Eindexamen bedrijfseconomie havo 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Ridha spaart om over 10 jaar een huis te kunnen kopen. In de afgelopen jaren heeft hij nauwelijks interest ontvangen op het spaargeld dat hij op de Direct Spaarrekening bij zijn bank had staan. Op de website van zijn bank zoekt hij naar mogelijkheden om een hoger rendement te behalen. Hij leest daar:

Als Ridha het spaargeld voor 5 jaar vastzet op de Spaarvastrekening, loopt hij het risico dat tijdens de looptijd de interest op de markt …(1)…, terwijl de interest op de Spaarvastrekening niet verandert. Het sparen op de Spaarvastrekening is een vorm van …(2)… sparen.

Ridha onderzoekt hoe groot het verschil in interestopbrengst is wanneer hij € 20.000

• op de 10-jaar-Spaarvastrekening stort met een looptijd van 10 jaar;
• of: eerst 5 jaar op de 5-jaar-Spaarvastrekening stort en daarna het totale bedrag inclusief interest stort op de Direct Spaarrekening waar het bedrag vervolgens 5 jaar blijft staan.

Ridha verwacht dat de interest op de Direct Spaarrekening de komende 10 jaar niet wijzigt.

Na verder zoeken op de website vindt hij de volgende opmerking:

Heeft u een flinke buffer op uw spaarrekening en heeft u dit bedrag niet meteen nodig? Dan kunt u proberen om meer rendement te behalen door te beleggen.

Ridha kan kiezen tussen:

• beleggen in een beleggingsfonds op basis van zijn risicoprofiel
• zelf beleggen.

Ridha kiest voor beleggen in een beleggingsfonds, omdat hij daarmee een hoger rendement verwacht te behalen.

Ridha chat met een bankmedewerker en vraagt welk beleggingsfonds voor hem het meest passend is. Uit de vragenlijst die Ridha heeft ingevuld, blijkt dat zijn risicoprofiel risicomijdend is. Ridha kiest daarom voor een beleggingsfonds dat voor een klein deel uit aandelen en voor een groot deel uit obligaties bestaat.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

In Nederland is de energiemarkt sinds 2004 geprivatiseerd en kunnen huishoudens kiezen welk energiebedrijf bij hen energie mag leveren. Energiebedrijven hebben een vergunning van de toezichthouder nodig om energie te mogen inkopen en leveren aan huishoudens. De vergunning heeft als functie dat consumenten zeker zijn van de levering van energie. Op 1 januari 2019 heeft Welkom Energie bv een vergunning van de toezichthouder gekregen om energie te leveren aan huishoudens in Nederland. Welkom Energie vervult een maatschappelijke behoefte door de levering van energie.

Informatiebron 1: Hoe werkt een energiebedrijf?

Een energiebedrijf levert energie bestaande uit stroom (gemeten in kilowattuur, kWh) en gas (gemeten in kubieke meter, m3) aan huishoudens. De prijzen die huishoudens hiervoor betalen zijn afhankelijk van het soort contract dat wordt afgesloten. De energiebedrijven produceren de energie niet zelf, zij kopen die in op de energiemarkt waarop de prijzen maandelijks wisselen.

Ontvangsten van Welkom Energie

Welkom Energie levert stroom en gas aan huishoudens. Er zijn twee soorten contracten:

• Variabel contract: de prijs per eenheid energie die klanten betalen wordt elk half jaar aangepast aan de ontwikkelingen op de energiemarkt. Als de inkoopprijs voor Welkom Energie stijgt, dan gaat het voorschot dat klanten maandelijks moeten betalen ook omhoog. Daalt de inkoopprijs, dan gaat het maandelijkse voorschot voor klanten ook omlaag.
• Vast contract voor 1 jaar: de prijs die klanten betalen staat voor 1 jaar vast. De prijs wordt vastgesteld op de dag dat het contract wordt afgesloten. Alle klanten van Welkom Energie met een vast contract hebben het contract afgesloten op 1 januari 2021.
• Alle klanten (zowel met vast als met variabel contract) betalen een maandelijks voorschot.

Berekening maandelijks voorschot:

• De klanten schatten in hoeveel energie zij in een jaar gebruiken.
• De hoeveelheid energie wordt vermenigvuldigd met de prijzen van stroom en gas (afhankelijk van het soort contract).
• Dit totaal wordt gedeeld door 12. Dit is het maandelijkse voorschot.

Aan het eind van het jaar komt de eindafrekening. Dan wordt het werkelijke verbruik verrekend met het geschatte verbruik en moet de klant bijbetalen (indien meer verbruikt dan geschat) of krijgt de klant geld terug (indien minder verbruikt dan geschat).

Gegevens van Welkom Energie ten behoeve van het uitrekenen van de totale ontvangsten uit voorschotten in oktober 2021

Informatiebron 2: Inkoop energie

De uitgaven aan inkoop van energie van Welkom Energie zijn niet gelijkmatig over het jaar verspreid. Dat komt doordat het verbruik van huishoudens ook niet gelijkmatig over het jaar verdeeld is. In onderstaande tabel staat de verwachting van het cumulatief verbruik van gas en stroom in 2021.

De hoeveelheid energie (stroom en gas) die huishoudens in een maand verwachten te verbruiken, wordt in de daaraan voorafgaande maand door Welkom Energie ingekocht tegen de dan geldende inkoopprijzen.

Informatiebron 3: Balans Welkom Energie bv 2021 (getallen x € 1)

De toezichthouder stelt voor het verlenen van de vergunning een aantal eisen. Een financiële eis is dat de liquiditeitspositie gemeten met de current ratio ten minste 1,0 moet zijn op iedere laatste dag van de maand.

In het najaar van 2021 zijn de inkoopprijzen van energie heel sterk gestegen, waardoor er voor Welkom Energie een liquiditeitsprobleem is ontstaan. Het liquiditeitsprobleem hangt samen met de hoeveelheid energie die ingekocht en geleverd moet worden op basis van de vaste en variabele contracten.

Ontvangsten uit de verkoop van energie in oktober 2021

De ontvangsten van Welkom Energie zijn de voorschotten (termijnbedragen) die alle klanten iedere maand betalen (zie informatiebron 1).

Uitgaven aan inkoop energie in oktober 2021

De grootste uitgave van Welkom Energie is de inkoop van energie. In 2021 zijn de prijzen daarvan flink gestegen (zie informatiebron 1 en 2).

Balans

De verwachtingen over de ontvangsten van alle klanten van Welkom Energie en uitgaven aan inkoop van energie over de maand oktober 2021 zijn uitgekomen. De gedeeltelijk ingevulde balans per 31 oktober 2021 van Welkom Energie staat in informatiebron 3.

Naast de inkoop van energie is er nog € 140.000 betaald in oktober. Alleen de post liquide middelen moet nog worden aangepast. Er zijn geen andere ontvangsten in oktober 2021.

De liquiditeitsproblemen van Welkom Energie hielden aan in november en december 2021. In december 2021 vraagt de directie van Welkom Energie het faillissement aan. Het grote aantal vaste energiecontracten van Welkom Energie met huishoudens in verhouding tot de variabele contracten speelde hierbij een belangrijke rol.

Het faillissement van Welkom Energie treft naast de overheid en werknemers ook andere stakeholders.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Elvie en Renzo hebben op 1 januari 2024 Maaltijd-aan-Huis opgericht. Maaltijd-aan-Huis is een bezorgservice die kant-en-klaar-maaltijdboxen aflevert bij klanten. Klanten betalen naast de maaltijdboxen ook een vast bedrag per maaltijdbox voor de bezorgservice.

Maaltijd-aan-Huis heeft ervoor gekozen om de verkoopprijs van de maaltijdboxen lager vast te stellen dan de verkoopprijs van de concurrenten.

verwachte gegevens voor 2024

noot 1 De onderhandse lening van € 2.500 is op 1 januari 2024 afgesloten voor de financiering van een bezorgscooter. Het leenbedrag zal in één keer op 31 december 2024 afgelost worden.

De totale constante kosten zijn gelijkmatig over het jaar verdeeld.

In januari 2024 worden in totaal 30 maaltijdboxen besteld en afgeleverd.

Elvie en Renzo willen weten hoeveel maaltijdboxen er in januari 2024 verkocht moeten worden om alle kosten te dekken.

De accountant van Jakko bv heeft in de boekhouding van Jakko een fout ontdekt. Jakko heeft op 1 december 2023 een investering gedaan en daarvoor een banklening afgesloten. De gevolgen hiervan zijn niet meer verwerkt in de winst- en verliesrekening over 2023 en in de eindbalans per 31 december 2023.

Informatie over deze investering en financiering:

De accountant geeft aan dat het resultaat van 2023 voor aftrek van belasting moet worden aangepast vanwege de gedane investering en de bijbehorende financiering.

Voor de investering op 1 december 2023 was er nog geen inventaris aanwezig en was er nog geen banklening afgesloten. Door de investering en financiering van de inventaris moeten er enkele balansposten op 31 december 2023 worden aangepast, waaronder “Inventaris”, “Banklening”, “Liquide middelen” en “Resultaat 2023 voor aftrek van belasting”. De factuur van € 50.820 is volledig betaald.

Behalve de genoemde balansposten is er nog een balanspost die verandert als gevolg van de investering in de nieuwe inventaris.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 en 5.

De 22-jarige Evy heeft in het restaurant “De buik vol” de functie van medewerker bediening. Twee keer per jaar wordt er een functioneringsgesprek gehouden tussen leidinggevende Dilan en medewerker Evy.

Onvoldoende functioneren

In een functioneringsgesprek zegt Dilan, dat Evy medeverantwoordelijk is voor een afname van de gasttevredenheid in “De buik vol” en de sterke omzetdaling.

Dilan laat Evy een recente review lezen:

“Dit nooit meer! Het was koud en ongezellig in het restaurant en het eten was flauw van smaak. We kregen niet wat we hadden besteld en moesten lang wachten op het nagerecht. Bij het afrekenen werd chagrijnig gekeken toen we geen fooi gaven. Voor ons de laatste keer!”

Dilan zegt dat Evy gezien haar functieomschrijving verantwoordelijk is voor deze slechte review. Volgens Evy is zij daar gezien haar functieomschrijving niet alleen verantwoordelijk voor.

Informatiebron 4: Functieomschrijving

De medewerker bediening komt voornamelijk voor in het horecabedrijf. Kenmerkend voor de functie is de dienstverlening in het algemeen en het reageren op verwachtingen en wensen van de gast in het bijzonder.

Informatiebron 5: Enkele paragrafen uit de horeca-cao

looptijd: van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2023

bron: horeca-cao (bewerkt)

Bepaling brutoloon in horeca-cao

Reglement bij ziekte

Arbeidsomstandigheden van Evy

Evy vertelt Dilan op haar beurt wat haar dwarszit. In de maand februari is ze ziek thuisgebleven en leverde daarvoor een deel van haar loon in. Evy vraagt zich af of het restaurant zich daarbij wel aan de cao-afspraken heeft gehouden.

Evy geeft aan dat haar klachten grotendeels werkgerelateerd zijn. Ze noemt de hoge werkdruk die het gevolg is van verkeerd inplannen van personeel en de te zware fysieke belasting. Volgens Evy houdt het restaurant zich hierbij niet altijd aan de wettelijke regels met betrekking tot de arbeidsomstandigheden.

Loondoorbetaling bij ziekte

Evy vraagt zich af waarom haar loon niet voor 95% is doorbetaald in de periode dat ze ziek was. Ze vermoedt dat ze niet heeft voldaan aan bepaalde voorwaarden, waarmee de ondernemingsraad heeft ingestemd. Volgens Dilan is dat omdat Evy herhaaldelijk niet thuis was bij het huisbezoek van de bedrijfsarts (zie informatiebron 5).

De ondernemingsraad heeft meerdere bevoegdheden.

De 22-jarige Evy is ingedeeld in functiegroep 3 met het daarbij behorende brutoloon. Evy heeft een deeltijdbaan met een contract voor onbepaalde tijd. Ze werkt 32 uur per week, verdeeld over 4 dagen van 8 uur en ontvangt per maand haar salaris. Februari bestaat uit vier werkweken. In de eerste week van februari heeft Evy gewerkt en vervolgens was ze drie weken aaneengesloten ziek thuis. Haar brutomaandloon bedroeg in februari € 1.108,11 exclusief vakantiegeld.

Toekomst Evy

Bij thuiskomst vertelt Evy haar vriend dat het functioneringsgesprek niet prettig is verlopen en dat ze zich zorgen maakt over het verliezen van haar baan.

Evy zegt dat ze na een eventueel ontslag altijd nog als zzp’er werk kan vinden in de horeca. Dat heeft volgens haar zelfs voordelen ten opzichte van werken in loondienst. Haar vriend geeft aan dat ze als zzp’er juist enkele voordelen van werken in loondienst mist. Hij wijst haar op enkele paragrafen uit de cao voor de horeca.

In de zomer van 2024 wordt het Europees Kampioenschap (EK) voetbal georganiseerd in Duitsland. Adidas sponsort vele evenementen waaronder het EK voetbal van 2024 en verschillende nationale teams.

Voorafgaand en tijdens het EK kunnen Adidas voetbalshirts van nationale ploegen gekocht worden in de winkels van Adidas en in de stadions waar gespeeld wordt.

De uitbreiding van het assortiment voetbalshirts met je favoriete rugnummer of je eigen naam erop, is een vorm van …(1)…. De wereldwijde verkoop van Adidas voetbalshirts via webshops is een vorm van …(2)…. De prijs van een Adidas voetbalshirt ligt hoger dan die van een voetbalshirt zonder bekend merk. Dit is een vorm van …(3)….

Pieter en Edwin zijn consumenten die veel Adidas producten kopen. Zij bekijken een EK-voetbalwedstrijd op tv en zien dat Adidas shirtsponsor is van het Duitse nationale team. Na het zien van de wedstrijd bestelt Pieter een EK-voetbalshirt van het Duitse nationale team.