Eindexamen bedrijfseconomie vwo 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden

ProRail is verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud, beheer en veiligheid van het spoorwegennet in Nederland. Een spoorwegennet is een systeem van sporen, stations en andere voorzieningen ten behoeve van het treinverkeer.

In het jaarverslag van 2023 meldt ProRail:

“Hoewel ProRail een bekende naam is in Nederland, weet een groot deel van de Nederlandse beroepsbevolking niet goed wat ProRail doet én waar ProRail voor staat. Daarom investeerde ProRail in 2023 in haar werkgeversmerk om nieuw talent te vinden, te binden en te boeien”.

ProRail heeft een eigen bedrijfs-cao.

In de cao (1 januari 2023 – 1 juli 2024) van ProRail is opgenomen:

“ProRail is overtuigd van de waarde van een duurzame verbinding tussen werkgever en werknemer. We verwachten dat werknemers voor langere tijd voor ons kiezen. Het uitgangspunt is dat je een …a... krijgt”.

In juli 2024 zijn er cao-onderhandelingen geweest. Deze moesten leiden tot een nieuwe cao. Vakbonden drongen aan op een cao met korte looptijd, terwijl de directie van ProRail liever een langere looptijd wilde.

ProRail heeft 5.600 werknemers. Daarvan hebben er 4.400 een brutomaandloon van € 7.050 en 1.200 werknemers een brutomaandloon van € 4.700. Bovenop het brutomaandloon betaalt ProRail 30% van het brutomaandloon aan sociale lasten.

De vakbonden eisen een brutoloonsverhoging van 13%. De directie van ProRail gaat daar niet mee akkoord en biedt een brutoloonsverhoging van 4,2% aan met een minimum van € 260 per werknemer per maand.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

Bij detacheringsbureau Zondag bv kunnen scholen docenten inhuren. Een detacheringsbureau neemt mensen in dienst om ze tegen een vergoeding tijdelijk bij andere bedrijven of organisaties te laten werken. Zondag biedt docenten die op zoek zijn naar werk een arbeidsovereenkomst aan.

Zondag biedt een docent een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd aan. Een docent wordt vervolgens door Zondag gedetacheerd bij een school.

Zondag loopt het risico dat ze een docent niet voor alle uren die zijn opgenomen in de arbeidsovereenkomst, de contracturen, bij een school kunnen detacheren. Docenten krijgen hun contracturen uitbetaald, ook als ze niet (volledig) gedetacheerd worden.

Voorcalculatie

Zondag berekent elk jaar de kostprijs van een uur dat een docent bij een school wordt gedetacheerd. Informatiebron 1 bevat gegevens voor het berekenen van de kostprijs van een gedetacheerd uur voor het schooljaar 2023-2024 en informatie over het detacheringstarief per uur.

Informatiebron 1

Het personeelsbestand van Zondag voor 2023-2024

Het personeelsbestand van Zondag is elk schooljaar hetzelfde opgebouwd, zo ook voor het schooljaar 2023-2024. Een schooljaar loopt van 1 augustus tot en met 31 juli van het daarop volgende jaar. Een voltijdcontract bij Zondag omvat 40 contracturen per week. Zondag werkt ook met twee andere soorten contracten:

• een deeltijdcontract voor 24 contracturen per week;
• een deeltijdcontract voor 32 contracturen per week;

In de volgende tabel is per soort contract aangegeven hoeveel docenten bij Zondag in dienst zijn.

Voorcalculatie voor het schooljaar 2023-2024

Het detacheringstarief (verkoopprijs) bedraagt € 125 per gedetacheerd uur.

Loonkosten voor docenten in dienst bij Zondag

Verwachte overige kosten voor Zondag

Normaal aantal gedetacheerde uren per schooljaar

Op basis van de voorcalculatorische gegevens zijn onderstaande resultaten te construeren voor het schooljaar 2023-2024.

Nacalculatie 2023-2024

Aan het eind van het schooljaar blijkt dat er minder docenten gedetacheerd konden worden dan verwacht (zie informatiebron 2). Dat komt omdat de leerlingenaantallen op scholen dalen.

Informatiebron 2

Nacalculatorische gegevens van Zondag

Over het schooljaar 2023-2024 zijn de volgende nacalculatorische gegevens bekend:

Detachering docenten

Kosten voor Zondag

Voor schooljaar 2024-2025 houdt het dalende leerlingenaantal aan. Daarom heeft Zondag besloten om per 1 augustus 2024 het personeelsbestand te verkleinen tot 300 fte¹⁾. De wijze waarop Zondag dit wil realiseren staat beschreven in informatiebron 3. De ondernemingsraad heeft positief geadviseerd over deze wijze.

Informatiebron 3

Het verkleinen van het personeelsbestand

Het verkleinen van het personeelsbestand gebeurt in drie fasen. Indien na een fase de totaal gewenste verkleining is bereikt, dan gaat de volgende fase niet in. De drie fasen zijn in volgorde van uitoefening:

1 Natuurlijk verloop:

Docenten die aan het einde van het schooljaar 2023-2024 met pensioen gaan, verlaten Zondag.

2 Vrijwillig vertrek:

Docenten die vrijwillig vertrekken, krijgen op 1 augustus 2024 eenmalig een bedrag aangeboden. Voor docenten met een contract van 40 uur per week bedraagt dit € 18.000. Docenten met een deeltijdcontract krijgen dit bedrag naar rato uitgekeerd.

3 Uitkopen:

Voor het overige deel van de besparing wordt aan docenten een persoonlijke financiële regeling aangeboden. Alleen docenten met een contract van 40 uur per week zullen hiervoor worden benaderd, te beginnen met de docenten die het kortst in dienst zijn.

Financiële regeling in fase 3

In fase 3 krijgen docenten het volgende aangeboden:

1 Doorbetaling loon¹⁾

De docent krijgt het brutoloon van € 39 per uur gedurende 13 weken nog volledig doorbetaald. Deze betaling zal wekelijks plaatsvinden, voor het eerst op 1 augustus 2024 en voor het laatst op 24 oktober 2024.

én

2 Transitievergoeding¹⁾

Op 31 oktober 2024 ontvangt de docent een brutotransitievergoeding. Deze bedraagt per volledig gewerkt dienstjaar twee brutoweeklonen. Niet volledig gewerkte dienstjaren worden naar rato uitgekeerd.

noot 1 Indien een vertrekkende docent hier de voorkeur aan geeft, kunnen deze bedragen ook in één keer op 1 augustus 2024 worden uitgekeerd.

Deze bedragen worden, na aftrek van 40% loonbelasting en premies, contant gemaakt tegen een samengesteld interestpercentage van 0,1% per week en vervolgens uitgekeerd aan de vertrekkende docent.

noot 1 fte = fulltime-equivalent. Dit is een voltijdcontract op basis van 40 uren per week.

Allereerst gaat Zondag na hoeveel en welke docenten gebruik willen maken van de regeling van fase 1 en 2.

• Vijf docenten, die allen 24 uur per week werken, gaan per 31 juli 2024 met pensioen en zullen niet vervangen worden.
• Vijf docenten met een contract voor 32 uur en twee docenten met een contract voor 40 uur hebben aangegeven vrijwillig te vertrekken.

De docenten die vrijwillig vertrekken zijn bijna allemaal jonger dan 35 jaar.

In de zomervakantie van 2024 zijn fase 1 en 2 volledig achter de rug en heeft het bedrijf, op docent Ivoh de Wild na, ook fase 3 afgerond.

Ivoh, die 7,5 jaar voltijds in dienst is bij Zondag, heeft aangegeven dat hij gebruik wil maken van de aangeboden mogelijkheid om het wekelijkse loon en de transitievergoeding in één keer op 1 augustus te ontvangen (zie informatiebron 3). Hij zal dit aanbod accepteren als dit bedrag, na aftrek van loonbelasting en premies, hoger is dan € 25.000.

Ivoh betaalt 40% loonbelasting en premies over zijn brutoloon en brutotransitievergoeding.

De vader en moeder van Femm zijn getrouwd in beperkte gemeenschap van goederen. Op 27 november 2023 overlijdt de vader van Femm op 93-jarige leeftijd. Femm en haar moeder zijn de enige erfgenamen. Het tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen van de vader en moeder van Femm bestaat uit € 1.750.000 aan bezittingen en € 450.000 aan schulden.

Bij het bepalen van de hoogte van de erfbelasting heeft Femm te maken met een vrijstelling en met een tweetal belastingpercentages:

vrijstelling: € 25.187 erfbelasting:

• 10% over het deel van de erfenis tot en met € 152.368
• 20% over het deel van de erfenis boven € 152.368

Na ontvangst van de erfenis koopt Femm op 31 januari 2024 voor € 50.000 aandelen van verzekeringsmaatschappij Wager nv. Voor deze aandelen betaalt ze € 20 per stuk.

Ze koopt op 31 januari 2024 net zoveel putopties als aandelen Wager op de beurs. Over deze putopties is gegeven:

• Eén putoptie geeft het recht om één aandeel Wager te verkopen.
• Per aandeel Wager bedraagt de premie € 3,50 per putoptie. Deze premie is gelijk aan de beurskoers van één optie.
• De uitoefenprijs van de putoptie is € 17,50 per aandeel Wager.
• De expiratiedatum is 31 december 2025.

Zowel de aandelen Wager als de putopties Wager worden verhandeld op de Nederlandse effectenbeurs.

In de periode 31 januari 2024 tot en met 31 augustus 2025 is het verloop van de beurskoers van de aandelen en de putopties Wager tegengesteld.

In de periode 31 augustus 2025 tot en met 31 december 2025 is de koers van het aandeel Wager stabiel.

Femm besluit om op de laatste dag van februari 2025:

• van het uitoefenrecht van 40% van haar putopties gebruik te maken om 40% van haar aandelen Wager te verkopen;
• de overige 60% van haar putopties te verkopen tegen de beurskoers van de putopties op dat moment;
• de overige 60% van haar aandelen Wager aan te houden.

Op 31 december 2025 verkoopt Femm de overige 60% van haar aandelen Wager tegen de beurskoers op dat moment.

In 2024 en 2025 is er door Wager geen dividend uitgekeerd.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Tijdschriftenuitgeverij Bladerblad is marktleider in de productie en verkoop van tijdschriften in Nederland. Tot en met 2024 werden alle bedrijfsactiviteiten uitgevoerd onder de naam Bladerblad bv.

Op 1 januari 2025 hebben de aandeelhouders van Bladerblad besloten om de organisatiestructuur te veranderen om de verkoop van bedrijfsonderdelen gemakkelijker te maken. De activiteiten van Bladerblad zijn ondergebracht in drie bv’s die elk onder een eigen naam opereren en ieder afzonderlijk vennootschapsbelasting betalen. De drie bv’s (dochterondernemingen) vallen onder het bedrijf Bladerblad bv (moederbedrijf) die alle aandelen bezit van de dochterondernemingen. Bladerblad zelf voert geen activiteiten meer uit.

Een van de bevoegdheden van de algemene vergadering van aandeelhouders (AvA) is het veranderen van de organisatiestructuur.

Bladerschrijf genereert enkel omzet door verkoop aan Bladerselect en heeft dus geen andere klanten. Bladerselect heeft geen andere klanten dan Bladersale. Het resultaat van Bladerblad bv is de som van de resultaten van de dochterondernemingen.

De dochterondernemingen hebben over het jaar 2025 de volgende resultaten behaald:

noot 1 De diverse kosten van Bladerschrijf zijn volledig constant.

De diverse kosten van Bladerselect en Bladersale bestaan uit twee delen: I) de kosten van de ingekochte producten van respectievelijk Bladerschrijf en Bladerselect: deze zijn variabel;

II) de overige diverse kosten: deze zijn volledig constant. noot 2 Tarieven vennootschapsbelasting 2025:

deel van het resultaat tot en met € 200.000:19,0% deel van het resultaat meer dan € 200.000: 25,8%

Een van de voordelen voor Bladerblad van de overgang van de oude structuur (alles onder één bv) naar de nieuwe structuur (moederbedrijf met drie dochterondernemingen) is dat er bespaard wordt op het bedrag dat aan vennootschapsbelasting betaald moet worden.

Bladersale koopt de tijdschriften van Bladerselect in en verkoopt deze aan de detailhandel en consumenten. Bladersale heeft geen andere inkoopkanalen.

Voor 2026 wordt bij alle drie dochterondernemingen een stijging van de omzet van 20% verwacht ten opzichte van 2025.

De constante kosten van de drie bv’s stijgen in 2026 naar verwachting met 5% ten opzichte van 2025.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 en 5.

De Efteling bv is een pretpark in Kaatsheuvel met Stichting Natuurpark de Efteling als enige aandeelhouder.

In 2023 heeft de Efteling twee grote investeringen gedaan, namelijk de bouw van een nieuwe attractie (Danse Macabre) en de plaatsing van zonnepanelen om duurzame energie op te wekken.

Groeiplan 2024-2030

De marketingdoelstelling van de Efteling is een attractiepark met zeven miljoen bezoekers per jaar in 2030. Om de groei van het aantal bezoekers te realiseren, moet de Efteling het attractiepark verder uitbreiden. Om de vergunningen van de gemeente te krijgen moet de Efteling investeren in verduurzaming (zie informatiebron 4).

Informatiebron 4

Uitbreiding en verduurzaming Efteling bv 2024-2030

Verduurzaming

De Efteling is van plan om grote batterijen aan te schaffen waarmee duurzaam opgewekte stroom tijdelijk kan worden opgeslagen. Door de stroom via een slim energiemanagementsysteem zo efficiënt mogelijk in te zetten wordt het attractiepark meer zelfvoorzienend.

Uitbreiding

Verdere uitbreiding van attracties in nieuw attractiegebied. Zie illustratie:

Uitbreiding Efteling Park 2024-2030

De aandeelhouder zal goedkeuring geven aan de geplande investeringen wanneer de directie kan aantonen dat de Efteling aan twee van de drie volgende eisen voldoet:

1. de current ratio is per 31 december 2023 groter dan 1;

2. de solvabiliteit (EV/TV x 100%) is per 31 december 2023 verbeterd ten opzichte van die van een jaar eerder;

3. de rentabiliteit van het eigen vermogen na belasting is over 2023 groter dan 15%.

De directie levert daartoe enkele financiële kengetallen aan met een bijbehorende toelichting en verwachting voor de toekomst.

Liquiditeit

De directie stelt dat de current ratio lager is dan 1.

Informatiebron 5

Balansen Efteling bv per 31 december

Toelichting:

• De Vooruit ontvangen bedragen betreffen jaarabonnementen die niet

tussentijds kunnen worden opgezegd door de klant.

• Het vermogen is gelijkmatig over het jaar toegenomen dan wel

afgenomen.

• Het resultaat na belasting over 2022 wordt volledig toegevoegd aan de

reserves.

In de toelichting stelt de directie dat de current ratio lager is dan 1, maar dat dit niet betekent dat er een betalingsprobleem is.

Solvabiliteit

Op 31 december 2022 was de solvabiliteit 63%. De directie stelt dat de solvabiliteit (EV/TV x 100%) per 31 december 2023 is verbeterd.

In de toelichting geeft de directie aan dat de verbeterde solvabiliteit ruimte biedt om de geplande investeringen deels met vreemd vermogen te financieren. Ook stelt de directie dat de verbeterde solvabiliteit een positief effect kan hebben op het toekomstige resultaat.

Rentabiliteit en conclusie

De directie berekent de rentabiliteit van het gemiddelde eigen vermogen (REV) na belasting over 2023.

Voor de financiering van een aangekochte woning maken Santos en Mya gebruik van een hypothecaire lening. Daarbij moeten ze een keuze maken tussen lineair aflossen en aflossen op basis van annuïteiten. Zij vragen een hypotheekadviseur om advies.

De hypotheekadviseur maakt van beide aflossingsvormen voor de gehele looptijd een overzicht van de hypotheekuitgaven voor belastingvoordeel. In de onderstaande grafiek is slechts een gedeelte van de looptijd opgenomen.

De hypotheekuitgaven voor belastingvoordeel zijn tot jaar 13 bij lineaire aflossing hoger dan bij aflossing op basis van annuïteiten. Vanaf jaar 13 is dat andersom.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Gegevens bij deze twee aflossingsvormen op basis van 3,8% interest per jaar en een looptijd van 30 jaar:

De aflossing en interest worden op de laatste dag van het jaar achteraf betaald.

De resterende schuld aan het begin van jaar 13 van de annuïteitenhypotheek bedraagt € 232.374,45.

De hypotheekadviseur wijst Santos en Mya erop dat de hypotheekuitgaven na belastingvoordeel van de lineaire hypotheek elk jaar dalen, maar dat deze uitgaven bij de annuïteitenhypotheek juist elk jaar stijgen.