dat KPN:

• een stabiel dividendbeleid hanteert, waarbij jaarlijks hetzelfde percentage van het resultaat na winstbelasting beschikbaar wordt gesteld aan de aandeelhouders.
• het belangrijk vindt dat haar solvabiliteit (VV/TV) niet verslechtert.

Op grond van nieuwe informatie gaan de broers ervan uit dat KPN het stabiele dividendbeleid over 2021 toch loslaat en € 0,06 dividend per aandeel beschikbaar stelt aan aandeelhouders. Dat blijkt volgens de broers uit de SWOT-analyse die ze van KPN hebben gemaakt en het willen handhaven van de solvabiliteitspositie.

Het resultaat na winstbelasting en na beschikbaar stellen van het dividend wordt toegevoegd aan de overige reserves.

De broers hebben berekend dat over 2021 het rendement per aandeel 3,95% is. Wanneer het rendement op aandelen minder dan

2 procentpunten boven het rendement op de obligaties ligt, houden de broers de obligaties en worden de aandelen verkocht.

De gemiddelde obligatiekoers in 2021 wordt berekend op basis van het ongewogen gemiddelde. De broers gebruiken onderstaande formule voor het berekenen van het rendement per obligatie:

interestopbrengst en koersresultaat van een obligatie in 2021 gemiddelde obligatiekoers in 2021 x 100%

De erfbelasting

De Belastingdienst gaat bij het vaststellen van de waarde van de erfenis en de te betalen erfbelasting uit van de beurskoers van de effecten op de dag voorafgaande aan het overlijden van oom Tonni. De beurskoers van het aandeel KPN was op die dag € 2,55 en de beurskoers van een obligatie KPN was 102%. Om de erfbelasting te kunnen betalen, zullen de broers een aantal aandelen van KPN verkopen. Ze gaan ook daarbij uit van een beurskoers van € 2,55 per aandeel. De beleggingsportefeuille bestaat uit 40.000 aandelen en 100 obligaties van KPN.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Presentz is een webshop die op 1 januari 2022 is gestart met het verkopen van duurzame cadeaupakketten.

Presentz biedt klanten de mogelijkheid om achteraf binnen 14 dagen na ontvangst van het cadeaupakket te betalen. Hiervan maken klanten massaal gebruik.

Het gevolg hiervan is dat Presentz langere tijd op haar geld moet wachten, terwijl er tegelijkertijd diverse rekeningen betaald moeten worden. Daarom zal Presentz gebruikmaken van de betaaldiensten van Klarna.

Klarna is een onderneming die tegen een vergoeding vorderingen op klanten overneemt. Deze vergoeding wordt commissie genoemd. Op het moment van verkoop aan een klant ontvangt Presentz de verkoopprijs minus de commissie van Klarna. Na ontvangst van het cadeaupakket door de klant ontvangt Klarna binnen 30 dagen het bedrag van de klant.

Klarna beweert dat de websitebezoeken en aankopen bij webshops met Klarna zullen stijgen. Dat komt doordat klanten van Presentz die van Klarna’s betaaldiensten gebruikmaken de langere betalingstermijn van

30 dagen prettig vinden.

Het gebruik van de betaaldienst van Klarna heeft financiële gevolgen voor Presentz: onder andere het betalen van een commissie aan Klarna. De commissie bestaat uit een constant en een variabel deel.

In de tabel staan de gegevens van Presentz over 2022 zonder Klarna en de verwachte gegevens voor 2023 na het inzetten van Klarna weergegeven.

gegevens over 2022 voor Presentz (zonder Klarna) omzet € 62.500 aantal bestellingen 2.500 inkoopwaarde van de omzet 60% van de omzet verwachtingen voor 2023 na het invoeren van Klarna per

1 januari 2023 verwachte stijging van het gemiddelde bedrag per bestelling 16%1) verwachte stijging van het aantal bestellingen 10%1) commissie van het gemiddelde bedrag per bestelling 3% commissie per bestelling € 1,00 inkoopwaarde van de omzet 60% van de omzet

noot 1 Presentz gaat ervan uit dat de stijging van het aantal bestellingen en de stijging van het gemiddelde bedrag per bestelling in 2023 ten opzichte van 2022 enkel veroorzaakt worden door gebruik te maken van de diensten van Klarna.

De commissie wordt berekend per bestelling en op basis van het gemiddelde bedrag per bestelling.

Het gebruikmaken van de diensten van Klarna levert Presentz ook nog een financieel voordeel op van € 2.000 wegens het wegvallen van het wanbetalingsrisico. Klarna stelt dat haar betaaldienst zal leiden tot een positieve bijdrage aan het resultaat van webshops die hier gebruik van maken.

A&B bv is een marketingorganisatie die haar werknemers een uitgebreid arbeidsvoorwaardenpakket biedt.

Het arbeidsvoorwaardenpakket bestaat onder andere uit de volgende onderdelen:

• Loon: een brutoloon aangevuld met een vakantietoeslag van 8% en een eindejaarstoeslag van 8%. Beide toeslagen zijn over het brutojaarloon exclusief toeslagen. Jaarlijks wordt het loon herzien op basis van de ontwikkeling en prestaties van de werknemer.
• Vakantiedagen: alle werknemers met een fulltimedienstverband hebben recht op 28 vakantiedagen per jaar. Het is daarnaast mogelijk om jaarlijks 10 extra vakantiedagen bij te kopen. Het bedrag per bij te kopen vakantiedag wordt ingehouden op het brutoloon van de werknemer en wordt als volgt berekend: (bruto-uurloon exclusief vakantietoeslag en eindejaarstoeslag) x aantal te kopen uren per dag x 1,16.
• Aandelen: A&B is in handen van de werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Werknemers kunnen aandeelhouder worden door aandelen van A&B te kopen. Het aankoopbedrag wordt ingehouden op het brutoloon van de werknemer.
• Studiefaciliteiten: werknemers hebben de mogelijkheid zich vakinhoudelijk te ontwikkelen door het volgen van een training of opleiding. De studiefaciliteiten bestaan uit een vergoeding van de werkgever voor de opleiding, de examenkosten en extra verlofmogelijkheid.

Het beloningsbeleid van A&B geeft werknemers de mogelijkheid om vanuit hun brutoloon aandelen van A&B te kopen.

Een onderdeel van het bovenstaande arbeidsvoorwaardenpakket is van invloed op het human capital van A&B.

A&B ziet dat werknemers meer behoefte hebben aan vrije tijd. Om nieuwe werknemers aan te trekken en de arbeidsvoorwaarden voor bestaande werknemers aantrekkelijker te maken, wil de directie van A&B het maximum van 10 extra bij te kopen vakantiedagen verhogen naar 14 extra bij te kopen vakantiedagen met ingang van 1 januari 2022.

De directie doet daarom een voorstel aan de OR over de 14 bij te kopen vakantiedagen.

Het voorstel van de directie wordt aangenomen waardoor werknemers

14 vakantiedagen bij kunnen kopen (was 10 dagen).

Irem is sinds 1 januari 2021 fulltime werkzaam bij A&B als marketingmedewerker. In de tabel hieronder zijn de gegevens te vinden over de salarisschaal bij A&B. Op 1 januari 2021 is Irem gestart in trede 10.

salarisschaal marketingmedewerker per 1 januari 2021 (exclusief 8% vakantietoeslag en 8% eindejaarstoeslag) trede brutomaandloon

9 € 2.763,58

10 € 2.843,46

11 € 2.923,36

12 € 3.003,26

13 € 3.100,23

14 € 3.197,18

15 € 3.294,14

16 € 3.391,11

17 € 3.488,07

18 € 3.585,01

Op grond van de jaarlijkse beoordeling die aan het einde van het jaar plaatsvindt, stijgt een werknemer een of meer treden in de salarisschaal en stijgt het loon op 1 januari van het daaropvolgende jaar. Zie hieronder de mogelijkheden:

• zeer positieve beoordeling: 3 treden
• positieve beoordeling: 2 treden
• neutrale beoordeling: 1 trede

In de cao van 2021 - 2022 is een loonsverhoging afgesproken van 1,5% Deze is nog niet in de salarisschaal verwerkt. In het beoordelingsgesprek van december 2021 heeft Irem van haar leidinggevende te horen gekregen dat ze positief is beoordeeld. Voor 2022 is Irem van plan om het maximale aantal vakantiedagen bij te kopen. Irem werkt op fulltimebasis

260 dagen inclusief vakantiedagen in een jaar en haar werkdag bestaat uit 8 uur.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 en 5.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Donni is eigenaar van de Amsterdamse cafetaria Mangiamo. Bij cafetaria Mangiamo kan de klant zijn maaltijd ter plekke nuttigen of afhalen. De trend is echter dat de consument steeds vaker via een maaltijdplatform de bestelling doet en thuis bezorgd wil krijgen. Om zich aan te passen aan deze trend en om het resultaat te verbeteren, zal Donni zich aansluiten bij een maaltijdplatform. Donni staat voor de volgende keuzes:

1 aansluiten bij een maaltijdplatform: Thuisbezorgd.nl of bij het maaltijdplatform Deliveroo

2 de bestellingen zelf bezorgen of laten bezorgen door medewerkers van het maaltijdplatform.

Een kritische succesfactor (KSF) voor Mangiamo is de betrouwbaarheid van de bezorging.

De kosten voor aansluiting bij een platform, de commissie, zijn zowel voor de bestelling als voor de bezorging bij beide platforms gelijk. Eigenaar Donni geeft de voorkeur aan een platform met bezorgers in loondienst boven een bedrijf met zzp-ers en kiest daarom voor Thuisbezorgd.nl (zie informatiebron 4).

Zelf gaan bezorgen of door Thuisbezorgd.nl laten bezorgen?

Bij deze keuze spelen alleen de verwachte bezorgkosten een rol. Wanneer de cafetaria zelf gaat bezorgen zijn daar twee elektrische bezorgfietsen voor nodig. De elektrische bezorgfietsen kunnen worden geleased of worden gekocht (zie informatiebron 5).

Donni verwacht uit de bezorging van maaltijden een extra omzet van € 4.000 per maand. Hij berekent of het bij die omzet goedkoper is om zelf te bezorgen met twee aangeschafte e-bikes of om de bezorging door Thuisbezorgd.nl te laten doen.

Toename van het resultaat voor Mangiamo door aansluiting bij Thuisbezorgd.nl en zelf bezorgen van de maaltijden

Tot slot is Donni benieuwd met welk bedrag het resultaat van Mangiamo per maand stijgt door zelf te gaan bezorgen. In zijn berekeningen gaat hij ervan uit dat:

− de verkoopprijs (voor aftrek van de commissie) per bezorgde en afgehaalde maaltijd gemiddeld € 16 is;

• de dekkingsbijdrage per bezorgde maaltijd € 10 is;
• de bestelcommissie aan Thuisbezorgd.nl € 1,92 per maaltijd bedraagt.

De variabele kosten van Mangiamo bestaan uit de kosten van de ingrediënten, verpakkingsmateriaal en uit de bestelcommissie aan Thuisbezorgd.nl.

Donni wil weten met hoeveel het verwachte resultaat per maand in 2021 zal stijgen nu er maaltijden bezorgd gaan worden met twee eigen e-bikes.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Tim en Noor hebben samen in 2011 onderneming Neude opgericht die zich bezighoudt met de verhuur van Boshuisjes. Ze hebben daarbij gekozen voor een ondernemingsvorm zonder rechtspersoonlijkheid. Tim en Noor willen uitbreiden door een extra boshuisje te kopen. Ze willen de ondernemingsvorm nog vóór de uitbreiding omzetten zodat deze rechtspersoonlijkheid heeft.

Tim en Noor hebben de volgende gegevens op een rij gezet:

• Neude verhuurt drie boshuisjes.
• Gasten kunnen de boshuisjes per week huren voor een vaste prijs van € 980 per week.
• Gasten kunnen de boshuisjes maximaal 1 week huren.
• De reserveringen voor een bepaalde week in een maand zijn in de maand ervoor online gedaan.
• Het volledige factuurbedrag wordt gelijktijdig met de reservering voldaan.

In de onderstaande tabel staat het aantal weken per maand dat ieder boshuisje gereserveerd is.

2022 2023 maand jul aug sep okt nov dec jan feb mrt aantal weken

4 4 2 3 3 4 4 3 4 gereserveerd

Tim en Noor willen in 2023 een vierde boshuisje laten bouwen. De totale bouwkosten bedragen € 100.000. Tim en Noor willen niet meer lenen dan nodig. Ze gebruiken de totale ontvangsten uit de verhuur van de drie boshuisjes in het vierde kwartaal van 2022 voor de financiering van het vierde boshuisje. Voor het resterende bedrag is de bank bereid om een hypothecaire lening te verstrekken.

Tim en Noor sluiten op 1 januari 2023 een lineaire hypothecaire lening af tegen 4% interest per jaar en een looptijd van 20 jaar. De aflossing vindt per halfjaar plaats op 30 juni en 31 december. Op dezelfde data vindt de betaling van de interest achteraf plaats. Naast de voorwaarden van interestbetaling en aflossing zal de bank aanvullende voorwaarden stellen voor het verstrekken van de hypothecaire lening.