Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving vwo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

• twee van de volgende: − Saleh draagt een Europees kostuum / draagt dandyachtige, Europese kleding. − Salehs haardracht is Europees. − Saleh zit in een Europese setting (de gordijnen met kwastjes). − Saleh (zit voor een ezel waarop hij) werkt aan een zeegezicht in traditionele / zeventiende-eeuwse, Europese stijl. per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − Saleh draagt een tulband. − Saleh draagt een exotisch ogende riem / band en/of dolk (bij zijn middel). − Saleh is afgebeeld in een exotisch / tropisch landschap. − Saleh draagt een jasje met oosters aandoende, geborduurde motieven en/of een geplooide, oosters ogende broek. per juist antwoord (1) (2)

• Vanuit de romantische belangstelling was er een hevig verlangen naar / interesse in het exotische / was er sprake van exotisme / oriëntalisme, met zijn exotische presentatie kwam Saleh tegemoet aan deze interesse. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Functies die kunst niet moet hebben (twee van de volgende): (2p)
  • Kunst is bedoeld voor decoratieve doeleinden.
  • Kunst is bedoeld voor gebruiks- of nuttigheidsdoeleinden / praktische / utilitaristische doeleinden.
  • Kunst is bedoeld voor morele en/of didactische (levensbeschouwelijke) doeleinden, bijvoorbeeld een mythologisch onderwerp of een historisch verhaal.
  • Kunst is bedoeld voor propagandadoeleinden / het uitdragen van een politieke boodschap.
  • Kunst is bedoeld om een religieuze boodschap over te brengen.
  • Kunst is bedoeld als eenvoudig / plat vermaak.
  • Kunst is (primair) bedoeld als manier om een inkomen te verwerven / als handelswaar.

• twee van de volgende: − Breitner heeft een onconventionele (non-conformistische), losse pose. − Breitner beeldt zichzelf ongedwongen af (niet geposeerd) met een sigaret in de hand (een genotsmiddel, destijds een onconventionele manier om te poseren). − Breitner toont zichzelf zonder jasje / in hemdsmouwen en/of met openstaande manchetten (destijds beschouwd als niet netjes / als informeel). − Breitner heeft een hooghartige / brutale blik. − Breitner helt met zijn bovenlichaam / hoofd achterover en lijkt zo op de beschouwer neer te kijken. − Breitner slaat zijn armen over elkaar, neemt een gesloten / afwerende houding aan. per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − (techniek of werkwijze) De vlotte (zelfverzekerde) penseelstreek / de zichtbaar snelle werkwijze (afzetten tegen de academische werkwijze, dergelijk werk werd destijds als onaf beschouwd). − (de vorm) De grove / vlekkerige weergave van licht en schaduw / het ontbreken van duidelijk afgebakende vormen (afzetten tegen de academische werkwijze). − (standpunt) Het onconventionele, ongebruikelijk lage standpunt. per juist antwoord (1) (2)

• Het atelier van Joseph Israëls ziet eruit als een (deftige) woonkamer / als een salon (met verwijzingen naar de zeventiende eeuw) met gedecoreerd behang / gordijnen met motieven / fraaie vloerkleden / fraai bewerkte meubels / ingelijste schilderijen. Dit beeld van het atelier draagt bij aan het imago van de klassieke kunstenaar / de geleerde kunstenaar / salonkunstenaar / de welgestelde of gearriveerde kunstenaar (burgerman met goede smaak) (1)
• Het atelier van Isaac Israëls ziet eruit als een werkplaats. Het atelier is sober, een kale houten vloer / schilderijen zonder lijst. Dit beeld van het atelier draagt bij aan het imago van de kunstenaar als werkman/ambachtsman / het imago van de romantische kunstenaar (maatschappelijke status lijkt geen rol te spelen, 'kunst om de kunst' staat centraal) / de bohemienkunstenaar (1)

• Een juist antwoord bevat een aspect van de voorstelling dat geweld suggereert met daaraan gekoppeld een aspect van de vormgeving dat de suggestie van geweld versterkt. per juist antwoord (1) voorbeelden van juiste antwoorden: − voorstelling: De gezichten / lichamen zijn verwrongen / dragen heftige emoties (alsof ze geweld hebben ondergaan); vormgeving: Ze zijn weergegeven met dik en/of woest/snel aangebrachte verf (in contrast met een dun aangebrachte achtergrond), waardoor de associatie met korsten en bulten wordt versterkt. − voorstelling: De lichamen zijn deels weergegeven, als hompen vlees / ze missen lichaamsdelen (alsof ze geweld hebben ondergaan); vormgeving: De fragmentatie / vervorming geeft de indruk dat (lichaams)delen aangetast zijn / de lichamen bruut bewerkt zijn. − voorstelling: De lichamelijke onderdelen van de voorstelling zijn beschadigd / bloederig (de indruk van heftige klappen of een schot ontstaat); vormgeving: Deze delen zijn geschilderd met een heftige penseelstreek alsof de verf met geweld is aangebracht (bloedspetters) en zo versterkt de schildertechniek het gewelddadige karakter. − voorstelling: De lichamelijke onderdelen van de voorstelling zijn opengewerkt / beschadigd / er is een (opengereten) karkas weergegeven; vormgeving: De rode kleuren en/of het contrastrijke kleurgebruik (wit, zwart en rood) versterken het bloederige / gewelddadige karakter van het drieluik en/of het rood en zwart doen denken aan de dood. − voorstelling: Het lijkt een afgesloten ruimte, er is geen uitweg uit de gewelddadige situatie. / Het geweld vindt plaats afgeschermd van de buitenwereld; vormgeving: Het afgesloten karakter wordt versterkt door de vorm, de suggestie van een gesloten cirkel en/of door de kleur, de 'vensters' zijn zwart, er is geen uitzicht (geen uitweg of geen perspectief). of Het gewelddadige van de ruimte wordt versterkt door de volledig in roodtinten geschilderde vloer en wanden, waardoor de associatie met bloed en geweld wordt versterkt. − v (2)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben (een van de volgende): − De foto draagt bij aan de mythe van 'tragische held' doordat deze Bacon toont als een persoon die gepijnigd door het leven ging, te zien aan de ‘trieste’ / sombere / in zichzelf gekeerde blik in een beschadigde en besmeurde spiegel. − De foto draagt bij aan de mythe van 'tragische held' doordat deze een persoon laat zien die in een puinhoop leeft en werkt (en alles opoffert voor zijn kunst), een puinhoop die symbool staat voor zijn tragische leven (terwijl hij een beroemde kunstenaar is). (1)

• De mythe van de kunstenaar als 'tragische held' kan de beroemdheid van een kunstenaar versterken doordat (drie van de volgende): − het doorleefde karakter / de diepgang van het werk wordt onderstreept. (In het geval van Bacon de thematiek van het lijden: het tragische leven is de voedingsbodem voor zijn werk / zijn inspiratie.) − de (vermeende) opoffering en/of het (vermeende) intense lijden en/of de (vermeende) zelfdestructie bewondering of empathie oproept bij het publiek. − de kunstenaar in het romantische 'frame' wordt geplaatst van een zonderling, maar wel een geniale zonderling (met kwaliteiten die gewone mensen niet hebben) / het anders zijn een bevestiging van zijn uitzonderlijke gaven is. − de kunstenaar in een traditie wordt geplaatst van illustere voorgangers, waarbij leven en werk op eenzelfde manier gepresenteerd zijn. (Zo komt Bacon op een lijn met bijvoorbeeld Van Gogh.) − een contrast wordt gecreëerd tussen de ellende in het leven van de kunstenaar en de grootsheid van het werk: een uitzonderlijk talent dat (aanvankelijk) niet wordt herkend / maatschappelijk succes dat geen verzachtend effect heeft op het lijden van de kunstenaar. − de kunstenaar / zijn verhaal interessant ‘materiaal’ vormt voor het schrijven van boeken / een biografie / voor het maken van een documentaire of film. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − strakke symmetrie − een centraal deel met twee vleugels − een vooruitspringend volume in het midden − vooruitspringende volumes op de hoeken − gebouw in twee lagen/verdiepingen met een horizontale lijst/architraaf in de gevel − (gebeeldhouwd) timpaan − pilasters − rondbogen (onderin) − beeldhouwwerk (bovenop timpaan) − trap(verhoging) bij de entree per juist antwoord (1) (3)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• aspecten van de opdracht die Van Campens status konden verhogen (twee van de volgende): (2p)
  • Het was een heel groot gebouw (formaat).
  • Het stadhuis moest gebouwd worden op een belangrijke, centrale locatie: het hart van Amsterdam (locatie).
  • Het was een ingewikkeld / veelomvattend project (met exterieur / interieur / zaal / torentje / galerijen / beeldhouwwerk).
  • Het was het belangrijkste gebouw van de stad / het gebouw had een stedelijke symboolfunctie (om de politieke / economische/culturele aspiraties van Amsterdam uit te drukken) (functie).
  • Het gebouw had een landelijke symboolfunctie (om het succes van de nieuwe Republiek, na de Tachtigjarige Oorlog, uit te drukken).
  • Hij kreeg de leiding over de werkplaatsen / hij had de supervisie over het gehele project.
• Van Campen onderstreepte zijn status door (een van de volgende): (1p)
  • te tonen dat hij kennis heeft van klassieke filosofie (Plato).
  • te tonen dat hij kennis heeft van / bouwt in de traditie van klassieke bouwkunst (Vitruvius).
  • te tonen dat hij kennis heeft van recente ontwikkelingen in Italië (renaissance-architectuur van onder andere Palladio).
  • te tonen dat hij klassieke (of universele) reken- / meetkundige principes kan verwerken / toepassen in nieuwe architectuur.

• Het stadhuis op de Dam doet denken aan starchitecture, want (drie van de volgende): − een beroemde of vooruitstrevende architect wordt ingehuurd. − de opdracht is gericht op het neerzetten van een iconisch gebouw / landmark (qua omvang en stijl) / het gebouw moet Amsterdam op de kaart zetten. − kosten noch moeite worden gespaard. − de bestaande structuur van de stad moet wijken voor een megalomaan project. − er was veel 'gedoe' omheen, spraakmakende besluitvorming / er was weinig aandacht voor bezwaren vanuit de bevolking. − er was veel publiciteit, het gebouw was in binnen en buitenland bekend als 'nieuw wereldwonder'. per juist antwoord (1) (3)

• De vloer met kaarten drukt de centrale positie uit die de Republiek / de stad inneemt in een nieuw (op handel gebaseerd) wereldrijk. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• een praktische reden (een van de volgende): (1p)
  • (veel/omvangrijk werk) Een bouwwerk van deze schaal was nog nooit in de Republiek (Nederland) gerealiseerd: Van Campen kon dit niet alleen doen.
  • (ervaring en specialisme) Van Campen had alleen ervaring als schilder en architect, hij had ervaring van experts nodig op bijvoorbeeld het gebied van beeldhouwen en brons gieten.
  • (veel materialen) Omdat veel materialen aangevoerd (en verwerkt) moesten worden waren er verschillende werkplaatsen / bouwloodsen nodig (die Van Campen uiteindelijk aanstuurde/coördineerde).
  • (tijdsdruk) Omdat het een langdurig project zou gaan worden (en de opdrachtgevers wilden zo snel mogelijk resultaat).
• een motivatie vanuit de beroepsopvatting (een van de volgende): (1p)
  • (aansturen en bewaken van ideeën) De architect/kunstenaar droeg het idee/plan aan en controleerde/stuurde bij: het was de taak van anderen om het (technisch) te verwezenlijken.
  • (totaalvisie) Van Campen was de leider van het project, hij moest ervoor zorgen dat alle benodigde disciplines in een harmonieus totaalplaatje samenkwamen.
  • (kwaliteit) Van Campen streefde naar de hoogste kwaliteit, hij zocht daarom naar de beste kunstenaars en/of ambachtslieden voor zijn project.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• de boodschap van het timpaan als geheel (1p)

voorbeeld van een juist antwoord: De vrouw draagt een schild met het wapen van de stad Amsterdam (ze symboliseert de stad Amsterdam) / de Stedemaagd van Amsterdam en/of de vrouw draagt in haar hand een olijftak (teken van vrede en/of voorspoed). De figuren om haar heen stellen rivier- en/of zeewezens voor en/of stellen rivier- en/of zeegoden voor (ze symboliseren de wereldzeeën) en/of links staat de zeegod Neptunus met drietand, ze reiken haar kransen aan en/of eren de Stedemaagd. (boodschap) Het timpaan toont de welvaart die uit de vrede voortkomt. / Amsterdam heerst over de wereldzeeën. / Het water brengt voorspoed voor Amsterdam.

• drie van de volgende: − (formaat) Het (centrale gedeelte) is heel groot, het torent boven de omliggende binnenstad uit / het drukt de oude bebouwing weg. − (vorm of stijl) De koepelvorm wijkt (volledig) af van de overige bebouwing. / Het ontwerp ziet eruit als een ruimteschip dat vanuit de ruimte midden in de stad is gevallen. − (ruimte / positionering) Het gebouw staat meer in de open ruimte dan de overige, compacte bebouwing met smalle straatjes. − (ruimte / positionering) Het gebouw neemt een grote binnenruimte in beslag (pleinfunctie verdwijnt). − (moderne vormgeving) Het is opgebouwd uit horizontale ringen met open verdiepingslagen en/of grote raampartijen en dit botst met de 'oude' architectuur die meer gesloten is. − (materiaal en constructie) Het gebouw bestaat uit veel glas en beton/staal, de bebouwing in de binnenstad is vooral traditioneel in baksteen met dakpannen. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − Het aantrekken van autoriteiten / gezaghebbende personen / van personen met kennis van zaken om te bemiddelen: Een Rijksbouwmeester en een Rijksadviseur voor Cultureel Erfgoed. − Het aantrekken van een onafhankelijke partij / buitenstaanders om te bemiddelen/adviseren. − Het praten met verschillende belanghebbenden uit de gemeente (inwoners, bedrijven en organisaties) zodat bekend is wat iedereen wil/verwacht / zodat er sprake is van inspraak of medezeggenschap / zodat er draagvlak wordt gecreëerd. − Het uitbrengen van een 'visiedocument' als een richtlijn om mee verder te komen, in plaats van een dwingend rapport. − Het nadrukkelijk aan iedereen richten van het visiedocument / iedereen betrekken en informeren, gezien de titel 'Een bericht aan de stad'. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − De oude gevel had een met (ronde) zuilen gemarkeerde entree, de nieuwe gevel heeft een entree/galerij met (vierkante) zuilen over de volledige breedte. − De oude gevel is opgebouwd uit drie lagen (begane grond, eerste verdieping en dakpartij), de nieuwe gevel is opgebouwd uit dezelfde lagen, maar er zijn extra lagen met kleinere vensters tussen de verdiepingen/het dak toegevoegd. − In de oude gevel waren de ramen opgedeeld in kleinere ruiten door middel van roedes, in de nieuwe gevel, een groot raam, is er ook sprake van een opdeling in verschillende rechthoeken (in gele steen). − In de oude gevel hadden de ramen per laag een verschillende afmeting, in de nieuwe gevel is ook sprake van verschillende afmetingen (vierkant / staande rechthoek) per laag. − De aansluiting van de dakrand / goothoogte met aanliggende bebouwing, bij de oudbouw aansluiting met het gebouw links en bij de nieuwbouw aansluiting met de bebouwing rechts. per juist antwoord (1) (2)

• Een juist antwoord bevat twee verschillende letterlijke betekenissen (denotaties) van Deventer raamwerk én twee daarop aansluitende connotaties in de context van het Deventer stadhuis. per juiste combinatie van denotatie en connotatie (1) voorbeelden van een juiste combinatie van denotatie en connotatie: − denotatie: vingerafdruk, connotatie: unieke identiteit / identificatie / de stempel die de bevolking van de gemeente mag drukken op het ontwerp / het grotere idee van democratie in de gemeente, ieder individu heeft een stem − denotatie: raamwerk/rasterwerk met vele vingerafdrukken, connotatie: pluriforme samenleving (eenheid in veelvormigheid) − denotatie: raamwerk/rasterwerk, connotatie: traditionele architectuur / geschiedenis van Deventer / (traditionele) kerkramen (zoals van de tegenoverliggende kerk (Lebuinuskerk) in Deventer) − denotatie: Deventer raamwerk als samenwerkingsproject (een verzameling vingerafdrukken / identiteiten) connotatie: ontmoetingsplek / activiteit voor het volk / gebouw voor én door inwoners. (2)

• twee van de volgende: − In de compositie is een driehoek zichtbaar die gevuld is met elementen zoals kleding (patronen), haarband, pre-koloniaal beeldje, armband, waardoor de Mexicaanse identiteit van Kahlo wordt benadrukt. − Het pre-koloniale beeldje is vrijwel even groot weergegeven als het gezicht van Frida Kahlo. Hierdoor wordt een relatie gelegd tussen het pre-koloniale erfgoed en Frida Kahlo, waarmee haar Mexicaanse identiteit wordt benadrukt. − Het pre-koloniale beeldje is op gelijke hoogte geplaatst met het gezicht van Frida Kahlo. Hierdoor wordt een relatie gelegd tussen het pre- koloniale erfgoed en Frida Kahlo, waarmee haar Mexicaanse identiteit wordt benadrukt. − Door de diagonale lijnen in de compositie komt het pre-koloniale beeldje centraal te staan, waarmee het belang van de Mexicaanse identiteit voor Kahlo wordt benadrukt. − Door de plaatsing van het pre-koloniale beeldje tegen een egaal vlak komt het beeldje centraal te staan, waarmee het belang van de Mexicaanse identiteit voor Kahlo wordt benadrukt. − Door de blikrichting van Kahlo wordt het pre-koloniale erfgoed (het pre- koloniale beeldje / de armband) centraal gesteld, waarmee het belang van de Mexicaanse identiteit voor Kahlo wordt benadrukt. − Door de kadrering / uitsnede worden elementen als de (patronen in de) kleding / de armband prominent in beeld geplaatst, waarmee het belang van de Mexicaanse identiteit voor Kahlo wordt benadrukt. per juist antwoord (1) (2)

• drie van de volgende: − Net als op de ex voto wordt in Kahlo's werk een vrouw / moeder weergegeven die een kind draagt / vasthoudt. − Net als op de ex voto is er in Kahlo's schilderij een cartouche of tekstband onderaan het beeld. − Net als op de ex voto is er in Kahlo's werk een liggende figuur in witte kleding / doeken weergegeven. − Net als de ex voto bevat Kahlo's werk vervreemdende / bovennatuurlijke / voorouderlijke elementen (bij de ex voto Christus aan het kruis, in Kahlo's werk het mysterieuze masker en/of het inwendige van de moederborst en/of de melk die lijkt te regenen en/of het volwassen hoofd van de baby). − (mystieke gebeurtenis) Net als op de ex voto verbeeldt het schilderij van Kahlo een mystieke gebeurtenis (bij de ex voto een wonderbaarlijke genezing door Christus, in het schilderij van Kahlo de voeding door een soort oermoeder en/of de adem / boodschap in de vorm van een boom bij de baby). per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − (ondiepe ruimte) De ruimtelijke weergave van Mijn voedster en ik is plat / ondiep / zonder perspectiefwerking (weinig illusionisme), net als de ex voto. − (verhoudingen) Beide afbeeldingen bevatten figuren waarbij de verhoudingen niet kloppend zijn weergegeven. − (vorm) De vormen zijn sterk gestileerd/vereenvoudigd / hebben duidelijke contouren, vergelijkbaar met de ex voto. − (kleur) Het kleurgebruik van beide afbeeldingen is vrij schematisch / de kleuren bevatten weinig nuances. − (kleur) Het kleurgebruik in beide afbeeldingen is in veel gevallen onzuiver. − (compositie) In beide werken is er een centraal geplaatste, liggende figuur. − (trompe-l’oeil) In beide werken is er sprake van een trompe-l’oeil effect in de weergave van de tekst. − (licht) In beide werken is sprake van een gelijkmatige / diffuse belichting / is de belichting schematisch opgezet. − (textuur) Beide werken hebben een glad oppervlak / zijn glad geschilderd (ze hebben een gladde, metalen ondergrond die doorwerkt in het oppervlak). per juist antwoord (1) (3)

• een van de volgende: − Het schilderij bevat vervreemdende / absurde / droomachtige elementen, bijvoorbeeld de baby met het volwassen hoofd en/of de voedster die een masker op lijkt te hebben. − Er is sprake van symboliek die verwijst naar het onderbewuste, bijvoorbeeld verlangens of angsten, zoals een voedende moeder (met een beangstigend masker). − Het combineren of laten samenvloeien van twee werelden: de 'echte' wereld en een andere, fantastische wereld. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• die ondersteund wordt door een (of meer) aspect(en) van het schilderij (1p)

voorbeeld 1 Het schilderij gaat over de verbroken band of afstand tussen moeder en kind: Kahlo's moeder kon haar niet meer voeden. Dit gemis wordt uitgedrukt door het masker dat de voedster draagt, het staat voor anonimiteit, er is geen emotie en/of er is sprake van pijn of verdriet getuige de donkere lucht of de regen van melk, die (ook) als tranen vloeit over het gezicht / uit de borst.

voorbeeld 2 Het schilderij gaat over de diepe band van Kahlo met Mexicaanse / inheemse cultuur: Kahlo werd gevoed door een inheemse voedster en op deze manier werd ze letterlijk (via de melk) of figuurlijk (via verhalen) van jongs af aan gevoed met (de wijsheid van) de inheemse cultuur. Dit wordt uitgedrukt door het oude, exotische masker en/of door de voedende kwaliteit van de melk, gezien de rijke vegetatie / de geest-boom die uit de mond van Kahlo groeit.

• Sommige critici zien het als een cultuurpolitiek statement, omdat (het antwoord moet de volgende strekking hebben): er in de vertegenwoordiging van Nederland en/of in de tentoonstellingen op de Biënnale een lange traditie is die voor een belangrijk deel bepaald werd door een Europese / westerse / koloniale / witte en/of mannelijke blik. De keuze voor kunst gemaakt door een (zwarte) vrouw en/of een kunstenaar met een achtergrond die gerelateerd is aan een voormalige kolonie en/of kunst die gaat over de emancipatie van zwarte mensen kan gezien worden als een statement om deze traditie te veranderen. (1)

• drie van de volgende: − (vorm) De abstracte geometrische vlakken verwijzen naar het modernistische gebouw met een strakke geometrische vormgeving / de vormentaal van De Stijl. − (compositie) De herhaling van de vlakken vormt een sterk ritme, net als de herhaling van architectonische vlakken in het gebouw. − (compositie) De diagonale plaatsing van sommige vlakken verbindt de installatie van vloer tot plafond met het gebouw. − (compositie / ruimte) Door de plaatsing van de vlakken op de muren en/of doordat de portretten de vlakken overlappen, lijken de portretten te zweven in de ruimte. − (compositie / ruimte) De wand (van Rietveld) wordt als beeldvlak gebruikt, getuige de vormen die 'de hoek om' doorlopen en/of getuige de afsnijding van vormen bij de boven- en onderrand van de wand. − (kleur) Een aantal portretten en/of de geometrische vormen zijn zwart- wit-grijs waardoor ze een verbinding aangaan met de witte / lichte ruimte. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − (omzetting van foto in schilderij) Voor elk van de drie portretten geldt dat het is uitgevoerd in verf / als schilderij, een medium / vorm met een lange traditie en/of een vorm die een zekere status kent. − (formaat) Voor elk van de schilderijen geldt dat de geportretteerde meer dan levensgroot is afgebeeld, waardoor het belang van de vrouwen wordt benadrukt. − (kadrering) Voor elk van de drie portretten geldt dat het zo is afgesneden dat de indruk van een toevallige gelegenheid wordt onderdrukt, het wordt meer een (statie)portret dan een kiekje / dat de aandacht van de beschouwer volledig (of meer) naar het portret gaat, alleen de geportretteerde staat centraal (status) en/of dat de aandacht volledig wordt gericht op de trotse blik. − (lichtwerking) Bij het portret van Sister Nancy is het contrast tussen licht en donker versterkt, waardoor het portret krachtiger lijkt (trots). − (lichtwerking) Bij het portret van bell hooks en/of Amy Ashwood is het geheel (de kleding) wat lichter dan op de foto, waardoor er meer aandacht is voor de trotse, intense blik. − (vorm) Op het portret van Sister Nancy lijkt er rond het hoofd een band aangebracht, waardoor er sprake lijkt van een aureool / heiligheid en daarmee statigheid wordt benadrukt. − (kleur) In het portret van Sister Nancy is de achtergrond qua kleur geïntensiveerd: een onbestemd, warm goddelijk licht, waarmee haar heiligheid en daarmee statigheid wordt benadrukt. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• utopisch idee (een van de volgende): (1p)
  • het utopisch geloof in de vooruitgang van de mens / een nieuwe kunst voor een nieuwe maatschappij / wereld
  • het utopisch geloof in een universele beeldtaal / kunst
• rol van kunst (een van de volgende): (1p)
  • via kunst de leefwereld van alle mensen verbeteren (door de samenhang van toegepaste en autonome kunst)
  • kunst voor alle mensen bereikbaar maken, zodat eenieder kan profiteren van de heilzame werking
  • via kunst het idee van de nieuwe, moderne wereld tonen / met kunst een universele beeldtaal tot stand brengen waardoor internationale eenheid kon worden bereikt
  • door de autonome en toegepaste kunst (inclusief de architectuur) samen te laten vloeien in één stijl is de universele beeldtaal goed te zien en te ervaren

• een van de volgende: − Het ideaal dat een betere toekomst mede bepaald wordt door zwarte vrouwelijke feministen / intellectuelen. Dit draagt zij uit door de portretten te tonen aan een internationaal publiek op de Biënnale. − Het ideaal dat de kunst uit alle delen van de wereld en van alle bevolkingsgroepen een plek verdient op een internationaal podium zoals de Biënnale. (1)