Eindexamen bedrijfseconomie havo 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Jordan is sinds 1 januari 2000 als teamleider werkzaam bij Roads, een bedrijf dat helpt bij autopech. Op 1 januari 2002 werd zijn arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd wegens goed functioneren omgezet naar een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd.

Roads maakt in 2023 verlies en gaat reorganiseren. De functie van Jordan komt daardoor te vervallen.

Per 1 januari 2024 wordt de arbeidsovereenkomst van Jordan ontbonden. Door het ontslag krijgt Jordan een transitievergoeding.

Berekenen van de loonkosten:

Jordan werkte fulltime (40 uur per week) en ontving een brutojaarloon dat bestond uit 3 onderdelen:

• basisbrutojaarloon: op basis van 40 uur per week, 52 weken en € 27,30 per uur
• 8% vakantietoeslag over het basisbrutojaarloon
• de eindejaarsuitkering van € 2.839,20 per jaar

De sociale lasten voor de werkgever bedragen 30% van het brutojaarloon.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

In deze opgave worden de belastingen buiten beschouwing gelaten.

Joachim en Deniz zijn beiden in loondienst als marketingmedewerker bij een verzekeraar en zijn ervaren zeilers.

Samen hebben ze het plan om in 2025 het bedrijf SailingSea vof te starten dat zeilvakanties aanbiedt aan de Turkse kust.

Twee voorwaarden om te starten

Joachim en Deniz willen op 1 januari 2025 met hun plan starten als:

• a ze voldoende vermogen kunnen aantrekken om op 1 januari 2025 een zeilboot (Jeanneau, model Sun Odyssey 509) inclusief inventaris te kunnen kopen (zie informatiebron 1) én;
• b het verwachte resultaat over 2025 positief is.

Als het plan aan beide voorwaarden voldoet, nemen ze ontslag bij hun huidige werkgever om daarna als zelfstandig ondernemer verder te gaan. Aan het zelfstandig ondernemerschap zitten naast voordelen ook nadelen.

Informatiebron 1: Investeringen per 1 januari 2025

1. De zeilboot. Jeanneau, model Sun Odyssey 509

2. Inventaris zeilboot. Op 1 januari 2025 wordt er een inventaris van € 5.000 aangeschaft. Op deze inventaris wordt jaarlijks 5% van de aanschafprijs afgeschreven.

Informatiebron 2: Financiering van de investeringen

Het vermogen van beide vennoten wordt op 1 januari 2025 volledig ingebracht in Sailing Sea vof als eigen vermogen.

1. Inbreng van Joachim. Pensioenuitkering van Joachim: Op 1 januari 2030 zou Joachim een eenmalige aanvullende pensioenuitkering van € 100.000 ontvangen. Joachim kan deze pensioenuitkering al per 1 januari 2025 ontvangen op basis van de contante waarde van deze uitkering. De samengestelde interest waartegen de uitkering contant moet worden gemaakt, bedraagt 3% per jaar.

Geld op de betaalrekening van Joachim: Op 1 januari 2025 heeft Joachim een saldo van € 18.739,12 op zijn betaalrekening.

2. Inbreng van Deniz. Beleggingsportefeuille van Deniz: Op 31 juli 2013 heeft Deniz tegen een emissiekoers van € 10 per aandeel in totaal 3.000 aandelen van FastNed gekocht. Op 31 december 2024 gaat Deniz de aandelen verkopen tegen een beurskoers van € 30 per aandeel.

Geld op de betaalrekening van Deniz: Deniz heeft op 1 januari 2025 € 15.000 op zijn betaalrekening staan.

3. Vreemd vermogen: crowdfunding. Joachim en Deniz willen het ontbrekende bedrag dat nodig is om te investeren ophalen via crowdfunding. Het benodigde bedrag willen ze op 1 januari 2025 opgehaald hebben. De looptijd van deze lening is 5 jaar. Jaarlijks wordt op 31 december lineair afgelost en interest uitbetaald. De jaarlijkse interest is 3,5%.

Informatiebron 3: Verwachtingen voor 2025. Opbrengsten uit verhuur van de zeilboot voor 2025

De zeilboot is per week te reserveren.

De zeilboot wordt aangeboden in de periode van 2 mei 2025 tot en met 31 oktober 2025. De prijzen verschillen per periode.

In het onderstaande overzicht zijn voor de verschillende weeknummers de prijs per week en het verwachte aantal reserveringen aangegeven. Alle reserveringen zijn voor een week.

De vroegboekkorting bedraagt 10%. Die wordt in iedere periode gegeven bij de helft van het aantal reserveringen.

Kosten over 2025. De kosten over 2025 bestaan uit:

• de interestkosten (zie informatiebron 2)
• de afschrijvingskosten van de zeilboot en de inventaris (zie informatiebron 1) én
• de overige kosten van € 10.400 per jaar.

Ondanks de nadelen lijkt het Joachim en Deniz een mooie kans om een eigen onderneming te starten. Voor de promotie van hun bedrijf SailingSea en het communiceren met potentiële gasten zullen Joachim en Deniz social media gebruiken. Daarop zullen zij beelden van de zeilvakanties, ervaringen van gasten en informatie delen. Het communiceren via social media is goedkoper dan het gebruik van traditionele media zoals televisie en krant.

Voorwaarde a: voldoende vermogen aantrekken?

Joachim en Deniz moeten investeringen doen om te kunnen starten, zoals het aanschaffen van een zeilboot (zie informatiebron 1). Zij zullen voor de financiering daarvan ieder een bedrag aan vermogen inbrengen (zie informatiebron 2). Het ontbrekende bedrag willen ze uiterlijk op 1 januari 2025 ophalen door middel van een crowdfundingsactie.

De crowdfundingsactie slaagt en SailingSea haalt op 1 januari 2025 precies het benodigde bedrag op (zie informatiebron 2).

Voorwaarde b: verwacht resultaat over 2025 positief?

Klanten die voor 28 februari 2025 reserveren, ontvangen een vroegboekkorting. SailingSea verwacht dat de helft van het aantal reserveringen voor 28 februari 2025 plaatsvindt. Gasten doen een aanbetaling van 20% op het moment van reserveren.

De vroegboekkorting zorgt ook voor een toename van het aantal reserveringen. Het verwachte resultaat van 2025 kan met behulp van de informatiebronnen 1 tot en met 3 worden berekend.

In deze opgave blijven belastingen buiten beschouwing.

Levi wil gaan beleggen in aandelen of obligaties van Aegon. Hij bestudeert het jaarverslag van Aegon.

De verzekeraar geeft in het jaarverslag aan tevreden te zijn over het resultaat en de hoogte van de kengetallen liquiditeit en rentabiliteit van het eigen vermogen. De solvabiliteit daarentegen is wel verslechterd.

De balans van 2022 van Aegon is hieronder weergegeven:

balans Aegon (getallen x € 1.000)

Het resultaat dat op 31 december 2022 op de balans staat is in de loop van 2022 gelijkmatig verkregen en wordt in januari van het daaropvolgende jaar verdeeld.

Levi vindt dat de onzekerheid over de bestemming van het resultaat over 2022 onvoldoende zekerheid biedt voor een hogere opbrengst van beleggen in aandelen Aegon ten opzichte van beleggen in obligaties.

Vanwege de mogelijk lagere opbrengsten op aandelen besluit Levi om te beleggen in obligaties. Volgens Levi kan met behulp van de berekening van de solvabiliteit een inschatting worden gemaakt voor het risico dat hij loopt als hij obligaties van Aegon koopt.

Levi vindt de solvabiliteit te laag en twijfelt of hij obligaties van Aegon zal kopen.

Janne is 30 jaar en is van plan een nieuwe smartphone te kopen. Tot nu toe had ze altijd een smartphone van Samsung. Ze oriënteert zich nu op de aanschaf van een Fairphone 4. Ze heeft op internet enkele fragmenten over de Fairphone gevonden.

Fragment 1: “Fairphone heeft enkele jaren geleden een toestel ontwikkeld met oog voor mens en milieu. Deze Fairphone bestaat uit mineralen die op een eerlijke wijze zijn gedolven, is goed recyclebaar en wordt in elkaar gezet door werknemers die voldoende verdienen om in hun levensonderhoud te voorzien. Tot enkele jaren geleden was de Fairphone minder snel dan andere toestellen, had hij een beperkt aantal functies en kleinere opslagcapaciteit. In 2022 verkocht Fairphone 140.000 toestellen en had het bedrijf een marktaandeel van 0,07 procent van de afzet in Europa.”

Fragment 2: “Fairphone wil met reclamecampagnes meerdere doelgroepen bereiken bij de introductie van de Fairphone 4. Uit onderzoek blijkt dat de naamsbekendheid van Fairphone maar 10 procent is. Verder blijkt dat de koper van een Fairphone over het algemeen tussen 50 en 60 jaar oud is, iets vaker vrouw is en in de grote steden woont.”

Fragment 3: “Kenmerkend voor de Fairphone is de modulaire opbouw van de telefoon, waardoor een kapot onderdeel altijd vervangen kan worden. Fairphone wil de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 verder verbeteren door een aanpassing van de camera's en het scherm. Bovendien zal Fairphone de gebruiksduur van nieuwe toestellen verlengen van drie jaar naar vijf jaar. Om dit te bereiken wordt de software 5 jaar ondersteund. De smartphones van de concurrentie gaan gemiddeld vier jaar mee.”

Bij de productie van de nieuwe toestellen van Fairphone 4 worden er volgens Janne niet-hernieuwbare grondstoffen gebruikt. Deze grondstoffen, zoals lithium, kunnen na het delven niet meer teruggroeien. De woordvoerder van Fairphone stelt echter dat “wanneer het Fairphone lukt om een groter marktaandeel te behalen, het milieu daar juist bij gebaat kan zijn”.

Janne berekent de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 en de Samsung Galaxy S22 op de onderstaande manier:

\frac{\text{verkoopprijs}}{\text{kwaliteitscijfer}}

Op de site van de Consumentenbond vindt ze informatie over de verkoopprijzen en de testresultaten van deze telefoons. Het kwaliteitscijfer dat zij aan een telefoon geeft, is gebaseerd op vier testresultaten. Het kwaliteitscijfer van een telefoon berekent ze op de volgende manier: het testresultaat voor duurzaamheid krijgt een weging van 80% en het gemiddelde van de overige drie testresultaten krijgt een weging van 20%.

Janne zal de telefoon kopen met de gunstigste prijs-kwaliteitverhouding.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6.

Eva is na het behalen van haar havodiploma op 1 september 2021 gestart met de 3-jarige hbo-opleiding Finance & Control aan de Hogeschool van Amsterdam.

Informatiebron 4: Studiekosten van Eva. Wettelijk collegegeld voor de periode waarin Eva zal studeren

In de tabel zijn de bedragen van het wettelijk collegegeld te vinden voor de studiejaren van Eva.

noot 1 Een studiejaar loopt van 1 september tot en met 31 augustus van het daaropvolgende jaar.

Studenten hebben in het eerste studiejaar recht op halvering van het wettelijk collegegeld.

Verwachte maandelijkse uitgaven van Eva

Naast het collegegeld zal Eva de volgende maandelijkse uitgaven hebben als zij op zichzelf gaat wonen.

Basisbeurs

noot 2 De basisbeurs is een voorwaardelijke bijdrage van de overheid voor de kosten van levensonderhoud.

Informatiebron 5: ASN Jeugdsparen. Sparen voor de toekomst van je kind of kleinkind. Flexibel inleggen: zoveel je wilt en wanneer je wilt. Op de achttiende verjaardag komt het spaargeld inclusief interest vrij.

interestpercentage: 1,40% per jaar (samengestelde interest). Het interestpercentage staat de gehele periode vast. Als de rekeninghouder 18 jaar wordt, wordt het ASN Jeugdsparen automatisch omgezet in ASN Ideaalsparen als het spaargeld niet wordt opgenomen.

ASN Jeugdsparen van Eva: Bij de geboorte van Eva op 1 januari 2003 hebben haar ouders € 6.500 gestort. Op 1 januari 2013 hebben haar ouders nog eens € 7.500 gestort. Verder zijn er geen andere stortingen of opnames gedaan.

ASN Ideaalsparen van Eva: Op 1 januari 2021 is Eva 18 jaar geworden. Op diezelfde datum is haar ASN Jeugdsparen omgezet naar ASN Ideaalsparen. Op ASN Ideaalsparen zijn de volgende interestpercentages van toepassing:

Informatiebron 6: Lenen bij DUO. Op de site van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) staat informatie over de studiefinanciering. De site van DUO vermeldt verder het volgende:

Lenen

• Als je leent, bouw je een studieschuld op. Als je een huis gaat kopen, kan de studieschuld meetellen in de berekening van het maximale hypotheekbedrag.
• Na de opleiding moet je de gehele lening terugbetalen met interest.

Studielening van Eva bij DUO

Inkomsten en uitgaven studietijd

Eva woont per 1 september 2021 op kamers in Amsterdam. Ze heeft een overzicht gemaakt van de verwachte totale inkomsten en uitgaven tijdens haar 3-jarige studietijd. Ze heeft een bijbaan in de horeca waarmee zij maandelijks € 300 aan inkomsten heeft. Ze verwacht dit inkomen tijdens haar studie te blijven verdienen. In het laatste studiejaar krijgt Eva een basisbeurs voor uitwonende studenten, omdat de overheid de basisbeurs weer heeft ingevoerd. De inkomsten uit haar bijbaan en de basisbeurs dekken haar totale uitgaven niet.

In informatiebron 4 zijn de uitgaven voor collegegeld, de basisbeurs en de verwachte maandelijkse uitgaven te vinden.

Eva heeft twee mogelijkheden om het bedrag dat ze tekort komt te financieren:

• a opnemen van spaargeld (zie informatiebron 5)
• b aangaan van een studielening bij DUO (zie informatiebron 6)

Eva besluit om het opgebouwde bedrag op haar spaarrekening niet te gebruiken voor de uitgaven in haar studietijd, maar het benodigde bedrag te lenen bij DUO. Een studielening bij DUO heeft voor- en nadelen. In informatiebron 6 is informatie te vinden over lenen bij DUO.

Na de studie van Eva

Op 31 augustus 2024 is Eva afgestudeerd. Ze start als junior controller en gaat op zoek naar nieuwe woonruimte. Ze kan huren of kopen. Ze overweegt een appartement te kopen, omdat zij hier meer voordelen in ziet dan in het huren van een appartement. Om het appartement te kunnen kopen, zal Eva een hypothecaire lening moeten afsluiten, omdat haar spaarsaldo ontoereikend is.

De hypotheekadviseur van een bank vertelt Eva dat haar studielening bij DUO van invloed is op het maximale bedrag voor een hypothecaire lening.

Naast een hypotheekadviseur zijn er nog andere beroepen betrokken bij de aankoop van een appartement.

Eva wil het appartement kopen als blijkt dat zij op 1 januari 2026 voldoende spaarsaldo heeft opgebouwd om de kosten koper van het appartement en de verbouwing te kunnen betalen. De koopsom van haar appartement kan ze volledig financieren met een hypothecaire lening.

De kosten koper en verbouwingskosten zullen naar verwachting in totaal € 15.000 zijn. Eva wil hiervoor het opgebouwde spaarsaldo gebruiken dat ze gedurende haar studietijd en daarna niet heeft gebruikt (zie informatiebron 5).

Eva sluit op 1 januari 2026 voor de aankoop van haar appartement een hypothecaire lening af van € 210.000.

De hypothecaire lening:

• heeft een looptijd van 30 jaar.
• wordt lineair afgelost.
• heeft een interestpercentage van 0,33% per maand.

De interest en aflossing worden telkens aan het eind van de maand betaald, voor het eerst op 31 januari 2026.

Het belastingvoordeel op de interest is 36,97%

Op 1 januari 2026 start Eva met het aflossen van haar studieschuld (zie informatiebron 6).

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

June en Anna zijn eigenaren van De Pluktuin. Bij deze duurzame zelfoogsttuin zorgen June en Anna voor het zaaien, planten en onderhoud van de tuin. De klanten oogsten zelf groente en fruit voor € 15 per pakket.

De volgende gegevens zijn bekend over het tweede kwartaal van 2024.

De loonkosten van De Pluktuin behoren voor een deel tot de variabele kosten en voor een deel tot de overige constante kosten.

June en Anne hadden meer pakketten moeten verkopen om in het tweede kwartaal de break-evenafzet te behalen.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

Om de afzet te vergroten gaat De Pluktuin abonnementen aanbieden. Klanten kunnen voor € 50 per maand vier pakketten groente en fruit oogsten. Het abonnementsgeld wordt maandelijks vooruitbetaald.