Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving vwo 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Opmerking Alleen als een juiste beschrijving wordt gegeven van de manier waarop het kenmerk van de vacht zo levensecht mogelijk is weergegeven, 1 scorepunt toekennen.

• twee van de volgende argumenten: − (volledig) Dürers Haas bestaat uit een blad met één volledige voorstelling. (Studies bevatten vaak fragmenten en/of meerdere aanzichten op een vel.) − (perfectie) Dürers Haas is buitengewoon verfijnd / gedetailleerd uitgewerkt, in vele kleurnuances. (In de tijd van de renaissance waren voorstudies en zelfs wetenschappelijke illustraties grover / eenvoudiger uitgevoerd.) − (schoonheid) Dürers Haas is een bewijs van goddelijke perfectie / van de volmaakte schoonheid van de natuur (esthetiek). (Bij een wetenschappelijke illustratie staat kennis van de natuur centraal / gaat het om feiten in plaats van om schoonheid.) per juist argument (1) (2)

• drie van de volgende redenen: − Klassieke beeldhouwwerken (zoals deze Apollo en Aphrodite) beantwoorden aan het klassieke / renaissancistische schoonheidsideaal, zoals harmonische verhoudingen en ideale anatomie, en zijn daarmee passende voorbeelden voor de representatie van belangrijke Bijbelse figuren zoals Adam en Eva. − Deze Apollo en Aphrodite zijn voorbeelden van goddelijke figuren en/of vertegenwoordigen een streven naar goddelijke perfectie, en zijn daarmee passende voorbeelden voor de eerste mensen (Adam en Eva) die God schiep. − Klassieke beeldhouwwerken (zoals deze Apollo en Aphrodite) behoorden tot de weinige voorbeelden van (toegestane) naakte figuren. (Ze legitimeerden de weergave van naakte figuren zoals Adam en Eva.) − Door Adam en Eva weer te geven naar het voorbeeld van klassieke beeldhouwkunst liet Dürer zien dat hij kennis had van de klassieken. (Hij verhoogde daarmee zijn status van geleerd en vooraanstaand kunstenaar.) per juiste reden (1) (3)

Antwoord: C

Opmerking Als de vergelijking met het goddelijke / scheppende ontbreekt, géén scorepunt toekennen.

• Prenten zijn relatief goedkope reproducties van kunstwerken en/of zijn eenvoudig in grote oplagen te maken. Op deze manier kon Dürers kunst door veel mensen gekend / gezien worden (1)
• Prenten zijn relatief makkelijk mee te nemen (licht en klein) en te verhandelen (goedkoop) aan andere kunstenaars en/of verzamelaars, en werden zo verder verhandeld. Daardoor werd (het werk van) Dürer snel bekend (in Europa) (1)

• aspecten die bijdragen aan dynamische uitstraling (drie van de volgende): − de ronde (golvende) contouren / vormen van de rode en witte kleurvlakken − de speelse plaatsing van de letters Brillo in een boog − de afwisseling van blauwe en rode letters in het woord Brillo (rood komt optisch naar voren, en blauw wijkt) − de harde / sprekende kleuren rood en blauw op een (spier)witte achtergrond − De vormen van de letters B en/of i en/of l lopen taps toe. − de herhaling van boogvormige lijnen / contouren zoals die van het woord Brillo en de golvende contouren van de kleurvlakken per juist aspect (1) (3)

• Warhol zag schoonheid in het alledaagse / tijdelijke leven en/of in de producten van de moderne consumptiemaatschappij, zoals de verpakking van een schoonmaakproduct als Brillo en/of in de kleuren en/of materialen van producten uit zijn eigen tijd, zoals te zien op zijn Box Show (1)
• In de renaissance gold juist het tegenovergestelde schoonheidsideaal: kunstenaars verbonden schoonheid met een ideale harmonie die zij herkenden in de (goddelijke) universele wetmatigheid van de natuur en/of in de kunst van de klassieken (1)

Opmerking Als wordt geantwoord dat Brillo Box kunst is omdat het door een kunstenaar gemaakt is, in een museum / galerie staat of door kunstcritici of verzamelaars zo wordt aangemerkt, géén scorepunt toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van goede argumentaties zijn:

• De doos roept associaties op met een verhuisdoos en verwijst naar de reis (migratie) van het gezin van Danh Vo van Vietnam naar het Westen.
• De gouden letters op de doos verwijzen en/of de titel Promised Land verwijst naar de veelbelovende toekomst die het gezin voor ogen stond toen zij Vietnam verlieten op weg naar het 'beloofde land' (de Verenigde Staten, het Westen).
• Het gouden Budweiser-logo symboliseert het verlangen naar het rijke, vrije Westen (het beloofde land) waar de familie naartoe hoopte te reizen.
• De doos (met de opdruk van Budweiser) verwijst naar de export van westerse (Amerikaanse) producten naar niet-westerse landen, en de droom van de familie Vo om daar waar die aantrekkelijke producten vandaan komen een nieuwe toekomst te beginnen.

Opmerking Als een juiste verwijzing naar de verwachtingen of de reis van de familie wordt gegeven zonder passende verwijzing naar het kunstwerk, géén scorepunten toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• eerbetoon (een van de volgende): (1p)
  • De kartonnen doos met daarop in goud het logo van een merk (een bekend Amerikaans biermerk) is te zien als een 'variatio' op Brillo Box / op de schoonheid van een consumptiegoed zoals Brillo Box. Daarmee is het werk te beschouwen als een eerbetoon aan de visie van Andy Warhol op kunst.
  • Promised Land is op te vatten als een eerbetoon aan Warhols (conceptuele) kunstopvatting: een alledaags product tot kunst verheffen en/of de manier waarop (kunst)objecten betekenis krijgen / verliezen.
  • Andy Warhol is wereldberoemd en/of Brillo Box is een heel bekend kunstwerk. Warhol / Brillo Box staat voor het beloofde land (het Westen waar de Vietnamezen naar toe wilden reizen), en daarmee is Promised Land ook een eerbetoon aan Warhol / aan Warhol's werk.
• kritiek (een van de volgende): (1p)
  • Danh Vo's werk is persoonlijk geëngageerd / is betekenisvolle kunst (gebaseerd op persoonlijke ervaringen) en kan gezien worden als een kritiek op het concept van l'art pour l'art / op de meer conceptuele/onpersoonlijke kunst / op de lege huls waarmee Warhols kunst geassocieerd wordt.
  • Promised Land is een oude / gescheurde doos en vormt een groot contrast met de dynamische / perfecte doos van Warhol / Brillo Box, en kan gezien worden als een nuancering van de volmaaktheid van het beloofde land / Amerika.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• drie van de volgende aspecten: (2p)
  • het (deinende) ritme van convexe en concave / holle en bolle vormen in de gevel (die voor licht- en schaduwwerking zorgen)
  • de sterk uitstekende delen in de gevel, zoals de kroonlijsten (dieptewerking)
  • het gekantelde medaillon in de bovenste kroonlijst (waardoor de top naar de beschouwer toe lijkt te bewegen)
  • de afwisseling van (grote en kleine) vrijstaande zuilen, die iets versprongen ten opzichte van elkaar staan (en zo de dieptewerking in de gevel versterken en voor licht- en schaduwwerking zorgen)
  • sterk reliëf in de gevel door de vele nissen met beelden (die voor dieptewerking en licht- en schaduwwerking zorgen)
  • de aanwezigheid van beelden met gedraaid lichaam (zoals de figuren onder het medaillon)
  • ook goed: asymmetrie door het wijkende stuk gevel links met één toren (rechts ontbreekt dit stuk gevel)

indien drie aspecten juist (2) indien twee aspecten juist (1) indien minder dan twee aspecten juist (0)

• belangrijkste inspiratiebron (een van de volgende): (1p)
  • de natuur
  • de architectuur van Michelangelo
  • klassieke bouwwerken met inventieve, gebogen lijnen (Piazza d'Oro)

• rondbogen: door een tussenlaag te maken met twee ongelijke rondbogen (waardoor een rechthoek in plaats van een vierkant wordt gecreëerd) (1)
• pendentieven: door het toevoegen van bolvormige tussenstukken / pendentieven (waardoor de overgang van een rechthoek naar een ovale koepel wordt gemaakt) (1)

• Antwoorden moeten de volgende strekking hebben: • Bernini streefde een architectuur gebaseerd op klassieke regels na / een architectuur gebaseerd op voorbeelden uit de klassieke oudheid na (zoals het Pantheon): een architectuur die uitging van harmonische verhoudingen ontleend aan het (ideale) menselijk lichaam (regels van Vitruvius) (1) • Bernini's kritiek op Borromini richtte zich op het loslaten van klassieke idealen / op het feit dat Borromini's architectuur niet uitging van de (ideale) verhoudingen van het menselijk lichaam, waardoor zijn architectuur getuigde van disharmonie ('fantastisch' was, in de betekenis van waanzinnig) of Bernini's kritiek richtte zich op Borromini's keuze voor de natuur als vertrekpunt van zijn architectuur. Daarmee was Borromini's architectuur in Bernini's ogen 'fantastisch' (waanzinnig), dat wil zeggen, ze verloor de aanspraken op universele / goddelijke schoonheid (1) (2)

• twee van de volgende redenen: − De neoclassicistische stijl straalt macht / gezag / status uit. − De neoclassicistische stijl straalt rede / rationaliteit uit. − De neoclassicistische stijl verwijst naar het Romeinse / Griekse rijk en daarmee naar (de traditie van) machtige leiders / heersers. − De neoclassicistische stijl verwijst naar de klassieke (Griekse) oudheid en daarmee naar een (voorbeeld van) oude beschaving / democratie per juiste reden (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• drie van de volgende aspecten: (2p)
  • de hoge / steile daken
  • De plattegrond is gebaseerd op een (gotische) kerk / een lang schip met een dwarsbeuk.
  • muren met hoge (glas-in-lood)ramen
  • veel torens / de vele torentjes
  • ramen met spitsbogen
  • exterieur rijk versierd met traceerwerk en balustrades
  • steunberen en luchtbogen

indien drie aspecten juist (2) indien twee aspecten juist (1) indien minder dan twee aspecten juist (0)

• De neogotische stijl was passend omdat die (een van de volgende): (1p)
  • beschouwd werd als de Engelse nationale stijl.
  • beschouwd werd als de enige 'ware' (volmaakte) stijl (Pugin).

• De façade laat enerzijds veel gotische elementen zien, zoals smalle, hoge vensters en/of torentjes en/of ornamenten zoals pinakels. Anderzijds is het ontwerp in de basis klassiek vanwege de strenge symmetrie en/of regelmatige ordening (classicistisch) (1)
• Er zijn veel verticale elementen zichtbaar, zoals de uitstekende (kerk)torens en hoge versterkte hoeken (gotisch), maar de totale opzet van de gevel is overwegend horizontaal en daarmee klassiek (classicistisch) (1)
• De klassieke (Griekse) stijl was 'vals', omdat die volgens Pugin gebaseerd was op houten voorbeelden (tempels van hout), die vervolgens werden uitgevoerd in steen (met een constructiewijze en decoraties die verwijzen naar kenmerken van een houten gebouw), terwijl de gotische stijl voortvloeide uit de (functionele) eisen die aan een gebouw werden gesteld (constructie, gerieflijkheid, decorum), en daarom de enige ware stijl was (1)

• drie van de volgende aspecten: − Elke verdieping / bouwlaag heeft de vorm van een cirkel (eventueel: ovaal) die per verdieping (naar boven toe) een kleinere diameter heeft. − De verdiepingen / bouwlagen liggen alle iets verschoven in één richting ten opzichte van elkaar. − De (glas)gevel van elke verdieping staat deels schuin / heeft deels een lichte ronding. − Het gebouw wordt aan de bovenkant afgesloten door een licht bollende / in hoogte iets verlopende schijf. per juist aspect (1) (3)

• (concreet) De raadszaal bevindt zich op een laag gelegen plek in het gebouw, en staat in open verbinding met de wenteltrap, vanaf waar het publiek goed zicht heeft op / getuige kan zijn van wat zich afspeelt in de raadszaal (1)
• (symbolisch) De raadszaal is rond en omgeven door open ruimtes en/of door een transparante glazen gevel, waardoor de suggestie wordt gewekt dat alles wat er gebeurt voor iedereen te volgen is / het democratisch proces voor iedereen zichtbaar is en/of voor iedereen gelijk is (1)

• twee van de volgende argumenten: − (iconisch / macht) City Hall is door zijn opmerkelijke vorm een indrukwekkend / iconisch gebouw, en dat past bij architectuur die de macht (van de stad, het stadsbestuur) representeert. − (levendigheid door licht-donkereffect) Het exterieur met de sterke geleding in de gevel en/of de versprongen verdiepingen zorgt voor levendige licht-donker effecten. − (speelse vorm) De schuin geplaatste gevel / hellende contour zorgt voor een verrassende / speelse vorm. − (dynamiek / groei) De monumentale (opengewerkte) spiraalvormige trap / enorme wenteltrap getuigt van dynamiek / organische groei (natuur). − (theatrale enscenering) De manier waarop de raadszaal onderaan de wenteltrap tot centrum van de aandacht / podium is gemaakt doet theatraal aan. per juist argument (1) (2)

• drie van de volgende aspecten: − De ornamenten op de vaas zijn verfijnd (in reliëf) aangebracht en zijn daardoor kwetsbaar bij (dagelijks) gebruik. − De vaas heeft een (geïntegreerde) sokkel, waaruit blijkt dat het een pronkstuk / presentatiestuk is. − De verfijnde voorstelling maakt het tot een aantrekkelijk voorwerp om naar te kijken. − De vaas heeft geen geglazuurde beschermlaag en is daardoor gevoelig voor vuil en stof (moeilijk te reinigen). − De vaas is erg klein en dient meer als decoratief snuisterij dan als gebruiksgoed. per juist aspect (1) (3)

• twee van de volgende redenen: − (imago) Met het verfijnde Jasperware verkreeg / handhaafde Wedgwood een reputatie als producent van bijzondere / hoogwaardige producten. − (economisch) Met de (bijzondere) Jasperware-productenlijn werd Wedgwood aantrekkelijk voor (kunst)verzamelaars en/of Jasperware vertegenwoordigt als toplijn een hogere waarde. − (innovatie) Bij de productie van Jasperware kon Wedgwood met kostbare innovatietechnieken experimenteren / het proces perfectioneren. − (kwaliteit / esthetiek) Met Jasperware kon Wedgwood de hoogste kwaliteit / perfecte uitvoering realiseren. per juiste reden (1) (2)

• twee van de volgende aspecten: − De compositie bestaat uit een horizontale grondlijn met figuren van gelijke grootte, waartussen de afstand vrijwel gelijk is (ritmisch). − De compositie bestaat uit een patroon van een (dansend) figuurtje dat herhaald en/of gedraaid en/of gespiegeld wordt. − De compositie wordt gedomineerd door een regelmatig golvende hand- tot-handlijn. per juist aspect (1) (2)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: De vrijstaande beeldjes zijn minder verfijnd uitgevoerd / zijn met hun jurken in zoete kleuren nogal kitscherig uitgevoerd en daarmee vooral bevallige meisjes (in plaats van voorname godinnen / Horae) en/of de beeldjes kunnen los van elkaar gekocht worden, waardoor het idee van een groep godinnen van de jaargetijden / een groep dansende uren (Horae) op de achtergrond raakt. (1)

• twee van de volgende: − De esthetica / publicaties van schrijvers zoals J. Winckelmann over de (ideale) Griekse stijl: deze theorieën gaven de aanzet tot herwaardering van de klassieke / Griekse ideeën over schoonheid. − De opgravingen van oude Romeinse steden (zoals Pompeï en Herculaneum): deze zorgden voor een heropleving van de belangstelling voor de klassieke cultuur / voor het classicisme. − De opkomst van de verlichting: bij deze (intellectuele, filosofische) stroming stond de rede / het rationalisme centraal (en dit wordt geassocieerd met het classicisme). per juist antwoord (1) (2)

• drie van de volgende voorbeelden: − (klassieke ordening) streng symmetrische ordening van de ruimte door muren met nissen en pilasters − (elementen uit de klassieke architectuur) zuilen en/of pilasters − (elementen uit de klassieke architectuur) een architraaf en/of het doorlopend fries langs de muren − (klassieke versiering, ornamenten) witte ornamenten in reliëf op de muren en/of in het pleisterwerk op het plafond, die bestaan uit geometrische/symmetrische patronen en/of guirlandes per juist voorbeeld (1) (3)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Het classicistische interieur gaf / De (kopieën van) Romeinse beelden gaven aanleiding om de klassieken te bediscussiëren en/of de betekenis van de klassieke waarden voor politiek / filosofie te bediscussiëren en/of om te discussiëren over wat goede smaak / kwaliteit (in de kunst) is. (1)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Bij Adam zijn de klassieke beelden bedoeld als ornament / decoratie en/of zijn de klassieke beelden onderwerp van discussie (over smaak, stijl of politiek), terwijl bij Laric de klassieke beelden onderdeel zijn van een kunstwerk / installatie en/of onderwerp zijn van discussie over originaliteit / authenticiteit. (1)

• Met de term 'Kopienkritik' werd geduid op de theorie waarmee Romeinse beelden werden geclassificeerd als minderwaardige kopieën van originele / authentieke Griekse beelden (dus verheerlijken van Griekse beeldhouwkunst ten opzichte van de 'minderwaardige' Romeinse beeldhouwkunst) (1)
• Laric wil met deze installatie de discussie op gang brengen over de rol van de kopie en/of de aanspraken op originaliteit / authenticiteit (Een discussie over de vraag of er wel sprake kan zijn van een zuiver origineel en over de status / betekenis die kopieën hebben gekregen.) (1)

• drie van de volgende voordelen: − (kennis en benodigdheden) De kunstenaar kan gebruikmaken van de (jarenlange) specialistische kennis / ervaring en machines van de fabriek bij het vervaardigen van porselein (specialistisch werk). − (naamsbekendheid) De vormgever kan meeliften op de marketing van een grote porseleinfabriek en daarmee de naamsbekendheid vergroten. − (afzetmarkt) De vormgever profiteert van de grote / internationale afzetmarkt van de porseleinfabriek. − (kwaliteit) De vormgever profiteert van de kwaliteitsgarantie van de gerenommeerde porseleinfabriek. / De kwaliteit van de gerenommeerde porseleinfabriek straalt af op de vormgever. per juist voordeel (1) (3)

Opmerking Alleen een scorepunt toekennen als een overtuigende relatie is gelegd tussen het patroon en een kenmerk van het dierfiguurtje.

• Antwoorden moeten de volgende strekking hebben: • haas van Nymphenburg: Nee, want er is geen sprake van een bewuste strategie / van bewust teruggrijpen op de (kunst)geschiedenis / op het kunstwerk (de haas) van Dürer door de kunstenaar (Theodor Kärner). De relatie die Nymphenburg legt met de haas van Dürer is slechts verkoopstrategie (1) • ree van Jongerius: Ja, want Jongerius citeert / kopieert bewust een bestaand dierfiguurtje uit de collectie van Nymphenburg (ook een ontwerp van Theodor Kärner) en past dit toe in een nieuw ontwerp met speelse verwijzingen naar de (decoratieve) functie van servies en/of het eten van wild) of ree van Jongerius: Nee, want Jongerius citeert / kopieert een dierfiguurtje uit de collectie van Nymphenburg (Theodor Kärner) en presenteert dit beeldje op een sokkel / als hoofdgerecht (de schaal zelf is immers niet meer functioneel), waarmee ze de artistieke kwaliteit / betekenis van het dierfiguurtje (snuisterij) ter discussie stelt (1) (2)