Examenvragen beeldaspecten beeldende vorming vmbo-gl/tl
222 vragen over beeldaspecten uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Beeldaspecten komt in 16 van de 16 examens beeldende vorming vmbo-gl/tl voor, met 222 vragen (38% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (17 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over beeldaspecten
Per examen de vragen over beeldaspecten, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Kleurrijk protest
Opgavetekst
De Amerikaanse kunstenaar Nina Chanel Abney maakte in 2021 Generally Speaking. Zij maakte het kunstwerk voor een streetart-festival in het Canadese Toronto. Het kunstwerk van 30 meter lang was op het wegdek geschilderd. Het was tijdelijk te zien in een drukke winkelstraat.
Op afbeelding 1 zie je Generally Speaking. Op afbeelding 2 zie je een detail.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1.
Het kunstwerk is een protest tegen haat en discriminatie en roept op tot liefde en acceptatie.
→ Noem een kenmerk dat verwijst naar een protest tegen haat én noem een kenmerk dat oproept tot liefde. Leg elk kenmerk uit.

Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist kenmerk (een van de volgende): (1)
| kenmerk protest tegen haat | uitleg |
|---|---|
| Het woord 'STOP' | roept letterlijk op te stoppen met haat zaaien. roept op even stil te staan en na te denken over de inhoud van haar kunstwerk. |
| De woorden 'DON'T KILL' | roepen op te stoppen met moorden. |
| Gespreide handen | als het stopgebaar om haat te stoppen. |
| De kruisen | als een soort barricade om haat te stoppen. |
- voorbeelden van een juist kenmerk (een van de volgende): (1)
| kenmerk oproep tot liefde | uitleg |
|---|---|
| hartjes | als symbool voor (meer) liefde |
| het woord 'LOVE' | als oproep om (meer) te houden van |
| de kruisen | als teken voor een kusje |
| lachende gezichten | omdat de boodschap zo positief gebracht wordt |
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1.
Volgens Abney heeft het kunstwerk een zware boodschap, daarom gaf ze het een vrolijke uitstraling.
→ Leg aan de hand van de aspecten kleur en vorm uit dat het kunstwerk een vrolijke uitstraling heeft.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
- kleur (een van de volgende): (1)
− verzadigde / bonte kleuren − fel kleurcontrast / kleur-tegen-kleur-contrast
- vorm: de gestileerde / vereenvoudigde / grote vormen of patronen (1)
Vraag 3 2 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2.
Het lijkt alsof Abney geen rekening heeft gehouden met de gebruikelijke inrichting van de straat.
→ Geef hiervoor twee argumenten.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten:
− Het kunstwerk loopt over de stoeprand heen. − Het werk is niet gecentreerd op de weg of op de stoep. − Ze heeft het werk laten onderbreken door boomspiegels.
per juist argument (1)
2026, tijdvak 1: Koesteren
Opgavetekst
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh koesterde zijn woning in New York zo, dat hij bij zijn verhuizing uit deze woning in 2016 Rubbing/Loving (Wrijven/Liefhebben) maakte. Hij gebruikte hierbij de rubbing-techniek.
Om een rubbing te maken plaats je overtrekpapier op een voorwerp of oppervlak. Vervolgens wrijf je met krijt of een zacht potlood over het papier, waardoor alleen de ribbels en randen als sporen op het papier achterblijven.
Bij het maken van Rubbing/Loving bedekte Do Ho Suh zijn volledige woning, heel precies, met overtrekpapier. Daarna legde hij met potlood elk detail van de ondergrond vast.
Op afbeelding 7 en 8 zit het papier met de rubbings nog bevestigd in de kamers.
Op figuur 2 zie je Do Ho Suh bezig met deze techniek. Op figuur 3 zie je dat Do Ho Suh na het rubben het werk verwijdert.


Vraag 13 2 punten
Bekijk afbeelding 7 en 8.
In elke kamer van zijn woning werkt Do Ho Suh met één kleur. → Noem twee mogelijke effecten van het gebruik van één kleur in elke ruimte.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste effecten:
− Do Ho Suh laat op deze manier de elementen per ruimte versmelten tot een eenheid.
− Do Ho Suh creëert zo een beeld waarin geen van de voorwerpen of ruimten belangrijker is dan een ander voorwerp of andere ruimte. / Niets vraagt extra aandacht.
− Elke ruimte krijgt zo een eigen identiteit / onderscheidt zich zo. − Do Ho Suh laat je zo beter kijken naar details (deze vallen meer op).
per juist effect (1)
Do Ho Suh noemt een gang met trappenhuis een doorgangsruimte, een plek die vaak alleen maar als doorgang tussen bijvoorbeeld de woonkamer en de slaapkamer wordt gezien. Hij vindt elke ruimte in zijn woning even belangrijk, ook deze plekken. Daarom wil hij ze zich ook herinneren.
In Staircase-III (Trappenhuis-III) uit 2003/2010 verbeeldt hij het trappenhuis uit zijn woning in een kunstwerk gemaakt van textiel.
Op afbeelding 11 zie je Staircase-III, tentoongesteld in een museum, op afbeelding 12 zie je de trap wat beter.
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 11 en 12.
Do Ho Suh wil speciale aandacht geven aan de trap en het trappenhuis. → Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit op welke manier Do Ho Suh de trap en het trappenhuis laat opvallen.
| aspect | uitleg |
|---|---|
| 1 | |
| 2 |
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving:
| aspect | uitleg |
|---|---|
| kleur | Het felrood van het kunstwerk steekt af tegen de witte achtergrond. |
| ordening / compositie | door de plaatsing (deels) boven je hoofd door de diagonale / verticale trap en het horizontale plafond |
| ruimte | Het hangt in een verder lege ruimte. Je kunt er omheen lopen. Het steekt uit. |
| materiaal | het vervreemdende / transparante / kwetsbare materiaal |
| vorm | driehoekig ten opzichte van het vlakke plafond |
per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1)
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 11 en 12.
Do Ho Suh wekt de indruk dat er boven in dit werk nog een woonruimte is, ook al zie je die niet.
→ Noem twee kenmerken van het kunstwerk waarmee Do Ho Suh deze indruk wekt.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken:
− De trap suggereert een ruimte 'boven'. / de aanwezigheid van een trap als verbinding tussen een boven- en benedenruimte − De horizontale laag met opening in het plafond suggereert dat er sprake is van verdiepingen.
− Een balustrade suggereert een ruimte 'boven'.
− De aanwezigheid van een lichtknop / stopcontact suggereert een lichtbron van nog meer (niet zichtbare) ruimtes.
per juist kenmerk (1)
2026, tijdvak 1: Geliefden
Opgavetekst
De Franse kunstenaar Dora Maar ontmoette in 1935 de Spaanse kunstenaar Pablo Picasso. De twee waren daarna negen jaar lang elkaars geliefden.
Op afbeelding 13 zie je een foto-portret dat Dora Maar omstreeks 1936 maakte.
Op afbeelding 14 zie je een portret dat Picasso in 1937 van Dora Maar schilderde.
Op afbeelding 15 zie je een portret dat Dora Maar in 1936 van Picasso maakte.
Vraag 20 3 punten
Bekijk afbeelding 13.
Het portret op afbeelding 13 heeft een vervreemdend karakter. → Noem drie kenmerken waardoor de weergave van het gezicht een vervreemdend karakter heeft.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken:
− Er lijken twee standpunten gecombineerd. / En profil en en trois quart worden gecombineerd.
− Het gezicht lijkt twee neuzen te hebben.
− Het gezicht lijkt twee ogen aan één zijde van het gezicht te hebben. − Het gezicht lijkt te zweven in de ruimte. / Er is geen hals zichtbaar.
per juist kenmerk (1)
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 13, 14 en 15.
→ Geef aan of onderstaande zinnen juist of onjuist zijn:
1 Alle gezichten zijn alleen 'en profil' weergegeven.
2 De portretten bevatten allen een silhouet van de geportretteerde.
3 De portretten zijn vanuit meerdere standpunten geschilderd.
Bekijk het antwoord
1 onjuist 2 onjuist 3 juist
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Vraag 23 2 punten
Bekijk afbeelding 14.
In het portret wordt gespeeld met ruimtesuggestie.
→ Noem twee manieren waardoor er ruimte wordt gesuggereerd. Leg je antwoorden uit aan de hand van een voorbeeld.
| manier | uitleg |
|---|---|
| 1 | |
| 2 |
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
| manier | uitleg |
|---|---|
| overlapping | Door over elkaar geplaatste delen ontstaat ruimte / diepte, zoals de elleboog van de vrouw voor de leuning, de hand voor het gezicht. |
| lijnperspectief | waardoor lijnen in de stoel / op de achtergrond samen lijken te komen |
| afsnijding | Bijvoorbeeld aan de onderkant lijkt de figuur buiten het kader door te lopen. |
| licht/donker | bijvoorbeeld door schaduwwerking op de hals en in het gezicht |
| verkorting | bijvoorbeeld in de weergave van de armen / armleuning |
per juist en volledig antwoord (1)
Vraag 24 3 punten
Bekijk afbeelding 14 en 15.
In de portretten is goed te zien dat de kunstenaars elkaar beïnvloedden in hun werk. Zo speelden ze beiden met ruimtesuggestie.
→ Noem nog drie aspecten van de vormgeving die hetzelfde zijn in beide portretten en leg je antwoorden uit.
| aspect | uitleg: Beide portretten |
|---|---|
| 1 | |
| 2 | |
| 3 |
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving:
| aspect | uitleg: Beide portretten |
|---|---|
| vorm | bestaan uit vereenvoudigde / geabstraheerde / geometrische / herhaalde vormen. |
| kleur | hebben overeenkomstig kleurgebruik / groen, geel, oranje, blauw. |
| compositie / ordening | zijn centraal geplaatst / hebben meerdere aanzichten gecomprimeerd in één beeld. |
| lijn | hebben duidelijke contouren. |
per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1)
Picasso maakte tijdens zijn relatie met Dora Maar meerdere sieraden om zijn liefde te tonen aan haar.
Na een ruzie maakte Picasso het goed met een ring voor Dora Maar. Met pen en kleurpotlood tekende hij een portret van haar. Dit portret plaatste hij in een bestaande ring.
Op figuur 4 en op afbeelding 16 zie je de ring.

Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 16 en figuur 4.
→ Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn.
1 Het portret in de ring is volledig abstract vormgegeven.
2 De ring heeft een decoratieve functie.
3 De ring is een voorbeeld van toegepaste kunst.
Bekijk het antwoord
1 onjuist 2 juist 3 juist
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
2026, tijdvak 1: Verleiden
Opgavetekst
Omstreeks 1790 maakte de Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova het beeld Amor en Psyche dat je ziet op afbeelding 17. Op afbeelding 18 en 19 zie je enkele details.
Het beeld toont een moment uit een verhaal uit de Griekse mythologie waarin Amor, de god van de liefde, zojuist het meisje Psyche wakker heeft gekust. Het beeld staat symbool voor ware liefde.
Het beeld is gehakt uit het harde gesteente marmer en daarna geschuurd. Op figuur 5 zie je het hakken in marmer.

Vraag 28 3 punten
Bekijk afbeelding 17, 18 en 19.
Het kunstwerk verbeeldt een intiem moment tussen Amor en Psyche. → Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je dit kunt zien.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − Ze kijken elkaar aan.
− Ze omhelzen elkaar (innig). − Hij houdt haar borst vast. − Ze lijken elkaar bijna te zoenen. − Hij knielt voor haar. − Zij reikt naar hem uit.
per juist aspect (1)
Vraag 29 3 punten
Bekijk afbeelding 17, 18 en 19.
Canova heeft Amor en Psyche zo perfect mogelijk verbeeld. → Benoem drie kenmerken waaraan je dit kunt zien.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken:
− De huid van Amor en Psyche is glad / strak / glimmend. − Amor en Psyche zijn perfect geproportioneerd.
− De verhoudingen van de lichamen van Amor en Psyche zijn klassiek. − De houdingen van Amor en Psyche sluiten perfect op elkaar aan.
per juist kenmerk (1)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De Amerikaanse fotograaf Steven Meisel maakte voor het modehuis Versace een reclamefoto voor het parfum Eros Flame.
Op afbeelding 20 zie je deze reclamefoto met de modellen Salomon Diaz en Gigi Hadid.
Vraag 31 3 punten
Bekijk afbeelding 20.
De reclamefoto heeft een chique uitstraling.
→ Benoem drie kenmerken die deze chique uitstraling benadrukken.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken:
− gouden kledingstuk van de vrouw − veel verschillende, gouden details in het kleed − licht, er zijn veel glimmende details − sokkel (van marmer)
− plaatsing op sokkel − perfect haar en perfecte make-up − namen gebeiteld in marmer − verwijzing naar de klassieken
per juist kenmerk (1)
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 20.
Ondanks het kleine formaat valt het parfumflesje op. → Leg dit uit aan de hand van kleur en compositie / ordening.

Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
- kleur: Kleurcontrast: rood steekt af tegen kleuren in omgeving. (1)
- compositie / ordening (een van de volgende): (1)
− Flesje staat centraal in beeld. − driehoekcompositie: flesje - man - vrouw − De diagonale lijnen komen uit bij het flesje. − Het flesje is omsloten (door armen / lichaam).
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 20.
→ Vul in elke zin het juiste begrip aan. Kies uit onderstaande begrippen. Er blijven twee begrippen over.
Bekijk het antwoord
- 1 esthetische (1)
- 2 wervende (1)
2026, tijdvak 2: De kus
Opgavetekst
In 1880 kreeg de Franse kunstenaar Auguste Rodin de opdracht om de toegang voor een nieuw museum te ontwerpen. Hij noemde het De poorten van de hel. Een onderdeel van dit kunstwerk is een verliefd paar.
Op figuur 1 zie je een bronzen versie van De poorten van de hel met rechts onderaan het verliefde paar. Je ziet dit paar ook op afbeelding 1.

Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1.
Het paar is verliefd op elkaar.
→ Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je dit kunt zien.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling:
− De gezichten zijn dicht bij elkaar.
− De lichamen zijn dicht bij elkaar. / Ze lijken in elkaar verstrengeld. − Ze wenden hun gezichten naar elkaar./ Ze kijken naar elkaar. − De vrouw heeft haar hoofd in de hand van de man gelegd. − De man streelt de hand van de vrouw.
− Het lijkt alsof ze hun ogen gesloten en monden (licht) geopend hebben. / Ze kussen bijna.
per juist aspect (1)
Uiteindelijk vond Rodin een liefdespaar niet passen in een poort die de hel verbeeldt. In 1886 besloot hij om van het liefdespaar ook een levensgroot, vrijstaand beeld te maken.
Op afbeelding 2a t/m d zie je meerdere aanzichten van dit beeld, De Kus.
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1 en afbeelding 2a t/m d.
→ Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn.
Bekijk het antwoord
1 juist 2 juist 3 onjuist
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Om naar aanleiding van het reliëf een vrijstaand beeld te maken: 1 ontwierp Rodin meerdere aanzichten voor het beeld. 2 voegde Rodin een sokkel toe aan het liefdespaar. 3 hakte Rodin het reliëf steeds verder uit tot het beeld ontstond.
Vraag 3 1 punt
Bekijk afbeelding 2a t/m d.
Rodin nodigt de beschouwer uit om het beeld van meerdere kanten te bekijken.
→ Leg uit op welke manier Rodin dit doet.
Bekijk het antwoord
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Rodin maakte het beeld zodanig dat:
− de beschouwer het beeld van meerdere kanten moet bekijken om alle details te kunnen zien / niet elk detail zichtbaar is vanuit hetzelfde standpunt.
− het aan alle kanten verschillend is.
Een ander beroemd kunstwerk waarbij de maker zich laat inspireren door de liefde, is het schilderij De kus van de Oostenrijkse kunstenaar Gustav Klimt.
In dit schilderij uit 1908 verwerkte Klimt het materiaal bladgoud.
Op afbeelding 3a zie je De kus van Klimt, afbeelding 3b is een detail.
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 3a en 3b.
Het schilderij heeft een decoratief karakter.
→ Noem, behalve het kleurrijke karakter, nog drie decoratieve elementen van het schilderij.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste elementen:
− het (vele) gebruik van het materiaal bladgoud / het glanzende of schitterende van het bladgoud − de (vele) bloemen (in het bloembed / in haar haar) − de (verschillende) patronen (op de mantels) − de (vele) blaadjes (in zijn haar, over haar voeten)
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Vraag 6 3 punten
Bekijk afbeelding 3a en 3b.
Het liefdespaar lijkt een geheel, toch zijn er ook contrasten zichtbaar tussen de man en de vrouw.
→ Noem drie van deze contrasten.

Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste contrasten:
| man | vrouw |
|---|---|
| gezicht nauwelijks zichtbaar / naar de vrouw gericht | gezicht is zichtbaar / naar de beschouwer gericht |
| de vormen op zijn mantel zijn geometrisch / vierkant / rechthoekig | de bloemen op haar mantel zijn rond / ovaal |
| zwart, wit en grijs in decoratie op zijn mantel | verzadigde kleuren in decoratie op haar mantel |
| meer donkere huidskleur | (opvallend) lichte huidskleur |
| donkere haarkleur | roodbruine / lichte haarkleur |
| alleen achterhoofd en handen goed zichtbaar | voeten, arm, hoofd, schouder en handen zichtbaar |
| handen grof weergegeven | (gezicht en) handen verfijnd weergegeven |
| groot postuur | klein postuur |
| staand | knielend |
| minder gedetailleerd | meer gedetailleerd |
per juist contrast (1)
2026, tijdvak 2: Een droompaar
Opgavetekst
Kunstenaar Leonora Carrington werd geboren in Engeland. Toen ze 19 jaar was, zag ze een kunstwerk dat grote indruk op haar maakte. Het is in 1924 gemaakt door de Duitse kunstenaar Max Ernst. Je ziet dit kunstwerk op afbeelding 6.
Het werk van Ernst behoort tot het surrealisme, een kunststroming uit het begin van de twintigste eeuw waarin kunstenaars zich onder andere lieten inspireren door dromen.
Carrington kwam uit een rijke familie en haar ouders hoopten dat ze zou trouwen met een rijke man. Zij zag dit niet zitten. Ze wilde vrij zijn en vluchtte van huis, want ze wilde liever kunstenaar worden. Voor Carrington was het surrealisme een perfecte manier om weg te dromen.
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 6.
Carrington was onder de indruk van dit kunstwerk. Je zou kunnen zeggen dat ze haar eigen wens om te vluchten uit haar situatie, terugzag in dit kunstwerk.
→ Noem twee aspecten van de voorstelling waarin je het vluchten terugziet in dit kunstwerk.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
− Een vrouw lijkt weg te rennen.
− Een man, met kind in de hand, lijkt te vluchten via het dak. − Het hekje staat open, je kunt daar het beeld uit vluchten. − Een nachtegaal / vogel vliegt weg.
per juist antwoord (1)
Vraag 10 2 punten
Bekijk afbeelding 6.
Ernst verbeeldt ruimte op twee manieren, zowel tweedimensionaal als driedimensionaal.
→ Geef van beide manieren een voorbeeld.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
- tweedimensionaal (een van de volgende): (1)
− Hij schildert (de lucht) door op de lijst (waardoor de ruimte groter lijkt).
− groot voor - klein achter − lijnperspectief − atmosferisch perspectief
- driedimensionaal (een van de volgende): (1)
− Hij bevestigt andere (ruimtelijke) objecten op het paneel (huisje / knop / hekje).
− Hij laat objecten (knop, hekje) de lijst overlappen. − Hij schildert (de lucht) door op de lijst (die reliëf bezit).
In 1937 ontmoetten Carrington en Ernst elkaar, kregen een relatie en gingen in Parijs wonen.
Carrington en Ernst maakten veel kunstwerken, waarbij ze elkaar inspireerden. In 1937 maakte Carrington het surrealistische zelfportret dat je ziet op afbeelding 7.
Vraag 11 3 punten
Bekijk afbeelding 7.
Het schilderij is vervreemdend.
→ Noem drie kenmerken die vervreemdend zijn.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken: − het zwevende (hobbel)paard bij de muur − De hyena loopt los. / in huis.
− Het paard op de achtergrond ziet er sprookjesachtig uit. − de scheve / weinig realistische ruimte / kamer − de platte / vlakke muren (vensterbank / diepte ontbreekt) / De muur heeft geen dikte.
− Carrington is erg groot ten opzichte van de stoel. − de drie tepels van de hyena, zo op een rijtje weergegeven − de 'vlek' op de vloer links onderaan − incorrect weergegeven schaduwen − De hyena is vreemd. / 'kijkt' de beschouwer aan. / heeft een rare houding.
per juist kenmerk (1)
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 7.
Het contrast tussen de binnen- en buitenruimte in het schilderij verbeeldt Carringtons verlangen naar vrijheid.
→ Geef twee voorbeelden uit de buitenruimte waarmee Carrington het verlangen naar vrijheid verbeeldt.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
− het galopperende paard dat vrij rondrent − De natuur die haar een gevoel van vrijheid kan geven.
− de onbegrensde buitenruimte, waar je kunt gaan en staan waar je wilt
per juist antwoord (1)
2026, tijdvak 2: Liefde voor de papierlozen
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries werkt sinds 2013 aan het project dat hij Een Papieren Monument voor de Papierlozen noemt. Hij doet dat samen met meerdere kunstenaars en We Are Here, een groep mensen zonder geldige verblijfsvergunning, ook wel de 'papierlozen' genoemd.
De kunstenaars maakten meer dan 60 portretten van deze mensen zonder officiële papieren, zoals een verblijfsvergunning. Met deze kunstwerken wordt aandacht gevraagd voor deze groep.
Op afbeelding 10 en 11 zie je twee portretten uit deze serie. Op afbeelding 12 a t/m f zie je er nog zes.
Vraag 16 1 punt
Bekijk afbeelding 10.
In dit portret is sprake van een suggestie van plasticiteit. → Beschrijf op welke manier plasticiteit is gesuggereerd.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− Er is een suggestie van plasticiteit door licht en donker: sommige plekken zijn in meer of mindere mate gearceerd, andere plekken zijn helemaal zwart of helemaal wit gelaten.
− De plasticiteit van het gezicht wordt gesuggereerd door de lijnen en vlakken die de rondingen van het gezicht volgen.
Vraag 21 3 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 12a t/m f.
De werken vormen een serie.
→ Noem drie kenmerken waardoor deze werken een serie vormen.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste kenmerken:
Alle werken
− zijn portretten (van mensen zonder papieren). − bestaan uit een close-up. / hebben eenzelfde uitsnede. − zijn in zwart en wit.
− hebben eenzelfde licht-donkercontrast.
− zijn door middel van een houtsnede / druktechniek gemaakt. − hebben een nagenoeg gelijke maatvoering.
− zijn staand.
− zijn (nagenoeg) 'en face' weergegeven.
− zijn onderdeel van hetzelfde project (met eenzelfde titel).
per juist kenmerk (1)
2026, tijdvak 2: Met een gouden randje
Opgavetekst
Op afbeelding 15 zie je een theekom uit Korea die rond de zeventiende eeuw werd gemaakt. De kom heeft enkele oude, gouden reparaties.
De techniek waarmee de theekom is gerepareerd, wordt kintsugi genoemd. Deze traditionele techniek is ontwikkeld in Japan en later verspreid over andere Aziatische landen. Het woord kintsugi betekent 'gouden reparatie'. Met deze techniek repareert men gebroken keramiek met een soort lijmlak die is vermengd met goud.
Vraag 33 2 punten
Bekijk afbeelding 16.
→ Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn:
1 De beelden hebben een traditionele vorm.
2 De beelden hebben een organische vorm.
3 De beelden zijn ready-mades.
Bekijk het antwoord
1 onjuist 2 juist 3 onjuist
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Op afbeelding 17 en 18 is een installatie te zien van Yeesookyung, die bij dezelfde serie Translated Vase hoort. Ook hier gebruikte ze de kintsugitechniek.
Het werk op afbeelding 17 en 18 is gemaakt in 2012 en tentoongesteld in een museum in Zuid-Korea.
Vraag 34 3 punten
Vergelijk afbeelding 16 met afbeelding 17 en 18.
De beide versies van Translated Vase zijn verschillend tentoongesteld. → Noem drie verschillen in de manier van tentoonstellen.

Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste verschillen:
| afbeelding 16 | afbeelding 17 en 18 |
|---|---|
| tentoongesteld in een gedecoreerde ruimte | tentoongesteld in een witte ruimte |
| tentoongesteld elk op eigen sokkel | voorwerpen gezamenlijk op grote tafel tentoongesteld |
| geen goed zichtbare lichtbron | een enorme lichtbak boven installatie |
| als uniek object tentoongesteld | als verzameling neergelegd |
| tentoongesteld in een klassiek ingerichte ruimte | tentoongesteld in een moderne, strakke ruimte |
per juist verschil (1)
2025, tijdvak 1: Groots
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schilderij De Nachtwacht van Rembrandt, zoals het nu hangt: kleiner dan het origineel, want aan alle kanten is doek afgesneden, vooral links. Een groep schutters in een donkere ruimte, met het licht van linksboven. De twee mannen op de voorgrond in het midden vallen het meest op: ze zijn groot weergegeven en sterk belicht.
Vraag 1 3 punten
De personen op De Nachtwacht lijken niet te poseren.
Bekijk afbeelding 1.
Geef drie kenmerken van de personen waardoor ze niet lijken te poseren.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist kenmerk waardoor de personen niet lijken te poseren (zie de voorbeelden in de aiContext) (1p)
- Noemt een tweede juist kenmerk waardoor de personen niet lijken te poseren (zie de voorbeelden in de aiContext) (1p)
- Noemt een derde juist kenmerk waardoor de personen niet lijken te poseren (zie de voorbeelden in de aiContext) (1p)
Per juist kenmerk 1 punt, maximaal drie kenmerken beoordelen. Voorbeelden van juiste kenmerken: ze staan in houdingen die niet (makkelijk) lang zijn vol te houden; iemand houdt een arm voor het gezicht van een ander; sommigen zijn nog met iets anders bezig; ze staan weggedraaid van de beschouwer; ze kijken de beschouwer niet aan.
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1.
Rembrandt plaatste twee mannen op de voorgrond waardoor ze opvallen.
Noem nog twee aspecten van de vormgeving waardoor deze mannen opvallen. Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist aspect van de vormgeving met de juiste uitleg waardoor de mannen opvallen (1p)
- Noemt een tweede juist aspect van de vormgeving met de juiste uitleg waardoor de mannen opvallen (1p)
Per juist aspect in combinatie met de juiste uitleg 1 punt. Voorbeelden: ordening/compositie: ze staan in het midden, centraal geplaatst; vorm: ze zijn groter weergegeven; licht: ze staan in licht dat van (links)boven komt, ze lijken uitgelicht vanaf (links)boven; ruimte: ze worden nauwelijks overlapt; hanteringswijze: ze worden gedetailleerder weergegeven. Een aspect zonder juiste uitleg telt niet mee.
Afbeelding 2

Kopie van De Nachtwacht door Gerrit Lundens, rond 1648. Hiermee is te zien hoe het schilderij er oorspronkelijk uitzag. Links is meer van de groep te zien, onder andere een trommel op de voorgrond.
Vraag 4 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 2.
Door delen van het schilderij af te snijden veranderde de compositie. De twee mannen op de voorgrond worden nóg meer benadrukt.
Leg uit waardoor dit effect ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de twee mannen meer nadruk krijgen doordat ze nu centraler in het geheel staan of verder op de voorgrond (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: deze twee mannen krijgen meer nadruk, want ze staan nu centraler in het geheel; of: ze staan nog verder op de voorgrond.
Vraag 6 3 punten
Bekijk afbeelding 3.
De Nachtwacht valt op in de Eregalerij.
Geef drie argumenten waardoor De Nachtwacht opvalt in de Eregalerij.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument waardoor De Nachtwacht opvalt in de Eregalerij (1p)
- Geeft een tweede juist argument waardoor De Nachtwacht opvalt in de Eregalerij (1p)
- Geeft een derde juist argument waardoor De Nachtwacht opvalt in de Eregalerij (1p)
Per juist argument 1 punt. Voorbeelden: door de grootte van het werk / het is het grootste schilderij; door de plaats aan het einde van de Eregalerij / het is het sluitstuk van de Eregalerij; het hangt in het licht: de zaal achteraan lijkt lichter dan de hal; de Eregalerij heeft aan het einde een doorgang die De Nachtwacht als het ware omlijst.
2025, tijdvak 1: Herinneringen en gevoelens
Opgavetekst
Afbeelding 6

Foto van twee handen die een bos oude sleutels vasthouden. Aan de sleutels zit een rode draad en een sleutelhanger met een label. Om de pols zit een armband.
Vraag 11 2 punten
Bekijk afbeelding 6.
Elke sleutel die Shiota verzamelde was voor haar belangrijk.
Noem twee kenmerken van de foto op afbeelding 6 waaraan je kunt zien dat de sleutels belangrijk zijn.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist kenmerk van de foto waaraan te zien is dat de sleutels belangrijk zijn (1p)
- Noemt een tweede juist kenmerk van de foto waaraan te zien is dat de sleutels belangrijk zijn (1p)
Per juist kenmerk 1 punt. Voorbeelden: de (kom)vorm van de handen lijkt de sleutels te beschermen; de sleutels staan centraal in de compositie; de sleutels zijn goed zichtbaar, met de handen als een soort extra kader eromheen; de handen met de sleutels zijn scherp en staan op de voorgrond, terwijl de achtergrond vaag is; een sleutelhanger geeft aan dat een sleutel bij iets of iemand hoort; door het licht-donkercontrast vallen de sleutels op; de sleutels worden als het ware gepresenteerd.
Afbeelding 7

Foto van het kunstwerk The Key in the Hand van Chiharu Shiota: de ruimte is gevuld met rode draden, met aan elke draad een oude sleutel. De sleutels hangen als druppels in de lucht.
Afbeelding 8

Foto van The Key in the Hand van dichtbij: rode draden met sleutels vullen de ruimte. Op de voorgrond liggen twee roestige houten boten.
Vraag 12 3 punten
Bekijk afbeelding 7 en 8.
De sleutels en de draden in het kunstwerk lijken als een regenbui over de boten heen te vallen.
Noem drie kenmerken van het kunstwerk waardoor deze indruk gewekt wordt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist kenmerk waardoor de sleutels en draden als een regenbui lijken (1p)
- Noemt een tweede juist kenmerk waardoor de sleutels en draden als een regenbui lijken (1p)
- Noemt een derde juist kenmerk waardoor de sleutels en draden als een regenbui lijken (1p)
Per juist kenmerk 1 punt. Voorbeelden: de sleutels hangen als druppels in de lucht; de rode draden vormen een soort wolk in de ruimte; de sleutels lijken uit de draadwolk te vallen, zoals regendruppels uit wolken; de rode draden laten verschil in dichtheid zien, zoals wolken dat ook kunnen hebben; de sleutels verschillen van formaat, zoals ook druppels verschillend zijn; elke sleutel aan een draad lijkt een vallende druppel; de sleutels hangen niet allemaal op gelijke hoogte, waardoor ze net als druppels niet allemaal tegelijk uit de wolk vallen.
Vraag 13 1 punt
Bekijk afbeelding 8.
De vorm van de boten verwijst naar handen.
Geef hiervoor een argument.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument waarom de vorm van de boten naar handen verwijst (1p)
Voorbeelden van een juist argument: de bolle buitenkant verwijst naar de bolling van een hand; de langwerpige vorm is net zoals een hand die heeft; de binnenkant verwijst naar de kom van een hand.
Afbeelding 9

Foto van A Room of Memory: een grote toren van oude ramen in houten kozijnen, die naar boven toe smaller wordt, in een witte ruimte. Rechts onderaan staat een persoon, die de schaal laat zien.
Afbeelding 10

Detail van A Room of Memory: oude ramen met houten kozijnen die tegen elkaar en over elkaar zijn geplaatst. Op sommige ramen is het glas mat of vuil. Niet in elk kozijn zit glas.
Afbeelding 11

Foto van A Room of Memory vanuit een andere hoek: ramen op een grijze vloer. Tussen de ramen staat een stoel.
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 9, 10 en 11.
Je ziet dat de ramen zijn gebruikt.
Noem twee zichtbare gebruikssporen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist zichtbaar gebruiksspoor van de ramen (1p)
- Noemt een tweede juist zichtbaar gebruiksspoor van de ramen (1p)
Per juist gebruiksspoor 1 punt. Voorbeelden: slijtage / beschadiging van de verf / het hout; niet in elk raamkozijn zit (nog) glas; oude spijkergaten; op sommige ramen is iets aangebracht, waardoor het glas (deels) mat / vies / vuil is.
2025, tijdvak 1: Ervaar je maat
Opgavetekst
Afbeelding 13

Foto van Three Places: Lying, Sitting, Standing (Gormley, 1983): drie donkere loden beelden van dezelfde lichaamsafdruk. Een beeld staat rechtop, een zit en een ligt, op een houten vloer.
Vraag 20 3 punten
Bekijk afbeelding 13.
Gormley maakte afdrukken van zijn lichaam, toch kun je het kunstwerk gestileerd noemen.
Noem drie kenmerken van het kunstwerk waardoor deze indruk ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist kenmerk waardoor het kunstwerk gestileerd lijkt (1p)
- Noemt een tweede juist kenmerk waardoor het kunstwerk gestileerd lijkt (1p)
- Noemt een derde juist kenmerk waardoor het kunstwerk gestileerd lijkt (1p)
Per juist kenmerk 1 punt. Voorbeelden: er zijn weinig details in het gezicht te zien, er is geen mimiek zichtbaar; details ontbreken, zoals bijvoorbeeld kleding; armen en benen zijn 'geplakt' aan het lichaam; de vormen bestaan uit één kleur; eenzelfde textuur over het hele mensfiguur.
Afbeelding 14a

Beeld uit de serie Rooter van Gormley: een zwarte, gestileerde mensfiguur van dunne staven. De armen zijn horizontaal opzij gestrekt en het hoofd staat recht omhoog.
Afbeelding 14b

Beeld uit de serie Rooter van Gormley: een zwarte, gestileerde mensfiguur van dunne staven. De armen zijn omhoog gestrekt en de benen staan wijd uit elkaar.
Afbeelding 14c

Beeld uit de serie Rooter van Gormley: een zwarte, gestileerde mensfiguur van dunne staven. Het lichaam is laag, het hoofd hangt voorover, de armen hangen dicht langs het lichaam en de benen staan dicht bij elkaar.
Vraag 23 3 punten
Bekijk afbeelding 14a, 14b en 14c.
Er zijn menselijke emoties in de beelden te herkennen.
Noem voor ieder beeld een bijpassende emotie en beschrijf hoe deze te zien is in de houding van de beelden.
Bekijk het antwoord
- Beeld 14a: een juiste emotie met de bijpassende houding (armen opzij, hoofd opgeheven) (1p)
- Beeld 14b: een juiste emotie met de bijpassende houding (armen omhoog, hoofd opgeheven) (1p)
- Beeld 14c: een juiste emotie met de bijpassende houding (armen laag tegen het lichaam, hoofd voorovergebogen, benen dichter bij elkaar) (1p)
Per beeld 1 punt, als zowel de emotie als de bijbehorende houding juist zijn beschreven. 14a: vragend / verbaasd, armen opzij, hoofd opgeheven. 14b: blij / vrolijk / vreugde / feestvierend / opwinding, of bang / verschrikt / angstig, of boos / gefrustreerd; armen omhoog, hoofd opgeheven. 14c: verdrietig / bedroefd / gedeprimeerd / onzeker / angstig / somber; armen laag tegen het lichaam aan, hoofd voorovergebogen, benen dichter bij elkaar.
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 14a, 14b en 14c.
Gormley heeft zich voor deze serie beelden laten inspireren door wortels van planten.
Leg dit uit aan de hand van twee kenmerken.
Bekijk het antwoord
- Legt met een juist kenmerk van de vormen van het lichaam uit dat de beelden op wortels lijken (1p)
- Legt met een tweede juist kenmerk van de vormen van het lichaam uit dat de beelden op wortels lijken (1p)
Per juist kenmerk 1 punt. Voorbeelden: de vormen van het lichaam gaan van dik naar dun, net zoals de manier waarop wortels zich vormen; de vormen verspringen en vertakken, zoals ook wortels dat doen; de vormen kronkelen, zoals ook wortels dat doen.
2025, tijdvak 1: Eigen maat
Opgavetekst
Afbeelding 20

Foto van Kenilworth AM1 van Grayson Perry (2010): een motorfiets die helemaal is bewerkt, met roze, blauwe, gele en oranje versieringen. Het zadel, het stuur, de spatborden en het voorlicht zijn gedecoreerd. Achterop staat een vitrine met een teddybeer. Perry zit op de motor in een kleurrijk pak.
Vraag 30 2 punten
Bekijk afbeelding 20.
Perry heeft de gehele motor bewerkt waardoor deze opvalt.
Noem drie kenmerken van de motor waardoor deze opvalt.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste kenmerken van de motor waardoor deze opvalt (2 punten bij drie juiste, 1 punt bij twee juiste) (2p)
Indien drie kenmerken juist: 2 punten. Indien twee kenmerken juist: 1 punt. Indien minder dan twee kenmerken juist: 0 punten. Voorbeelden van juiste kenmerken: de motor is geschilderd in de kleuren roze, blauw, geel, oranje/rood; de helderwitte velgen; de vrij gesloten spaken / velgen; de blauwe spaken / velgen; de gedecoreerde spatborden; het gedecoreerde zadel; het gedecoreerde stuur; het gedecoreerde voorlicht; de gedecoreerde kilometerteller; de gedecoreerde achterdrager met huisje voor zijn teddybeer; de decoratie op de verbrandingsmotor; een embleem / beeldje op de voorkant; de aangepaste pedaal; het verlengde karakter van de motor (aanvulling op het correctievoorschrift).
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 20.
Het pak dat Perry draagt heeft hij speciaal voor dit project ontworpen.
Noem twee kenmerken van het pak die je ook ziet in de motor.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist kenmerk van het pak dat ook in de motor te zien is (1p)
- Noemt een tweede juist kenmerk van het pak dat ook in de motor te zien is (1p)
Per juist kenmerk 1 punt. Voorbeelden: egale kleurvlakken; de kleurvlakken lijken afgezet met lijnen en/of schubrandjes; de kleurvlakken contrasteren; gebruik van een hartvorm.
Afbeelding 21

Foto van Claire (Grayson Perry als vrouw): een geel-oranje jurk met grote schoudervullingen en pofmouwen, een blauwe rok, oranje kousen, paarse hoge zolen en een klein hoedje. Ze houdt een klein blauw tasje vast.
Vraag 33 2 punten
Bekijk afbeelding 21.
In deze kleurrijke outfit voor Claire zijn de maatverhoudingen opvallend.
Geef hiervan twee voorbeelden.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist voorbeeld van een opvallende maatverhouding in de outfit (1p)
- Geeft een tweede juist voorbeeld van een opvallende maatverhouding in de outfit (1p)
Per juist voorbeeld 1 punt. Voorbeelden: de grote schoudervullingen / pofmouwen; het kleine hoedje; de hoge / dikke zolen / plateauzolen; het kleine tasje.
Afbeelding 22

Vaas van Grayson Perry, What's not to like? (2006). De vorm is traditioneel: een ronde buik met een hals en een deksel. De decoratie bestaat uit veel losse voorstellingen die lukraak en over elkaar heen zijn geplaatst. Op het deksel zit een goudkleurige beer.
Vraag 34 2 punten
Bekijk afbeelding 22.
De vorm van de vaas is traditioneel maar de decoratie is vooral hedendaags.
Noem twee van deze hedendaagse elementen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist hedendaags element uit de decoratie van de vaas (1p)
- Noemt een tweede juist hedendaags element uit de decoratie van de vaas (1p)
Per juist element 1 punt. Voorbeelden: een (Nike)sportschoen; een handtas; een mobiele telefoon; een winkeltasje; een auto; een iPod; een (goudkleurige) beer op de deksel.
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 22.
De decoratie op de vaas lijkt op een collage.
Leg dit uit aan de hand van twee kenmerken van de decoratie.
Bekijk het antwoord
- Legt met een juist kenmerk van de decoratie uit waarom de decoratie op een collage lijkt (1p)
- Legt met een tweede juist kenmerk van de decoratie uit waarom de decoratie op een collage lijkt (1p)
Per juist antwoord 1 punt. Voorbeelden: de voorstellingen lijken lukraak geplaatst te zijn; de voorstellingen zijn over elkaar heen geplaatst; diversiteit aan voorstellingen (op de vaas); de verhoudingen lijken niet overal te kloppen ten opzichte van elkaar; de decoratie bestaat uit bij elkaar geplaatste losse onderdelen.
Afbeelding 23

Wandkleed Expulsion from Number 8, Eden Close (2012) van Grayson Perry, uit de reeks over Tim. Het wandkleed is in twee helften te splitsen. Links zijn de kleuren overwegend blauw, groen en paars, en donkerder. Rechts zijn ze overwegend rood, oranje en geel, en lichter. Het toont Tim die na een ruzie thuis op bezoek gaat bij zijn schoonouders.
Vraag 36 1 punt
Bekijk afbeelding 23.
De afbeelding op het wandkleed is op te splitsen in twee helften.
Leg dit uit aan de hand van een kleurcontrast.
Bekijk het antwoord
- Legt met een juist kleurcontrast uit hoe de twee helften van het wandkleed van elkaar verschillen (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer het kleurcontrast ook juist is uitgelegd. Voorbeelden van een juist en volledig antwoord: warm-koudcontrast: linkerhelft overwegend koude kleuren / blauwtinten, rechterhelft overwegend warme kleuren / rood, oranje, geel. Lichtdonkercontrast: linkerhelft overwegend donkere kleuren, rechterhelft overwegend lichte kleuren. Kwaliteitscontrast: linkerhelft kleuren verzadigd, rechterhelft kleuren minder verzadigd. Complementair kleurcontrast: groene kleuren tegenover rode kleuren; paarse kleuren tegenover gele kleuren; blauwe kleuren tegenover oranje kleuren.
2025, tijdvak 2: Op maat gemaakt
Opgavetekst
Afbeelding 1

Fresco De School van Athene van Rafael (rond 1510). Een boogvormige wand met een meanderpatroon langs de boog. Onder de boog een zuilengalerij met nissen en beelden. Een grote groep mannen en vrouwen in klassieke gewaden staat en zit verspreid op trappen en vloeren; in het midden een groep op een trap. Op de achtergrond een lichte opening.
Afbeelding 2

Foto van de zaal in het paleis van de paus waar het fresco De School van Athene te zien is. Op de boogvormige wand en het gewelf zijn fresco's met groepen figuren in klassieke kleding te zien. Onder de fresco's lange panelen met reliëfs. De vloer heeft een grote, ingewikkelde cirkelvormige versiering.
Vraag 2 3 punten
De Italiaanse kunstenaar Rafael schilderde rond 1510 het fresco De School van Athene. Het fresco werd ontworpen voor de boogvormige wand in een kamer van het paleis van de paus; afbeelding 2 toont die kamer. Bekijk afbeelding 1 en 2. In het fresco is sprake van ruimtesuggestie. Noem drie manieren van ruimtesuggestie en leg uit waar dat zichtbaar is in het fresco.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie manieren van ruimtesuggestie en legt bij elke manier uit waar die in het fresco zichtbaar is. Voorbeelden van manieren met uitleg: lijnperspectief (alle lijnen lopen naar één punt op de horizon, achter de twee middelste figuren); overlapping (figuren staan deels achter elkaar, de achterste lijkt verder weg); groot voor - klein achter (de figuren vooraan zijn groter afgebeeld); verkorting (zichtbaar bij armen of benen, zoals het bovenbeen van de zittende man vooraan of de wijzende hand van de man middenachter); repoussoir (de boog als omlijsting plaatst de voorstelling iets naar de achtergrond); licht/schaduwwerking (hierdoor ontstaat plasticiteit in de hele voorstelling); kleurperspectief (het blauw in de lucht is vooraan helderder dan verder weg); atmosferisch perspectief (meer achteraan zijn kleuren en vormen vager). (3p)
Tel alleen de eerste drie antwoorden. Per juiste manier in combinatie met een juiste uitleg 1 punt; maximaal 3 punten.
Vraag 3 1 punt
De Italiaanse kunstenaar Rafael schilderde rond 1510 het fresco De School van Athene. Het fresco werd ontworpen voor de boogvormige wand in een kamer van het paleis van de paus; afbeelding 2 toont die kamer. Bekijk afbeelding 1 en 2. De ruimtesuggestie in het fresco heeft effect op de manier waarop de beschouwer de ruimte in de paleiskamer beleeft. Leg uit op welke manier Rafael dit effect bereikte.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de paleiskamer groter lijkt doordat het uitzicht vrij realistisch is geschilderd op het fresco, alsof de kamer daar doorloopt. (1p)
Figuur 1

Foto van de ruimte in het museum zonder het werk van Kruger: witte wanden, een grijze vloer, hoge ramen en een lichtschacht. Aan de achterwand een langwerpig donker kunstwerk; links op de wand een klein donker werk. Rechts een glazen balustrade.
Afbeelding 3

Foto van een witte museumzaal met hoge wanden. Op de wanden, de vloer en het plafond is het werk van Barbara Kruger aangebracht: grote zwart-witte blokletterteksten en ovale tekstvakken met de woorden YOU en I MEAN ME. I MEAN YOU, met groene letters voor ME. De letters volgen de ruimte: ze lopen tot het plafond en over de vloer.
Vraag 5 2 punten
De Amerikaanse kunstenaar Barbara Kruger maakt ook kunstwerken op maat. Van 2022 tot begin 2023 was het werk Thinking of You. I Mean Me. I Mean You te zien in het Museum of Modern Art in New York. Kruger ontwierp het werk digitaal, zodat het in de ruimte paste; daarna werd het op stickerrollen gedrukt en opgeplakt. Bekijk figuur 1 en afbeelding 3. Noem twee kenmerken waaraan te zien is dat het kunstwerk van Kruger maatwerk is voor de ruimte in het museum.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste kenmerken waaraan te zien is dat het werk op maat is voor de ruimte. Voorbeelden: de woorden passen precies tussen het begin en het einde van een muur, vloer of balkon; er passen meerdere tekstbanen precies naast en/of onder elkaar; de cirkels en smileys passen precies op de geplaatste stukken muur; ook al zijn alle muren bedekt, de teksten zijn leesbaar. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Afbeelding 4

Hetzelfde werk van Barbara Kruger als afbeelding 3, van dichterbij gefotografeerd. Op de vloer en tegen de wanden lopen bezoekers. Ze lijken klein ten opzichte van de grote letters en de ovale tekstvakken met YOU.
Vraag 6 2 punten
Barbara Kruger maakte het werk Thinking of You. I Mean Me. I Mean You op maat voor de ruimte van een museum. Bekijk afbeelding 4. Een bezoeker voelde zich klein en overweldigd in de tentoonstelling. Noem twee kenmerken van het kunstwerk waardoor deze ervaring mogelijk ontstond.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste kenmerken van het kunstwerk waardoor de bezoeker zich klein en overweldigd voelt. Voorbeelden: je wordt grotendeels omringd door tekst op muren, vloer en plafond; het grote formaat van de letters (hoger dan een mens); de grote hoeveelheid letters; de letters lopen door tot het hoge plafond; de schreeuwerige letters en teksten, het sterke zwart-witcontrast. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Vraag 7 2 punten
Bekijk afbeelding 3 en 4. De letters in het kunstwerk zijn tweedimensionaal, toch lijken de ovale delen met de grote letters YOU los van de muur te staan. Leg aan de hand van twee kenmerken van deze ovale delen uit waardoor er sprake is van een ruimtewerking.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee kenmerken van de ovale delen die een ruimtewerking geven, en legt bij elk uit waardoor het ruimtelijk lijkt. Voorbeelden: er is een suggestie van schaduw achter het ovaal, waardoor het los lijkt van de wand; de letters in het ovaal zijn perspectivisch getekend, waardoor een bolling wordt gesuggereerd; het ovale vlak overlapt de tekst op de achtergrond, waardoor er diepte ontstaat; de dikke zwarte vlakken of lijnen om het ovaal suggereren dat het naar voren uitsteekt. (2p)
Per juist kenmerk in combinatie met de uitleg 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
2025, tijdvak 2: Bouwen op maat
Opgavetekst
Afbeelding 5

Digitale weergave van het leven in een Barba-huis. De wanden zijn van een lichtgrijs, transparant ogend materiaal met gebogen, bolle vormen. Oranje figuren van mensen zitten, staan, klimmen en zwemmen in en op de wanden. Onderin een turquoise waterholte met mensen die zwemmen of liggen.
Vraag 10 3 punten
Het Nederlandse architectenteam The Why Factory bedacht het materiaal Barba, waarmee huizen met flexibele wanden gebouwd kunnen worden. Barba is een denkbeeldige oplossing en nog geen werkelijkheid. Bekijk afbeelding 5. Wonen in Barba heeft een vreemd karakter. Noem drie kenmerken van het ontwerp die vreemd zijn.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie kenmerken van het ontwerp die vreemd zijn. Voorbeelden: de wanden zijn niet recht maar hebben allerlei (ronde) vormen, ze zijn gebogen of flexibel; de wanden vormen zich tot stoelen of tafels; de wanden zijn transparant; er lijken bomen door de wanden te groeien, de bomen zijn volledig wit; de mensen zijn geel; de ruimtes zijn niet ingericht; er zijn geen deuren, ramen of iets dergelijks; er is voornamelijk vermaak zichtbaar, er worden geen huishoudelijke activiteiten getoond; er zijn geen transportruimtes; het gebouw heeft geen vaste structuur maar past zich steeds aan nieuwe gebruikers of situaties aan. (3p)
Per juist kenmerk 1 punt; alleen de eerste drie tellen.
Afbeelding 6

Digitale ontwerptekening van een w(Ego)-huis als doorsnede. De kamers staan in een raster en hebben elk een eigen kleur en inrichting (keuken, bank, bed, badkamer, trap). Mensen zijn als zwarte silhouetten in de kamers te zien.
Vraag 13 1 punt
Bij het project w(Ego) mochten bewoners een eigen huis ontwerpen. Een computerspel zet hun wensen om in een ontwerp; de buitenmuren van een w(Ego)-huis staan vast. Bekijk afbeelding 6. In w(Ego) heeft ieders woonwens effect op de ruimte van een ander. Noem een kenmerk van w(Ego) waaraan je dat kunt zien.
Bekijk het antwoord
- Noemt een kenmerk van het w(Ego)-ontwerp waaraan te zien is dat de woonwens van een bewoner de ruimte van een ander beïnvloedt. Voorbeelden: wensen over de grootte (als de ene bewoner een klein huis wil, kan een ander groter gaan wonen); wensen over de vorm (als de ene ruimte smal en hoog wordt, kan de andere ruimte meer breedte hebben). (1p)
Afbeelding 7

Foto van een w(Ego)-huis op een plein in het centrum van een stad. Het huis bestaat uit gekleurde kamers op verschillende hoogten, in groen, geel, roze, paars en blauw. Er zijn open en gesloten delen en verspringende lagen. In de kamers zijn mensen te zien. Om het plein staan traditionele bakstenen gebouwen met schuine daken.
Vraag 16 2 punten
Het w(Ego)-huis is in 2017 in Eindhoven op een plein in het centrum te bezoeken geweest. Bekijk afbeelding 7. Het w(Ego)-huis valt op in zijn omgeving. Noem vier verschillen tussen het w(Ego)-huis en de huizen in de omgeving.
Bekijk het antwoord
- Noemt vier juiste en volledige verschillen tussen het w(Ego)-huis en de huizen in de omgeving. Voorbeelden: veel verschillende kleuren tegenover weinig verschillende kleuren in de omgeving; felle kleuren tegenover rustige kleuren; (deels) open vormen tegenover volledig gesloten vormen; midden op een plein geplaatst tegenover om het plein heen geplaatst; plat dak tegenover traditionele daken; vrijstaand tegenover geschakeld; verspringende lagen tegenover gelijkliggende verdiepingen. (2p)
Vier juiste en volledige verschillen 2 punten; drie juiste en volledige verschillen 1 punt; minder dan drie 0 punten. In het examen staat 'figuur 7'; hiermee is afbeelding 7 bedoeld.
2025, tijdvak 2: Groots verpakt
Opgavetekst
Afbeelding 8

Foto van de Venetiaanse poort in Milaan voordat Mahama zijn werk maakte. Een neoclassicistische poort met twee gebouwen met zuilen, een kroonlijst en een platte bekroning. Op de achtergrond een plein met verkeer.
Afbeelding 9

Foto van de poort met de installatie A Friend. Beide gebouwen zijn bedekt met lappen van bruine jutezakken. De vorm van de poort met zuilen en daklijsten blijft herkenbaar.
Afbeelding 10

Luchtfoto van de twee gebouwen van de poort, volledig ingepakt in grijsbruine jutezakken. Op het kruispunt zebrapaden, verkeerslichten en auto's. Om het gebouw heen staan andere gebouwen.
Vraag 18 2 punten
De Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama kreeg in 2019 de opdracht om een kunstwerk te maken voor de Venetiaanse poort in Milaan (afbeelding 8). Hij maakte de installatie A Friend (afbeelding 9 en 10). Bekijk afbeelding 8, 9 en 10. De Venetiaanse poort blijft ondanks Mahama's toevoeging herkenbaar. Leg aan de hand van de aspecten vorm en kleur uit hoe deze aspecten hieraan bijdragen.
Bekijk het antwoord
- Legt met het aspect vorm uit dat de basisvorm van het gebouw herkenbaar blijft, doordat de doeken of lappen eromheen gedrapeerd zijn. (1p)
- Legt met het aspect kleur uit dat A Friend is gemaakt van doeken of lappen in dezelfde tinten als de steensoort van de poort. (1p)
Afbeelding 11

Detail van de bekleding van A Friend: vlakken van jutezakken die naast en over elkaar zijn genaaid. De zakken hebben teksten, gaten, scheuren, rafels, vlekken en verkleuringen. Op de achtergrond voetgangers en fietsers op straat.
Vraag 20 2 punten
Mahama werkt al vanaf 2011 met jutezakken die aan elkaar genaaid worden. A Friend is voornamelijk gemaakt van jutezakken. Bekijk afbeelding 11. De jutezakken hebben gebruikssporen. Noem drie kenmerken van deze gebruikssporen.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie kenmerken van gebruikssporen op de jutezakken. Voorbeelden: gaten; sporen van herstel; teksten in flarden; scheuren of rafels; vlekken; verkleuring of verwering. (2p)
Drie juiste gebruikssporen 2 punten; twee juiste 1 punt; minder dan twee 0 punten. Tel alleen de eerste drie.
2025, tijdvak 2: Eigen karakter
Opgavetekst
Afbeelding 14

Foto van de presentatie van My Paper Crown tijdens de Amsterdam Fashion Week van 2017. Op een podium lopen modellen. Links een model in een rode, wijde jurk met een groot, cartoonachtig gezicht en een bloem in de hand. Rechts een model in een kleurrijk, geometrisch gepatroneerd gewaad. Op de achtergrond een blauwe wand met gele sterren. Op de voorgrond zit een man op een hoop geel, rond materiaal.
Vraag 26 3 punten
De Nederlandse modeontwerper Bas Kosters brengt sinds 2006 regelmatig modecollecties uit. Afbeelding 14 toont de presentatie van de collectie My Paper Crown (Mijn Papieren Kroon) tijdens de Amsterdam Fashion Week van 2017. Bekijk afbeelding 14. De presentatie heeft een vrolijk karakter. Noem drie kenmerken die dit karakter versterken.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie kenmerken van de presentatie die het vrolijke karakter versterken. Voorbeelden: de vele felle of verzadigde kleuren; een grappig kledingstuk dat lijkt op een knuffel; een bloem in de handen van het model; de wolken met blauwe lucht op de achtergrond; opvallende make-up; cartoonachtige elementen; eenvoudige patronen; de vierkante plaat met sterren. (3p)
Per juist kenmerk 1 punt; alleen de eerste drie tellen.
Afbeelding 15

Advertentie voor de collectie Bas voor Zeeman op een geel vlak, met het logo 'bas FOR ZEEMAN'. Twee modellen in witte singlets en slips. Een van hen heeft een groot, cartoonachtig hoofd met een matrozenpet met de tekst ZEEMAN. Er staat een prijs 'vanaf 2.99' bij. De tekstballon zegt: 'Een exclusieve collectie nacht- en ondergoed door modeontwerper Bas Kosters'.
Vraag 30 1 punt
In 2011 ging Kosters een samenwerking aan met de winkelketen Zeeman en ontwikkelde hij de collectie Bas voor Zeeman, die bestaat uit pyjama's en ondergoed. Afbeelding 15 is een advertentie voor deze collectie. Bekijk afbeelding 14 en 15. In de advertentie herken je de stijl van Kosters. Noem een kenmerk van de collectie waaraan je Kosters' stijl herkent.
Bekijk het antwoord
- Noemt een kenmerk van de collectie waaraan Kosters' stijl herkenbaar is. Voorbeelden: het felle of verzadigde kleurgebruik; de gezichten of grote ogen op de kleding of ontwerpen; de eenvoudige prints of patronen. (1p)
Afbeelding 16

Foto van een man met blauw geverfd haar in een lange jas met een geel-zwart patroon van letters, onder andere HOPE. Hij houdt een klein wit voorwerp in zijn handen. Zwart-witte achtergrond.
Afbeelding 17

Modeshow: een model loopt in een lange blauwe jas van losse stroken en lappen, met een gele trui met teksten eronder en rode sokken met schoenen. Donkere achtergrond.
Afbeelding 18

Modeshow: een model in een wijd, geel gewaad met grote blauwe letters, waaronder HOP, en een blauw cijfer 2.75. Het model heeft opvallende, rood aangezette make-up. Donkere achtergrond.
Vraag 33 2 punten
In 2018 kreeg Kosters een belangrijke prijs voor zijn gehele oeuvre. Afbeelding 16 toont hem na de uitreiking, in een jasje uit de collectie Dear Sir/Madam: HOPE (2018). Afbeelding 17 en 18 tonen een deel van die collectie. Bekijk afbeelding 15 t/m 18. De ontwerpen uit de collectie Dear Sir/Madam: HOPE laten overeenkomsten zien met de advertentie van Zeeman. Noem twee kenmerken van de collectie waarmee ze lijkt op de advertentie.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee kenmerken van de collectie Dear Sir/Madam: HOPE die overeenkomen met de advertentie van Zeeman. Voorbeelden: de kenmerkende (winkel)kleuren blauw en geel komen terug in de collectie; de (lage) prijs is zichtbaar op de jurk; de gebruikte teksten zijn vergelijkbaar, de grafische of reclamestijl is vergelijkbaar; eenvoudige vormentaal. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 14 t/m 18. Geef aan of onderstaande stellingen juist of onjuist zijn. 1 De collecties van Kosters laten een sober beeld zien. 2 Kledingstukken van Kosters hebben een herkenbare beeldtaal. 3 De collecties van Kosters hebben een idealistische boodschap.
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de drie stellingen het juiste oordeel: 1 onjuist, 2 juist, 3 juist. (2p)
Juiste antwoorden: 1 onjuist, 2 juist, 3 juist. Drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste 1 punt; minder dan twee 0 punten.
2024, tijdvak 1: Levende penselen
Opgavetekst
Afbeelding 1

Zwart-witfoto van de performance Antropometrieën in een zaal. Op de vloer ligt een donkere verflaag. Een naakt model is bezig met de verf en er zit publiek op stoelen dat toekijkt.
Afbeelding 2

Zwart-witfoto: een man in pak buigt zich over een vrouw in een donkere jurk die over en over met zwarte verf is bedekt. Achter hen een witte wand.
Afbeelding 3

Zwart-witfoto: een naakt model ligt op de met verf bedekte vloer. Een andere man houdt een naakt lichaam vast en trekt het over de vloer. Publiek kijkt toe.
Afbeelding 4

Zwart-witfoto: een vrouw staat naast een zwarte afdruk van een lichaam op een wit vlak. Op de afdrukken zijn de vormen van het lichaam te zien.
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Noem twee kenmerken waaraan je kunt zien dat Klein zijn modellen als penselen gebruikt.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste kenmerken, bijvoorbeeld: de verf zit op de huid van de modellen; de met verf bedekte modellen worden over het doek getrokken; de toets van het penseel is zichtbaar in het kunstwerk; het model brengt de verf over op het papier. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt. Worden er meer kenmerken gegeven dan gevraagd, dan tellen alleen de eerste twee.
Vraag 3 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Tijdens de performance zijn er contrasten tussen de aanwezigen. Vul onderstaande woorden in op de juiste plek in de tekst. Woorden: actieve, beschouwende, revolutionaire.
I: De performance van Klein is een voorbeeld van ___ kunst.
II: Klein en zijn modellen hebben een ___ rol in de performance.
III: Dit contrasteert met de ___ rol van het publiek.
Bekijk het antwoord
- Vult de woorden juist in: I revolutionaire, II actieve, III beschouwende (zie de puntentabel in het AI-context). (2p)
Puntentabel: indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0. Sleutel: I revolutionaire, II actieve, III beschouwende.
Afbeelding 5

Blauwe verfafdrukken op een wit doek. Twee langgerekte, schuine vormen lopen van linksboven naar rechtsonder en zijn aan de randen uitgesmeerd. Er zijn nauwelijks details herkenbaar.
Vraag 4 1 punt
Bekijk afbeelding 5. De compositie van afbeelding 5 versterkt het dynamische karakter van het kunstwerk. Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat er sprake is van een diagonale compositie of een schuine ordening. (1p)
Afbeelding 6

Vijf blauwe stempelafdrukken van vrouwelijke figuren met een rond hoofd en brede benen, naast elkaar op een wit vlak. De afdrukken zijn telkens iets anders van vorm.
Vraag 5 1 punt
Bekijk afbeelding 5 en 6. De afdrukken van de acties hebben een abstract karakter. Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit waarom de afdrukken abstract zijn, bijvoorbeeld: details ontbreken; het (vrouwen)lichaam is niet meer herkenbaar; de afdrukken zijn monochroom of eenkleurig. (1p)
Afbeelding 7

Foto van een modeshow: een model loopt in een witte jurk met grote blauwe afdrukken van een lichaam. Op de achtergrond zit publiek.
Afbeelding 8

Foto van een modeshow: een model loopt in een witte jurk met blauwe afdrukken van een lichaam, een blauwe zonnebril en een zwarte tas.
Vraag 8 3 punten
Bekijk afbeelding 6 t/m 8. De afdrukken van Klein worden op ware grootte gebruikt in de jurken van Philo. Noem drie effecten van het gebruik van de afbeeldingen op ware grootte.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste effecten, bijvoorbeeld: er ontstaat een relatie tussen de vorm (opdruk) en het lichaam van het model; de opdruk komt weer in beweging bij het dragen; de lichamen van de modellen worden bedekt door de opdrukken; de modellen van Klein worden als het ware weer tot leven gewekt. (3p)
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 6 t/m 8. Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn.
I De werken van Klein zijn een voorbeeld van toegepaste kunst.
II Philo geeft de afdrukken van Kleins performance een decoratieve functie.
III Philo maakt van de afdrukken van Kleins performance een kinetisch object.
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de drie stellingen het juiste oordeel: I onjuist, II juist, III onjuist (zie de puntentabel in het AI-context). (2p)
Puntentabel: indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0. Sleutel: I onjuist, II juist, III onjuist.
2024, tijdvak 1: Het Diner
Opgavetekst
Afbeelding 9

Foto van de installatie The Dinner Party in het museum. De tafel heeft de vorm van een driehoek en is van een lange rij gedekte plaatsen voorzien. De ruimte is donker en de tafel is verlicht.
Afbeelding 10

Foto van een deel van de installatie: beschilderde tafelkleden met namen van vrouwen, borden met gekleurde motieven en glazen kelken op de tafel.
Vraag 11 3 punten
Bekijk afbeelding 9 en 10. Noem drie aspecten van de installatie die verwijzen naar een feestelijk diner.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste aspecten, bijvoorbeeld: de tafel is gedekt met tafelkleed en/of tafellopers; de tafellopers en borden zijn kleurrijk; de tafellopers en borden zijn gedecoreerd; de servetten en tafellopers zijn geborduurd met gouddraad; er staan glanzende kelken op tafel; alles is netjes neergezet of gedekt. (3p)
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 9 en 10. Chicago wil duidelijk maken dat behalve mannen, ook alle genoemde vrouwen belangrijk zijn voor de geschiedenis. Noem twee voorbeelden op welke manier zij dat in de installatie laat zien.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste voorbeelden, bijvoorbeeld: 39 vrouwen krijgen een speciaal voor hen gemaakte plek aan tafel; de naam van elke vrouw wordt vereeuwigd (aan tafel of in de vloer); de spotlights lichten deze vrouwen uit. (2p)
Afbeelding 11

Foto van de installatie van Patricia Kaersenhout in een zaal: een driehoekige tafel op een blauw vloerkleed, met beschilderde tafelkleden, donkere glazen kommen en bekers op de tafel.
Afbeelding 12

Foto van het speciale servies van de installatie: aan elkaar verbonden bekers en een schaal met donkere glazen vormen, op een tafelkleed met getekende golvende lijnen en letters.
Vraag 14 3 punten
Bekijk afbeelding 9 t/m 12. Noem drie overeenkomsten tussen de installatie van Chicago en de installatie van Kaersenhout.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste overeenkomsten, bijvoorbeeld: beide installaties hebben een driehoeks-opstelling; een gedekte tafel; decoratief tafellinnen; decoratief servies; per persoon of vrouw een gedekte plek; zijn gemaakt door een vrouw; zijn tentoongesteld in een museum; zijn een reactie op de geschiedenis. (3p)
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 11 en 12. Kaersenhout vindt onderlinge verbondenheid tussen de vrouwen die aan tafel uitgenodigd zijn belangrijk. Leg aan de hand van een kenmerk van het servies uit hoe Kaersenhout dit verbeeldt en leg daarna uit op welke manier de plaatsing van het servies hierbij een rol speelt.
Bekijk het antwoord
- Legt aan de hand van een kenmerk van het servies uit hoe de verbondenheid wordt verbeeld, bijvoorbeeld: de bekers zijn aan elkaar verbonden, waardoor de vrouwen gelijktijdig moeten drinken of samenwerken; uit de schalen kan van twee kanten gegeten en gedronken worden; elk serviesonderdeel is voor elke vrouw gelijk. (1p)
- Legt uit dat de plaatsing van het servies de vrouwen verbindt, bijvoorbeeld: delen van het servies staan tussen twee zitplekken in, waardoor de vrouwen met elkaar verbonden worden en moeten delen of samenwerken om te kunnen eten. (1p)
2024, tijdvak 1: Op de barricade!
Opgavetekst
Afbeelding 14

Schilderij La liberté guidant le peuple van Eugène Delacroix (1830). In het midden staat een vrouw, Marianne, met een rood-wit-blauwe vlag. Om haar heen strijden mannen met geweren, sabels en een hoed, en er liggen gevallen mensen. Op de achtergrond is rook te zien.
Vraag 19 3 punten
Bekijk afbeelding 14. Er wordt een opstand verbeeld. Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je kunt zien dat er een opstand gaande is.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste aspecten, bijvoorbeeld: de geheven hand met vlag; de geheven geweren, pistolen, zwaarden of sabels; strijdende houdingen en gezichtsuitdrukkingen; de rookwalmen of kruitdampen; de overleden mensen of lichamen; de kapotte of gescheurde kleren; de stenen of barricades. (3p)
Vraag 20 2 punten
Bekijk afbeelding 14. Delacroix heeft Marianne opvallend weergegeven. Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor Marianne opvalt. Leg je antwoorden uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste aspecten van de vormgeving, elk met een juiste toelichting, bijvoorbeeld: compositie of ordening (zij is centraal geplaatst, staat vrij ten opzichte van de rest, is onderdeel van alle diagonale lijnen, is hoger geplaatst); licht (zij is lichter weergegeven dan haar omgeving, zij is in een lichtbron geplaatst); vorm (zij is groot ten opzichte van de andere figuren); kleur (zij is met felle, heldere of verzadigde kleuren weergegeven). (2p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 10, vraag 20): het schema krijgt het aspect kleur, met de uitleg 'Zij is met felle / heldere / verzadigde kleuren weergegeven.' De opmerking onder het schema dat kleur geen juist antwoord is, vervalt. Per juist aspect in combinatie met een juiste toelichting 1 punt.
Vraag 24 1 punt
Bekijk afbeelding 15. A Song for the Unseen II lijkt
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2024, tijdvak 2: Barricades
Opgavetekst
Barricades
De Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo maakte in 2009 het kunstwerk Barricade voor een park in Utrecht.
Sánchez Castillo groeide op in Spanje toen daar nog een dictator aan de macht was. Hierdoor gaat veel van zijn werk over protest en verzet. Hij ziet Barricade als een monument voor de democratie, voor iedereen die ooit ergens tegen in opstand kwam.
Op afbeelding 1 en 2 zie je Barricade.
afbeelding 1

Buitenopname op een grasveld naast een asfaltweg. Op de weg ligt een grote donkere beeldhouwing van omgevallen auto's, met banden en losse voorwerpen eromheen. Achter het kunstwerk staan bomen, verderop is een hoog gebouw zichtbaar, de lucht is blauw met wolken.
afbeelding 2

Close-up van de barricade in een bosrijke omgeving. Een omgevallen voertuig met losse banden, een grote platte plaat die omhoog steekt als een bord of vlag en een lange, omgeslagen constructie. Het werk is donker van kleur, met bomen en een stoeprand op de achtergrond.
Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2. Noem drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een protest.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een protest. Voorbeelden van juiste aspecten: de vlag; het (protest)bord; de stenen; de barricade / de versperring; de autobanden; spullen die verbrand lijken; meerdere omgegooide voertuigen. (3p)
Per juist aspect 1 punt. Tel alleen de eerste drie genoemde aspecten mee.
Vraag 2 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 2. Barricade ziet er somber uit. Leg aan de hand van het aspect kleur uit waardoor deze indruk ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het kunstwerk een monochrome en vooral grijze / bruin-blauwe / donkere kleur heeft, waardoor een sfeer van rouw / verval / beschadiging / verbranding ontstaat. (1p)
Vraag 3 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 2. Er is nagedacht over de plek van het kunstwerk, namelijk op de toegangsweg van het park. Leg uit dat de plaatsing midden op deze weg de betekenis van het kunstwerk vergroot.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat je letterlijk niet om het kunstwerk, zijn boodschap of zijn protest heen kunt. Het trekt hoe dan ook aandacht (waarom ligt dit hier midden op de weg? wat heeft dit te betekenen?). (1p)
2024, tijdvak 2: Natuurlijk protest
Opgavetekst
Natuurlijk protest
De Nederlandse kunstenaar Claudy Jongstra maakte in 2018 de installatie Woven Skin (Geweven huid). Het bestaat uit 60 doeken van verschillende soorten textiel die zijn opgehangen in stalen frames. De doeken zijn met natuurlijke kleurstoffen geverfd.
Op afbeelding 4 en 5 zie je Woven Skin.
Op afbeelding 6 zie je een detail.
Woven Skin bestaat uit verschillende soorten textiel, maar voornamelijk uit wol van Jongstra's eigen schapen. Ze werkt op een ambachtelijke manier en verwerkt en verft de wol met kleurstoffen uit planten die ze zelf kweekt. Ze maakt hiervoor gebruik van recepten uit de middeleeuwen. Bij al deze werkzaamheden krijgt Jongstra hulp van stagiairs en vrijwilligers.
Op afbeelding 7 zie je Jongstra tijdens het verfproces.
Op afbeelding 8 zie je Jongstra aan het werk in haar atelier.
Op afbeelding 9 zie je een deel van Jongstra's atelier.
afbeelding 4

Expositieruimte met een grijze vloer. In rijen staan metalen rekken waaraan doeken hangen. De doeken zijn van doorschijnende stof, wit en grijs, met rode en roodbruine vlekken.
afbeelding 5

Zelfde opstelling als afbeelding 4, vanuit een andere hoek: rijen metalen rekken met opgespannen doeken. Rechts vooraan hangt een grote donkerrode en grijze doek. Op de achtergrond is een wit opschrift op de muur zichtbaar.
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 4 en 5. Woven Skin is een installatie. Noem twee kenmerken van het kunstwerk die het tot een installatie maken.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee kenmerken die Woven Skin tot een installatie maken. Voorbeelden van juiste kenmerken: het bestaat uit elementen die samen het kunstwerk vormen; je kunt je erin begeven / erin lopen / het is van meerdere kanten te bekijken; het vult de ruimte / het is omvangrijk. (2p)
Vraag 11 1 punt
Bekijk afbeelding 4, 5 en 6. In de zinnen I en II ontbreken de woorden structuur en textuur. Vul in elke zin het juiste woord in.
Bekijk het antwoord
- 1. textuur
- 2. structuur
Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden juist zijn.
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 4 t/m 9. De opgespannen doeken in de rekken doen denken aan bloederige huiden. Noem twee kenmerken van Woven Skin die bijdragen aan deze indruk.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee kenmerken die bijdragen aan de indruk van bloederige huiden. Voorbeelden van juiste kenmerken: de doeken hangen aan touwen in rekken als opgespannen huiden; de kleur (wit) / rozerood / rood verwijst naar bloederig / rauw vlees; de afwisseling in de textuur en structuur van de verschillende soorten textiel doet denken aan (opgerekte / pezige) huiden / geslachte dieren (karkassen). (2p)
Per juist kenmerk 1 punt.
2024, tijdvak 2: De kunstenaar als kunstwerk
Opgavetekst
De kunstenaar als kunstwerk
De Servische kunstenaar Marina Abramović hield zich als een van de eersten bezig met performance kunst. Samen met haar partner Ulay maakte ze tussen 1976 en 1981 diverse performances onder de naam Relation Works.
Op afbeelding 10 zie je een foto uit 1981 van Abramović en Ulay tijdens de 4:12 minuut durende performance Rest Energy (Rest Energie). Onder hun kleding dragen de kunstenaars een microfoon die ervoor zorgt dat hun hartslag live via geluidsboxen te horen is.
Van Rest Energy is behalve een foto ook een videoregistratie gemaakt. Op figuur 1 zie je mensen in een museum deze videoregistratie bekijken.
afbeelding 10

Foto van twee performers tegen een blauwgrijze achtergrond. Ze dragen witte bovenstukken en donkere broeken en rokken. Tussen hen in staat een gespannen boog met een pijl, die naar de andere performer is gericht.
Bron 20
Op afbeelding 14 zie je Abramović in 2010 tijdens de performance The Artist is Present (De kunstenaar is aanwezig). Abramović zit op een stoel aan een tafel. Dit doet ze gedurende drie maanden, tijdens de openingstijden van het museum.
Op afbeelding 15 zie je de performance van bovenaf. Op de stoel tegenover Abramović kunnen bezoekers een voor een plaatsnemen en haar in de ogen kijken. Ze mogen zo lang blijven zitten als ze willen. Tijdens de performance spreekt Abramović niet en maakt ze geen lichamelijk contact met de bezoekers.
Tijdens de performance neemt Ulay onverwachts plaats op de lege stoel. Abramović en Ulay hebben elkaar sinds The Lovers niet meer gezien of gesproken.
Op afbeelding 16 zie je het moment dat ze elkaar aankijken. Beide kunstenaars worden emotioneel en Abramović breekt met de regels die ze voor haar performance had opgesteld: ze maakt lichamelijk contact. Het aanwezige publiek applaudisseert.
afbeelding 14

Abramović in een rode jas zit op een houten stoel aan het uiteinde van een rij stoelen. Tegenover en naast haar zitten bezoekers in een grijze ruimte, op de achtergrond staat een grote menigte.
afbeelding 15

Bovenaanzicht van een vierkant, grijs podium met een metalen kader. In het midden staat een witte tafel met een stoel. Rondom het podium staan bezoekers in rijen.
Vraag 23 3 punten
Bekijk afbeelding 14 en 15. Noem drie kenmerken die bijdragen aan het theatrale karakter van The Artist is Present.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie kenmerken die bijdragen aan het theatrale karakter. Voorbeelden van juiste kenmerken: er is publiek aanwezig; er zijn spots / (kunstmatige) lichtbronnen; (door de witte lijn ontstaat er) een speelvlak / vak voor het publiek; de stoelen en tafel (als rekwisieten) / er zijn rekwisieten aanwezig; het formaat van de jurk (doet denken aan een kostuum); de opvallende (rode) kleur (van de jurk). (3p)
Per juist kenmerk 1 punt. Tel alleen de eerste drie genoemde kenmerken mee.
2024, tijdvak 2: Vrouwen in actie!
Opgavetekst
Vrouwen in actie!
De Franse schilder Ingres maakte in 1814 het schilderij La Grande Odalisque (De Grote Odalisk). In de kunstgeschiedenis was in die tijd het vrouwelijk naakt een onderwerp dat vaak geschilderd werd.
Op afbeelding 17 zie je het schilderij.
afbeelding 17

Schilderij van een naakte vrouw die halfliggend op een kleed in blauwgroen en rood is afgebeeld. Zij kijkt de kijker aan, draagt een hoofdtooi en houdt een waaier vast. De achtergrond is donker, met een gordijn.
Vraag 27 2 punten
Bekijk afbeelding 17. De vrouw op het schilderij poseert. Noem twee aspecten van de voorstelling waaraan je kunt zien dat de vrouw poseert.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee aspecten van de voorstelling waaraan je ziet dat de vrouw poseert. Voorbeelden van juiste aspecten: de blikrichting is op de beschouwer gericht; de houding van lichaam / voeten is (onnatuurlijk) gedraaid; ze ligt op luxueuze doeken / heeft een waaier van pauwenveren in haar hand (die haar deels bedekt) / ze bedekt zich deels met het gordijn. (2p)
Per juist aspect 1 punt. Tel alleen de eerste twee genoemde aspecten mee.
Vraag 28 2 punten
Bekijk afbeelding 17. In het schilderij gaat alle aandacht naar de vrouw. Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor de vrouw opvalt en leg je antwoorden uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee aspecten van de vormgeving waardoor de vrouw opvalt en legt elk aspect uit. Voorbeelden (aspect met uitleg): licht: de vrouw is uitgelicht; kleur: de vrouw is lichter van kleur dan de achtergrond / door het licht-donker-kleurcontrast; door het warm-koud-kleurcontrast; ruimte: de vrouw overlapt een groot deel van de achtergrond; compositie/ordening: de vrouw staat (diagonaal) op de voorgrond / de vrouw beslaat vrijwel de helft van het vlak. (2p)
Per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg 1 punt.
2023, tijdvak 1: Vermaak in een kunstwerk
Opgavetekst
In het Nederlandse Museum Voorlinden bevindt zich Swimming Pool (Zwembad) van de Argentijnse kunstenaar Leandro Erlich. Het kunstwerk is in 2016 in een van de tentoonstellingszalen gebouwd.
Bezoekers kunnen het kunstwerk vanuit meerdere plekken ervaren: in de tentoonstellingszaal en ook in het kunstwerk zelf.
Op afbeelding 1 zie je Swimming Pool in de tentoonstellingszaal. Op afbeelding 2 zie je Swimming Pool van binnenuit en op afbeelding 3 zie je het kunstwerk van bovenaf.
Museum Voorlinden nodigt bezoekers uit om tijdens het museumbezoek foto's te maken en deze foto's onder #Voorlinden te plaatsen op sociale media.
Op afbeelding 4 zie je foto's van Swimming Pool die door bezoekers onder deze # geplaatst zijn.
In 2019 maakte het Kroatisch-Oostenrijkse ontwerperscollectief Numen/For Use het kunstwerk String (Draad). String bestaat uit een opblaasbare kubus met draden erin. Als de kubus volledig opgeblazen is zijn de draden strakgetrokken en kunnen bezoekers hierop staan. String was onder andere te zien in Kroatië.
Op afbeelding 5 zie je String aan de buitenkant. Op afbeelding 6 zie je de opbouw van String van binnen. Op afbeelding 7 zie je bezoekers in String.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 3. Noem twee aspecten van de voorstelling waardoor Swimming Pool op een zwembad lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − trapje − lampen − (verhoogde) rand − water / waterspiegel − golfjes per juist aspect (1) (2)
Vraag 2 3 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 3. Noem drie aspecten van de vormgeving die verwijzen naar een zwembad. Leg je antwoord steeds uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg kleur − Blauw verwijst naar de gangbare kleur om water te verbeelden. − Blauw verwijst naar de gangbare kleur voor zwembaden. licht − plaatselijke aanwezigheid van licht − spiegeling op het water textuur rimpeling / golving van het water vorm − rechthoekig, net zoals veel zwembaden zijn − afgeronde randen, net zoals veel zwembaden hebben − trapje met specifieke vorm van zwembad-trapje materiaal − Het glas dat even transparant is als water, wat de indruk van een zwembad versterkt. − het water dat ook in zwembaden aanwezig is − stenen omranding, zoals veel zwembaden hebben per juist aspect (1) (3)
Vraag 6 2 punten
Bekijk afbeelding 7. Als je in String staat als bezoeker, lijkt de ruimte oneindig. Noem twee kenmerken van String waardoor de ruimte van binnen oneindig lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − de witte wanden − de afgeronde hoeken − de herhalend geplaatste draden − de perspectivische vertekening, waardoor de draden lijken weg te lopen naar een verdwijnpunt per juist kenmerk (1) (2)
2023, tijdvak 1: Parel aan de rivier
Opgavetekst
Aan de oever van de Parelrivier in de Chinese miljoenenstad Guangzhou staat het Grand Theatre. Het is in 2010 ontworpen door de Brits-Irakese architecte Zaha Hadid. De buitenkant van het theater, dat uit twee delen bestaat, is geïnspireerd op twee stenen die door de stroming van een rivier zijn afgesleten.
In het grote gebouw bevindt zich de grote theaterzaal en in het kleine gebouw bevinden zich oefenruimtes, winkels, bars en restaurants. De groene omgeving en het water rondom het theater maken deel uit van het ontwerp.
Op afbeelding 8 t/m 13 zie je foto's van de buitenkant van het theater.
Op afbeelding 14 en 15 zie je het interieur van het grote gebouw van het Grand Theatre. Hadid wilde de entree en de verschillende ruimtes in elkaar laten overvloeien via trappen en open ruimtes.
Op afbeelding 14 zie je de ruimtes die naar de theaterzaal leiden. Op afbeelding 15 zie je deze zaal.
Vraag 10 2 punten
Bekijk afbeelding 8, 9 en 12. De buitenkant van het theater verwijst naar afgesleten stenen uit een rivier. Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit dat de buitenkant van het theater naar afgesleten stenen verwijst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg vorm − organisch, zoals stenen door de natuur gevormd worden − afgeronde hoeken, alsof door stroming ontstaan textuur Het ziet er glad uit, alsof er veel water langs stroomde. kleur de natuurlijke / grijze tinten per juist aspect in combinatie met juiste uitleg (1) (2)
Vraag 11 3 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 13. In het theater is veel glas verwerkt. Noem drie effecten die ontstaan door het gebruik van glas.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste effecten: − Het theater wordt voorzien van natuurlijk licht (scheelt energiekosten). − Het theater krijgt een open / toegankelijk karakter. − Bezoekers kunnen makkelijk naar binnenkijken. − Het theater krijgt een (haast diamantachtige) schittering. − Men kan nieuwsgierig worden (en een kaartje kopen). − Het theater ziet er lichter / minder zwaar uit. per juist effect (1) (3)
Vraag 13 2 punten
Bekijk afbeelding 13 en 14. De ruimtes die naar de theaterzaal leiden, hebben een spectaculaire vormgeving. Geef twee argumenten om de vormgeving spectaculair te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − De ruimtes hebben een enorme hoogte. − De ruimtes hebben veel niveauverschillen / verschillende platforms. − De buitenwanden lijken naar buiten te wijken. − Er is veel gebruik gemaakt van glas. − Er is overal iets anders te zien / te bewonderen. per juist argument (1) (2)
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 14 en 15. De vormgeving van de ruimtes die naar de theaterzaal leiden contrasteert met de vormgeving van de binnenkant van de theaterzaal. Benoem dit contrast aan de hand van twee aspecten van de vormgeving.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste contrasten: aspect ruimtes naar de theaterzaal theaterzaal vorm − open − gesloten − geometrisch / hoekig − organisch / rond(er) licht − koud − warm − licht − donker kleur − wit − goudgeel − koud − warm per juist contrast in combinatie met juiste aspect (1) (2)
Vraag 15 1 punt
Bekijk afbeelding 15. De vorm van de zaal is
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 17 2 punten
Bekijk afbeelding 8 t/m 11. Het theater vormt een contrast met de gebouwen van de achtergelegen stad. Geef twee voorbeelden van zo'n contrast.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste contrasten: Grand Theatre gebouwen achtergelegen stad laag / horizontaal hoog / verticaal twee losse vormen elk gebouw bestaat uit één vorm veelhoekig vorm van een balk / rechthoekig ingewikkeld / complex eenvoudig veel licht uitstralend relatief donker per juist contrast (1) (2)
2023, tijdvak 1: Ter lering en vermaak
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Jan Steen schilderde in de zeventiende eeuw veel huiselijke taferelen. Het schilderij op afbeelding 16 is hiervan een voorbeeld. De titel Soo voer gesongen, soo na gepepen (1668-1670) wil zeggen dat jongeren het voorbeeld van ouderen volgen. Het schilderij is gemaakt ter lering en vermaak.
De Nederlandse kunstenares Tahné Kleijn liet zich in 2015 voor een fotoserie inspireren door Jan Steen. Kleijn portretteert haar familie en plaatst zichzelf ook in beeld. Op afbeelding 17 zie je Kleijn met een boek in haar handen.
De serie heeft als titel Soo d'oude songen, soo pypen de jonge. Afbeelding 17 heeft dezelfde titel. De titel wil zeggen dat jongeren het voorbeeld van ouderen volgen.
In de fotoserie verbeeldt Kleijn behalve de hechte familieband ook de problemen die in haar familie spelen.
Afbeelding 18, Het dronken paar, is een fotoportret van Kleijns ouders. Afbeelding 19, Het morgentoilet, is een fotoportret van Kleijns moeder.
Vraag 19 3 punten
Bekijk afbeelding 16. Noem drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar vermaak.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − een (groot) gezelschap rond een tafel − Er wordt (met elkaar) muziek gemaakt (doedelzakspeler). − Er wordt (met elkaar) gedronken. − Er wordt (met elkaar) (lekker) gegeten. − Er wordt gezongen. − De mensen kijken vrolijk / blij. − Een jongetje rookt een pijp. − aanwezigheid van huisdieren − Er wordt voorgelezen (door een oude vrouw). per juist aspect (1) (3)
Vraag 20 2 punten
Bekijk afbeelding 16. De uitdrukking 'een huishouden van Jan Steen' wil zeggen dat er wanorde is en dat regels en netheid ontbreken. Noem twee kenmerken van dit schilderij die van toepassing zijn op deze uitdrukking.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juist kenmerken: − Overal op het schilderij gebeurt er iets. − Er zit dynamiek / weinig structuur in de ordening. − Iedereen doet iets anders. / Er zit geen gezamenlijkheid in de handelingen. − Het kleed / het voedsel ligt rommelig op tafel. − Een kind leert roken. / Een kind zou niet mogen roken. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 23 2 punten
Bekijk afbeelding 16. Geef aan of onderstaande stellingen juist of onjuist zijn.
1 De stofuitdrukking zorgt voor een natuurgetrouwe weergave.
2 Het schilderij heeft een educatieve functie.
3 Jan Steen suggereert plasticiteit in zijn schilderij.
4 Jan Steen maakt gebruik van clair-obscur.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- 1 juist 2 juist 3 juist 4 onjuist indien vier antwoorden juist (2) indien drie antwoorden juist (1) indien twee of minder antwoorden juist (0) (2)
Vraag 26 2 punten
Bekijk afbeelding 18 en 19. Geef twee voorbeelden waarmee Kleijn naar problemen in haar familie verwijst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − Kleijn portretteert haar moeder in dronken toestand. − Meerdere bierflesjes tonen dat er drank in het spel is. − Kleijn eet afgezonderd van haar ouders / plaatst zichzelf in een andere ruimte dan haar ouders. / Kleijn observeert haar ouders. − De slaapkamer is rommelig / schilderijen hangen scheef. − Er staan overvolle asbakken (in de slaapkamer). − De kat eet uit een bord op de grond. per juist antwoord (1) (2)
Vraag 27 2 punten
Bekijk afbeelding 18 en 19. Geef twee voorbeelden waarmee Kleijn naar de hechte band met haar familie verwijst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − Men is samen in een ruimte, ook Kleijn zelf, al is het op afstand. − Ouders liggen samen op de bank / dicht tegen elkaar aan. − Het licht geeft een warme gloed. − Er hangen familiefoto's aan de muur. − Het zijn zorgvuldig gemaakte portretten van haar familie. / De familie werkt eraan mee. per juist antwoord (1) (2)
2023, tijdvak 1: Op de wip
Opgavetekst
Op de grens tussen Amerika en Mexico is een muur gebouwd. Deze muur moet voorkómen dat mensen zonder toestemming naar Amerika reizen.
Niet iedereen is het eens met het plaatsen van de muur. Sinds 2000 werkt het Amerikaanse kunstenaarsduo Ronald Rael en Virginia San Fratello aan kunstprojecten waarin de muur centraal staat.
Op afbeelding 20 zie je Snow Globes (Sneeuwbollen) die het duo maakte in 2013. Op afbeelding 21 zie je The Wall: A Border Game (De Muur: Een Grensspel), ook uit 2013.
In 2019 plaatste het kunstenaarsduo het kunstwerk de Teeter-Totter Wall (Muurwip) in de grensmuur. Het kunstwerk werd illegaal en slechts voor een half uur geplaatst.
Op afbeelding 22 zie je een bovenaanzicht van dit kunstwerk. Op afbeelding 23 zie je het kunstwerk in gebruik. Op afbeelding 24 zie je Rael tijdens het plaatsen van het kunstwerk.
Het kunstenaarsduo maakte veel ontwerpschetsen voor dit kunstwerk. Op figuur 1 en 2 zie je twee voorbeelden.
[figuur 1: zie het originele examen]
[figuur 2: zie het originele examen]
I Het kunstwerk is een tijdelijke installatie in de openbare ruimte. II Het kunstwerk heeft vooral een decoratieve functie.
A Alleen I is juist.
B Alleen II is juist.
C I en II zijn beide juist.
D I en II zijn beide onjuist.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 21. Het bordspel verbeeldt de scheiding tussen Mexico en Amerika. Leg aan de hand van het aspect kleur en vorm uit hoe deze scheiding zichtbaar is gemaakt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: aspect linkerzijde spel/Mexico rechterzijde spel/Amerika kleur (accentkleur) rood-wit- (accentkleur) blauw-wit-rood groen vorm − cirkels − sterren − rond − puntig per juiste combinatie van linkerzijde spel en rechterzijde spel en aspect (1) (2)
Vraag 33 2 punten
Bekijk afbeelding 22 t/m 24. Het kunstwerk valt op in de omgeving. Leg uit aan de hand van de aspecten kleur en ordening waardoor het opvalt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: aspect uitleg kleur het felle (roze) ten opzichte van de grauwe omgeving compositie / de plaatsing haaks op het hekwerk ordening per juist en volledig antwoord (1) (2)
Vraag 35 1 punt
Bekijk afbeelding 22 t/m 24. Wat is juist?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Antwoord: A (1)
2023, tijdvak 2: Vermaak buiten - Monet & Marshall
Opgavetekst
De Franse schilder Claude Monet begon in 1865 aan een levensgroot schilderij met de titel Le déjeuner sur l'herbe (Lunch in het gras). Waarschijnlijk stopte Monet na een jaar met het werken aan het schilderij omdat materialen te kostbaar werden.
Monet gaf het schilderij aan zijn huisbaas als voorlopige betaling voor de huur van zijn woning. Jaren later kon hij het schilderij terugkopen en kreeg het beschimmeld terug. Hij sneed het in stukken en bewaarde de delen die nog wel goed waren.
Op afbeelding 1 en 2 zie je twee van deze bewaarde delen. Op afbeelding 3 zie je een door Monet gemaakte studie voor het schilderij.
Het schilderij Past Times (Verleden Tijden) van de Amerikaanse schilder Kerry James Marshall uit 1997 laat ook een picknick in de buitenlucht zien.
Op afbeelding 4 zie je dit schilderij en op afbeelding 5 zie je een door Marshall gemaakte studie voor dit schilderij.
De schilderijen van Monet zijn in het bezit van musea over de hele wereld en worden gezien als belangrijke kunsthistorische werken.
Veel kunst in westerse musea is gemaakt door en gaat over witte mensen. Marshall wil als zwarte kunstenaar hier verandering in brengen door een plek op te eisen in de kunstgeschiedenis, die volgens hem van iedereen is.
Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2. Noem drie manieren waarop de mensen op het schilderij zich vermaken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste manieren: − De mensen picknicken. − De mensen zijn in gezelschap. − De mensen ontspannen in de natuur. − De mensen zijn buiten met mooi weer. − De mensen praten met elkaar. − De mensen dragen mooie kleding. per juiste manier (1) (3)
Vraag 2 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 2. Het lijkt een zonnige dag. Leg dit uit aan de hand van het aspect licht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Er zijn (sterke) schaduwen en lichte plekken te zien (bijvoorbeeld bij de bladeren / op het picknickkleed / op enkele jurken). (1)
Vraag 5 1 punt
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Monet maakt in het schilderij andere keuzes dan in de studie. Geef van onderstaande uitspraken aan of deze juist of onjuist zijn:
1 In de delen waar het schilderij dezelfde voorstelling heeft als de studie, veranderde Monet de compositie.
2 In het schilderij veranderde Monet de voorstelling en werden figuren anders weergegeven dan in de studie.
3 De vrouw helemaal links op het schilderij krijgt meer aandacht door het kleurcontrast in haar jurk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als alle antwoorden juist zijn.
Vraag 6 2 punten
Bekijk afbeelding 4. Marshall schilderde Past Times meer dan honderd jaar later dan Monet. Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je ziet dat het om een hedendaags tafereel gaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − speedboot − waterski's − gettoblaster / muziek installatie − flats − gymschoenen − kort rokje − bikini − golf indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Vraag 7 2 punten
Bekijk afbeelding 4. In het schilderij lijkt de aandacht van de beschouwer overal naartoe getrokken te worden. Leg dit uit aan de hand van de aspecten kleur en compositie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- uitleg bij aspect kleur (een van de volgende): (1p)
- De verzadiging / intensiteit van de kleuren is overal gelijk.
- Onderdelen verspreid over het hele schilderij zijn wit / kleurloos.
- Het licht
- donkercontrast is in het hele schilderij aanwezig.
- Het warm
- koud contrast is in het hele schilderij aanwezig.
- Het complementair contrast is in het hele schilderij aanwezig.
- uitleg bij aspect compositie (een van de volgende): (1p)
- Overal op het schilderij is iets afgebeeld / te zien.
- Er is niet een duidelijke kijkrichting aangebracht in het schilderij.
- Er is geen duidelijk aandachtspunt.
2023, tijdvak 2: De Koude Kermis
Opgavetekst
De serie kunstwerken met de titel De Koude Kermis is een kunstproject van de Nederlandse groep kunstenaars Dropstuff. Bestaande kermisattracties zijn voorzien van hedendaagse technologie, waardoor de attracties zowel vermakelijk als maatschappijkritisch worden.
De Koude Kermis reist sinds 2018 rond en staat op diverse locaties. De hoeveelheid en de keuze van attracties is op elke locatie verschillend.
Op afbeelding 6 zie je een overzicht van alle attracties die er zijn. Op afbeelding 7 zie je de entree van de kermis.
In 2019 stond De Koude Kermis met Bumper Ballet in Venetië toen daar een kunstfestival plaatsvond.
Bumper Ballet is een attractie waarbij bezoekers in botsauto's rijden. Na enkele minuten worden het stuur en het pedaal automatisch overgenomen en maken de auto's voorgeprogrammeerde bewegingen.
Op afbeelding 8 zie je deze bewegingen uitgetekend. Op afbeelding 9 en 10 zie je de botsauto's.
De Koude Kermis stond al eerder in Venetië, met de attractie The Fair Grounds (een fairground is een kermis). Deelnemers krijgen bij deze attractie een VR-bril op waarmee zij een virtuele toer door Venetië en Amsterdam maken. De toer toont de grote groepen toeristen in de steden en geeft daarmee kritiek op het massatoerisme. Oude steden lijken door het massatoerisme steeds meer op pretparken.
Op afbeelding 11 zie je The Fair Grounds.
Vraag 11 3 punten
Bekijk afbeelding 6. De Koude Kermis lijkt op een traditionele kermis. Noem vier kenmerken van het overzicht waarmee verwezen wordt naar een traditionele kermis.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − schiettent − draaimolen − botsauto's − diverse attracties op één locatie − de locatie bij / in een stad − de plaatsing op een open / grote plek − een locatie om te consumeren − veel verlichting − reuzenrad − grijpmachine − het woord KERMIS − bonte / felle kleuren − tentjes / kraampjes − toegangspoort indien vier juiste kenmerken (3) indien drie juiste kenmerken (2) indien twee juiste kenmerken (1) indien minder dan twee juiste kenmerken (0) (3)
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 6. Op het overzicht is te zien dat De Koude Kermis verwijst naar technologie. Noem drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar het gebruik van technologie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − lichtgevende elementen − wifi-logo's − drone − printplaat − windmolens − zendmast − tandwielen − een banier met 'High tech' erin indien drie aspecten juist (2) indien twee aspecten juist (1) indien minder dan twee aspecten juist (0) (2)
Vraag 13 1 punt
Bekijk afbeelding 7. Dropstuff maakte bewuste keuzes in de vormgeving van De Koude Kermis. Dit is te zien in het kleurgebruik. Leg uit waarom het kleurgebruik in De Koude Kermis anders is dan bij een traditionele kermis.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: In tegenstelling tot een traditionele kermis waar het kleurgebruik meestal uitbundig is − wordt er overwegend wit gebruikt, naast zwart en de primaire kleuren. − zijn de attracties rustig van kleur. − worden er minder kleuren gebruikt. (1)
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 9 en 11. De attracties van De Koude Kermis vertonen overeenkomsten. Noem twee aspecten van de vormgeving waarin de karretjes van Bumper Ballet en The Fair Grounds overeenkomen. Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg kleur − het gebruik van één primaire kleur of wit of zwart per karretje − het gebruik van dezelfde / primaire kleuren bij beide attracties vorm − de vereenvoudigde / gestileerde vormen − de grootte van de vormen − de vormen hebben een uitsparing om te kunnen zitten textuur de gladde / glimmende textuur van de attracties materiaal eenzelfde soort (kunststof) materiaal per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
2023, tijdvak 2: Oneindig vermaak
Opgavetekst
Studio Loop.pH, uit Engeland, maakte in 2014 Osmo, een opblaasbaar kunstwerk.
Osmo is op verschillende plekken geëxposeerd. Op afbeelding 12 zie je Osmo in een hal van een vergadercentrum in Amerika (2015).
Als je Osmo binnengaat word je omringd door een nagemaakt heelal. Op afbeelding 13 en 14 zie je de binnenkant van het kunstwerk.
Op figuur 1 zie je Osmo in opbouw.
[figuur 1: zie het originele examen]
De Japanse kunstenares Yayoi Kusama creëert Infinity Mirror Rooms (Oneindige spiegelkamers). Op figuur 2 zie je de buitenkant van zo'n spiegelkamer, geplaatst in een museum.
[figuur 2: zie het originele examen]
Op afbeelding 15a t/m 15d en 16 zie je Filled with the Brilliance of Life (Gevuld met de schittering van het leven), een oneindige spiegelkamer uit 2011-2012.
Filled with the Brilliance of Life is een grote kubusvorm waarvan de binnenkant bedekt is met spiegels. Aan het plafond hangen honderden led-lampjes die steeds van kleur veranderen.
Op de afbeelding 15a t/m 15d zie je het kunstwerk op verschillende momenten.
De Infinity Mirror Rooms van Kusama zijn populair. Om haar werk te bezichtigen staan bezoekers soms uren in de rij. Bezoekers hebben vervolgens 45 seconden om in het kunstwerk te zijn.
Kunstkenners adviseren om het kunstwerk zonder camera te bezoeken, maar toch worden de Infinity Mirror Rooms veel gefotografeerd. Op het internet zijn veel foto's van bezoekers in deze kunstwerken te vinden.
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 12. Osmo is een opvallend kunstwerk. Noem twee kenmerken van Osmo waardoor het opvalt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − zilverkleurig / de zilverkleurige buitenkant − het spiegelende oppervlak / de spiegelende buitenkant − de organische vorm − het grote formaat per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 22 3 punten
Bekijk afbeelding 13 en 14. Noem drie kenmerken die verwijzen naar het heelal.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − sterren − sterrenstelsel − lege ruimte / leegte − donkere omgeving / materie − De ruimte lijkt oneindig. − Het lijkt op een 'hemeldak / hemelgewelf'. per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 23 2 punten
Bekijk afbeelding 13 en 14. De kunstenaars wilden met Osmo een oneindige ruimte ontwerpen. Noem twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan een gevoel van oneindigheid. Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- aspect uitleg: Een gevoel van oneindigheid ontstaat vorm door de bolvorm / afwezigheid van hoeken. kleur door hetzelfde zilver / blauw in de volledige ruimte. materiaal door het reflecterend materiaal. licht − doordat de projectie van sterren een gevoel creëert van oneindigheid / afstand zoals het heelal. − doordat er weinig licht aanwezig is waardoor diepte moeilijk zichtbaar is. − doordat het verschil in felheid van het licht (gevoelsmatige) afstand creëert. ruimte doordat de afwisseling tussen grote en kleine lichtbronnen ('sterren') diepte suggereert. per juist aspect in combinatie met juiste uitleg (1) (2)
Vraag 27 2 punten
Bekijk figuur 2 en afbeelding 15a t/m 15d en 16. Noem twee verschillen tussen de buitenkant en de binnenkant van Filled with the Brilliance of Life.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste verschillen: buitenkant binnenkant geometrische vorm onduidelijke vorm / ontbreken van vorm monochroom / wit polychroom / diverse kleuren besloten oneindig licht donker zichtbare deur deur gaat op in het geheel per juist verschil (1) (2)
2023, tijdvak 2: Speel Goed
Opgavetekst
Ruim 60 jaar geleden ontwikkelde LEGO in Denemarken de succesvolle LEGO-bouwstenen waar al generaties lang door jong en oud mee gespeeld wordt.
Op afbeelding 17 zie je LEGO-bouwstenen.
Sinds 2017 staat in de Deense stad Billund het LEGO House, ontworpen door het Deense architectenbureau BIG. LEGO-bouwstenen vormen het uitgangspunt voor het ontwerp. In het LEGO House kun je LEGO bekijken en ermee spelen.
Je ziet het LEGO House op afbeelding 18. Op afbeelding 19 zie je een zijaanzicht van het LEGO House.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
BIG architecten maakten tijdens het ontwerpproces van LEGO House gebruik van LEGO-bouwstenen. De figuren 3 a t/m d laten vier opeenvolgende stappen zien van de ontwikkeling van LEGO House.
figuur 3 a t/m d
Op de bovenste verdieping in het LEGO House bevindt zich de Masterpiece Gallery (Galerie voor Topstukken), waar LEGO-topstukken te zien zijn.
Op afbeelding 20 zie je een deel van deze galerie.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 18. Het gebouw verwijst naar een LEGO-bouwwerk. Noem twee kenmerken van het gebouw die verwijzen naar een LEGO- bouwwerk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: Net zoals bij een LEGO-bouwwerk − zijn de gebruikte vormen van het gebouw rechthoekig / vierkant / geometrisch. − is het gebouw opgebouwd uit blokken / bouwstenen. − zijn de gebruikte kleuren fel / verzadigd. − is de textuur van het gebouw glad / glimmend. − heeft de bovenste 'steen' nopjes. − zijn er ook witte / kleurloze stenen. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 33 1 punt
Vergelijk afbeelding 18 en 19. Wanneer je het LEGO House bekijkt vanuit de lucht, lijkt het meer op een LEGO-bouwwerk dan wanneer je het bekijkt vanaf de grond. Benoem dit verschil.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist verschil: vanuit de lucht zie je vanaf de grond zie je kleur(en) geen kleuren / dat het gebouw wit is 'LEGO-bouwstenen' / de nopjes één grote vorm een zichtbare stapeling geen zichtbare stapeling (1)
Vraag 36 2 punten
Bekijk afbeelding 20. Het interieur en het exterieur van het LEGO House sluiten op elkaar aan. Noem twee kenmerken van de afbeelding waaraan je dit kunt zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − voortzetting van de rechthoekige / geometrische vorm − herhaling van de ronde vorm in het plafond van de daklichten − vormrijm / herhaling van de ronde vorm van de daklichten in de lampen en sokkels − doorvoeren van de witte / kleurloze omgeving per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 37 2 punten
Bekijk afbeelding 20. Door de presentatie krijgen de LEGO-topstukken een bijzondere status. Noem twee kenmerken van de presentatie die aan die status bijdragen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − De LEGO-bouwwerken staan op sokkels. − De LEGO-bouwwerken staan in een overwegend lege ruimte, waardoor ze aandacht trekken. − De LEGO-bouwwerken staan centraal geplaatst, zodat je ze van alle kanten kunt bekijken. − De LEGO-bouwwerken staan achter een hekje, om ze te beschermen. per juist kenmerk (1) (2)
2022, tijdvak 1: Grootsheid van de natuur
Opgavetekst
Voor de Deens-IJslandse kunstenaar Olafur Eliasson is de grootsheid van de natuur een belangrijke inspiratiebron.
Sinds 1998 maakte Eliasson meerdere keren het kunstwerk Green River (Groene Rivier). Elke keer veranderde hij het uiterlijk van een andere rivier door een natuurvriendelijke kleurstof toe te voegen aan het water.
Op afbeelding 1 zie je Green River in de Zweedse hoofdstad Stockholm, uitgevoerd in 2000.
Op afbeelding 2 zie je The Weather Project (Het weerproject) dat Eliasson in 2003 maakte in de Turbine Hall van museum Tate Modern in Londen.
Eliasson creëerde een avondzon door aan één kant van de hal een halve cirkel met gele lampen te plaatsen. Hij plaatste spiegels tegen het gehele plafond, maakte de rest van de ruimte zwart en creëerde mist in de Turbine Hall.
In 2014 maakte Eliasson het kunstwerk Riverbed (Rivierbedding). Hij verplaatste hiervoor een deel van een landschap uit IJsland naar een museum in Denemarken. Door het landschap liet hij een riviertje stromen.
Op afbeelding 3 tot en met 6 zie je enkele foto's van Riverbed, dat meerdere zalen van het museum vult.
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1. Leg aan de hand van het aspect kleur uit dat het werk zowel natuurlijk als onnatuurlijk genoemd kan worden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Natuurlijk, want (een van de volgende): (1p)
- groen komt veel voor in de natuur.
- groen staat symbool voor natuur / wordt als natuurlijk beschouwd.
- Onnatuurlijk, want (een van de volgende): (1p)
- dergelijke contrasterende kleuren groen / blauw komen niet snel naast elkaar voor in één rivier.
- deze felle kleur groen komt (bijna) niet voor bij water (in de natuur).
Vraag 3 2 punten
Bekijk afbeelding 2. Noem twee effecten van de spiegels in The Weather Project.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste effecten: − Ze spiegelen de halve cirkel van lampen tot een hele cirkel / de zon. − Ze vergroten de ruimte. − Ze laten de ruimte oneindig lijken. − Ze reflecteren de mensen / de rest van de ruimte. − Ze maken de ruimte lichter. per juist effect (1) (2)
Vraag 4 3 punten
Bekijk afbeelding 2. De bezoeker kan in de The Weather Project de natuur op een onnatuurlijke manier beleven. Leg aan de hand van drie voorbeelden uit wat er onnatuurlijk is aan The Weather Project.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: The Weather Project − bevindt zich in een museale context / in een omgeving die door de mens gecreëerd is. − toont een (in de tijd) gefixeerde zon / een zon die niet onder gaat. − toont een nagemaakte zon / een zon gemaakt van spiegels en lampen. − toont nagemaakte mist. per juist antwoord (1) (3)
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 2. Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn:
1 Het kunstwerk is een kinetisch object.
2 De ruimte bepaalt het formaat van het kunstwerk.
3 Het kunstwerk geeft de kleurencirkel weer.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- 1 onjuist 2 juist 3 onjuist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Vraag 7 2 punten
Bekijk afbeelding 3 t/m 6. Noem twee kenmerken van het kunstwerk waardoor het op een natuurlijk landschap lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − Er stroomt water. / Je ziet water stromen. − Er is natuurlijk gesteente gebruikt. − Er liggen (veel / verschillende) stenen. − Het kunstwerk beslaat meerdere zalen. / het grote formaat − Er zijn niveauverschillen in het 'landschap'. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 8 2 punten
Bekijk afbeelding 3 t/m 6. Riverbed vormt op meerdere manieren een contrast met het museumgebouw. Noem twee contrasten tussen Riverbed en het museumgebouw.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste contrasten: Riverbed museumgebouw organisch(e vormen) geometrisch(e vormen) verschillende tinten grijs / bruin voornamelijk wit diversiteit glad / ruw (textuur) eenzelfde gladde textuur donkere kleuren lichte kleuren kleine vormen grote vormen veel vormen enkele vormen per juist en compleet contrast (1) (2)
2022, tijdvak 1: Vleugels
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Anne ten Donkelaar maakt kunstwerken met dode vlinders die ze vindt in de natuur.
Op afbeelding 7 zie je een detail van Silky family (Zijden familie) uit 2011, op afbeelding 8 zie je het gehele werk.
De Engelse kunstenaar Damien Hirst maakt sinds 2001 kunstwerken die hij Kaleidoscope paintings (Caleidoscopische schilderijen) noemt. Hij gebruikt voor deze kunstwerken speciaal gekweekte vlinders. Op afbeelding 9 zie je het werk Deity (Godheid) uit 2019; op afbeelding 10 zie je een detail van dit kunstwerk.
Op afbeelding 11 zie je Deity op een expositie met twee soortgelijke kunstwerken.
Wat is juist?
A Alleen I is juist.
B Alleen II is juist.
C I en II zijn beide juist.
D I en II zijn beide onjuist.
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 7 en 8. Er bestaat een eenheid tussen de vlinders en de geborduurde vleugels van Ten Donkelaar. Noem twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan deze eenheid. Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg: De vlinders en de geborduurde vleugels vorm hebben gelijke (organische) vormen. lijn − hebben een herhaling van de lijnwerking in de vleugels. − hebben een herhaling van de lijnwerking / lijndikte in voelsprieten en loshangende draadjes. ordening of zijn (meestal) symmetrisch geplaatst. compositie kleur hebben eenzelfde kleurgebruik. textuur hebben eenzelfde zachte textuur. structuur hebben (meestal) eenzelfde patroon / tekening. per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Vraag 16 1 punt
Bekijk afbeelding 9 en 10. I Deity heeft een symmetrische compositie. II Deity bestaat uit geabstraheerde vormen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Antwoord: A (1)
2022, tijdvak 1: Als de dijken breken
Opgavetekst
Nederland zou voor een groot deel onder water staan als er geen dijken waren.
In 1651 overstroomde een deel van Amsterdam door een dijkdoorbraak. Op afbeelding 12 zie je De doorbraak van de Sint-Anthonisdijk bij Amsterdam dat dit moment verbeeldt. De Nederlandse schilder Jan Asselijn schilderde dit doek vlak na de gebeurtenis.
Meerdere Nederlandse kunstenaars legden deze dijkdoorbraak vast, ook de tekenaar Schellinckx. Van die tekening maakte de prentenmaker Nolpe vervolgens een gravure. Op afbeelding 13 zie je Nolpes gravure Het doorbreken van de Sint-Anthonisdijk bij Amsterdam.
Op afbeelding 14, 15 en 16 zie je het kunstproject Waterlicht van de Nederlandse kunstenaar Daan Roosegaarde. Hij vertoonde het project in
2015 voor het eerst. Waterlicht bestaat uit lichtstralen op een hoogte van twee meter, die het waterniveau in heel Amsterdam aangeven wanneer de dijken zouden breken. Waterlicht is gemaakt met mist, led-technologie, software en lenzen.
Toen het Rijksmuseum in Amsterdam in 2015 het schilderij van Asselijn aankocht, vroeg het aan Roosegaarde om Waterlicht op het Museumplein bij het museum te vertonen.
Vraag 19 3 punten
Bekijk afbeelding 12. In het schilderij van Asselijn is de kracht van de natuur te zien. Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je de kracht van de natuur kunt zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − woest / kolkend stromend water − de opening in de dijk / de gebroken dijk − brokstukken in het water − donkere wolken / stormachtige lucht − wapperende jassen / kleding − het felle zonlicht per juist aspect (1) (3)
Vraag 20 2 punten
Bekijk afbeelding 12. Links op de afbeelding staan mensen. Leg aan de hand van de aspecten kleur en ordening uit waardoor deze mensen opvallen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- ordening (een van de volgende): (1p)
- de plaatsing van de figuren op de voorgrond
- de plaatsing van de figuren links midden op het doek, waar de zichtlijn naar ‘rechtsachter’ start
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 12. De wolken op het schilderij zien er dreigend uit. Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit waardoor de wolken er dreigend uitzien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg ordening of Bijna de helft van het doek is met wolken gevuld. / compositie Wolken stapelen zich op aan de rechterzijde. kleur − Wolken zijn veelal donker (zwart/grijs) van kleur. − Wolken kennen een groot licht-donkercontrast. ruimte Doordat de wolken zijn afgesneden aan de boven- en rechterzijde van het schilderij lijken ze boven de beschouwer te hangen / lijken ze buiten het doek verder te drijven. licht door het grote licht-donkercontrast / de zware schaduwen per juist aspect in combinatie met juiste uitleg (1) (2)
Vraag 25 3 punten
Bekijk afbeelding 14, 15 en 16. Waterlicht laat het Museumplein virtueel overstromen. Noem drie kenmerken van Waterlicht die verwijzen naar een overstroming.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − de blauwe kleur − de golvende lijnen / virtuele golven − de virtuele golven zijn (ten minste) manshoog − de enorme grootte / oppervlakte van het kunstwerk per juist kenmerk (1) (3)
2022, tijdvak 1: Mens en robot
Opgavetekst
De Duitse filmmaker Fritz Lang maakte in 1927 de sciencefictionfilm Metropolis. In deze film verandert een actrice in een robot. Op afbeelding
17 zie je de actrice als Machinenmensch (Machinemens) in een robot- kostuum.
De Franse modeontwerper Thierry Mugler ontwierp Cyborg voor zijn herfst-/wintercollectie van 1995/1996.
Op afbeelding 18 zie je een model in dit ontwerp, gefotografeerd door de Duits-Australische fotograaf Helmut Newton.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Het Nederlandse kunstenaarsduo L.A. Raeven, bestaande uit de tweeling Liesbeth en Angelique Raeven, maakte in 2018 Annelies, looking for completion (Annelies, op zoek naar volledigheid). De zussen kunnen moeilijk zonder elkaar en wilden een extra zus creëren die er zou zijn als de andere, echte zus er niet was. Annelies is een zittende robot die kan huilen en mompelen. Als iemand haar aanraakt of troost, gaat ze minder huilen.
Op afbeelding 19 zie je de zussen aan weerszijden van het kunstwerk zitten. Op afbeelding 20 en 21 zie je Annelies van dichtbij.
Vraag 29 3 punten
Bekijk afbeelding 17. Het kostuum lijkt op een robot. Noem drie kenmerken van het kostuum waardoor het op een robot lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − gebruik van metaal − de stijfheid van het pak − de scharnierende constructie van de bewegende delen − het uitdrukkingsloze gezicht per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 30 2 punten
Bekijk afbeelding 17 en 18. Machinenmensch en Cyborg lijken op elkaar, maar er zijn ook verschillen. Benoem twee verschillen tussen Machinenmensch en Cyborg, één aan de hand van de vorm en één aan de hand van de functie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juist aangegeven verschillen:
Machinenmensch Cyborg vorm
- gesloten
- open
- geometrisch
- organisch functie (film)kostuum haute couture / mode
Vraag 33 3 punten
Bekijk afbeelding 19, 20 en 21. Annelies ziet er verdrietig uit. Noem drie aspecten van de voorstelling waardoor zij er verdrietig uitziet.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − huilen / behuild gezicht / tranen / vlekken in gezicht − uitgelopen mascara − mondhoeken naar beneden − in elkaar gedoken houding − de zakdoek − groeven in het gezicht per juist aspect (1) (3)
2022, tijdvak 2: Binnen en buiten
Opgavetekst
In de beeldentuin van het Nederlandse Kröller-Müller Museum staat het kunstwerk Jardin d’émail (Emaille tuin) uit 1974 van de Franse kunstenaar Jean Dubuffet. Bezoekers kunnen het kunstwerk binnengaan.
Op afbeelding 1 zie je het kunstwerk vanaf de buitenzijde. Op afbeelding 2 zie je dat je op het kunstwerk kunt lopen.
Op figuur 1 zie je een ontwerp voor Jardin d’émail. Op basis van dit ontwerp kreeg Dubuffet de opdracht om Jardin d’émail uit te voeren voor het Kröller-Müller Museum.
[figuur 1: zie het originele examen]
Door de vele bezoekers en de weersinvloeden is het kunstwerk aangetast. Daarom startte in 2017 de restauratie van Jardin d’émail, die enkele jaren zou duren.
figuren 2a t/m 2d geven informatie over de restauratie.
Op afbeelding 3 zie je Upside down mushroom room (Omgedraaide paddenstoelenkamer) uit 2000 van de Duitse kunstenaar en bioloog Carsten Höller in het Fondazione Prada in Milaan.
Voor Upside down mushroom room bouwde Höller een speciale ruimte in de tentoonstellingszaal, waarin de installatie te zien was. De paddenstoelen draaien met verschillende snelheden om hun as en zijn tussen de 60 cm en 300 cm groot.
Op afbeelding 4 zie je Giant Triple Mushrooms (Gigantische drievoudige paddenstoelen) uit 2010 van Höller.
Giant Triple Mushrooms bestaat uit
1 bestaande voorwerpen en is een assemblage.
2 meerdere elementen en is een collage.
3 verschillende onderdelen en is een installatie.
Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2. Noem drie aspecten van de voorstelling van het kunstwerk die verwijzen naar een tuin.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − de (vorm die lijkt op een) boom − de (vormen die lijken op) struiken − de onregelmatige (onder)grond − de ommuring / de opstaande rand om de tuin − hoogteverschil / borders / reliëf − de begrenzing van de tuin per juist aspect (1) (3)
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2. Het kunstwerk valt op in zijn omgeving. Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor het kunstwerk opvalt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: aspect uitleg kleur − Het lichte wit contrasteert met het donkere groen. − contrast / Zwart-wit contrasteert met overwegend groene omgeving. vorm − de (enorme) grootte van het kunstwerk − vereenvoudigd ten opzichte van omgeving − Gesloten karakter contrasteert met de open omgeving. materiaal Het beton contrasteert met het hout / blad van de omgeving. per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Vraag 8 3 punten
Bekijk afbeelding 3. Upside down mushroom room lijkt onnatuurlijk. Noem drie kenmerken van het kunstwerk waardoor het er onnatuurlijk uitziet.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − De paddenstoelen zijn groot. − De paddenstoelen hangen aan het plafond. − de onnatuurlijke setting / Paddenstoelen groeien doorgaans niet in een ruimte in een museum. − Paddenstoelen worden doorgaans niet belicht. − De paddenstoelen zijn gemaakt van onnatuurlijk materiaal. − De paddenstoelen draaien rond. − Je kan zomaar / zonder moeite de onderkant van de paddenstoel zien. per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 9 1 punt
Bekijk afbeelding 4. Geef aan of onderstaande stellingen juist of onjuist zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als alle drie de antwoorden juist zijn.
2022, tijdvak 2: In de natuur
Opgavetekst
De Engelse kunstenaar David Hockney schilderde de verschillende seizoenen. Hij werd hierbij geïnspireerd door de natuur van de Engelse streek Yorkshire.
Op afbeelding 5 is The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in
2011 (Het begin van de lente in Woldgate, Oost-Yorkshire in 2011) te zien. Het kunstwerk bestaat uit 36 schilderdoeken die tegen elkaar aan geplaatst zijn.
Op afbeelding 6 is Woldgate Woods, 26, 27 & 30 July 2006 (Woldgate- bossen, 26, 27 & 30 juli 2006) te zien. Het kunstwerk bestaat uit zes schilderdoeken.
Op figuur 3 zie je de schilderijen van Hockney in zwart-wit, waarop steeds een horizon staat ingetekend. De schilderijen worden aangegeven met de letters a t/m f.
[figuur 3: zie het originele examen]
In 2011 maakte Hockney in dezelfde bossen digitale tekeningen op een tablet.
Op afbeelding 7 zie je zo’n tekening The arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011
- 31 May nr. 1 (Het begin van de lente in Woldgate, Oost-Yorkshire in 2011
- 31 mei nr. 1).
Vraag 11 3 punten
Bekijk afbeelding 5. Het bos op het schilderij is niet realistisch. Noem drie kenmerken van het schilderij waardoor het bos er niet realistisch uitziet.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − De bomen / bladeren / bloemen / planten zijn vereenvoudigd / geabstraheerd. − De bladeren zijn omlijnd. − De boomstammen hebben onnatuurlijke kleuren. − De boomschors lijkt te bestaan uit stippen of strepen. − De takken golven onnatuurlijk. − Plasticiteit ontbreekt. / Het ziet er plat uit. − De blaadjes zijn los / overlappen elkaar niet / vormen een patroon. − De takken ontspringen niet uit een boom / lijken aan een stam geplakt. per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 12 3 punten
Bekijk afbeelding 6. Noem drie verschillende manieren waarop Hockney ruimte suggereert in dit schilderij en geef bij elke manier een voorbeeld.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: manier voorbeeld overlapping vrijwel alle stammen / takken / blaadjes afsnijding − boom linksvoor aan onder- en bovenkant − bomen tweede plan aan bovenkant − het pad aan de onderkant vervaging de details, zoals gras, blaadjes en schors in de verte atmosferisch de vergrijsde / vervaagde kleuren verder weg perspectief groot voor / klein de donkere, afgesneden boom links op de voorgrond achter lijnperspectief het pad in het midden / het pad dat naar rechts loopt kleurperspectief − de koele kleuren op de achtergrond en warme kleuren op de voorgrond − donkere kleuren op de voorgrond plasticiteit de donkere of lichte accenten op de stammen per juiste manier in combinatie met een juist voorbeeld (1) (3)
Vraag 13 3 punten
Bekijk afbeelding 6. Als je voor het schilderij staat, lijkt het alsof je midden in het bos staat. Leg aan de hand van drie kenmerken van het schilderij uit waardoor deze indruk ontstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: kenmerk uitleg grootte van het Hierdoor krijgt het bos een haast realistisch kunstwerk formaat. afsnijding links en rechts Hierdoor lijk je tussen de bomen te staan. afsnijding van het pad, Hierdoor lijkt het alsof je zó het pad op kunt onder in het schilderij stappen. centraalperspectief Hierdoor lijk je als toeschouwer tussen de bomen te staan. per juist kenmerk in combinatie met juiste uitleg (1) (3)
Vraag 14 1 punt
Bekijk afbeelding 5, 6 en figuur 3. Noem de letters van de twee schilderijen uit figuur 3 waarop de horizon juist is weergegeven.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide antwoorden juist zijn.
2022, tijdvak 2: Inpakken
Opgavetekst
De Bulgaars-Amerikaanse kunstenaar Christo werkte van 2014 tot 2016 aan The Floating Piers (De Drijvende Vlonders). Op afbeelding 8 zie je een deel van dit kunstwerk, dat op een Italiaans meer dreef en twee stadjes met een eiland verbond.
Op afbeelding 9 zie je een ontwerpschets en op afbeelding 10 een detail van The Floating Piers.
The Floating Piers bestaat uit een breed pad op duizenden drijvers van kunststof. Het geheel is met textiel bekleed en ligt met ankers vast aan de bodem van een meer.
Op afbeelding 11 zie je enkele drijvers, op afbeelding 12 de opbouw van The Floating Piers en op afbeelding 13 het aanbrengen van het textiel.
1 de exacte locatie van de vlonders bepalen
2 de vlonders verankeren aan de bodem
3 de drijvers met elkaar verbinden tot grote onderdelen
4 textiel over de vlonders bevestigen
5 aanvoeren van de onderdelen
The Floating Piers trok in 16 dagen in totaal één miljoen bezoekers. Op afbeelding 14 zie je een aantal van deze bezoekers.
Het was Christo’s eigen idee om The Floating Piers te maken en hij was enkele jaren bezig met het project. Na afloop werden gebruikte materialen, schetsen en foto’s van The Floating Piers door Christo tentoongesteld en verkocht.
Vraag 18 3 punten
Bekijk afbeelding 8 en 9. Noem drie kenmerken van The Floating Piers die je ook in de schets ziet.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − kleurkeuze (geel/oranje) − verhoudingen / grootte van het project in relatie met de omgeving − effect van de kleur op de omgeving − textuur van materiaal − locatie / ligging: luchtfoto met daarin weergave van de locatie van het project − vorm / richting / route van de drijvers per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 19 2 punten
Bekijk afbeelding 8 en 10. The Floating Piers contrasteert met de omgeving. Geef twee voorbeelden van contrasten tussen The Floating Piers en de omgeving.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste contrasten: − contrast in licht en donker − contrast in warme en koude kleuren − contrast in vorm − contrast door de complementaire kleuren oranje en blauw naast elkaar per juist contrast (1) (2)
Vraag 22 1 punt
Bekijk afbeelding 14. Het water en het aangebrachte textiel vertonen overeenkomsten. Noem een overeenkomst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste overeenkomst: − De glinstering / reflectie van het water komt overeen met de glans van het textiel. − De golfjes van het water komen overeen met de plooiing / rimpels van het textiel. (1)
2022, tijdvak 2: Vogelvlucht
Opgavetekst
De Engelse fotograaf Eadweard Muybridge ontwikkelde een methode waarmee hij bewegingen fotografisch kon vastleggen.
Op figuur 4 zie je een reeks foto’s die hij in 1887 van een vliegende vogel maakte.
[figuur 4: zie het originele examen]
Op afbeelding 15 zie je een vooraanzicht van In 20 Steps (In 20 stappen). Het Nederlandse duo Studio Drift, bestaande uit Lonneke Gordijn en Ralph Nauta, maakte deze installatie in 2015.
De installatie bestaat uit veertig buizen van glas, die in paren langzaam op en neer bewegen met behulp van een elektronisch systeem. Het geheel hangt aan plastic draden.
Op afbeelding 16 zie je het werk vanuit een ander standpunt.
De installatie In 20 Steps hing boven de catwalk tijdens de Parijse modeweek van 2018. Op de catwalk toonde de Nederlandse modeontwerper Iris van Herpen haar collectie Syntopia.
Op afbeelding 17 zie je een model in een jurk van Van Herpen tijdens deze modeshow.
Vraag 28 1 punt
Bekijk figuur 4. Deze fotoserie legt de vlucht van een vogel vast. Leg uit waaraan je ziet dat de vogel vliegt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Je ziet dat de vleugels telkens een andere (opeenvolgende) stand hebben. − De vogel bevindt zich vrij in de lucht / is omgeven door luchtledigheid. (1)
Vraag 29 3 punten
Bekijk afbeelding 15 en 16. Het kunstwerk verbeeldt een vogelvlucht. Noem drie kenmerken van de installatie die verwijzen naar een vogelvlucht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − Het geheel lijkt te zweven. − Elk paar buizen verbeeldt één vleugelstand uit een reeks. − Het geheel beweegt. − Het ‘lijfje’ beweegt op en neer (net zoals bij echte vogels). per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 32 1 punt
Bekijk afbeelding 15 en 16. Het kunstwerk is een
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 34 3 punten
Bekijk afbeelding 17. Iris van Herpen liet zich voor deze jurk inspireren door vogels en hun vlucht. Leg uit waaraan je dit ziet aan de hand van drie kenmerken van de jurk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: kenmerk uitleg laagjes-structuur verwijst naar het verendek van een vogel lijnenstructuur verwijst naar de veren(pennen) van een vogel ritme van de hierdoor ontstaat suggestie van vleugelbewegingen witte lijnen jurk waaiert uit verwijst naar de vleugels van een vogel naar zijkant (witte) tule Transparantie verwijst naar (de kleur van) dons. per juist kenmerk in combinatie met juiste uitleg (1) (3)
2021, tijdvak 1: De tijd voor altijd
Opgavetekst
De Nederlandse fotograaf Koos Breukel fotografeerde zijn zoon Casper regelmatig vanaf diens geboorte in 2000 tot aan zijn achttiende.
Op afbeelding 1 zie je een foto van Casper uit 2008 als hij 8 jaar is.
Afbeelding 2 is een foto van Casper als hij 9 jaar is. Afbeelding 3 is een foto van Casper als hij 15 jaar is.
aspect toelichting
afbeelding 1 afbeelding 2 en 3
Erik Kessels is een Nederlandse reclamemaker. Naast het maken van reclame verzamelt hij foto's en maakt hij fototentoonstellingen. In 2011 maakte hij voor een van deze tentoonstellingen 24 Hrs In Photos (24 Uur In Foto's).
Afbeelding 4 en 5 zijn foto's van 24 Hrs In Photos, waarvoor Kessels bijna een miljoen foto's verzamelde die binnen 24 uur op Flickr waren geplaatst. Via Flickr kan iedereen foto's delen op internet. Kessels printte 350.000 van deze foto's en vulde daarmee meerdere ruimtes van een museum.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1. De jongen lijkt zich niet bewust te zijn van de fotograaf. Noem twee kenmerken van de jongen waaraan je dit ziet.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − Hij heeft zijn ogen gesloten. − Hij lijkt te luisteren naar muziek. / Hij heeft een koptelefoon op. − Hij is in zichzelf gekeerd. / Hij gaat op in zijn eigen wereld. − Hij zit schuin voor de fotograaf. / Hij zit naar het vuur gericht. − Hij zit ineengedoken. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 2 3 punten
Bekijk afbeelding 2 en 3. De foto's van Casper vertonen overeenkomsten. Beschrijf drie aspecten van de voorstelling waarin beide foto's van Casper overeenkomsten vertonen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: Op beide foto's − staat dezelfde jongen (met dezelfde gezichtskenmerken als neus, ogen, haarkleur e.d.). − kijkt de jongen in de camera. − draagt de jongen een ketting. − heeft de jongen eenzelfde (neutrale) gezichtsuitdrukking. − is de houding van de jongen driekwart (à trois quart). − is er een lege achtergrond. per juist aspect (1) (3)
Vraag 3 2 punten
Bekijk afbeelding 2 en 3. Noem twee aspecten van de vormgeving waarin beide foto's overeenkomsten vertonen. Geef bij elk aspect een toelichting. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: aspect toelichting, voor beide foto's geldt dat ordening/compositie − deze centraal is. − er sprake is van eenzelfde plaatsing van de jongen in het vlak. licht − het vooral op één kant van het gezicht valt / aan één kant van het gezicht de meeste schaduw valt. − er sprake is van een (sterk) licht- donkercontrast. kleur − er sprake is van overwegend (onverzadigd) vergrijsd kleurgebruik / gelijke tinten. ruimte − er gebruikgemaakt wordt van close-up. − er sprake is van eenzelfde afsnijding. per juist aspect in combinatie met een juiste toelichting (1) (2)
2021, tijdvak 1: Vanitas
Opgavetekst
Op afbeelding 6 zie je een vanitas-stilleven dat rond 1650 is gemaakt door de Nederlandse schilder Harmen Steenwijck.
aspect toelichting
Op afbeelding 7 zie je Vanitas, een onderdeel van de installatie Tableau van de Deense kunstenaar Rose Eken uit 2015. Op afbeelding 8 zie je de hele installatie Tableau, een verzameling voorwerpen uit verschillende kunstenaars-ateliers. Eken had collega- kunstenaars om foto's gevraagd van voorwerpen uit hun ateliers. 400 van deze voorwerpen maakte ze na in klei. Op afbeelding 9 zie je een detail van de installatie.
De Nederlandse kunstenaar Louise te Poele maakt fotografische stillevens, die ze zorgvuldig samenstelt van allerlei voorwerpen. Op afbeelding 10 zie je haar stilleven Vis met ei uit 2015.
Voor haar werk stelt Te Poele eerst een stilleven samen, dat ze vervolgens fotografeert en daarna bewerkt op de computer.
Je kunt Vis met ei ook bekijken via de app AR+T op een smartphone of tablet. Wanneer je met die app het stilleven scant, zie je het werk bewegen; met een druk op de geluidsknop krijg je extra informatie te horen over het werk.
Op figuur 1 zie je iemand de app gebruiken.
[figuur 1: zie het originele examen]
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 6. De schedel valt op. Noem twee aspecten van de vormgeving van het schilderij waardoor de schedel opvalt. Geef bij elk aspect een toelichting. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: aspect toelichting, de schedel valt op licht − doordat het (licht) erop valt. − door het licht-donkercontrast (bijvoorbeeld schedeldak en oogkassen). vorm doordat hij groter is dan de meeste andere voorwerpen. ordening − doordat hij vrijwel centraal geplaatst is. − doordat hij hoog geplaatst is. − doordat er meerdere richtingen naar de schedel lijken te leiden. kleur doordat hij licht (van kleur) is. per juist aspect in combinatie met een juiste toelichting (1) (2)
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 10. Het is een stilleven, toch lijkt het of er beweging te zien is. Beschrijf twee aspecten van de voorstelling waardoor in het stilleven beweging wordt gesuggereerd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − de rookwalm (van een gedoofde lucifer) die omhoog kringelt − het bord dat (van tafel) lijkt te glijden / het doosje lucifers dat (van tafel) lijkt te vallen / de lucifers die bijna (uit het doosje) lijken te vallen − het plastic dat lijkt op te waaien per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Vraag 17 1 punt
Bekijk afbeelding 10. Leg aan de hand van het aspect ordening uit waardoor in het stilleven de beweging wordt versterkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: door de diagonale compositie (waardoor aan de ene kant het plastic opwaait en aan de andere kant de vis en de lucifers van tafel lijken te glijden) (1)
2021, tijdvak 1: Baas maakt tijd
Opgavetekst
Op afbeelding 11 en 12 zie je de voor- en achterkant van Real Time (Echte Tijd) van de Nederlandse kunstenaar en ontwerper Maarten Baas. In de klok, die Baas in 2016 maakte voor Schiphol, wordt non-stop een film getoond waarin de tijd wordt weergegeven.
Op afbeelding 13 a t/m d zie je stills uit de film, waarop je ziet hoe een man iedere minuut een of twee wijzers uitwist en opnieuw schildert. Baas raakte voor dit project geïnspireerd door de mannen die op de luchthaven aan het werk zijn.
Baas verwijst in de klok naar de Nederlandse schilder Piet Mondriaan. Op afbeelding 14 zie je Compositie met rood, geel en blauw, een schilderij van Mondriaan uit 1921.
Tijd speelt ook een rol in een ander werk van Baas: Tree Trunk Chair (Boomstronkstoel). Op afbeelding 15 zie je op digitale schetsen van dit kunstwerk een boom en een mal. In 2216, 200 jaar na de start van het maakproces, kan de stoel worden gebruikt.
Op afbeelding 16 en 17 zie je digitale schetsen van de stoel.
Baas plantte de boom in 2016 in de tuin van de Menkemaborg, een kasteel dat hoort bij het Groninger Museum. Dit museum, dat het werk aankocht, zal de boom de komende twee eeuwen verzorgen.
Vraag 21 3 punten
Bekijk afbeelding 11 en 12. Er lijkt een man in de klok aanwezig te zijn. Noem drie kenmerken van de klok die de indruk wekken dat er echt een man in de klok aanwezig is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − het levensgrote formaat − de ladder / deur aan de achterkant (waardoor je echt naar binnen kan) − het platform aan de achterkant (waarop je echt kunt staan) − omdat je de man lijkt te zien (aan de voor- én aan de achterkant) per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 22 3 punten
Bekijk afbeelding 11, 12 en 13 a t/m d. Noem drie aspecten van de voorstelling waardoor de indruk ontstaat dat de man aan het werk is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten: − De man neemt verschillende werkhoudingen aan. − De man draagt een overall. − De man heeft een poetsdoek in de hand / lijkt te poetsen. − De man heeft een schilderkwast / rollertje in de hand / lijkt te schilderen. − Er staat een emmer / pot verf naast de man. per juist aspect (1) (3)
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 11 t/m 14. Leg aan de hand van de aspecten kleur en lijn uit op welke manier Baas verwijst naar het werk van Mondriaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- kleur: (1) Hij gebruikt net als Mondriaan
- de (primaire) kleuren geel, rood en blauw (in de gele poetsdoek, de rode emmer en de blauwe overall).
- zwart en wit en grijs in de klok.
- lijn: (1) Net als Mondriaan
- past hij eenzelfde soort zwarte lijnen / lijnen van eenzelfde dikte toe.
- gebruikt hij kortere en langere lijnen.
2021, tijdvak 1: De tijd dringt
Opgavetekst
In 2009 maakte de Deense kunstenaarsgroep Superflex de video- installatie Flooded McDonald's (Overspoelde McDonald's). Omdat McDonald's een van de bekendste fastfoodketens ter wereld is, werd deze keten als voorbeeld genomen voor alle fastfoodketens. Op afbeelding 18 t/m 23 zie je stills uit de video, die 21 minuten duurt.
Voor deze video werd er een McDonald's op ware grootte nagebouwd. Op figuur 2 en 3 zie je voorbereidingen voor de opnames.
figuur 2 figuur 3
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Ook de Braziliaanse kunstenares Nele Azevedo maakt werk over klimaatverandering. Op afbeelding 24, 25 en 26 zie je Melting Men (Smeltende Mensen) uit 2009. Voor het werk liet Azevedo duizend figuurtjes van ijs plaatsen in het centrum van Berlijn.
Doe het zo: Neem de nummers van de zinnen over op je antwoordblad en zet het juiste antwoord erachter.
Vraag 30 1 punt
Bekijk afbeelding 18, 19 en 20. Het restaurant lijkt plotseling te zijn verlaten, er is bijvoorbeeld niemand aanwezig. Noem nog een aspect van de voorstelling waardoor deze indruk ontstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist aspect van de voorstelling: − het niet-opgegeten menu − een niet-opgehaalde bestelling (op de toonbank) (1)
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 18 t/m 23. Superflex wil ons met de video bewust maken van milieuvervuiling en klimaatverandering. Noem twee aspecten uit de video die verwijzen naar milieuvervuiling en/of klimaatverandering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten: − het stijgende water − het vervuilde water − de grote hoeveelheid verpakkingsmaterialen / veel plastic per juist aspect (1) (2)
2021, tijdvak 2: Groeien in de tijd
Opgavetekst
Het Zwitserse kunstenaarsduo Gerda Steiner en Jorg Lenzlinger maakte voor de tentoonstelling Sonsbeek 2008 de installatie The Mystery of Fertility (Het Mysterie van Vruchtbaarheid). Het kunstwerk was een aantal maanden te zien in stadspark Sonsbeek in Arnhem.
Op afbeelding 1 en 2 zie je foto's van de buitenkant van het kunstwerk. Op afbeelding 3 en 4 zie je de binnenkant.
Steiner en Lenzlinger voegden roze kleurstof toe aan schimmels en zoutkristallen en plaatsten die vervolgens in het kunstwerk. De schimmels en zoutkristallen groeiden tijdens de tentoonstelling. Op afbeelding 3 zie je The Mystery of Fertility bij de start van de tentoonstelling. Op afbeelding 4 zie je het kunstwerk op een later moment.
GT-0600-a-o
De performance Measuring the Universe (Het Universum meten) van de Slowaakse kunstenaar Roman Ondak begint met een witte ruimte en lege muren. Daarna zet een medewerker van het museum een streepje bij de lengte van elke bezoeker. Ook hun naam en de datum van hun bezoek worden op de muur geschreven.
Measuring the Universe is sinds 2007 in verschillende musea uitgevoerd. Op afbeelding 5 zie je Measuring the Universe vrijwel aan het begin van een van deze performances.
Afbeeldingen 6 t/m 9 zijn foto's van Measuring the Universe in het Stedelijk Museum Amsterdam in 2010.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Steiner en Lenzlinger verwijzen met The Mystery of Fertility onder meer naar tuinieren. Noem vier onderdelen van het kunstwerk die verwijzen naar tuinieren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste onderdelen: − schoffel − schep − hark − hooivork − gieter − grasmaaier − snoeischaar − ploeg − kruiwagen − klompen − planten / bloemen − tuinhuisje indien vier onderdelen juist (2) indien drie onderdelen juist (1) indien twee of minder onderdelen juist (0) (2)
Vraag 2 2 punten
Bekijk afbeelding 3 en 4. De voorwerpen in het kunstwerk vormen een eenheid. Leg aan de hand van de aspecten ordening en kleur uit op welke manier deze eenheid ontstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- ordening: (1p)
- centrale ordening van alle voorwerpen / De voorwerpen zijn zodanig geordend dat ze in het midden samenkomen.
- symmetrische ordening van de voorwerpen
- kleur: (1p)
- Een soortgelijke, (roest)bruine / materiaal-eigen kleur van de meeste voorwerpen.
- De hardroze gekleurde schimmels en zoutkristallen overwoekeren het kunstwerk.
- Het blauw van het schuurtje omsluit de voorwerpen / houdt de voorwerpen bij elkaar.
2021, tijdvak 2: Iconen in de tijd
Opgavetekst
De videoclip Apes**t van The Carters, het artiestenduo Beyoncé en Jay-Z, is in 2018 gemaakt door regisseur Ricky Saiz. Op afbeelding 10 zie je een still uit de videoclip, die is opgenomen in het Louvre, een beroemd museum in Parijs.
Op afbeelding 11 zie je Nikè, een ruim 2000 jaar oud beeld van de godin van de overwinning. Op afbeelding 10 staan The Carters vóór dit beeld.
In de videoclip Apes**t wordt ook naar andere kunstwerken uit het Louvre verwezen. Zo zie je op afbeelding 12 een still waarop je een man op een paard ziet staan. Deze still verwijst naar het schilderij van de Franse schilder Théodore Géricault uit 1812, dat je ziet op afbeelding 13.
Afbeelding 14 laat een still zien waarop Beyoncé en Jay-Z voor de wereldberoemde Mona Lisa staan. Dit schilderij uit de zestiende eeuw is gemaakt door de Italiaanse kunstenaar Leonardo Da Vinci en je ziet het nogmaals op afbeelding 15.
Vraag 10 3 punten
Bekijk afbeelding 10 en 11. Noem drie kenmerken van de kleding van Beyoncé waardoor die lijkt op de kleding van Nikè.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − wit − lang gewaad − veel plooien − hooggesloten (halslijn) − flap bij schouder (die verwijst naar de vleugel) − getailleerd − gelaagdheid van de stof − diagonale lijn op de borst per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 14 3 punten
Bekijk afbeelding 14 en 15. Noem drie overeenkomsten tussen Beyoncé en Mona Lisa.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste overeenkomsten: Beide vrouwen − kijken in de richting van de beschouwer. − hebben hun ogen deels gesloten. − hebben een vrij voorhoofd / hebben een kapsel dat het gezicht vrijlaat. − hebben een rechte houding. − hebben lang haar. − hebben (deels) een decolleté. − lijken het schoonheidsideaal van hun tijd. − zijn beroemd. − hebben bedekte armen. per juiste overeenkomst (1) (3)
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 14. Beyoncé oogt zelfbewust. Noem twee kenmerken van Beyoncé waardoor deze indruk ontstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: Beyoncé − heeft een open houding (armen langs het lichaam) / heeft haar borst vooruit. − heeft haar hoofd licht geheven / omhoog. − draagt sieraden en make-up. − heeft een diep decolleté. − plaatst zichzelf vóór Mona Lisa. − draagt een opvallend (roze) jasje (met brede schouders). − kijkt je frontaal aan. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 16 1 punt
Bekijk afbeelding 15. Mona Lisa komt ingetogen over. Noem een kenmerk van Mona Lisa waardoor deze indruk ontstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist kenmerk: Mona Lisa − heeft een gesloten houding (armen over elkaar). − heeft licht afhangende schouders. − zit in een deels gedraaide houding / zit driekwart gedraaid. − draagt geen sieraden of zichtbare make-up. − heeft een (licht) bedekte boezem. (1)
2021, tijdvak 2: De tijd stilzetten
Opgavetekst
In het Stedelijk Museum in Amsterdam staat The Beanery uit 1965 van de Amerikaanse kunstenaar Edward Kienholz.
Het idee voor The Beanery ontstond toen Kienholz in het gelijknamige café zat. Hij bouwde het café na om de vergankelijkheid van de tijd te laten zien en gebruikte hiervoor enkele spullen uit het echte café.
Op afbeelding 16, 17 en 18 zie je het interieur van The Beanery.
Op afbeelding 19 zie je The Beanery in het museum. Als museumbezoeker kan je het kunstwerk binnengaan. Er mag maar één bezoeker tegelijk in het kunstwerk aanwezig zijn en er mag niets worden aangeraakt, daarom wordt het kunstwerk bewaakt.
Op afbeelding 20 zie je een bezoeker in het kunstwerk. Op afbeelding 21 kijk je vanuit The Beanery naar de in- en uitgang.
interieur The Beanery ruimte van het museum
Toen Kienholz klaar was met het maken van The Beanery, overgoot hij alles met een bruine harslaag. Omdat het kunstwerk door de jaren heen veel is bezocht, werd het vuil en waren er objecten versleten of verdwenen.
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 16, 17 en 18. In The Beanery kunnen museumbezoekers cafégeluiden horen en een cafégeur ruiken. Noem daarnaast drie voorwerpen waarmee Kienholz verwijst naar een café.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste voorwerpen: − de bar − de barkrukken − de glazen − de flessen − de tafeltjes − de stoelen − de jukebox − de sigaretten − de flessenwand − het telefoontoestel indien drie voorwerpen juist (2) indien twee voorwerpen juist (1) indien een of geen voorwerp juist (0) (2)
Vraag 22 2 punten
Bekijk afbeelding 16, 17 en 18. The Beanery heeft de sfeer van een bruin café. Leg uit hoe de aspecten licht en kleur hieraan bijdragen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- licht: (1p)
- Het gedimde licht past bij de intieme sfeer van een bruin café.
- De indirecte / verschillende lichtbronnen zorgen voor een warm, gezellig licht.
- kleur: (1p)
- De overwegend donkergele en/of donkerbruine kleuren zijn typerend voor een bruin café.
- Het gebruik van warme kleuren verhoogt de gezellige sfeer van een bruin café.
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 16 t/m 19. Noem twee contrasten tussen het interieur van The Beanery en de ruimte van het museum waar het tentoongesteld staat. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste contrasten: interieur The Beanery ruimte van het museum (redelijk) donker helder verlicht kleurrijk overwegend neutraal van kleur verhoudingsgewijs klein / krap verhoudingsgewijs groot / ruim vol leeg rommelig overzichtelijk warm licht koud licht indirecte verlichting directe verlichting per juist contrast (1) (2)
2021, tijdvak 2: De tijd dringt - plastic
Opgavetekst
De Nederlandse fotograaf Thirza Schaap werkt sinds 2015 aan de fotoserie Plastic Ocean. Hiervoor maakt ze foto's van spullen die ze vindt op het strand van Kaapstad. Op afbeelding 22 zie je Musselmania (Mosselmanie) en op afbeelding 23 Veil (Sluier) uit deze serie, beide gemaakt in 2017.
aspect uitleg: In beide foto's
Afbeelding 24a t/m 24d laten verschillende stappen in het maakproces van de foto's zien.
Op afbeelding 25 zie je reclame voor de kleur Living Coral (Levend Koraal). Deze kleur is door kleureninstituut Pantone verkozen tot de kleur van het jaar 2019.
Het Wereld Natuur Fonds reageerde op deze reclame met een campagneposter die gericht was op het beschermen van koraalriffen. Op afbeelding 26 zie je deze campagneposter, waarvoor de foto Splash of Pink (Roze Vlek) van Schaap is gebruikt.
Vraag 30 3 punten
Bekijk afbeelding 22 en 23. Noem drie aspecten van de vormgeving waarin beide foto's overeenkomen. Leg je antwoord uit. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten: aspect uitleg: In beide foto's ordening/compositie − zijn de voorwerpen centraal geplaatst. − worden de kleurvlakken (op de achtergrond) gescheiden door een schuine lijn. kleur − bestaat de achtergrond uit (twee) egale kleuren. − behoren de achtergrondkleuren elke keer tot dezelfde soort. − zijn kleuren gebruikt die minder verzadigd zijn. − is er een licht-donkercontrast. licht − valt het licht schuin van boven. − zie je scherpe / harde slagschaduwen van de voorwerpen (op de achtergrond). − is er een licht-donkercontrast. per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (3)
2019, tijdvak 1: Zelfportretten
Opgavetekst
De beroemde zeventiende-eeuwse Nederlandse schilder Rembrandt van Rijn maakte veel zelfportretten.
Op afbeelding 1 zie je een zelfportret dat hij schilderde rond 1635.
Rembrandt maakte naast schilderijen ook veel etsen. Op figuur 1, 2 en 3 zie je er drie, alle zelfportretten, gemaakt rond 1631. De zelfportretten zijn afgebeeld op ongeveer ware grootte. figuur 1 figuur 2 figuur 3
figuur 4 is een detail van figuur 2
De Oostenrijkse kunstenaar Egon Schiele maakte ruim 100 zelfportretten. Op afbeelding 2 zie je een zelfportret uit 1912.
Rembrandt Schiele
De Amerikaanse fotograaf Cindy Sherman werd bekend met foto's die ze van zichzelf maakte.
Op afbeelding 3 en 4 zie je foto's die zij maakte in 2008 en in 2000. Figuur 5 is een portretfoto van Sherman gemaakt door Mark Seliger. [figuur 5: zie het originele examen]
Sherman heeft gezegd: "We zijn allemaal het product van wat we willen laten zien aan de buitenwereld, zelfs mensen die denken dat ze daar weinig tijd aan besteden."
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1. Met dit portret wilde Rembrandt laten zien dat hij een succesvolle en goede schilder was. Noem twee aspecten van de voorstelling waaraan je kan zien dat hij succesvol was.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − kostbare kleding / kostbare mantel, baret met veer − kostbare ketting(en) − weldoorvoed − verzorgde haren per juist aspect (1) (2)
Vraag 2 1 punt
Bekijk afbeelding 1. Rembrandt schilderde dit portret realistisch. Noem een voorbeeld van het aspect licht waaraan je dat kan zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: (realistische / virtuoze / gedetailleerde weergave van licht in): − clair-obscur (zoals de sterke lichtval op zijn rechterwang contrasterend met de schaduwpartijen / de felverlichte veer) − glimlichten (op de edelsteen op baret / op de ketting / op het fluweel) − slagschaduw (silhouet op de muur / op gelaat (van baret)) − eigenschaduw (bij de borstpartij) (1)
Vraag 3 1 punt
Bekijk afbeelding 1. Rembrandt schilderde dit portret realistisch. Noem een voorbeeld van het aspect textuur waaraan je dat kan zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: (realistische / virtuoze / gedetailleerde weergave van textuur in): − de stofuitdrukking van het (zachte) fluweel van de cape − de textuur van de (harige) veren op zijn baret − de stofuitdrukking van het borduurwerk op zijn mantel − de textuur van het (krullende) haar − de textuur van de gezichtshuid / het vlassige baardje (1)
Vraag 8 2 punten
Vergelijk afbeelding 1 en 2. Het portret van Schiele verschilt van het portret van Rembrandt. Noem twee aspecten van de voorstelling waarin de portretten verschillen. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste verschillen: Rembrandt Schiele hoofd rechtop hoofd naar voren gebogen / scheef neutrale gezichtsuitdrukking vreemde / verwrongen gezichtsuitdrukking hand niet zichtbaar (gebarende) hand zichtbaar kostbare kleding sobere kleding (half)lang haar kort haar geen tot lichte gezichtsbeharing snor hoofddeksel blootshoofds per juist verschil (1) (2)
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 3. Sherman fotografeert zichzelf als een rijke dame. Noem twee aspecten van de voorstelling waardoor de dame rijk lijkt te zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − chique kleding / jurk − statige houding − kostbare sieraden − klassieke / kostbare meubels, klassiek interieur − (kostbaar / groot) schilderij aan de muur − verzorgd / verzorgd haar, verzorgde make-up en nagels per juist aspect (1) (2)
2019, tijdvak 1: Het Deventer Stadhuis
Opgavetekst
Het tweede gebouw van links op afbeelding 5 is het nieuwe deel voor het stadhuis van Deventer. Het werd ontworpen door het architectenbureau Neutelings Riedijk en ging in 2016 open.
Een van de uitgangspunten voor het ontwerp was dat het aansluit bij de identiteit van de historische binnenstad.
nieuwe deel stadhuis naastgelegen gebouwen
De Nederlandse kunstenaar Loes ten Anscher kreeg de opdracht een kunstwerk te maken als invulling van de houten kozijnen van het gebouw: het Deventer Raamwerk.
Ten Anscher trok langs alle wijken van de stad en haalde bij 2264 willekeurig gekozen inwoners een vinger- of teenafdruk op. De afdrukken verwerkte zij tot aluminium raamwerken, die aan de buitenkant, in de kozijnen en voor het glas geplaatst werden.
Op afbeelding 6 en 7 zie je details van het Deventer Raamwerk. Op afbeelding 8 zie je enkele foto's van het maakproces van het Deventer Raamwerk.
Doe het zo: Neem de nummers van de zinnen over op je antwoordblad en zet het juiste antwoord erachter.
Veel inwoners van Deventer waren negatief over de bouw van dit stadhuis. Een doel van Ten Anscher was om de inwoners positief over het nieuwe stadhuis te laten denken.
Op afbeelding 9 zie je de metalen plaatjes die alle deelnemers aan het project kregen. Op elk plaatje staat het nummer van hun 'eigen' raamwerk.
Vraag 17 3 punten
Bekijk afbeelding 5. Noem drie kenmerken van het stadhuis waardoor het aansluit bij de naastgelegen gebouwen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − het ligt precies passend / ingepast tussen twee gebouwen − zelfde hoogte / maatverhouding − zelfde (teruglopende) dak als gebouw links en helemaal rechts − rangschikking in kleine en grote rechthoeken − horizontale geleding − bruin- / oker- / aardetinten − pijlers bij de ingang lijken op zuilen van de gebouwen rechts per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 18 2 punten
Bekijk afbeelding 5. Er zijn ook verschillen tussen het stadhuis en de naastgelegen gebouwen. Noem twee van die verschillen. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste verschillen: nieuwe deel stadhuis naastgelegen gebouwen hedendaags traditioneel − opengewerkte, verticaal − links: ontbreken gevelrand doorlopende gevelrand rechts: oudhollandse gevelpartij − zinken dak − pannendak (links en uiterst − dakkapellen rechts) − gesloten dak (links en uiterst rechts) galerij / open begane grond gesloten begane grond ingang niet meteen zichtbaar geaccentueerde / traditionele (voor)deur overwegend hout naast glas overwegend baksteen (met pleisterwerk) naast glas per juist verschil (1) (2)
2019, tijdvak 1: Uniform of Uniek?
Opgavetekst
De kunstenaar Do Ho Suh groeide op in Zuid-Korea en emigreerde na zijn militaire dienst naar Amerika. De verschillen tussen de Zuid-Koreaanse en de westerse cultuur inspireren hem in zijn werk. Op afbeelding 10 zie je Paratrooper-I uit 2003. Afbeelding 11 is een detail van het kunstwerk.
Een paratroeper is een militaire parachutist die vecht in een voor hem onbekende omgeving.
Op afbeelding 12 zie je een ander detail van Paratrooper-I: een linnen doek waarop 3000 namen van Suhs familie en vrienden zijn geborduurd.
In Zuid-Korea moeten alle jongens het leger in. Suhs ervaring in het leger inspireerde hem in 2005 tot het maken van Some/One. Je ziet dit werk op afbeelding 13 en figuur 6. Afbeelding 15 is een detail van het kunstwerk.
Some/One zou je als één woord kunnen lezen (someone = iemand), maar ook als twee woorden (some = meerderen en one = één).
Op afbeelding 14 zie je een traditioneel harnas zoals dat vroeger werd gedragen door Koreaanse soldaten.
[figuur 6: zie het originele examen]
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 10 en 11. Noem twee aspecten van de voorstelling die de indruk wekken dat de paratroeper net geland is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − De draden zijn nog gespannen (terwijl hij al op de grond staat). − De parachute is nog geopend / ligt nog niet op de grond. − De paratroeper trekt aan de parachute / haalt de parachute binnen. − De paratroeper heeft gebogen knieën alsof hij net op de grond is beland. per juist aspect (1) (2)
Vraag 26 1 punt
Bekijk afbeelding 10 en 11. De houding van de paratroeper is
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 30 3 punten
Bekijk afbeelding 13 en figuur 6. Some/One straalt macht uit. Noem drie kenmerken van Some/One die macht uitstralen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − sterk / stevig materiaal − lijkt op een harnas − statige presentatie / gestrekte armen / staat rechtop − het werk is groots / imposant − (ogenschijnlijk) kostbaar materiaal − vorm van een koningsmantel − neemt veel ruimte in per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 13, 14 en 15 en figuur 6. Some/One lijkt op het Koreaanse harnas. Leg aan de hand van de kleur en de structuur uit dat Some/One op een traditioneel Koreaans harnas lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Beide zijn metaalkleurig / materiaalkleurig (1)
- In beide gevallen is er sprake van een soortgelijke / schubbenachtige structuur (1)
2019, tijdvak 1: Klederdracht op de catwalk
Opgavetekst
De Spaanse schilder Pablo Picasso was in 1905 op vakantie in Nederland en raakte geïnspireerd door vrouwen in klederdracht. Hij schilderde Les trois Hollandaises (Drie Nederlandse meisjes), dat je ziet op afbeelding 16.
Op figuur 7 en 8 zie je foto's van Nederlandse meisjes in klederdracht rond 1900. Op de schouders van de vrouw op de rechterfoto ligt een juk waarmee ze emmers draagt. figuur 7 figuur 8
Ook de Nederlandse ontwerpers Viktor Horsting en Rolf Snoeren lieten zich inspireren door klederdrachten voor hun herfst-wintercollectie 2007. Op afbeelding 17 en 18 zie je ontwerpen uit deze collectie van hun wereldberoemde modehuis Viktor & Rolf. Ontwerpen van hen zijn spraakmakend en worden getoond in vele musea.
ontwerpen Viktor & Rolf klederdracht
Op afbeelding 19 zie je een paar traditionele klompen en op afbeelding 20 klompen die Viktor & Rolf ontwierpen voor deze collectie.
Viktor & Rolf proberen de grenzen in de modewereld te verschuiven, onder andere door spraakmakende modeshows. Op afbeelding 17, 18 en 21 zie je foto's van hun modeshow in Parijs waar de modellen met een bijzondere constructie op hun schouders liepen.
Vraag 34 3 punten
Bekijk afbeelding 16 en figuur 7 en 8. De vrouwen op het schilderij van Picasso dragen kleding die lijkt op de klederdracht van de meisjes op beide foto's. Noem drie aspecten van de klederdracht op de foto’s die overeenkomen met de kleding van de vrouwen op het schilderij.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten: − wijde / geplooide rok − lange rok − strak / nauwsluitend lijfje − klompen − mutsje / kapje per juist aspect (1) (3)
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 17 en 18 en figuur 7 en 8. Ondanks overeenkomsten, zoals bijvoorbeeld klompen zijn er ook verschillen tussen de ontwerpen van Viktor & Rolf en de klederdracht. Noem twee van deze verschillen. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste verschillen: ontwerpen Viktor & Rolf klederdracht korte rok enkellange rok blote benen / geen kousen kousen geen mutsje / kapje mutsje / kapje per juist verschil (1) (2)
Vraag 36 2 punten
Bekijk afbeelding 19 en 20. Noem twee voorbeelden waarin de klompen van Viktor & Rolf verschillen van traditionele klompen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − De klompen hebben een hoge hak. − De klompen hebben een (V&R) logo. − De klompen hebben een puntige neus. − De klompen zijn glimmend. per juist antwoord (1) (2)
2019, tijdvak 2: Online / Offline identiteit
Opgavetekst
Op afbeelding 1 en 2 zie je werk uit 2017 van de Nederlandse ontwerpers Annebel de Kok en Esther van Brakel. Tijdens hun studie maakten zij het project Nu ook Offline. Het project bestaat uit kleding met daarop teksten en foto's van Facebookprofielen.
Op afbeelding 3 zie je een voorbeeld van de huisstijl van Facebook.
De Kok en Van Brakel vonden persoonlijke teksten en foto's op profielen van Facebookvrienden. Ze printten een deel van deze teksten op kleding en gaven die kleding aan deze vrienden. De Kok en Van Brakel wilden hen ervan bewust maken dat je online makkelijker dingen zegt dan in de echte wereld. Hun vrienden aarzelden om de kleding in het openbaar te dragen.
De Nederlandse fotograaf Willem Popelier gaf in 2015 een Do-It- Yourselfie-Guide uit, een instructieboekje voor het maken van selfies. Je ziet de omslag van dit boekje op afbeelding 4 en twee dubbele pagina's uit dit boekje op afbeelding 5 en 6.
Popelier onderzocht welke foto's op social media het meest geliket worden. Vervolgens schreef hij het boekje met 66 ironische tips om zo'n 'goede' foto te maken.
Op afbeelding 7 en 8 zie je het werk Take A Selfie, Fake A Life dat de Colombiaanse kunstenaar Camilo Matiz maakte in 2015. Zijn werk bestaat uit een lichtgevende tekst die voor een spiegel hangt. De titel kan je vertalen met Maak een selfie, fake een leven.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Noem twee kenmerken van de kleding die verwijzen naar de huisstijl van Facebook.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − de kleuren wit en/of blauw − egale achtergrond − een vergelijkbaar (schreefloos) lettertype − witte tekst op een blauw vlak − de combinatie van tekst en beeld − vierkante vorm van de profielfoto per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 5 3 punten
Bekijk afbeelding 5 en 6. De foto's vormen een serie. Noem drie aspecten van de voorstelling waardoor de foto's een serie vormen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: Op de foto's zie je − een lege achtergrond. − dezelfde persoon in beeld. − hetzelfde T-shirt. − hetzelfde kapsel. − dezelfde houding (met uitgestrekte arm). − dezelfde gezichtsuitdrukking / grijns. per juist aspect (1) (3)
Vraag 6 2 punten
Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor de foto's een serie vormen. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg compositie / De foto's hebben alle een staand formaat. ordening kleur − De foto's hebben weinig kleur. − De foto's hebben een witte achtergrond. licht De foto's hebben eenzelfde (neutrale studio)belichting. ruimte In beide foto's is de ruimtesuggestie minimaal. per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Vraag 10 1 punt
Bekijk afbeelding 7 en 8. Het kunstwerk verwijst naar het maken van een selfie. Noem een manier waarop Matiz verwijst naar het maken van een selfie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste manier: − met de tekst: Take a Selfie − door de spiegel waarin / waardoor je jezelf ziet (1)
2019, tijdvak 2: Zelfportretten
Opgavetekst
Op afbeelding 9 zie je Self portrait X-ray (Röntgenzelfportret) van de Engelse kunstenaar Damien Hirst uit 2010. Het kunstwerk bestaat uit een aantal röntgenfoto's van Hirst zelf.
Op afbeelding 10 t/m 13 zie je het kunstwerk Contemplating a self portrait as a pharmacist (Nadenkend over een zelfportret als apotheker) dat Hirst maakte in 1998. Het kunstwerk bestaat uit verschillende afgesloten vitrines waarin het atelier van een kunstenaar is nagebouwd.
In dit werk lijkt Hirst een kunstenaar te vergelijken met een apotheker.
Vraag 15 3 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 13. Noem drie kenmerken van het werk die verwijzen naar een atelier van een kunstenaar.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − kwasten in een pot − schildersezel − (onafgemaakt) schilderij − verfpotten − spiegel − lappen en doeken (om verf af te vegen) − palet − flessen (oplosmiddel of iets dergelijks) − schildersjas − rommelige sfeer per juist kenmerk (1) (3)
2019, tijdvak 2: Delfts blauw in een nieuw jasje
Opgavetekst
Op afbeelding 14 zie je een ontwerptekening voor de Amsterdamse Cuyperspassage, een tunnel voor fietsers en voetgangers die onder het Centraal Station door loopt en het oude centrum met nieuwe wijken van de stad verbindt. De tunnel is ontworpen door het architectenbureau Benthem Crouwel en in 2015 geopend.
Op afbeelding 15 zie je de ingang van de tunnel aan de kant van het oude centrum. Je ziet dat de tunnel is gesplitst in een deel voor voetgangers en een deel voor fietsers.
fietsgedeelte voetgangersgedeelte
Ontwerper Irma Boom ontwierp de tegelwand voor de tunnel. Delen van de tegelwand van de tunnel zie je op afbeelding 16 en 17.
Op afbeelding 14 zie je dat de vormgeving van de tegelwand verloopt van abstract naar figuratief. De tegels aan de ene kant van het ontwerp zijn zoals je ze ziet op afbeelding 17. De tegels aan de andere kant zijn zoals je ze ziet op afbeelding 15 en 16.
Niet alleen Boom laat zich inspireren door Delfts blauw. Op afbeelding 18 zie je een computertekening van het House of Delft. Dit gebouw werd in
2018 ontworpen voor het centrum van Delft door de architecten Frits van Dongen en Patrick Koschuch. Het gebouw wordt bekleed met Delfts blauwe tegels. Door het bakproces is het glazuur van elke tegel anders. Op afbeelding 19 zie je zo'n tegel. Op figuur 1 zie je een traditioneel huis uit Delft.
[figuur 1: zie het originele examen]
Vraag 20 2 punten
Bekijk afbeelding 15. Het ontwerp van het fietsgedeelte en het ontwerp van het voetgangersgedeelte zijn verschillend. Noem twee van deze verschillen. Doe het zo:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste combinaties: fietsgedeelte voetgangersgedeelte grijstinten blauwtinten lager hoger beton / asfalt tegels ruw glad direct licht / kunstlicht indirect licht / reflectie op tegels per juist combinatie (1) (2)
Vraag 22 3 punten
Bekijk afbeelding 15, 16 en 17. De tegelwand is zo vormgegeven dat je, als je voor de wand staat, helemaal in de voorstelling lijkt op te gaan. Noem drie manieren die ervoor zorgen dat je in de voorstelling lijkt op te gaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste manieren: − De voorstelling strekt zich uit tot boven je hoofd waardoor de (vlaggen)mast zich boven je hoofd bevindt / de vogels boven je hoofd lijken te vliegen / de wolken boven je hoofd lijken te zweven. − De wand buigt onderaan mee waardoor golven richting je voeten lijken te komen. − Door de grootte / breedte / het panoramaeffect. − De horizon is op ooghoogte, waardoor je aan wal lijkt te staan en/of waardoor je de schepen bekijkt vanaf de wal. per juiste manier (1) (3)
2019, tijdvak 2: Waar kom ik vandaan?
Opgavetekst
De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Mary Sibande verbeeldde in 2009 een stukje van haar familiegeschiedenis. Op afbeelding 20 zie je haar kunstwerk Sophie Velucia and Madam CJ Walker. Afbeelding 21 en 22 zijn details van het werk.
In dit kunstwerk verbeeldt Sibande het verhaal van haar moeder Sophie, die vroeger dienstmeisje was. Haar moeder staat tegenover het portret van Madam CJ Walker, een succesvolle vrouw die handelde in haarproducten. Door Madam CJ Walker is Sibandes moeder kapper geworden. Voor het beeld van het dienstmeisje maakte Sibande afgietsels van zichzelf.
Ook de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Lebohang Kganye onderzoekt en verbeeldt haar familiegeschiedenis. Op afbeelding 23 en 24 zie je twee stills uit haar project Pied piper's voyage (De reis van de rattenvanger) uit 2012. Voor haar werk ging Kganye langs familie om verhalen te horen en familiefoto's te vragen. De personen en voorwerpen op de foto's printte ze op groot formaat en plakte ze op karton. Zo ontstonden er objecten die ze kon ordenen tot ruimtelijke composities. Gekleed als haar vader, plaatste ze zichzelf in haar kunstwerken en maakte er opnames van.
Vraag 29 1 punt
Bekijk afbeelding 20, 21 en 22. Het kunstwerk bestaat uit twee delen. Noem een aspect van het kunstwerk waardoor er een relatie bestaat tussen beide delen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist aspect: − Er lopen draden van de staande vrouw naar de vrouw aan de muur. − Sophie houdt de draden die naar het portret leiden vast. − De hoofden van Sophie en Madam Walker zijn naar elkaar gericht. (1)
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 23 en 24. Op beide stills valt Kganye op. Leg aan de hand van twee kenmerken uit waardoor Kganye opvalt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − Alleen Kganye heeft kleur tussen de verder zwart-witte objecten. − Alleen Kganye is 3D tussen de objecten in 2D. − Kganye is groter / kleiner dan (de geprinte foto's op) de objecten. per juist kenmerk in combinatie met juiste uitleg (1) (2)
2018, tijdvak 1: Het Feestaardvarken voor Arnhem
Opgavetekst
Op afbeelding 1, 2 en 3 zie je het Feestaardvarken van de Nederlandse kunstenaar Florentijn Hofman. Het kunstwerk is in 2013 gemaakt in opdracht van de dierentuin van Arnhem die toen 100 jaar bestond. Het Feestaardvarken is een cadeau voor de stad.
Op figuur 1 zie je een foto van een aardvarken. Deze dieren zijn in Nederland alleen in de dierentuin van Arnhem te zien.
[figuur 1: zie het originele examen]
Het Feestaardvarken bestaat uit delen die in een fabriekshal zijn gemaakt en op locatie in elkaar zijn gezet. Op figuur 2 zie je hoe dat gebeurt.
[figuur 2: zie het originele examen]
Het Bartókpark, waar het Feestaardvarken ligt, trekt nu veel bezoekers.
In 2015 heeft de plek een prijs gekregen, omdat het van een onaantrekkelijke plek een populaire plek van Arnhem is geworden.
De bedoeling was dat het Feestaardvarken tijdelijk op deze plek zou liggen. De kunstenaar Hofman vindt dat het beeld weggehaald kan worden. Veel inwoners van Arnhem willen dat het beeld blijft liggen.
Vraag 1 2 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3 en figuur 1. Noem twee opvallende kenmerken van het dier op figuur 1, die je ook terugziet op afbeelding 1, 2 en 3.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − de lange / spitse (varkens)neus − de lange oren − de puntige / spitse staart − de stevige klauwen per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 2 1 punt
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3 en figuur 1. Hofman heeft de behaarde huid van het Feestaardvarken gestileerd verbeeld. Leg uit op welke manier hij de behaarde huid heeft gestileerd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Er zijn veel minder haren weergegeven dan er in werkelijkheid zijn (het is meer een suggestie van haren). − De haren zijn teruggebracht tot een patroon (van gebogen lijnen). − De haren van het aardvarken zijn niet op het beeld aangebracht maar in het beeld gekerfd. (1)
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 1 en 2. Het Feestaardvarken is een beeld waarop je mag klimmen. Geef twee kenmerken van het kunstwerk die het geschikt maken om op te klimmen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − Er zijn meerdere plekken om op het beeld te klimmen. − Het is laag genoeg / oplopend. − Het biedt voldoende grip / houvast. per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 8 1 punt
Bekijk afbeelding 2. Je kan het Feestaardvarken vanuit verschillende standpunten bekijken. Beschrijf het effect dat ontstaat wanneer je het Feestaardvarken vanuit een laag standpunt bekijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Je zal het Feestaardvarken niet in zijn geheel zien / Je zal het als enorm groot ervaren. (1)
2018, tijdvak 1: Stadspoorten
Opgavetekst
Op afbeelding 4 zie je een foto van de Delftse Poort in Rotterdam. Deze poort is in de achttiende eeuw ontworpen door de Nederlandse architect Pieter de Swart. De stadspoort werd tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd door een bombardement en daarna afgebroken.
De Rotterdamse kunstenaar Cor Kraat maakte in 1995 de Nieuwe Delftse Poort. Je ziet deze poort op afbeelding 5. Op afbeelding 6 zie je de achterkant van het kunstwerk.
Kraat plaatste reliëfs van de oude poort bij zijn nieuwe poort. Op afbeelding 7a en 7b zie je een aantal van deze reliëfs.
In de stad Chicago staat de Cloud Gate (Wolkenpoort) van de Britse kunstenaar Anish Kapoor uit 2004. Je ziet het werk op afbeelding 8 en 9.
De Wolkenpoort bestaat uit aan elkaar gelaste metalen platen die zijn bevestigd op een frame. De figuren 3a t/m 3c geven je meer informatie over hoe het kunstwerk gemaakt is.
figuur 3a t/m 3c 3a 3b
3c
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 8 en 9. Het kunstwerk is geïnspireerd op kwik, een vloeibaar metaal. Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor het kunstwerk op kwik lijkt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg vorm organisch / druppelachtig / vloeiend kleur zilverachtig materiaal hoogglanzend textuur glad per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Vraag 18 3 punten
Bekijk afbeelding 8 en 9. Noem drie contrasten tussen het kunstwerk en de gebouwen in de omgeving. Noem bij elk contrast zowel het kunstwerk als de gebouwen in de omgeving.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste contrasten waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: kunstwerk gebouwen in de omgeving organische / gebogen vorm geometrische / rechte vormen enkele vorm samengestelde vorm vrij in de ruimte dicht op elkaar metaal steen / glas relatief laag / horizontaal hoog / verticaal glad geleed / ruw spiegelend niet spiegelend per juist en volledig contrast (1) (3)
2018, tijdvak 1: New York, New York
Opgavetekst
De stad New York inspireert veel kunstenaars, zoals de Amerikaanse kunstenaar Richard Estes. Op afbeelding 10 zie je een van zijn schilderijen, Tkts Line (Rij voor de kaartjes), uit 2005.
Eerst maakte Estes meerdere foto's waarop elk detail goed te zien was. Daarna gebruikte hij deze foto's als uitgangspunt voor het schilderij.
De Amerikaanse kunstenaar Robert Rauschenberg raakte ook geïnspireerd door de stad New York. Rauschenberg gebruikte foto's in zijn werk. Op afbeelding 11 zie je zijn werk Estate (Vastgoed) uit 1963.
Vraag 19 3 punten
Bekijk afbeelding 10. Op dit schilderij zie je een grote stad. Noem drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een grote stad.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − (veel) grote gebouwen − een bioscoop − divers verkeer (bus, auto, voetgangers) − veel mensen (in de rij voor kaartjes) − grote reclames aan de gevels per juist aspect (1) (3)
Vraag 20 1 punt
Bekijk afbeelding 10. Als beschouwer van het werk lijk je je te bevinden in een stilstaande bus. Leg aan de hand van het aspect ruimte uit waardoor de indruk ontstaat dat je je in de bus bevindt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − door de afsnijding lijken de ramen door te lopen naar achteren en lijk je naast / tegen het raam te staan − doordat de reflectie van de lamp in het raam het straatbeeld overlapt − doordat het raamkozijn / de staande delen van het kozijn het straatbeeld overlapt (1)
Vraag 21 1 punt
Bekijk afbeelding 10. Leg aan de hand van het aspect vorm uit waardoor het lijkt alsof de bus stil staat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- het antwoord dient de volgende strekking te hebben: door de gedetailleerde/haarscherpe weergave (van hetgeen buiten de bus gebeurt) (1)
Vraag 22 2 punten
Bekijk afbeelding 10. Het schilderij van Estes lijkt op een foto. Noem twee kenmerken van het schilderij waardoor het op een foto lijkt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juist kenmerken: − geen zichtbare verftoetsen − realistische vormgeving / realistische weergave spiegeling / realistisch perspectief / realistisch kleurgebruik − goed zichtbare details − afsnijding, zoals vaak bij foto's het geval is per juist kenmerk (1) (2)
Vraag 23 1 punt
Bekijk afbeelding 11. Noem een aspect van de voorstelling dat verwijst naar de stad New York.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist aspect van de voorstelling: − het Vrijheidsbeeld − Engelstalige verkeersborden / wegwijzers uit New York − (stations)hal van New York (1)
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 11. In dit werk verbeeldt Rauschenberg het dynamische leven van New York. Noem twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan deze dynamiek. Leg beide aspecten uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg compositie/ordening − diagonale richtingen − herhaling / ritme kleur − contrast tussen zwart-wit en kleur − licht-donkercontrast − koud-warmcontrast vorm − grote diversiteit − onregelmatig hanteringswijze − grove toets/penseelstreken − transparant en dekkend − fotoprints en schilderen door / naast / over elkaar per juist aspect in combinatie met de juiste uitleg (1) (2)
Vraag 27 2 punten
Vergelijk afbeelding 10 en 11. Tkts Line en Estate verbeelden op een verschillende manier de stad New York. Geef voor beide werken aan op welke manier de stad verbeeld wordt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Tkts Line is een nauwkeurige registratie van een specifieke plek in New York (1)
- Estate is een verbeelding van (persoonlijke, vluchtige, gevoelsmatige) indrukken van de kunstenaar van de stad New York (1)
2018, tijdvak 1: Ook wij wonen in Parijs
Opgavetekst
In 2004 maakte de Franse kunstenaar JR foto's in een buitenwijk van Parijs voor zijn kunstproject 28 millimeter - Portret van een generatie. Door rellen hadden deze wijk en haar bewoners een negatief imago.
Op afbeelding 12 en 13 zie je twee foto's die JR voor dit project maakte.
JR maakte foto's met een camera met een 28 millimeterlens. Om hiermee portretfoto's te kunnen maken, moest JR heel dicht bij de jongeren komen. De jongeren mochten zelf kiezen welke emotie ze lieten zien voor de camera.
Op afbeelding 14a en 14b zie je de jongen van afbeelding 13 tijdens de fotosessie.
JR maakt van de foto's enorme posters die hij illegaal opplakt in het centrum van Parijs. Op afbeelding 15 en 16 zie je er twee hangen. Elke poster vermeldt rechtsonder informatie over de persoon. Op figuur 4 zie je een detail met deze informatie over de persoon van afbeelding 15.
[figuur 4: zie het originele examen]
figuur 4 bevat de volgende informatie: Byron 29 jaar / geboren in Tsjaad / woont in flat B.6 / grafisch ontwerper
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In 2011 kwam JR weer in actie omdat de flats in de buitenwijk werden gesloopt. Hij plakte vóór de sloop portretten van de bewoners aan de binnenzijde van de flats.
Op afbeelding 17 en 18 zie je flatgebouwen tijdens de sloop.
Vraag 28 1 punt
Bekijk afbeelding 12 en 13. Beide portretten zijn expressief. Noem een aspect van de voorstelling waardoor de portretten expressief zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist aspect van de voorstelling: − De geportretteerden hebben een overdreven gezichtsuitdrukking. − De geportretteerden tonen een (duidelijke) emotie. (1)
Vraag 29 1 punt
Bekijk afbeelding 13. Noem een aspect van de vormgeving waardoor het portret expressief is. Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt mag alleen worden toegekend als het juiste aspect in combinatie met de juiste uitleg is gegeven.
2018, tijdvak 2: Het stadsleven
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar George Breitner schilderde regelmatig het dagelijkse leven in de stad. Hij noemde zichzelf schilder van het volk. Op afbeelding 1 zie je De Singelbrug bij de Paleisstraat te Amsterdam uit 1898.
Naast schetsen maakte Breitner ook foto's voor zijn werk. Er wordt aangenomen dat hij de foto op figuur 1 gebruikte voor het schilderij op afbeelding 1.
[figuur 1: zie het originele examen]
Op figuur 2 zie je een foto uit 1896 van het schilderij. Het schilderij zag er toen anders uit. Zo zie je op de voorgrond een dienstmeisje in plaats van een rijke dame.
[figuur 2: zie het originele examen]
De kunstenaar Romare Bearden woonde en werkte in Harlem, een wijk in New York waar veel Afro-Amerikanen wonen.
Op afbeelding 2 zie je zijn collage The Dove (de Duif) uit 1964, die bestaat uit kranten- en tijdschriftenknipsels en stukken gekleurd papier.
Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1. Breitner schilderde een winters stadsgezicht. Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je kan zien dat het winter is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − sneeuw (op de grond / kozijnen / boomtakken / brugrailing) − de dikke jassen van de mensen − de grauwe / grijs-witte lucht (alsof het gaat sneeuwen) − De bomen zijn (deels) kaal. per juist aspect (1) (3)
Vraag 2 3 punten
Bekijk afbeelding 1. De dame op de voorgrond trekt de aandacht. Noem drie aspecten van de vormgeving waardoor zij de aandacht trekt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg ruimte − afsnijding − meest nabij, waardoor ze het grootst is kleur − opvallend − licht(gekleurde mantel) − afwijkend ordening midden voor vorm − grootste − afwijkend − driehoekig per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (3)
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 1 en figuur 1. Het standpunt waaruit de foto is genomen, is anders dan het standpunt dat Breitner koos voor het schilderij. Beschrijf het standpunt van de foto en dat van het schilderij.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De foto nam Breitner vanuit een hoog standpunt / vogelvluchtperspectief (1)
- Voor het schilderij koos Breitner het standpunt van iemand die op straat staat / ooghoogte (1)
Vraag 6 1 punt
Bekijk afbeelding 1. Leg uit welk effect het gekozen standpunt heeft op een beschouwer van het schilderij.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: De beschouwer lijkt zich onder de mensen te bevinden / staat echt in de stad. (1)
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 2. Bearden laat in The Dove het straatbeeld van een stad zien. Noem twee aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een stad.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − veel mensen − veel bebouwing (huizen op elkaar, muren, trappen, ramen) − druk op straat per juist aspect (1) (2)
Vraag 10 3 punten
Bekijk afbeelding 2. Noem drie aspecten van de vormgeving waardoor de straat een levendige indruk maakt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg vorm − veel verschillende − variatie in grootte − contrast tussen geometrische en organische ruimte − overlapping van de figuren − afsnijding van de figuren − wisselende perspectieven kleur − contrast tussen zwart-wit en kleur − warm-koudcontrast ordening overall per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (3)
2018, tijdvak 2: Groninger stadspoort
Opgavetekst
Het Groninger museum werd in 1994 gebouwd onder leiding van de Italiaanse architect en ontwerper Mendini. Het museum ligt tussen het station en het centrum.
Op afbeelding 3 zie je een luchtfoto van het museum, dat uit meerdere delen bestaat. Op afbeelding 4 zie je het museum vanaf het station.
Op afbeelding 5 zie je een object van Mendini dat bij het museum hoort. Op afbeelding 6 zie je een detail van hetzelfde object vanuit een ander perspectief. Op figuur 3 zie je een plattegrond van het museum. Het object staat bij de X.
[figuur 3: zie het originele examen]
De collectie van het museum bestaat uit verschillende deelcollecties, zoals bijvoorbeeld keramiek, oude, moderne, nationale en internationale kunst. Een uitgangspunt bij het ontwerp van het museum was dat de bezoeker aan het exterieur kon zien wat er binnen tentoongesteld werd.
Op afbeelding 7 en 8 zie je twee verschillende paviljoens van het museum.
Vraag 15 3 punten
Bekijk afbeelding 3 en 4. Het museum heeft een opvallende vormgeving. Noem drie aspecten van de vormgeving waardoor het museum opvalt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg vorm − samengesteld uit gevarieerde (vormen) − samengesteld uit contrasterende (vormen) − afwisselende maatvoering kleur opvallend en fel ordening − verspringend, grote variëteit − verschillende bouwvolumes textuur verschillende patronen / texturen op gevels per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (3)
Vraag 16 1 punt
Bekijk afbeelding 3 t/m 6 en figuur 3. De vormgeving van het kunstwerk en die van het museum komen overeen in
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 18 1 punt
Bekijk afbeelding 3, 4, 7 en 8. Mendini wilde dat het exterieur van het museum liet zien dat er verschillende deelcollecties te zien zijn in het museum. Noem een kenmerk van het museum waaraan je dit kunt zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist kenmerk: − De paviljoens hebben allen een verschillende vorm. − De paviljoens staan los van elkaar. − De paviljoens hebben allen een eigen decoratie. (1)
Vraag 19 2 punten
Bekijk afbeelding 3 en 4. Het gele gedeelte van het gebouw is het depot. Mendini vindt het depot een belangrijk gedeelte van het museum. Noem twee aspecten van de vormgeving die de belangrijke functie van het depot benadrukken. Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving: aspect uitleg ordening − centraal geplaatst, want de kern van het museum − torent / steekt overal boven uit, waardoor het je niet ontgaat kleur − goud(geel) verwijst naar kostbaarheden die er bewaard worden vorm − gesloten / ondoordringbare / raamloze bovenkant, want de inhoud moet veilig bewaard worden − punten/spitsen markeren de hoeken aan de bovenkant, wat het belang van het deel benadrukt per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
2018, tijdvak 2: Over buren
Opgavetekst
Op afbeelding 9 zie je het schilderij Palast (Paleis) uit 2005 van de Nederlandse kunstenaar Tjebbe Beekman. De titel verwijst naar een grote flat in Berlijn, met de naam Sozial Palast. Met Sozial Palast wordt Paleis voor het volk bedoeld. In deze flat wonen zo'n 2000 mensen.
Beekman verwerkt in de natte verf ook materialen zoals touw en zand. Op afbeelding 10 en 11 zie je details van het schilderij waarop het materiaalgebruik zichtbaar is.
De Amerikaanse fotografe Gail Albert Halaban voert kunstprojecten uit in grote steden. Hierbij werkt ze samen met de inwoners en laat ze hen ook met elkaar samenwerken. Een voorbeeld van zo'n project is Out my window (Vanuit mijn raam). Op afbeelding 12, 13 en 14 zie je foto's die Halaban maakte in New York voor dit project.
Bij de foto's lijkt het alsof je bij de buren naar binnen gluurt, toch is alles van tevoren nauwkeurig met de bewoners besproken en in scène gezet.
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 9. Noem twee aspecten van de voorstelling waaraan je ziet dat in de flat veel mensen wonen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − het grote gebouw − veel waslijnen / schotelantennes − meerdere woonlagen per juist aspect (1) (2)
Vraag 22 2 punten
Bekijk afbeelding 9. De sfeer van het werk is somber. Leg aan de hand van de aspecten kleur en licht uit dat de sfeer van het werk somber is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- kleur: vergrijsde tinten, grauwe tinten (1)
- licht: fel (benadrukt slagschaduwen en reflectie) (1)
Vraag 24 1 punt
Bekijk afbeelding 9. Het werk Palast zou je geabstraheerd kunnen noemen. Leg uit waarom je het werk geabstraheerd zou kunnen noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − De voorstelling is in eerste instantie niet herkenbaar. − Het is niet de voorstelling die op de voorgrond treedt (maar het geheel van vormen, lijnen, licht en kleur). (1)
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 12 en 13. Beide foto's zijn genomen in New York, een wereldstad. Noem twee aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een wereldstad.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten van de voorstelling: − hoge torenflats − dichte bebouwing − drukke weg / verkeersader per juist aspect (1) (2)
2018, tijdvak 2: Afrika 010
Opgavetekst
Rotterdam is een moderne havenstad. Naast de vele schepen bepalen iconische gebouwen het aanzicht van de stad.
Op afbeelding 15 en 16 zie je het gebouw De Rotterdam en op afbeelding 17 het Centraal Station van Rotterdam.
De Afrikaanse kunstenaar Meschac Gaba werkt deels in Rotterdam en deels in Afrika. Gaba werd bekend met architectuurpruiken waarin hij westerse architectuur en traditionele haarwerken uit Afrika samenbrengt.
Voor de tentoonstelling Afrika 010 in het Rotterdamse Wereldmuseum maakte Gaba 13 pruiken die iconische gebouwen van Rotterdam verbeelden. Op afbeelding 18 zie je de pruik die het Centraal Station verbeeldt.
In Afrika is het traditie om haren te vlechten voor een speciale gelegenheid. Op afbeelding 19 zie je twee voorbeelden van zo'n haarvlechtwerk, gefotografeerd door J.D. 'Okhai Ojeikere.
Op afbeelding 20 zie je hoe de pruiken van Gaba tentoongesteld zijn.
De fotograaf Krijn van Noordwijk kreeg de opdracht om de pruiken te fotograferen terwijl ze werden gedragen door Rotterdammers. Op afbeelding 21 zie je de foto waarop een model de pruik van het gebouw De Rotterdam draagt.
Vraag 30 3 punten
Bekijk afbeelding 15 en 16. Noem drie kenmerken van het gebouw De Rotterdam die dit gebouw iconisch maken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − groot(s) / veel volume − zeer hoog − Het is één grote glazen gevel (die de 'kleur aanneemt' van de dag). − blokken die verschoven zijn ten opzichte van elkaar / overstekende vormen per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 31 3 punten
Bekijk afbeelding 17 en 18. Noem drie kenmerken van de pruik die overeenkomen met het Centraal Station.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste kenmerken: − driehoekige vorm − brede rand − naar voren hellende driehoekige vorm / vorm die een holte suggereert − geribbeld oppervlak − glanzend materiaal − rechthoekig deel aan linkerzijde per juist kenmerk (1) (3)
Vraag 36 2 punten
Bekijk afbeelding 21. Als je naar de foto kijkt, valt de pruik op. Noem twee aspecten van de vormgeving van de foto waardoor de pruik opvalt. Leg je antwoorden uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste aspecten van de vormgeving waarbij de uitleg de volgende elementen moet bevatten: aspect uitleg kleur Alleen de pruik is paars. ordening De pruik is centraal geplaatst. licht De pruik is uitgelicht. per juist aspect in combinatie met een juiste uitleg (1) (2)
Hoe vaak beeldaspecten in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1-3, 13, 15-16, 20-21, 23-25, 28-29, 31-32, 35 | 16 | 44% |
| 2026, tijdvak 2 | 1-3, 5-6, 9-12, 16, 21, 33-34 | 13 | 36% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-2, 4, 6, 11-13, 16, 20, 23-24, 30-31, 33-36 | 17 | 45% |
| 2025, tijdvak 2 | 2-3, 5-7, 10, 13, 16, 18, 20, 26, 30, 33, 35 | 14 | 40% |
| 2024, tijdvak 1 | 2-5, 8-9, 11-12, 14, 16, 19-20, 24 | 13 | 37% |
| 2024, tijdvak 2 | 1-3, 9, 11, 15, 23, 27-28 | 9 | 26% |
| 2023, tijdvak 1 | 1-2, 6, 10-11, 13-15, 17, 19-20, 23, 26-27, 32-33, 35 | 17 | 45% |
| 2023, tijdvak 2 | 1-2, 5-7, 11-13, 16, 21-23, 27, 32-33, 36-37 | 17 | 46% |
| 2022, tijdvak 1 | 2-5, 7-8, 12, 16, 19-21, 25, 29-30, 33 | 15 | 41% |
| 2022, tijdvak 2 | 1-2, 8-9, 11-14, 18-19, 22, 28-29, 32, 34 | 15 | 43% |
| 2021, tijdvak 1 | 1-3, 12, 16-17, 21-22, 24, 30-31 | 11 | 30% |
| 2021, tijdvak 2 | 1-2, 10, 14-16, 21-22, 24, 30 | 10 | 27% |
| 2019, tijdvak 1 | 1-3, 8, 12, 17-18, 25-26, 30-31, 34-36 | 14 | 35% |
| 2019, tijdvak 2 | 1, 5-6, 10, 15, 20, 22, 29, 35 | 9 | 24% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-2, 5, 8, 16, 18-24, 27-29 | 15 | 42% |
| 2018, tijdvak 2 | 1-2, 5-6, 9-10, 15-16, 18-19, 21-22, 24-25, 30-31, 36 | 17 | 46% |
In 16 van de 16 ingedeelde examens beeldende vorming vmbo-gl/tl staat een vraag over beeldaspecten, samen 222 vragen (38% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 17 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 38% van de vragen over beeldaspecten, daarvoor 38%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met beeldaspecten
Maak de 15 nieuwste examenvragen over beeldaspecten online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over beeldaspecten
Andere onderwerpen beeldende vorming vmbo-gl/tl
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen beeldende vorming vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op kunst (beeldend) oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt beeldaspecten voor in het eindexamen beeldende vorming vmbo-gl/tl?
In de 16 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 222 vragen over beeldaspecten, 38% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.
In welk examen beeldende vorming vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over beeldaspecten?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 17 vragen: 1-2, 4, 6, 11-13, 16, 20, 23-24, 30-31, 33-36.
Hoe oefen ik examenvragen over beeldaspecten?
Op deze pagina staan alle vragen over beeldaspecten met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.