Examenvragen wetenschapsfilosofie filosofie vwo
12 vragen over wetenschapsfilosofie uit 6 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Wetenschapsfilosofie komt in 6 van de 18 examens filosofie vwo voor, met 12 vragen (3% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over wetenschapsfilosofie
Per examen de vragen over wetenschapsfilosofie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Opgave 3 De emoties tussen ons
Opgavetekst
Vijftig jaar geleden deed psycholoog Paul Ekman onderzoek naar de universaliteit van emoties. Net als veel andere wetenschappers van dat moment dacht Ekman dat mensen wereldwijd dezelfde basisemoties hebben, zoals boosheid, verdriet en vreugde, en dat deze door alle mensen worden geuit met dezelfde gelaatsuitdrukkingen.
In Ekmans onderzoek kregen proefpersonen foto’s te zien van iemand met een bepaalde gezichtsuitdrukking. Daarbij moesten de proefpersonen een kaartje selecteren met een daarbij passende emotie erop. Hierbij hadden zij de keuze uit een vaste set emotiekaartjes. Ekman probeerde op deze manier een essentieel kenmerk van de mens te beschrijven. De actor-netwerktheorie (ANT) van Bruno Latour staat kritisch tegenover essentialistische benaderingen, zoals die van Ekman. Latour legt met het voorbeeld van de Berlijnse sleutel als onderdeel van een handelingsprogramma uit dat volgens de ANT de grens tussen levend en niet-levend is vervaagd.
Van de westerse proefpersonen in Ekmans onderzoek koos 85% het emotiekaartje dat de onderzoekers bij een foto met een bepaalde gezichtsuitdrukking verwachtten. Proefpersonen die niet eerder contact hadden gehad met westerse mensen kozen vaker afwijkende emotiekaartjes of zagen helemaal geen emoties op de foto’s. Volgens Ekman liet dit niet zien dat emoties per cultuur verschillen, maar alleen dat emoties per cultuur op verschillende manier geuit worden. Welke keuze er ook door de proefpersonen werd gemaakt, Ekman bleef uitgaan van de hypothese dat verschillende uitingen dezelfde basisemoties laten zien.
De onderzoeksmethode van Ekman kwam later ter discussie te staan. Karl Popper ziet het zoeken naar falsificatie als criterium voor wetenschappelijkheid.
Thomas Kuhn heeft kritiek op Poppers falsificatiecriterium.
Vraag 14 2 punten
Leg uit of Ekmans werkwijze volgens Popper wetenschappelijk of pseudowetenschappelijk zou zijn.
Leg vervolgens met het begrip paradigma Kuhns kritiek op Poppers falsificatiecriterium uit.
Bekijk het antwoord
Een goed antwoord bevat de volgende elementen:
- een uitleg dat Ekmans werkwijze volgens Popper pseudowetenschappelijk zou zijn, omdat die niet getuigt van zoeken naar falsificatie/weerlegging (1)
- een uitleg van de kritiek van Kuhn op Poppers falsificatiecriterium met het begrip paradigma: wetenschappelijke gemeenschappen werken vanuit een wetenschappelijk denkpatroon (paradigma) dat niet/moeilijk vatbaar is voor weerlegging (1)
voorbeeld van een goed antwoord:
- Popper zou Ekmans werkwijze zien als pseudowetenschappelijk, omdat Ekman niet openstaat voor weerlegging van zijn theorie, terwijl wetenschappelijke theorieën wel moeten openstaan voor weerlegging. Als proefpersonen die niet eerder contact hadden met westerse mensen vaker afwijkende emotiekaartjes kiezen of helemaal geen emoties op de foto’s zien, dan leidt dit bij Ekman nog steeds tot de conclusie dat er universele basisemoties zijn. Ekman zocht daarbij niet naar falsificatie van zijn theorie. Welke keuze er ook werd gemaakt, hij bleef uitgaan van de hypothese dat verschillende uitingen dezelfde basisemoties laten zien. (1)
- Volgens Kuhn werkt Poppers falsificatie in de praktijk niet. Wetenschappers denken volgens Kuhn vanuit bepaalde wetenschappelijke denkpatronen en opvattingen (paradigma’s). In de wetenschap wordt gepoogd om deze paradigma’s te bevestigen en te verfijnen, terwijl weerleggingen vanwege het paradigmatische denkkader niet als weerlegging worden gezien. (1)
2025, tijdvak 1: Dieren begrijpen
Vraag 17 1 punt
Dieronderzoek kan op verschillende manieren worden gedaan. Zo kun je door samen te leven met een huisdier en er een persoonlijke band mee op te bouwen, je huisdier misschien goed leren kennen. Veel mensen kunnen voorbeelden geven waarmee ze de intelligentie of de emotionele gevoeligheid van hun eigen huisdier proberen aan te tonen. Sommige onderzoekers zien wetenschappelijke experimenten echter als betrouwbaarder, onder andere omdat de onderzoekers daarbij onzichtbaar kunnen blijven. In de wetenschapsfilosofie wordt een onderscheid gemaakt tussen waardegebondenheid en waardevrijheid. Leg uit dat dieronderzoekers een voorkeur kunnen hebben voor experimenten boven alledaagse observaties, met de begrippen waardegebondenheid en waardevrijheid.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat dieronderzoekers een voorkeur voor experimenten boven alledaagse observaties kunnen hebben: bij alledaagse observaties kunnen (persoonlijke) waarden een rol gaan spelen (waardegebondenheid), terwijl experimenten worden opgezet om dit te vermijden (waardevrijheid). (1p)
Vraag 18 1 punt
Volgens Vinciane Despret raden sommige dieronderzoekers het af om met katten te werken in experimenten. Het probleem is dat katten niet meer meewerken zodra ze doorhebben dat ze in een experiment zitten waarin hun vrijheid wordt beperkt. Katten werken alleen mee als ze een goede band hebben met de onderzoekers. Despret wijst erop dat de opstandigheid van katten door veel onderzoekers is aangezien voor domheid. Volgens Despret doet dieronderzoek vaak geen recht aan dieren. Zij bekritiseert twee uitgangspunten van experimenteel dieronderzoek. Uitgangspunt 1: dieren moeten vanuit een derdepersoonsperspectief worden bestudeerd. Uitgangspunt 2: de onderzoeker moet onzichtbaar zijn. Beargumenteer met het voorbeeld van de katten of jij het eens bent met Desprets kritiek op uitgangspunt 1.
Bekijk het antwoord
- Beargumenteert met het voorbeeld van de katten of hij het eens is met Desprets kritiek op uitgangspunt 1 (dieren vanuit een derdepersoonsperspectief bestuderen). Ja: het derdepersoonsperspectief laat het perspectief van het dier weg, waardoor weigerende katten als dom worden aangezien; het dier moet ook zelf in het onderzoek worden betrokken. Nee: we weten niet hoe een dier zich voelt en kunnen alleen gedrag waarnemen, dus het perspectief van het dier speculeren is een risico. (1p)
Ja en nee zijn beide goed, mits met een argument over het voorbeeld van de katten.
Vraag 19 1 punt
Volgens Vinciane Despret raden sommige dieronderzoekers het af om met katten te werken in experimenten. Het probleem is dat katten niet meer meewerken zodra ze doorhebben dat ze in een experiment zitten waarin hun vrijheid wordt beperkt. Katten werken alleen mee als ze een goede band hebben met de onderzoekers. Despret wijst erop dat de opstandigheid van katten door veel onderzoekers is aangezien voor domheid. Volgens Despret doet dieronderzoek vaak geen recht aan dieren. Zij bekritiseert twee uitgangspunten van experimenteel dieronderzoek. Uitgangspunt 1: dieren moeten vanuit een derdepersoonsperspectief worden bestudeerd. Uitgangspunt 2: de onderzoeker moet onzichtbaar zijn. Beargumenteer met het voorbeeld van de katten of jij het eens bent met Desprets kritiek op uitgangspunt 2.
Bekijk het antwoord
- Beargumenteert met het voorbeeld van de katten of hij het eens is met Desprets kritiek op uitgangspunt 2 (de onderzoeker moet onzichtbaar zijn). Ja: de relatie tussen dier en onderzoeker speelt een actieve rol, waardoor kenmerken als de sociale aard van katten zichtbaar worden die verdoezeld worden als de onderzoeker onzichtbaar is. Nee: de wens om te achterhalen hoe dieren zich gedragen los van menselijke inmenging, en de sociale aard van katten kan ook zonder de onderzoeker worden onderzocht, waarvoor de mens zichzelf onzichtbaar moet maken. (1p)
Ja en nee zijn beide goed, mits met een argument over het voorbeeld van de katten.
Vraag 20 2 punten
Mensen met een huisdier zullen het wellicht fijn vinden om op tijd te signaleren dat hun huisdier ziek is. De technologie om vroegtijdig ziektes te signaleren is volop in ontwikkeling, bijvoorbeeld via het monitoren van lichaamstemperatuur en beweging van dieren. Volgens onderzoekers hebben veel huisdiereigenaren behoefte aan dergelijke technologie. Mogelijk zal in de toekomst ook het psychische welbevinden van de dieren kunnen worden gemeten. Het baasje van een kat zou bijvoorbeeld een seintje kunnen krijgen als zijn kat neerslachtig is. Volgens het dataïsme, zoals beschreven door Yuval Noah Harari, is het psychische welbevinden van dieren in principe via technologie vast te stellen. De hermeneutiek pleit voor interpretatie als methode binnen de wetenschap. Leg de opvatting van het dataïsme uit dat het psychische welbevinden van dieren in principe kan worden vastgesteld via technologie. Geef vervolgens met interpretatie als methode binnen de wetenschap een argument tegen deze opvatting.
Bekijk het antwoord
- Legt de opvatting van het dataïsme uit: volgens het dataïsme is alles uit te drukken in data, dus ook het psychische welbevinden van dieren, dat in principe via technologie vast te stellen is. (1p)
- Geeft met interpretatie als methode binnen de wetenschap een argument tegen deze opvatting: betekenisvolle uitingen, zoals menselijk of dierlijk gedrag, moeten bestudeerd worden met interpretatie; van buitenaf meten in data is onvoldoende om de betekenis te begrijpen, daarvoor is interpretatie binnen de context nodig. (1p)
2023, tijdvak 2: Opiaten in de Verenigde Staten
Opgavetekst
Opiaten in de Verenigde Staten
De Verenigde Staten (VS) hebben al jaren te maken met een opiatencrisis. Opiaten zijn legale pijnstillers die worden voorgeschreven na zware operaties of bij ernstige ziektes die hevige, chronische pijn veroorzaken. Het nadeel van opiaten is dat ze verslavend zijn.
In de VS schrijven artsen sinds de jaren ’90 veel opiaten voor. Inmiddels zijn miljoenen Amerikanen verslaafd aan deze pijnstillers, met verregaande gevolgen. Zo zijn sommige opiaatverslaafden hun baan en huis kwijtgeraakt, of ze verwaarlozen hun kinderen. Bovendien is een half miljoen Amerikanen gestorven aan een overdosis.
Over wie verantwoordelijk is voor deze opiatencrisis, lopen de meningen uiteen. Er wordt zowel gewezen naar hebzuchtige farmaceuten en de vrije markt als naar de opiaatverslaafden zelf.
Volgens journalist Patrick Radden Keefe ligt de verantwoordelijkheid bij farmaceuten die zich gewetenloos verrijken met de verkoop van opiaten. De farmaceutenfamilie Sackler misbruikte volgens hem de verslavende werking van opiaten om een miljardenwinst te maken.
Volgens anderen kun je dit de Sacklers niet kwalijk nemen. Zij handelen immers volgens de regels van de vrije markt: niet de Sacklers, maar de Amerikaanse medicijnmarkt is verantwoordelijk voor de opiatencrisis.
Volgens de Sacklers zelf verdienen zij hun geld op een eerlijke manier met wettelijk goedgekeurde pijnstillers die goed werken. Verslaving is volgens hen het gevolg van verkeerd gebruik van de pijnstillers. En de mensen die deze pijnstillers nemen, zijn zelf verantwoordelijk voor hoe ze met hun medicijnen omgaan.
De Sacklers stuurden, ondanks de verslavende werking van de pijnstillers, vertegenwoordigers naar artsen om hen met reizen en diners te verleiden meer pijnstillers voor te schrijven aan patiënten met chronische pijn. Succesvolle vertegenwoordigers kregen hoge bonussen, ook als uit verkoopanalyses bleek dat er artsen waren die zo veel pillen per week uitschreven dat patiënten wel verslaafd moesten zijn geraakt. Volgens Keefe blijkt uit deze agressieve manier van reclame maken voor hun verslavende pijnstiller dat de Sacklers uit waren op eigen gewin.
Immanuel Kant zou deze handelwijze van de Sacklers onvrij noemen. De goede wil is volgens hem het grondprincipe van ons handelen.
Keefe beschrijft dat de Amerikaanse overheidsinstantie die medicijnen goedkeurt, is beïnvloed door de Sacklers. De inspecteur die de pijnstiller van de Sacklers goedkeurde, kreeg daarna een fantastische baan bij de Sacklers. Achteraf bleek dat hij tijdens de goedkeuringsprocedure meeschreef aan de bijsluiter, waarin staat dat de pijnstiller bij lage dosering niet verslavend is. Daarbij was informatie achtergehouden:
Keefe oordeelt dat de claim van de Sacklers dat ‘hun opiaat niet verslavend is bij lage dosering’ niet waar is.
Keefe suggereert bovendien dat er bij de goedkeuring van het opiaat niet is voldaan aan de eis van waardevrijheid. Naast ‘waardevrijheid’ wordt er in de wetenschapsfilosofie ook gesproken van ‘waardegebondenheid’.
Alasdair MacIntyre zou wijzen op het gebrek aan deugden binnen het bedrijf van de Sacklers. Volgens MacIntyre kunnen praktijken zonder deugden de corrumperende macht van instituties niet weerstaan.
MacIntyre gebruikt in zijn opvatting over praktijken de opvattingen van Aristoteles over deugd en geluk.
Als je ervan uitgaat, zoals de Sacklers doen, dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor verslaving, dan zou je de opiatencrisis kunnen oplossen door patiënten met chronische pijn consumptief weerbaar te maken. Een andere manier om de crisis op te lossen is het inperken van de neoliberale marktlogica van de medicijnmarkt, bijvoorbeeld door agressieve reclame voor verslavende medicijnen te verbieden.
Joan Tronto wijst op twee tegengestelde visies op zorg en de vrije markt: de visie dat de kwaliteit van zorg beter wordt door de vrije markt en haar eigen visie dat de vrije markt schadelijk is voor de kwaliteit van de zorg.
De Sacklers en hun bedrijf zijn in de loop der jaren veelvuldig aangeklaagd door artsen, ziekenhuizen, apothekers en verschillende Amerikaanse staten. Die rechtszaken zijn jarenlang voor enkele miljoenen of zelfs miljarden geschikt. Dat betekent dat de Sacklers nooit juridisch zijn veroordeeld voor het veroorzaken van verslavingen aan hun pijnstillers en sterfgevallen door overdoses, hoewel de juridische pogingen tot een veroordeling nog steeds worden ondernomen.
De juridische afdeling van het bedrijf van de Sacklers is gigantisch en bestaat uit de beste en duurste advocaten van het land. Het bedrijf past in het Angelsaksische model van de vrije markt.
tekst 1
In een van de klinische studies […] met patiënten […] meldden twee van de zeven proefpersonen dat ze ontwenningsverschijnselen kregen als ze stopten met het nemen van zelfs lage doses van het medicijn. Toch beweert de bijsluiter […] dat patiënten met doses van 60 mg of lager onmiddellijk kunnen stoppen zonder bijwerkingen.
bron: Patrick Radden Keefe, Het pijnstillerimperium, 2021
Vraag 4 1 punt
Leg met tekst 1 uit dat de claim van de Sacklers niet waar is, maar volgens het logisch positivisme van de Wiener Kreis in principe wel wetenschappelijk is.
Bekijk het antwoord
- Uitleg met tekst 1 dat de claim van de Sacklers ‘dat hun opiaat niet verslavend is bij lage dosering’ niet waar is, omdat de claim niet blijkt uit waarnemingen, maar volgens het logisch positivisme van de Wiener Kreis in principe wel wetenschappelijk is, omdat de claim wel empirisch geverifieerd kan worden. (1p)
Vraag 5 2 punten
Geef weer wat het begrippenpaar ‘waardevrijheid en waardegebondenheid’ inhoudt. Geef vervolgens met dit begrippenpaar kritiek op het goedkeuren van het opiaat van de Sacklers.
Bekijk het antwoord
- Weergave dat waardevrijheid inhoudt dat wetenschappelijk onderzoek alleen uitgaat van controleerbare feiten (niet van waarden), terwijl waardegebondenheid inhoudt dat waardevrijheid van wetenschap onmogelijk is. (1p)
- Weergave van kritiek op het goedkeuren van het opiaat van de Sacklers met dit begrippenpaar: bij het goedkeuren van het opiaat heeft men zich laten leiden door waarden, terwijl wetenschap waardevrij moet zijn / alleen aan wetenschappelijke waarden gebonden moet zijn. (1p)
2019, tijdvak 2: Klimaatscepticisme
Opgavetekst
tekst 1
Het politiek gestelde doel is duidelijk: de opwarming van de aarde beperken tot 2 graden Celsius. Om daaronder te blijven mag de wereld in totaal niet meer dan ongeveer drieduizend gigaton CO2 uitstoten, stelt een prominente grafiek in het vijfde rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).
Het IPCC baseert zich op klimaatmodellen. Hoe goed zijn die?
Niet best. Ze overschatten de opwarming in de laatste 35 jaar al fors. Zo warmen de oceanen in de modellen bijna twee keer zo snel op als waargenomen.
Modellen simuleren forse opwarming hoog in de tropische atmosfeer, maar satellieten en weerballonnen hebben die ‘hot spot’ niet gemeten.
bron: de Volkskrant, 5 december 2015
Vraag 5 2 punten
Klimaatsceptici zetten vraagtekens bij de oorzaken voor klimaatveranderingen die wetenschappers geven. Een van de belangrijkste klimaatsceptici in Nederland is de wetenschapsjournalist Marcel Crok. Volgens hem schotelen klimaatwetenschappers ons wetenschappelijke modellen voor die aantonen dat de aarde steeds vlugger opwarmt, maar vergeten ze erbij te zeggen dat die modellen niet op absolute zekerheid berusten.
Van Soest roept in zijn boek klimaatsceptici bovenal op om te stoppen met pseudowetenschap. Klimaatsceptici doen volgens hem namelijk één belangrijk ding niet in hun twijfelzaaierij: het onderbouwen van hun alternatieve opvatting door middel van natuurkundig bewijs. Om te bepalen wat wetenschappelijk is en wat niet, kan gebruikgemaakt worden van het falsificatiecriterium en het verificatiecriterium. Vanuit de Duhem-Quinestelling zijn beide criteria te bekritiseren.
Leg uit welk demarcatiecriterium Van Soest gebruikt in zijn oproep aan de klimaatsceptici. Geef vervolgens de kritiek vanuit de Duhem-Quinestelling weer op het demarcatiecriterium dat Van Soest gebruikt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Van Soest het verificatiecriterium hanteert, omdat hij de klimaatsceptici oproept tot het geven van natuurkundig bewijs (1p)
- Geeft de kritiek uit de Duhem-Quinestelling weer: afzonderlijke hypothesen kunnen nooit los getest worden, zodat verificatie van een afzonderlijke hypothese niet als demarcatiecriterium kan gelden (1p)
tekst 4
Het zijn veelal Amerikaanse oud-wetenschappers die zich ontpoppen tot economie-activisten en aan de leiband lopen van de fossiele industrie, zoals oliebedrijf ExxonMobil.
Klimaatscepticus Crok baseert veel van zijn verhalen op denktanks waar dergelijke types achter zitten. Zij gaan nog veel verder in hun ontkenning en hebben vooral een politieke afweging om (de ernst van) de opwarming van de aarde in twijfel te trekken. Omdat ze tegen overheidsinmenging op de vrije markt zijn of de belangen van bepaalde industrieën behartigen.
naar: de Volkskrant, 7 december 2015
Vraag 6 4 punten
Klimaatsceptici zetten vraagtekens bij de oorzaken voor klimaatveranderingen die wetenschappers geven. Een van de belangrijkste klimaatsceptici in Nederland is de wetenschapsjournalist Marcel Crok. Volgens hem schotelen klimaatwetenschappers ons wetenschappelijke modellen voor die aantonen dat de aarde steeds vlugger opwarmt, maar vergeten ze erbij te zeggen dat die modellen niet op absolute zekerheid berusten.
Van Soests belangrijkste argument gaat echter over de financiering van veel wetenschappelijk onderzoek dat klimaatsceptici gebruiken: (zie tekst 4).
Wie wil bepalen of hij het eens is met Crok of met Van Soest of met geen van beiden, zal een bepaalde houding tegenover waarheid hanteren: bijvoorbeeld die van de wetenschappelijk activisten. Maar het is ook mogelijk om de pyrronistische problematiek erbij te betrekken. Deze problematiek kan op verschillende manieren worden geïnterpreteerd, waaronder op dialectisch niveau. Bovendien speelt de spanning tussen de waardevrijheid en waardegebondenheid van wetenschap in deze discussie tussen Crok en Van Soest een rol.
Leg met tekst 4 uit dat de opvattingen waarop Crok zich baseert niet waardevrij zijn. Leg vervolgens het verschil uit tussen wetenschappelijk scepticisme en de dialectische interpretatie van het pyrronisme. Beargumenteer of jij wel of geen oordeel kunt vormen met wie je het eens bent in de discussie tussen Crok en Van Soest: met een afweging tussen wetenschappelijk scepticisme en de dialectische interpretatie van het pyrronisme en met het onderscheid tussen waardegebondenheid en waardevrijheid.
Bekijk het antwoord
- Legt met tekst 4 uit dat de opvattingen waarop Crok zich baseert niet waardevrij zijn, omdat de denktanks achter zijn bronnen politieke en economische belangen hebben (1p)
- Legt het verschil uit: wetenschappelijk scepticisme gaat ervan uit dat de wetenschappelijke methode de waarheid het dichtst nadert, terwijl de dialectische interpretatie van het pyrronisme stelt dat een neutrale waarnemer op grond van isosthenie onmogelijk tot een voorkeur kan komen (1p)
- Beargumenteert, met een afweging tussen wetenschappelijk scepticisme en de dialectische interpretatie van het pyrronisme, of hij of zij een oordeel kan vormen over wie gelijk heeft in de discussie tussen Crok en Van Soest (1p)
- Beargumenteert, met het onderscheid tussen waardegebondenheid en waardevrijheid, of hij of zij een oordeel kan vormen over wie gelijk heeft in de discussie tussen Crok en Van Soest (1p)
Zowel het standpunt dat je een oordeel kunt vormen als dat je dat niet kunt, is goed, mits het met een argument wordt onderbouwd.
2018, tijdvak 1: Elon Musk en de simulatiehypothese
tekst 8
In de zeventiende eeuw dacht een theoloog bewijs te hebben gevonden voor de zondvloed (die ene waar Noach zijn ark voor bouwde). Essentieel in die theorie was dat − na een beetje slim rekenen op basis van Bijbelverhalen − de aarde zesduizend jaar bestond. Ook toen steeds meer bewijs erop duidde dat de aarde wellicht een tikkie ouder was, bleven hij en zijn inmiddels grote schare volgelingen bij hun standpunt.
Wij redeneren vaak net zo. We houden vast aan overtuigingen waar we niet zozeer bewijs voor hebben, maar waarvan we denken ‘dat het gewoon zo is’:
- ‘Zo doen we dat nu eenmaal altijd’;
- ‘Het is zo omdat [autoriteit] zegt dat het zo is’;
- ‘Dit is nog nooit gedaan, dus dat kan geen zuivere koffie zijn’.
Om te voorkomen dat hij als een zondvloedwetenschapper nadenkt, probeert Musk alles naar het ‘eerste principe’ terug te redeneren.
Als Musk een eerste principe heeft geformuleerd (zoals: raketten kunnen goedkoper), test hij dit. En als de wereld verandert, neemt hij die ‘data’ mee en past eventueel zijn principes daar weer op aan.
Heel simpel gezegd: Musk neemt niets zomaar aan, bevraagt alles en test vervolgens zijn overtuigingen. Dat proces herhaalt hij eindeloos.
naar: https://decorrespondent.nl/4529/ook-jij-kunt-leren-denken-als-elon-musk/335117965490-684ae2cf
Vraag 16 2 punten
Musk verzet zich ertegen om te denken als een zondvloedwetenschapper. Kuhn en Bayle zouden allebei vinden dat we de opvattingen van de zondvloedwetenschappers niet zomaar mogen afdoen als flauwekul.
Geef aan in welk opzicht we de opvatting van de zondvloedwetenschappers serieus moeten nemen:
- volgens Kuhn en
- volgens Bayle.
Bekijk het antwoord
- Geeft volgens Kuhn aan dat de opvattingen van de zondvloedwetenschappers beoordeeld moeten worden als onderdeel van het toen heersende paradigma, dat hier wordt bepaald door hun interpretatie van de Bijbel. (1p)
- Geeft volgens Bayle aan dat we de plicht hebben de theorie van de zondvloedwetenschappers te tolereren, voor zover deze wetenschappers trouw zijn aan wat zij van binnenuit geloven. (1p)
2018, tijdvak 2: Over scepsis in de rechtbank
Opgavetekst
tekst 1
Uiteindelijk gaat het om de vraag: heeft Jan Klaassen Katrijn vermoord? En dat is primair een empirische vraag, geen juridische vraag.
Als je het zo bekijkt, zijn juist de officieren van justitie, de rechters en helaas ook de advocaten niet opgeleid voor hun taak. Omdat ze geen empirisch-wetenschappelijke scholing hebben en zich wel beroepsmatig met waarheidsvinding bezighouden, doen ze dat laatste op de manier zoals ze dat in de alledaagse praktijk geleerd hebben: met behulp van cognitieve instincten, die in het alledaagse leven hun waarde hebben bewezen, maar zich ook tegen ons kunnen keren.
Ik geef twee voorbeelden van cognitieve instincten: ‘het bewijsmateriaal past bij het scenario, dus is het scenario waar’ en ‘het confirmatievooroordeel’, ook wel bekend als ‘tunnelvisie’: we zijn geneigd te geloven wat bij ons standpunt past, wat niet past nemen we niet serieus.
naar: Ton Derksen, Onterecht levenslang, in: Wijsgerig Perspectief, 2016
Vraag 4 2 punten
De zaak Lucia de B., de Schiedammerparkmoord en de Puttense moordzaak zijn allemaal voorbeelden van gerechtelijke dwalingen. In deze rechtszaken werden lange gevangenisstraffen opgelegd, maar in alle drie de gevallen werd de zaak enkele jaren later heropend en werden de vermeende daders vrijgesproken. Er bleek gerommeld met bewijs, het Openbaar Ministerie (OM) had fouten gemaakt en de schuldigen bleken onschuldig.
Volgens wetenschapsfilosoof Ton Derksen komen gerechtelijke dwalingen vaker voor dan we denken. Hij acht de kans groot dat er in Nederland veel onschuldige mensen achter de tralies zitten.
‘Redeneringen van juristen zitten vol fouten’, zegt hij. Maar in Nederland mogen rechtszaken maar zelden worden heropend, waardoor die fouten ook maar zelden aan het licht komen.
Om wat voor fouten gaat het volgens Derksen?
Volgens Derksen zoekt het OM te veel naar bevestiging van wat het al denkt. Dit is volgens Derksen een methodologische fout.
Karl Popper geeft een methode om tot een theorie of bewijs te komen.
Leg uit:
- dat de genoemde methodologische fout is op te lossen met een methode gericht op falsificatie en
- dat Derksens opvatting daarom aansluit bij de wetenschapsopvatting van Popper.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de methodologische fout op te lossen is met een methode gericht op falsificatie: er moeten tegenvoorbeelden worden gezocht, zoals bewijs voor een onschuldscenario. (1p)
- Legt uit dat Derksens opvatting aansluit bij de wetenschapsopvatting van Popper, omdat ook Derksens opvatting gericht is op weerlegging. (1p)
tekst 3
De wet zegt er niet bij wanneer de rechter overtuigd moet zijn. De Nederlandse juristen hebben hier wat op gevonden: het sprongetje van Scholten. Een rechter wikt en weegt en dan ‘voelt hij aan zijn water’, zoals de ex-voorzitter van de Raad van de Rechtspraak zei, dat de verdachte echt de dader is.
Hij neemt dus een intuïtieve sprong van onzekerheid naar zekerheid.
naar: Ton Derksen, 2016
Vraag 5 3 punten
De zaak Lucia de B., de Schiedammerparkmoord en de Puttense moordzaak zijn allemaal voorbeelden van gerechtelijke dwalingen. In deze rechtszaken werden lange gevangenisstraffen opgelegd, maar in alle drie de gevallen werd de zaak enkele jaren later heropend en werden de vermeende daders vrijgesproken. Er bleek gerommeld met bewijs, het Openbaar Ministerie (OM) had fouten gemaakt en de schuldigen bleken onschuldig.
Volgens wetenschapsfilosoof Ton Derksen komen gerechtelijke dwalingen vaker voor dan we denken. Hij acht de kans groot dat er in Nederland veel onschuldige mensen achter de tralies zitten.
‘Redeneringen van juristen zitten vol fouten’, zegt hij. Maar in Nederland mogen rechtszaken maar zelden worden heropend, waardoor die fouten ook maar zelden aan het licht komen.
Om wat voor fouten gaat het volgens Derksen?
Om foute veroordelingen op grond van ‘passend bewijsmateriaal’ te voorkomen, is in Nederland bij wet vastgelegd dat de rechter minstens twee bewijsmiddelen moet hebben om iemand te mogen veroordelen. Bijvoorbeeld de verklaring van de verdachte en een verklaring van een onafhankelijke deskundige. Daarnaast moet de rechter overtuigd zijn zonder dat er sprake is van gerede twijfel. Dit geeft de rechter de mogelijkheid om uiteindelijk toch niet te veroordelen, ook als er wel twee bewijsmiddelen zijn. Derksen vindt deze toevoeging van het overtuigd-zijn niet voldoende:
Als Derksen gelijk heeft, zou je op basis van het sprongetje van Scholten Nederlandse rechters bij het tot standkomen van een veroordeling wellicht een gebrek aan integriteit ten opzichte van hun wereldbeeld kunnen verwijten.
Leg uit dat ‘het sprongetje van Scholten’ abductief is.
Geef vervolgens met deze abductie een argument voor en een argument tegen bovenstaand verwijt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het sprongetje van Scholten abductief is: het is een intuïtieve sprong, een denkstap naar een mogelijke verklaring. (1p)
- Geeft een argument vóór het verwijt, met deze abductie: door de abductieve sprong kunnen rechters tegenwerpingen negeren. (1p)
- Geeft een argument tegen het verwijt, op basis van deze abductie: de abductieve sprong is een afleiding naar de beste verklaring en brengt de integriteit ten opzichte van het wereldbeeld niet in gevaar. (1p)
Hoe vaak wetenschapsfilosofie in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 14 | 1 | 5% |
| 2025, tijdvak 1 | 17-20 | 4 | 17% |
| 2023, tijdvak 2 | 4-5 | 2 | 9% |
| 2019, tijdvak 2 | 5-6 | 2 | 12% |
| 2018, tijdvak 1 | 16 | 1 | 6% |
| 2018, tijdvak 2 | 4-5 | 2 | 13% |
In 6 van de 18 ingedeelde examens filosofie vwo staat een vraag over wetenschapsfilosofie, samen 12 vragen (3% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 4% van de vragen over wetenschapsfilosofie, daarvoor 3%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met wetenschapsfilosofie
Maak de 15 nieuwste examenvragen over wetenschapsfilosofie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2023, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over wetenschapsfilosofie
Andere onderwerpen filosofie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen filosofie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op filosofie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt wetenschapsfilosofie voor in het eindexamen filosofie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 12 vragen over wetenschapsfilosofie, 3% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 6 van die examens.
In welk examen filosofie vwo stonden de meeste vragen over wetenschapsfilosofie?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 4 vragen: 17-20.
Hoe oefen ik examenvragen over wetenschapsfilosofie?
Op deze pagina staan alle vragen over wetenschapsfilosofie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.